LXV8a_fol_12

Aj

o A GL ID R

ET

SENATUS. UNIVEP:SITATIS TUBINGENSIS

--

as Q

x2

D e sernlonis N. T. scriptorum;, quonain—uïsi sint, habitu, multum jam superioribus

temporibus utrimque fuisse disputatum, quis est, qui nesciat? Ut in talibus fere ac-

cidere solet disputationibus, ubi studium cupidum et contradicendi fervor abripit ani-

mos nimius, peccatum est, quod in proverbio ajunt, etiam hic intra et extra muros

lliacos. Dum alii defendere studuerunt orationis in N. T. dominantis puritatem, adeo

modum finesque egressi sunt, ut, Henrici Stephani instar, vel cum Attica optimo-

rum Gracia scriptorum puritate et elegantia componere, si non omnium, aliquorum

tamen N. T. scriptorum stili indolem minime dubitarent; alii autem impuguandi stu-

dio hanc sententiam abrepti citra delapsi sunt, ita ut nihil prisci greece puritatis in-

genii nativique habitus deprehendi hic, barbariem olere omnia et ex Syro- chaldaico

ebraicoque dicendi usu, quippe cui ingeniti fuerint hi seriptores, conflatum sermonis

genus unice obtinere in N. T. pertinaciter statuerent. Etiam recentioribus hisce tem-

poribus, quamvis plures de hao re bene et temperate jüdicaverint, in quibus praecipue

laudandus nobis videtur doctissimus Prof. Hezr. Planck, non nullos tamen deprehen-

dimus, qui, si non Stephani sententize, alteri tamen, parum aut nihil puritatis Grae-

ce inesse N. T. et ad Orientem fere unice interpretantibus ubique esse confugien-

dum, plus justo tribuunt... .Sane de opera oleoque tot tantorumque praestantissimorum

philologorum J7"o/fii, Hemsterhusii, Raphelii, Valkenarii, Fischeri, Baueri alio-

rumque, male esset actum, si res ita se haberet. At in medio etiam hic nobis sità

esse videtur rei, de qua quaestio est, veritas.

Scriptorum N. T. stilum graecum sapere oportere potissimum indolem gentis, ad

quam pertineant hi, in-qua educati, cujus sentiendi percipiendisque formis a teneris

A^

fuerint assueti, jam ex rei natura ipsa patet, ita ut mirum potius deberet esse contra-

rium. Nihilominus cum graca 'lingua utantur, ut instrumento exprimendi cogitata

sua, et graeca lingua Judaeis potissimum in insulis urbibusque Greeciee Asiaque disper-

sis et in Aegypto degentibus cognita fuerit usu vitze et commercio, ususque etiam

illius in Judaea ipsa hac via esset non omnino incognitus, non adeo jam ex hac causa

depravatus esse poterat a genuina omni indole stilus, ut hujus saporem non prodere

censendus sit aliquem saltim interdum, et, qui comparetur cum illa, non sit dignus ;

eoque minus, quum inter scriptores hos essent, qui profectionibus suis, quas impo-

sitas sibi habebant apostolorum. munere, et studiis etiam literisque, ut Paulus, qui

excitat greecorum poétarum sententias et a Philonis etiam Alexandrini Judae non alie-

nus fuisse videtur scriptis, greecze linguee usu melioris existimandi sunt omnino fuisse

imbu ti:

Longe igitur abest, ut omnia ad orientis fontes sint ableganda; nec negari pote-

rit ab eequis rei arbitris, multum lucis adspergi posse multis sententiis locisque in in-

terpretatione ;scriptorum N. T. sacrorum, profanorum, quos religiosius seepe quam

verius dicimus, auctorum gracorum studio et comparatione solide instituta.

Ne dicamus de usu multiplici, quem aliis ex rationibus allatura esset talis com-

paratio, si omnia etiam hic saperent merum orientem ; de usu inquam ex cognitione

linguarum quasi diversarum, qua&e leges diversze, quae, communes sint, et quomodo

sentiendi cogitandique formulze orienti propriee adpareant aliena indoli suee forma ex-

pressae collatione informanda mirum quam suavi, potissimum petendo. Sed cautelae

omnino iis, qui in N. T. interpretatione ad bene grecos etiam scriptores volunt confu-

gere, sunt observanda. Non præ'cipiiant.er, non ubique, nec ubi faciliorem aditum.

d

preebet oriens, id faciendum. Erit etiam distingüendum inter N. T. scriptores ipsos,

et apud eos precipue adhibenda hac ratio, quorum vitze ratio, ut etiam stilus ipse

majorem pree se fert graecae linguae purioris cognitionem. . Deinde liceat hic, quod mi-

nus, saltim. non curate satis observatum mnobis videtur ab aliis, subjicere. Ipsis in

lis, qu& orientem videntur spirare, deprehendimus miram seepenumero cum. indole

optime greeca , saltim unius alteriusve egregii sc.riptoris concinnitatem, non,fam quoad

sententiam ipsam, quod minus mirum, quam enuntiandi habitum formamque praeser-

tim illam imaginum audacium studiosam; ita ut dubium videri possit , an formulze tales

ex orientis, e Graeciaene fontibus sint derivanda. — At quum accidat etiam lioc in com-

paratione scriptorum 'V. T. cüm Greecorum quorundam scriptis, nom tam greecl, quid

enim Grecis cum Ebrais? quid veteribus Ebreis cum Graecia? quam communes na-

tura foutes sunt signandi, Non enim fieri potest, quin imaginandi vis sensu aliquo

vivide percussa apud diversarum gentium scriptores incurrat saepe in easdem imagines

et signandi sibi, qua intuita est, similes notas. Praesertim solet accidere, ut , quum ser-

