LXV8a_fol_32 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Rector Et Senatus Universitatis Tubingensis L. S. RECTOR ET' SENATUS UNIVERSITATIS TUBINGENSIS s S. De sermonis N. T. scriptorum , quonam usi sint, habitu, multum jam superioribus temporibus utrimque fuisse disputatum, quis est, qui nesciat? Ut in talibus fere ac- cidere solet disputationibus, ubi studium cupidum et contradicendi fervor abripit ani- mos nimius, peccatum est, quod in proverbio ajunt, etiam hic intra et extra muros lhacos. Dum alii defendere studuerunt orationis in N. T. dominantis puritatem, adeo modum finesque egressi sunt, ut, Henrici Stephani instar, vel cum Attica optimo- rum Grecie scriptorum puritate et elegantia componere, si non omnium, aliquorum tamen N. T. seriptorum stili indolem minime dubitarent; alii autem impugnandi stu- dio hanc sententiam abrepti citra delapsi sunt, ita ut nihil prisci greeca puritatis in- genii nativique habitus deprehendi hic, barbariem olere omnia et ex Syro- chaldaico ebraicoque dicendi usu, quippe cuiingeniti fuerint hi scriptores, conflatum sermomis genus unice obtinere in N. T. pertinaciter statuerent. Etiam recentioribus hisce tem- poribus, quamvis plures de hac re bene et temperate judicaverint, in quibus pr&cipue laudandus nobis videtur doctissimus Prof. Henr. Planck, non nullos tamen deprehen- dimus, qui, si non Stephani sententiz, alteri tamens, parum aut nihil puritatis Grae- ci inesse N. T. et 'ad Orientem fere unice interpretantibus ubique esse confugien- dum, plus justo tribuunt. . Sane de opera oleoque tot tantorumque preaestantissimorum philologorum J7"o/fii, Hemsterhusii, Raphelii, Valkenarüi, Fischeri, Baueri alio- rumque, male esset actum, si res ita se haberet. At in medio etiam hic nobis sita esse videtur rei, de qua quzestio est, veritas. * Scriptorum N. T. stilum greecum sapere oportere potissimum indolem gentis, ad quam pertineant hi, in qua educati, cujus sentiendi percipiendisque formis a teneris fuerint assueti, jam ex rei natura ipsa patet, ita ut mirum potius deberet esse contra- rium. Nihilominus cum graca lin B "a utantur, uf in strumento exprimendi cogitata sua, et £reeca lingua Judizeis potissimum in insulis urbibusque Greciee Asieeque disper- sis et in Aegypto degentibus cognita fuerit usu vite 'et commercio, ususque etiam illius in Judeea ipsa hàc via esset non omnino incognitus, non adeo jam ex hac causa depravatus esse poterat a genuina omni indole stilus, ut hujus saporem non prodere censendus sit aliquem saltim interdum, et, qui comparetur cum illa, non sit dignus; eoque minus, quum inter scriptores hos essent, qui profectionibus suis, quas impo- sitas sibi habebant apostolorum munere, et studiis etiam literisque, ut Paulus, qui excitat graecorum poétarum sententias et a Philonis etiam Alexandrini Judaei non alie- nus fuisse videtur scriptis, greecee linguae usu melioris existimandi sunt omnino fuisse imbuti. Longe igitur abest, ut ommia ad orientis fontes sint ableganda; nec negari pote- rit ab zquis rei arbitris, multum lucis adspergi posse multis sententiis locisque in in- terpretatione scriptorum N. T. sacrorum, profanorum, quos religiosius sepe quam verius dicimus, auctorüm greecorum studio et comparatione solide instituta. Ne dicamus de usu multiplici, quem aliis ex rationibus allatura esset talis