LXV8a_fol_32

RECTOR

ET'

SENATUS UNIVERSITATIS TUBINGENSIS

s

S.

De sermonis N. T. scriptorum , quonam usi sint, habitu, multum jam superioribus

temporibus utrimque fuisse disputatum, quis est, qui nesciat? Ut in talibus fere ac-

cidere solet disputationibus, ubi studium cupidum et contradicendi fervor abripit ani-

mos nimius, peccatum est, quod in proverbio ajunt, etiam hic intra et extra muros

lhacos. Dum alii defendere studuerunt orationis in N. T. dominantis puritatem, adeo

modum finesque egressi sunt, ut, Henrici Stephani instar, vel cum Attica optimo-

rum Grecie scriptorum puritate et elegantia componere, si non omnium, aliquorum

tamen N. T. seriptorum stili indolem minime dubitarent; alii autem impugnandi stu-

dio hanc sententiam abrepti citra delapsi sunt, ita ut nihil prisci greeca puritatis in-

genii nativique habitus deprehendi hic, barbariem olere omnia et ex Syro- chaldaico

ebraicoque dicendi usu, quippe cuiingeniti fuerint hi scriptores, conflatum sermomis

genus unice obtinere in N. T. pertinaciter statuerent. Etiam recentioribus hisce tem-

poribus, quamvis plures de hac re bene et temperate judicaverint, in quibus pr&cipue

laudandus nobis videtur doctissimus Prof. Henr. Planck, non nullos tamen deprehen-

dimus, qui, si non Stephani sententiz, alteri tamens, parum aut nihil puritatis Grae-

ci inesse N. T. et 'ad Orientem fere unice interpretantibus ubique esse confugien-

dum, plus justo tribuunt. . Sane de opera oleoque tot tantorumque preaestantissimorum

philologorum J7"o/fii, Hemsterhusii, Raphelii, Valkenarüi, Fischeri, Baueri alio-

rumque, male esset actum, si res ita se haberet. At in medio etiam hic nobis sita

esse videtur rei, de qua quzestio est, veritas.

*

Scriptorum N. T. stilum greecum sapere oportere potissimum indolem gentis, ad

quam pertineant hi, in qua educati, cujus sentiendi percipiendisque formis a teneris

fuerint assueti, jam ex rei natura ipsa patet, ita ut mirum potius deberet esse contra-

rium.

Nihilominus cum graca lin

B

"a utantur, uf in

strumento exprimendi cogitata

sua, et £reeca lingua Judizeis potissimum in insulis urbibusque Greciee Asieeque disper-

sis et in Aegypto degentibus cognita fuerit usu vite 'et commercio, ususque etiam

illius in Judeea ipsa hàc via esset non omnino incognitus, non adeo jam ex hac causa

depravatus esse poterat a genuina omni indole stilus, ut hujus saporem non prodere

censendus sit aliquem saltim interdum, et, qui comparetur cum illa, non sit dignus;

eoque minus, quum inter scriptores hos essent, qui profectionibus suis, quas impo-

sitas sibi habebant apostolorum munere, et studiis etiam literisque, ut Paulus, qui

excitat graecorum poétarum sententias et a Philonis etiam Alexandrini Judaei non alie-

nus fuisse videtur scriptis, greecee linguae usu melioris existimandi sunt omnino fuisse

imbuti.

Longe igitur abest, ut ommia ad orientis fontes sint ableganda; nec negari pote-

rit ab zquis rei arbitris, multum lucis adspergi posse multis sententiis locisque in in-

terpretatione scriptorum N. T. sacrorum, profanorum, quos religiosius sepe quam

verius dicimus, auctorüm greecorum studio et comparatione solide instituta.