com- paratio, si omnia etiam hic saperent merum orlentem; de usu inquam ex cognitione linguarum quasi diversarum, que leges diverse , quae, communes sint, et quomodo sentiendi cogitandique formulee orienti propriee adpareant aliena indoli suse forma ex- presse collatione informanda mirum quam suavi, potissimum petendo. Sed cautele omnino lis, qui in N. T. interpretatione ad. bene greecos etiam scriptores volunt confu- gere, sunt observanda. Non præcipitanteg non ubiqtlg, zllec ubi faciliorem aditum EX V ^ n .—.g Nf;) * piebet oriens, id faciendum. .Erit etiam distinguendum inter N. T. scriptores ipsos; et apud eos pracipue adhibenda- haec -ratio , quorum vitae xatio, ut. etiam stilus ipse majorem prze se fert graecze linguee purioris cognitionem. . Deinde liceat hie, quod mi- nus, saltim. non. curate-satis observatum-nobis videtur ab . aliis, subjicere. lpsis in iis ; quae orientem- videntur spirare, deprehendimus. miram szpenumero cum indole optime - greeca saltim unius àlteriusve egregii scriptoris conéinnitatem, non tam quoad sententiam ipsam , quod-minus mirum, quam:enuntiandi habitum formamque preeser- tim illam imaginum audacium studiosam; ita ut dubium videri possit, an formulee tales ex orientis, e Greeciaene fontibus sint derivande. |. At quum accidat etiam hoc ia com- parationescriptorum V. T. cum Graecorum quorundam scriptis, non tam greect, quid enim Gracis cum Ebrais? . quid veteribus Ebreis cum Gracia?. quam. communes na- tura foutes sunt signandi. Non enim fieri potest, quin imaginandi vis sensu aliquo vivide percussa apud diversarum gentium scriptores incurrat seepe jn easdem imagines et signandi sibi, quz intuita est, similes notas. Preesertim solet accidere, ut , quum ser- mo ipse, quo utuntur gentes singulee et homines singuli, culturae eorum gradus profe- ctusque designet, ita ut par fere ratio sit mgenn hominum i mgenuquc sermonis, geu- tes fere in eodem cultura gradu constitutae iisdem etiam, saltim simulibus, seepe sen- sa suaà et cogitata exprimendi uti ament formulis *). Non raro etiam fit, ut, ubi de audacioribus 1magm1bus sermo esse non potest, apud simpliciores gentes, simplicio- ribus vitae morumque mstltutls gaudentes, quiequid et terre situ coelique et aliis ra- tionibus a se differant, in sermione, quo utuntur, diverso occurrant ezedem fere simplices ex medio commmunique vita usu petltæ et nativa minus artificiosa gentmm indole de- sumtae eloquendi formule. Quamvis. vero de his aliisve ejusmodi generis in dubio possit rehnqm , utrum Orientis an Helladosindoli tribuenda sint, multa alia tamen oc- eurrunt in N. T. ubi non solum verborum usus commendandus est, ut optimee notz, sed etiam verborum singulorum structura et vis reconditior; 1psarum etiam usus par- ticularum, quarum Graci fruuntur ut varietate insigni, ita in hac ad nectendos non solum verborunmi circuitus, sed etiam ad efferendas sententias auctoritate egregia ac subtili, non raro accommodatus est ad usum Valoremque, qui obtinent inter optimos Gracorum auctores "*). Colligimus ex his omnibus, quaé non nisi primis lineis po- terant hic adumbrari et fusiori egent curatiorique tractatione, litterarum sacrarum stu- *) Sic, ut ex pluribus, quae collegimus et colligi possint uberius , saltim aliqua excitemus exem- pla; 1magmes de semente et messe relatae ad actiones morales hommum immo etiam alias na- turales, aeque sunt familiares Hebraeis atque Graecis. Quod ad prius genus attinet, cum bibli- ca sententia Prov. u 8, 9. et Cor. 9, 6, 7. expressa nire concordat jam quoad habitum Aeschyli S.c. T'h. v. 603. 6 rgs aeseæ S'ayaroy syzuamfnm. cf. Pers. V.819—-00. Formulae m V. et N. T. sae- pius occurrenti 3'7 m") L).v 39 similés sunt apud Graecos tragicos occurrentes : 92s $» Qpnis u — Fragm. Soph ex. "TIriptol. — iyygiQ& Qnov ico, (insculpe animo , ut etiam La- Uni ajunt) cf. Aeschyl. Choeph. 447——50. Suppl. 194.. Eum. 270... Imago de porta pro via et oc- casione faeili, qua V. T. et novum ll]PTlmIS Paulus 1 Cor. 16, 9. 2 Cor. 2 2515 . €ol. 4, 3. uti- tur saepius, erebra est etiam optimis scriptoribus Graecis, cf. Luc. Hermot. p- 18. ed. Bip. Phrasis ebraica, qna, qui potens est'alicujus rei, sive cui iuest, dominus illius nuncupatur, ut 532 "y3- hh(')n'ï My3 iMos. 37, 9. occurrit eliam apud "ragieos &raecos, dermórzs poyrsuauruy Aeschyl..S.. c. 'Th; v. e5. et alibi. JÜ'N 023 — n ruocin: V.et N. T. cf. 1 Reg. 204,:95.:9 2 eg. 2,,3. Pxov.1, 8 pro rhsmpuhs et.alumnis. -usurpatum apud Lucianum etiam sic occurrit auidu XaMalo» (Zóglinge: der Chaldüer cf. Luc. dial. de mort. XL.) . **) Pertinere Vl(]t.nlur huc usus repetttzonzs ad]ectzvz in adverbzo in N. '1 aeque occm-rens atque ad clegannsmmos Graecxae scrlptores V. C. xaxis xuxüs bm-gl;þmu Lue. Pisc. 163. xax. ! xux. dmiAAvOui SOPh Phil. p- 13[;7 'coll, eum Matth. bà ; i. 239 repefzt. substiant. in vérbo ut ih. formula 4/Aquoy- moXtilgris — Consttuctiones : -yfvsdar viot - Saouw eté. Zxvidos vwor (tractare rem) 3yridi xxtpuy: — slgmfic. verbi-efyra per:'arcere, reunere 1 Thes.5, 31. minus ex ebrois. mo F 9NTY fortassis quam ex puro Graecismo cf. Aeschyl. S..c. Th: y. 2185 ut et verbi /BguBlum Col. 3,. 1. petenda, demde( chematis attici- antapodotx cf. Luc. 19, , 9 vis partic. fjexev per: quantum attinet cf. 2 2'Thes. IHI. 7. elegantxsmmusque partlc. siru usus cf. ep. ad Ebr 12, 9. eodem nervoso valore quo apuäLuc. 1. dial. mort. p. 198 (ed. Blp) et Arxst. Plut Y. 79 v 5 multaque. alia ls similia ; quae per'spátii angusnam affemie non licet,.. - diosos ad rite has intelligendas interpretandasque supersedere non facile posse solida Groce lingus; uf ex preestantissimis illius scrlptorlbus prlsms poterit addrscr, famis liarique horum ipsorum cognitione. - "Caeterum praefari voluimus haec- proxime elapso semestri Regls Augustlssnrm nostri clementia 'constitato novo philologize sacrae Professori: P, ord. et Seminarii, quod hic floret; Regii Ephoro, excellentissimo atque doctiss. Dn. Theoph. Friderico J aeger eo magis, quum a munerissibi delegati partibus non alienanobis sint visa. Quem cum jam nósüs, cives, ut mgemo doctrlmque ita . morum gravrtate et constantla praestantem, et nomine, quod fert, jam olim academize nostre orbique literario eximie dilecto, di- gnissimum ,.non est quod multis hic vobis commendemus. . Percipite jam vite ejus rationes, quas communicare nobiscum voluit,. verbis.suis ipsius perscriptas. Natus sum Stuttgardlæ de VIE Junii anno MDCCLXXXII. patre Christiano Friderico J'aeger, Potentissimi Regis archlatro et Ord. civil. merit. equite, matre Luzsa Frzderzca nat. Sonntag Tuste ac acerbum mihi fuit vitae initium, ab incuna- bulis enim mult1pl101 morborum dolOre