Ne dicamus de usu multiplici, quem aliis ex rationibus allatura esset talis com-

paratio, si omnia etiam hic saperent merum orlentem; de usu inquam ex cognitione

linguarum quasi diversarum, que leges diverse , quae, communes sint, et quomodo

sentiendi cogitandique formulee orienti propriee adpareant aliena indoli suse forma ex-

presse collatione informanda mirum quam suavi, potissimum petendo. Sed cautele

omnino lis, qui in N. T. interpretatione ad. bene greecos etiam scriptores volunt confu-

gere, sunt observanda. Non præcipitanteg non ubiqtlg, zllec ubi faciliorem aditum

EX

V

^ n

.—.g Nf;) *

piebet oriens, id faciendum. .Erit etiam distinguendum inter N. T. scriptores ipsos;

et apud eos pracipue adhibenda- haec -ratio , quorum vitae xatio, ut. etiam stilus ipse

majorem prze se fert graecze linguee purioris cognitionem. . Deinde liceat hie, quod mi-

nus, saltim. non. curate-satis observatum-nobis videtur ab . aliis, subjicere.

lpsis in

iis ; quae orientem- videntur spirare, deprehendimus. miram szpenumero cum indole

optime - greeca saltim unius àlteriusve egregii scriptoris conéinnitatem, non tam quoad

sententiam ipsam , quod-minus mirum, quam:enuntiandi habitum formamque preeser-

tim illam imaginum audacium studiosam; ita ut dubium videri possit, an formulee tales

ex orientis, e Greeciaene fontibus sint derivande. |. At quum accidat etiam hoc ia com-

parationescriptorum V. T. cum Graecorum quorundam scriptis, non tam greect, quid

enim Gracis cum Ebrais? . quid veteribus Ebreis cum Gracia?. quam. communes na-

tura foutes sunt signandi. Non enim fieri potest, quin imaginandi vis sensu aliquo

vivide percussa apud diversarum gentium scriptores incurrat seepe jn easdem imagines

et signandi sibi, quz intuita est, similes notas. Preesertim solet accidere, ut , quum ser-

mo ipse, quo utuntur gentes singulee et homines singuli, culturae eorum gradus profe-

ctusque designet, ita ut par fere ratio sit mgenn hominum i mgenuquc sermonis, geu-

tes fere in eodem cultura gradu constitutae iisdem etiam, saltim simulibus, seepe sen-

sa suaà et cogitata exprimendi uti ament formulis *). Non raro etiam fit, ut, ubi de

audacioribus 1magm1bus sermo esse non potest, apud simpliciores gentes, simplicio-

ribus vitae morumque mstltutls gaudentes, quiequid et terre situ coelique et aliis ra-

tionibus a se differant, in sermione, quo utuntur, diverso occurrant ezedem fere simplices

ex medio commmunique vita usu petltæ et nativa minus artificiosa gentmm indole de-

sumtae eloquendi formule. Quamvis. vero de his aliisve ejusmodi generis in dubio

possit rehnqm , utrum Orientis an Helladosindoli tribuenda sint, multa alia tamen oc-

eurrunt in N. T. ubi non solum verborum usus commendandus est, ut optimee notz,

sed etiam verborum singulorum structura et vis reconditior; 1psarum etiam usus par-

ticularum, quarum Graci fruuntur ut varietate insigni, ita in hac ad nectendos non

solum verborunmi circuitus, sed etiam ad efferendas sententias auctoritate egregia ac

subtili, non raro accommodatus est ad usum Valoremque, qui obtinent inter optimos

Gracorum auctores "*). Colligimus ex his omnibus, quaé non nisi primis lineis po-

terant hic adumbrari et fusiori egent curatiorique tractatione, litterarum sacrarum stu-

*) Sic, ut ex pluribus, quae collegimus et colligi possint uberius , saltim aliqua excitemus exem-

pla; 1magmes de semente et messe relatae ad actiones morales hommum immo etiam alias na-

turales, aeque sunt familiares Hebraeis atque Graecis. Quod ad prius genus attinet, cum bibli-

ca sententia Prov. u 8, 9. et Cor. 9, 6, 7. expressa nire concordat jam quoad habitum Aeschyli

S.c. T'h. v. 603.