confectus, tres primos infantiee annos nonnisi gemebundus transrgebam, sed Nummls suprem1 beneficio, patrls experlentlaæml arte, ac indefessa matris amantissimae cura, post miseram illam et vix vitalem vitee partem ita mihi reparata ac confirmata fuit Valetudo, ut ne semel quldem exinde graviori ali- quo morbo laborarem. Vix absoluto quarto eetatis anno inferioris Gymnasn classes fxequentabam, eamque patcr opt1mus méi fratrumque curam agebat ut non tantum publicam institutionem prlvata prlvatorum doctorum institutione adjuvare et augere semper studeret, sed et ipse animum, gravrssrml muneris contentionibus defatigatum, puerorum studiis inspiciendis, regundls acuendis pOtlSSlmum sibi videretur relaxare, immo nec in hebraicis litteris prorsus mihi defuit, quippe qui et ipse quondam theolo- giee consecratus, studia ad eam pertmentla p penitus oblivioni tradidit. Quum pater prudentlsslmus Vellet ut mature pueri extra domum patriam, patriamque urbem degere assuescant, a. 1792. me cum fratre natu rna]ore per annum Nürtingam misit, ubi disciplinee b. M. JF'eidenbach tradebamur, cu]us viri sanctissim1 1mago eam praeser- tim ob causam nunquam sane de memoria mihi excidet, quod tum exempli integrita- te, tum adhortatlonls vigore eum in animo puerili et excitabat, et alebat religionis sensum, cujus vis salutaris hommem in vitze variis casihus magnopere erigit et conso- latur. Eschola Nürtingensi in Gymnasium Stuttgardiense reversus, optima ibi claris- simorum praeceptorum insütutione usus $um, e quorum numeroó inprimis summa pie- tate mihi colendus est b. Pxof Rolh, qu1 msrgnl me dignatus est cura et ea quidem, ut quum funestus ahquxs casus me per aliquod tempus oculorum lumine privasset do- mlque retineret. sponte. me quotldle sero efiam vespere inviseret prlvatlmque institue- ret. In Gymnasium superius translatus preclara ibi pesertim gaudebam institutione atque eximio favore b. DrüKii, et Venerandi Prof. Franz Gymn. illustris nunc Recto- ris dignissimi, quorum Vlrorum maxima de me mer1ta nunquam apud me intermo- rientur. A. 180o.in seminarium, quod hic est theologlcum promotus nactus sum in phi- losoph1c1s atque »theologlms studus tractandis doctores Viros eruditissimos ac celeber- rimos, laude mea longe supemores, Dnn. de Sehnurrer (cujus paternam erga me cu- ram nunquam non: gratlsälmä Tnénté venerabör) ":Suskind, Flatt, Rüsler, Pfleide- n1um benevoleutræ, quantum Si, rer, Gaab, Schott et. Boïznen?erger, quórum quod acceptum referam nunquam satis. preedica possum. Subfinem cursus philoso- phici Preeside Excellentissimo D. J?/leiderer ,; dissertationem scholia in lib. VI. Eucli- dis'continentem , defendi; et»cum: rerum . etiam Phys:carum studium. et suavissimum et utrhssnüum Sempet ]udrcarem ( quc- studio; ut m rehquo xitee eonimercio amieis- simum. sodalem habu1M Klazber . Stuttg nüfic Prof'essmem merltlselmum), nostra conjuncta cura a.- 1804 produt Uebersicht über clen Vollalsmus und die wich- tigsten Saze zu Begrundungwe,mgn heorie. deaselben, qurm hbmm cel Pfaf, cum I - Universitatem abiret, edendum nobis tradiderat. — ad eam, qua Dorpate floret Mense Septembri a. 1905. comite candidissimo commilitone M. GZzzler Megerkin- gensium nunc pastore fidelissimo, Kiloniam profectus sum, ubi optimi juvenis, ex illustrissima gente Comitum a Jtazzow instituendi ac regendi cura mihi fuit demanda- Gratissima ibi mihi fuit preesertim celeberrimi Prof. P/a/fet Venerandi jam nunc demortui Prof. ZH ensleri familiaritas multorumque omnino hominum tum generis no- bilitate, tum morum urbanitate tum doctrinae fama insignium consuetudo. Postquam unum, et quod excurrit annum Kiloni& commoratus essem, et munus quod susceperam, generosissinfi juvenis instituendi, jàm aliquantum otii mihi relin- queret, ut hoc otio utiliter fruerer, veniam petii publicas lectiones habendi, quae cum, colloquio, ut mos ibi fert, sollemni antea habito, mihi concessa fuisset, S. Scripturze aliquot libros, theologie studiosis interpretatus sum. — Anno 1808. Regis Potentissimi mandato in patriam revocatus mense Junio e]usdcm anni Kiloniam, urbem multis nominibus mihi carissimam, reliqui, et, quod reliquum erat &statis, inspiciendis iis, Fatalis mihi fuit in qua per Germaniam florent, litterarum Universitatibus consumsi patriam reditus, quum enuim eodem ipso die, quo tres ante annos domum paternam reliqueram, quinto scilicet 1nensis Septembris, in eam essem reversus, moribundum inveni patrem optimum et tertium post diem funen ejus adstiti acerbissimo. Statim deinde Hepetentis in Seminario theologico provincia mihi fuit demandata, qua dum fungebar sub finem anni 1810. ab Illustrissimo Universitatis Kiloniensis Curatore, mu- nus Professoris theologie extraordinarü cum satis largo stipendio ex inopinato mihi fuit oblatum; sed quantumcunque me traheret muneris oblati suavitas, et urbis non unam ob causam mihi dilectissimae desiderium, majori tamen vi me retinuit et patriae amor et Regis voluntas. Non ita multo post factum est, ut Stuttgardiam vocarer, ubi quum per aliquot menses Vicarii operas presstitissem, Regis Augustissimi Clementia mihi detulit munus Pastoris apud Thammenses, vi decreti 29. Jun. 1811. Non possum non oratissimo erza Deum optlmum maximum testari animo quan- Ls dum isto fungebar munere, vitíam meam ornaverit bonis. Primum enim vix mune- re suscepto felicissimum mihi contigit inire matrimonium cum C/ristiana Elisabetha , J'oannis Immanuelis Bossert, mercatoris Tubingensis filia, ex qua nati mihi sunt duo filii carissimi; valde deinde animum exhilaravit loci amcenitas, incolarum amor officio- sissimus, vicinorum optimorum consnuetudo letissima et saluberrima, exoptatissima denique videbatur ipsa muneris ratio, quippe quod et largissimam aliis proficiendi oc- casionem et dulcissimum simul preberet otium. — Quibus dum securus fruebar bonis, magna subito rerum mearum factu est conversio, placuit enim Hegi nostro Augustis- simo, mihi — qui tale aliquid expetere nefas habuissem — vi decreti clementissimi d 23. Jan. 1816. demandare munus Professoris philosophis ordinarii simulque etiam Epho- r ejus, quod hic est, Seminarii theologici, quod duplex munus quum sit gravissimum, Deum precor O. M. velit mihi adesse, ne Regls Procerumque fiducia , et virorum, qui- buscum nova vitae ratio me conjunxit, summis virtutibus insignium, plane indignus videar favore! Superest jam, ut novus Professor, posteaquam munus sibi traditum disser tatlone doctissima super: locis Proverbiorum in N. T. laudatis Tub. 1816. proxime fuit auspica- tus, more tralatitio acadenuco eidem etiam addat solemnem orationem; erit autem illius argumentum: uanti momenti sit, ut "Theologiae