6 rgs aeseæ S'ayaroy syzuamfnm. cf. Pers. V.819—-00. Formulae m V. et N. T. sae-

pius occurrenti 3'7 m") L).v 39 similés sunt apud Graecos tragicos occurrentes : 92s $» Qpnis

u — Fragm. Soph ex. "TIriptol. — iyygiQ& Qnov ico, (insculpe animo , ut etiam La-

Uni ajunt) cf. Aeschyl. Choeph. 447——50. Suppl. 194.. Eum. 270... Imago de porta pro via et oc-

casione faeili, qua V. T. et novum ll]PTlmIS Paulus 1 Cor. 16, 9. 2 Cor. 2 2515

. €ol. 4, 3. uti-

tur saepius, erebra est etiam optimis scriptoribus Graecis, cf. Luc. Hermot. p- 18. ed. Bip.

Phrasis ebraica, qna, qui potens est'alicujus rei, sive cui iuest, dominus illius nuncupatur,

ut 532 "y3- hh(')n'ï My3 iMos. 37, 9. occurrit eliam apud "ragieos &raecos, dermórzs

poyrsuauruy Aeschyl..S.. c. 'Th; v. e5. et alibi. JÜ'N 023 — n ruocin: V.et N. T. cf. 1 Reg.

204,:95.:9

2 eg. 2,,3. Pxov.1, 8 pro rhsmpuhs et.alumnis. -usurpatum apud Lucianum etiam sic

occurrit auidu XaMalo» (Zóglinge: der Chaldüer cf. Luc. dial. de mort. XL.) .

**) Pertinere Vl(]t.nlur huc usus repetttzonzs ad]ectzvz in adverbzo in N. '1 aeque occm-rens

atque ad clegannsmmos Graecxae scrlptores V. C. xaxis xuxüs bm-gl;þmu Lue. Pisc. 163. xax.

!

xux. dmiAAvOui SOPh Phil. p- 13[;7 'coll, eum Matth. bà ; i. 239 repefzt. substiant. in vérbo

ut ih. formula 4/Aquoy- moXtilgris — Consttuctiones : -yfvsdar viot - Saouw eté. Zxvidos vwor (tractare

rem) 3yridi xxtpuy: — slgmfic. verbi-efyra per:'arcere, reunere 1 Thes.5, 31. minus ex ebrois.

mo F 9NTY fortassis quam ex puro Graecismo cf. Aeschyl. S..c. Th: y. 2185 ut et verbi /BguBlum

Col. 3,. 1. petenda, demde(

chematis attici- antapodotx cf. Luc. 19, , 9 vis partic. fjexev

per: quantum attinet cf. 2 2'Thes. IHI. 7. elegantxsmmusque partlc. siru usus cf. ep. ad Ebr

12, 9. eodem nervoso valore quo apuäLuc. 1. dial. mort. p. 198 (ed. Blp) et Arxst. Plut Y. 79 v

5

multaque. alia ls similia ; quae per'spátii angusnam affemie non licet,.. -

diosos ad rite has intelligendas interpretandasque supersedere non facile posse solida

Groce lingus; uf ex preestantissimis illius scrlptorlbus prlsms poterit addrscr, famis

liarique horum ipsorum cognitione.

- "Caeterum praefari voluimus haec- proxime elapso semestri Regls Augustlssnrm nostri

clementia 'constitato novo philologize sacrae Professori: P, ord. et Seminarii, quod hic

floret; Regii Ephoro, excellentissimo atque doctiss. Dn. Theoph. Friderico J aeger eo

magis, quum a munerissibi delegati partibus non alienanobis sint visa. Quem cum jam

nósüs, cives, ut mgemo doctrlmque ita . morum gravrtate et constantla praestantem,

et nomine, quod fert, jam olim academize nostre orbique literario eximie dilecto, di-

gnissimum ,.non est quod multis hic vobis commendemus. . Percipite jam vite ejus

rationes, quas communicare nobiscum voluit,. verbis.suis ipsius perscriptas.