studiosi , V. Testamenti studzuln cum N. Testamenti studzo religiosissime co;yzmganl Quem actum, qui crastino die hora XI. in aula celebrabitur nova, ut decorare frequentia vestra velitis cives omnesque qui rebus bene cupitis nostris academicis eo quo par est studio rogamus olficiose invitamusque. P. P. Sub Sig. Rect. et Fac. Tub, d. XVIIT. Septbr. MDCCCXVT La Lt np5-H oB-IoKERIT DE LX) R WE 2 73 RECTOR » ETN 5 SENATUS UNIVERSITATIS TU I S. Em i De sermonis N.'T. scriptorum , quonam usi sint, habitu, - temporibus utrimque fuisse dispütatum, quis est, qui nesciz ] cidere solet disputationibus, ubi studium cupidum et contrac^ mos nimius, peccatum est, quod in proverbio ajunt, etiam lliacos. Dum alii defendere studuerunt orationis in N. T. dot - 19 modum finesque egressi sunt, ut, Henrici Stephani instar, VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset rum Graeci:e scriptorum puritate et elegantia componere, l- 18 tamen N. T. scriptorum stili indolem minime dubitarent; ali dio hanc sententiam abrepti citra delapsi sunt, ita ut nihil |.- genii nativique habitus deprehendi hic, barbariem olere om: 17 ebraicoque dicendi usu, quippe cui ingeniti fuerint hi SCTiPt— genus unice obtinere in N. T. pertinaciter statuerent. Etans 16 ä poribus, quamvis plures de hac re bene et temperate judicavt laudandus nobis videtur doctissimus Prof. Henr. Planck, nol - 15 dimus, qui, si non Stephani sententiee, alteri tamen, parur cw inesse N. T. et ad Orientem fere umice interpretantibu - ä dum, plus justo tribuunt. .. Sane de opera oleoque tot tantoru 14 philologorum J7"o/füi, Hemsterhusii, Raphelii, F. alkenari.. ä rumque, male esset actum, si res ita se haberet. At in nj Es 13 esse videtur rei, de qua qu«estio est, veritas. * Scriptorum N. 'T. stilum graccum sapere oportere potissi quam pertineant hi, in qua educati, cujus sentiendi percipi* 12 fuerint assueti, jam ex rei natura ipsa patet, ita ut murum p rium. Nihilominus cum greca lingua utantur, ut instrum;.- 11 sua, et $raeca lingua Judseis potissimum in insulis urbibusque t.colm sis et in Aegypto degentibus cognita fuerit usu vit&e € 10 ilius in Judaea ipsa hac via esset non omnino incognitus, Df ut hu- depravatus esse poteràt a genuina omni indole stilus, censendus sit aliquem saltim interdum, et, qui comparetur | eoque minus, quum inter scriptores hos essent, qui proff:*Cüp— 3 re, et studiis etiam li sitas sibi habebant apostolorum mune E excitat graecorum poétarum sententias et a Philonis etiam Al| nus fuisse videtur scriptis, greecee linguee usu melioris existil j— imbuti. . | - Longe igitur abest, ut omnia ad orientis fontes s! nt ablo É rit ab eequis rei arbitris, multum lucis adspergi posse multis terpretatione scriptorum N. T. sacrorum, profanorum, qU|. verius dicimus, auctorüm graecorum studio et comparationeïl Ne dicamus de usu multiplici, quem aliis ex rationibui - dei ä paratio, si omnia etiam hic saperent merum orientem ; [ ES linguarum quasi diversarum , qu& leges diversae , quae, CO sentiendi cogitandique formulee orienti propriae adpareant alk . potissimlf— presse collatione informanda mirum quam suavi, d bene graecos etia& omnino lls , qqi in N. T. interpretatione a gere, sunt observanda. Non præcipitanteg non ubiqug, - 2 9 F Óa l D W Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com LY " 1