Natus sum Stuttgardlæ de VIE Junii anno MDCCLXXXII. patre Christiano

Friderico J'aeger, Potentissimi Regis archlatro et Ord. civil. merit. equite, matre

Luzsa Frzderzca nat. Sonntag Tuste ac acerbum mihi fuit vitae initium, ab incuna-

bulis enim mult1pl101 morborum dolOre confectus, tres primos infantiee annos nonnisi

gemebundus transrgebam, sed Nummls suprem1 beneficio, patrls experlentlaæml arte,

ac indefessa matris amantissimae cura, post miseram illam et vix vitalem vitee partem

ita mihi reparata ac confirmata fuit Valetudo, ut ne semel quldem exinde graviori ali-

quo morbo laborarem. Vix absoluto quarto eetatis anno inferioris Gymnasn classes

fxequentabam, eamque patcr opt1mus méi fratrumque curam agebat ut non tantum

publicam institutionem prlvata prlvatorum doctorum institutione adjuvare et augere

semper studeret, sed et ipse animum, gravrssrml muneris contentionibus defatigatum,

puerorum studiis inspiciendis, regundls acuendis pOtlSSlmum sibi videretur relaxare,

immo nec in hebraicis litteris prorsus mihi defuit, quippe qui et ipse quondam theolo-

giee consecratus, studia ad eam pertmentla p penitus oblivioni tradidit. Quum

pater prudentlsslmus Vellet ut mature pueri extra domum patriam, patriamque urbem

degere assuescant, a. 1792. me cum fratre natu rna]ore per annum Nürtingam misit,

ubi disciplinee b. M. JF'eidenbach tradebamur, cu]us viri sanctissim1 1mago eam praeser-

tim ob causam nunquam sane de memoria mihi excidet, quod tum exempli integrita-

te, tum adhortatlonls vigore eum in animo puerili et excitabat,

et alebat religionis

sensum, cujus vis salutaris hommem in vitze variis casihus magnopere erigit et conso-

latur. Eschola Nürtingensi in Gymnasium Stuttgardiense reversus, optima ibi claris-

simorum praeceptorum insütutione usus $um, e quorum numeroó inprimis summa pie-

tate mihi colendus est b. Pxof Rolh, qu1 msrgnl me dignatus est cura et ea quidem,

ut quum funestus ahquxs casus me per aliquod tempus oculorum lumine privasset do-

mlque retineret.

sponte. me quotldle sero efiam vespere inviseret prlvatlmque institue-

ret. In Gymnasium superius translatus preclara ibi pesertim gaudebam institutione

atque eximio favore b. DrüKii, et Venerandi Prof. Franz Gymn. illustris nunc Recto-

ris dignissimi, quorum Vlrorum maxima de me mer1ta nunquam apud me intermo-

rientur.

A. 180o.in seminarium, quod hic est theologlcum promotus nactus sum in phi-

losoph1c1s atque »theologlms studus tractandis doctores Viros eruditissimos ac celeber-

rimos, laude mea longe supemores, Dnn. de Sehnurrer (cujus paternam erga me cu-

ram nunquam non: gratlsälmä Tnénté venerabör) ":Suskind, Flatt, Rüsler, Pfleide-

n1um benevoleutræ, quantum Si,

rer, Gaab, Schott et. Boïznen?erger, quórum

quod acceptum referam nunquam satis. preedica possum. Subfinem cursus philoso-

phici Preeside Excellentissimo D. J?/leiderer ,; dissertationem scholia in lib. VI. Eucli-

dis'continentem , defendi; et»cum: rerum . etiam Phys:carum studium. et suavissimum

et utrhssnüum Sempet ]udrcarem ( quc-

studio; ut m rehquo xitee eonimercio amieis-

simum. sodalem habu1M Klazber

.

Stuttg nüfic Prof'essmem merltlselmum),

nostra conjuncta cura a.- 1804 produt Uebersicht über clen Vollalsmus und die wich-

tigsten Saze zu Begrundungwe,mgn

heorie. deaselben, qurm hbmm cel Pfaf, cum

I

-

Universitatem abiret, edendum nobis tradiderat. —

ad eam, qua Dorpate floret

Mense Septembri a. 1905. comite candidissimo commilitone M. GZzzler Megerkin-

gensium nunc pastore fidelissimo, Kiloniam profectus sum, ubi optimi juvenis, ex

illustrissima gente Comitum a Jtazzow instituendi ac regendi cura mihi fuit demanda-

Gratissima ibi mihi fuit preesertim celeberrimi Prof. P/a/fet Venerandi jam nunc

demortui Prof. ZH ensleri familiaritas multorumque omnino hominum tum generis no-

bilitate, tum morum urbanitate tum doctrinae fama insignium consuetudo.

Postquam unum, et quod excurrit annum Kiloni& commoratus essem, et munus

quod susceperam, generosissinfi juvenis instituendi, jàm aliquantum otii mihi relin-

queret, ut hoc otio utiliter fruerer, veniam petii publicas lectiones habendi, quae cum,

colloquio, ut mos ibi fert, sollemni antea habito, mihi concessa fuisset, S. Scripturze

aliquot libros, theologie studiosis interpretatus sum. — Anno 1808. Regis Potentissimi

mandato in patriam revocatus mense Junio e]usdcm anni Kiloniam, urbem multis

nominibus mihi carissimam, reliqui, et, quod reliquum erat &statis, inspiciendis iis,

Fatalis mihi fuit in

qua per Germaniam florent, litterarum Universitatibus consumsi

patriam reditus, quum enuim eodem ipso die, quo tres ante annos domum paternam

reliqueram, quinto scilicet 1nensis Septembris, in eam essem reversus, moribundum

inveni patrem optimum et tertium post diem funen ejus adstiti acerbissimo. Statim

deinde Hepetentis in Seminario theologico provincia mihi fuit demandata, qua dum

fungebar sub finem anni 1810. ab Illustrissimo Universitatis Kiloniensis Curatore, mu-

nus Professoris theologie extraordinarü cum satis largo stipendio ex inopinato mihi

fuit oblatum; sed quantumcunque me traheret muneris oblati suavitas, et urbis non

unam ob causam mihi dilectissimae desiderium, majori tamen vi me retinuit et patriae

amor et Regis voluntas. Non ita multo post factum est, ut Stuttgardiam vocarer, ubi

quum per aliquot menses Vicarii operas presstitissem, Regis Augustissimi Clementia

mihi detulit munus Pastoris apud Thammenses, vi decreti 29. Jun. 1811.

Non possum non oratissimo erza Deum optlmum maximum testari animo quan-

Ls dum isto fungebar munere, vitíam meam ornaverit bonis. Primum enim vix mune-

re suscepto felicissimum mihi contigit inire matrimonium cum C/ristiana Elisabetha ,

J'oannis Immanuelis Bossert, mercatoris Tubingensis filia, ex qua nati mihi sunt duo

filii carissimi; valde deinde animum exhilaravit loci amcenitas, incolarum amor officio-

sissimus, vicinorum optimorum consnuetudo letissima et saluberrima, exoptatissima

denique videbatur ipsa muneris ratio, quippe quod et largissimam aliis proficiendi oc-

casionem et dulcissimum simul preberet otium. — Quibus dum securus fruebar bonis,

magna subito rerum mearum factu est conversio, placuit enim Hegi nostro Augustis-

simo, mihi — qui tale aliquid expetere nefas habuissem — vi decreti clementissimi d

23. Jan. 1816. demandare munus Professoris philosophis ordinarii simulque etiam Epho-

r ejus, quod hic est, Seminarii theologici, quod duplex munus quum sit gravissimum,

Deum precor O. M. velit mihi adesse, ne Regls Procerumque fiducia , et virorum, qui-

buscum nova vitae ratio me conjunxit, summis virtutibus insignium, plane indignus

videar favore!

Superest jam, ut novus Professor, posteaquam munus sibi traditum disser tatlone

doctissima super: locis Proverbiorum in N. T. laudatis Tub. 1816. proxime fuit auspica-

tus, more tralatitio acadenuco eidem etiam addat solemnem orationem; erit autem

illius argumentum:

uanti momenti sit, ut "Theologiae studiosi , V. Testamenti studzuln cum N.

Testamenti studzo religiosissime co;yzmganl

Quem actum, qui crastino die hora XI. in aula celebrabitur nova, ut decorare

frequentia vestra velitis cives omnesque qui rebus bene cupitis nostris academicis eo

quo par est studio rogamus olficiose invitamusque.

P. P. Sub Sig. Rect. et Fac. Tub, d. XVIIT. Septbr. MDCCCXVT

La Lt np5-H oB-IoKERIT

DE

LX) R WE

2

73

RECTOR

»

ETN

5

SENATUS UNIVERSITATIS TU

I

S.

Em

i

De sermonis N.'T. scriptorum , quonam usi sint, habitu, -

temporibus utrimque fuisse dispütatum, quis est, qui nesciz

]

cidere solet disputationibus, ubi studium cupidum et contrac^

mos nimius, peccatum est, quod in proverbio ajunt, etiam

lliacos. Dum alii defendere studuerunt orationis in N. T. dot -

19

modum finesque egressi sunt, ut, Henrici Stephani instar,

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

rum Graeci:e scriptorum puritate et elegantia componere, l-

18

tamen N. T. scriptorum stili indolem minime dubitarent; ali

dio hanc sententiam abrepti citra delapsi sunt, ita ut nihil |.-

genii nativique habitus deprehendi hic, barbariem olere om:

17

ebraicoque dicendi usu, quippe cui ingeniti fuerint hi SCTiPt—

genus unice obtinere in N. T. pertinaciter statuerent. Etans

16

ä

poribus, quamvis plures de hac re bene et temperate judicavt

laudandus nobis videtur doctissimus Prof. Henr. Planck, nol -

15

dimus, qui, si non Stephani sententiee, alteri tamen, parur

cw inesse N. T. et ad Orientem fere umice interpretantibu -

ä

dum, plus justo tribuunt. .. Sane de opera oleoque tot tantoru

14

philologorum J7"o/füi, Hemsterhusii, Raphelii, F. alkenari..

ä

rumque, male esset actum, si res ita se haberet. At in nj

Es

13

esse videtur rei, de qua qu«estio est, veritas.

*

Scriptorum N. 'T. stilum graccum sapere oportere potissi

quam pertineant hi, in qua educati, cujus sentiendi percipi*

12

fuerint assueti, jam ex rei natura ipsa patet, ita ut murum p

rium. Nihilominus cum greca lingua utantur, ut instrum;.-

11

sua, et $raeca lingua Judseis potissimum in insulis urbibusque

t.colm

sis et in Aegypto degentibus cognita fuerit usu vit&e €

10

ilius in Judaea ipsa hac via esset non omnino incognitus, Df

ut hu-

depravatus esse poteràt a genuina omni indole stilus,

censendus sit aliquem saltim interdum, et, qui comparetur |

eoque minus, quum inter scriptores hos essent, qui proff:*Cüp—

3

re, et studiis etiam li

sitas sibi habebant apostolorum mune

E

excitat graecorum poétarum sententias et a Philonis etiam Al|

nus fuisse videtur scriptis, greecee linguee usu melioris existil

j—

imbuti.

.

|

- Longe igitur abest, ut omnia ad orientis fontes s!

nt ablo

É

rit ab eequis rei arbitris, multum lucis adspergi posse multis

terpretatione scriptorum N. T. sacrorum, profanorum, qU|.

verius dicimus, auctorüm graecorum studio et comparationeïl

Ne dicamus de usu multiplici, quem aliis ex rationibui -

dei

ä

paratio, si omnia etiam hic saperent merum orientem ;

[

ES

linguarum quasi diversarum , qu& leges diversae , quae, CO

sentiendi cogitandique formulee orienti propriae adpareant alk

. potissimlf—

presse collatione informanda mirum quam suavi,

d bene graecos etia&

omnino lls , qqi in N. T. interpretatione a

gere, sunt observanda. Non præcipitanteg non ubiqug, -

2

9

F

Óa

l

D

W Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

LY "

1