mo ipse, quo utuntur gentes singule et homines singuli , cultüree eorum gradus profe-

ctusque designet, ita ut par fere ratio sit ingenii hominum ingeniique sermonis, gen-

tes fere in eodem cultura gradu constitute iisdem etiam, saltim similibus, szepe sen-

sa sua et cogitata exprimendi uti ament formulis *). Non raro etiam fit, ut, ubi de

audacioribus imaginibus sermo esse non potest, apud simpliciores gentes, simplicio-

ribus vitae morumque iustitutis gaudentés, quicquid et terre situ codlique et aliis ra-

tionibus a se differant, in sermone, quo utuntur, diverso occurrant ezdem fere simplices

ex medio communique vitae usu petitee et nativa minus artificiosa gentium indole de-

sumtze eloquendi formule; / Quamvis, vero de his aliisve ejusmodi .generis in dubio

possit relinqui, utrum Orientis an Helladosindoli tribuenda sint, multa alia tamen oc-

currunt in N. T. ubi non solum verborum usus commendandus est, ut optime notze,

sed etiam verborum singulorum structura et.vis reconditior; ipsarum etiam usus par-

ticularum, quärum- Graci fruuntur ut varietate insigni, ita in hac ad nectendos non

solum verborum circuitus, sed etiam ad efferendas sententias auctoritate egregia ac

subtili, non raro accommodatus est ad usum valoremque, qui obtinent inter optimos

Gracorum auctores **). Colligimus ex his omnibus, quae non nisi primis lineis po-

terant hic adumbrari et fusiori egent curatiorique tractatione, litterarum sacrarum stu-

*) Sic, ut ex plul*ü)uS , quae collegimus et cioiligi possint ube;—iuä, saltim aliqua excitemus exem-

pla, imagines de semente et messe relatae ad actiones morales hominum immo etiam alias na-

turales, aeque sunt familiares Hebraeis atque Graecis. - Quod ad prius genus attinet, cum bibli-

22

ca sententia Prov.

ET

9, 9. et Cor. 9, 6, 7. expressa mire concordat jam quoad habitum Aeschyli

S.c. Th. v. 603. **azg; o'z'gsgoc S'ivaroy ä'y:cozgvrz'fnd&" cf. Pers. v. 81()-—-20. Formulae in V. et N. T. sae-

pius occurrenti 25 neb5r Qm2 similes sunt apud Graecos tragicos occurrentes: 33 ày Qenis

AAruc. — Fragm. Soph. ex. Triptol. — iyyedQs Qpnuv ico, (insculpe animo , ut etiam La-

tini ajunt) cf. Aeschyl. Choeph. 447—50. Suppl. 194. Eum. 270. Imago de porta pro via et oc-

casione facili, qua V. T. et noyum inprimis Paulus 1 Cor. 16, 9:^9 Corti55 32 60L 15 9. ut-

iur saepius, crebra est etiam optimis sceriptoribus le*aecis, cf. Luc. Hermot. p. 18. ed. Bip.

Phrasis ebraica, qna, qui potens est alicujus rei, sive cui inest, dominus illius nuncupatur ,

ut 522 *ór3-— nb^nn 9223 1Mos. 37, 9. occurrit etiam apud "Tragicos graecos, deemórus

MAVT BU A0 T V Aeschyl. S. c. Th. v. ?7. et alibi. tD*N As o od n V.et N. T. cf. 1 Reg.

*

20, 35. ? Reg. 2,.3. Proy.à , 9. pro discipulis et alumnis usurpatum apud Luciänum etiam sic

OCccurrit zaids Xo^daluv (Zóglinge der Chaldáer cf. Luc. dial. de mort. XL.)

?*) Pertinere videntur huc usus repetitionis adjectivi in adverbio in N. T. aeque occurrens

atque ad ele

o

santissimos Gr

aeciae scriptores: v. C. xwxis xaxds Pmirphlowey Luc. PisC. 162. yag.

xax. dmiAAuSu, Soph. Phil. p. 1347. coll. cum Matth. 21, 41. — repetit. substant. in verbo

ut in formula Ó eguOy mke,m'g:'m — constructiones : yévedos TAY01 , Sayru etC, crredoun Tiyos (Lractare

rem) Z« xaipuy — signific. verbi cfyen per: arcere, retinere 1 Thes. 2, 31. minus ex ebrais-

mo aHNnn fortassis quam ex puro Graecisino cf. Aeschyl, S. c. Th. v. 210.; ut et verbi Bgnivnv

Colþ. 3,14. petenda; deinde usus schemalis attici antapodoti-cf. Luc. 13, 9. vis partic. fexev

pér: quantum attinet cf. 2'Thes. III. 7. elegantissimusque partic. s« usus cf. ep. ad Ebr.

12, 9. eodem nervoso valore quo apud Luc. 1. dial. mort. p. 198. (ed. Bip.) et Arist, Plut, v. 19.—

multaquf: alia his similia, quae per spatii angustiam afferre non licet, :

diosos ad rite has intelligendas interpretandasque supersedere non facile posse solida

Graca linguz, ut ex preestantissimis illius scriptoribus priscis poterit addisci, fami-

liarique horum ipsorum cognitione.

Caeterum przefari voluimus heec proxime elapso semestri Regis Augustissimi nostri

clementia constituto novo philologiae sacree Professori P. órd. et Seminarii, quod hic

floret, Regii Ephoro, excellentissimo atque doctiss. Dn. T'heoph. Friderico J aeger eo

magis , quum a munerissibi delegati partibus nonaliena nobissint visa. Quem cum jam

3stis, cives, ut ingenio doctrinaque ita morunm gravitate et constantia praestantem,

et nomine, quod fert, jam olim academia nostre orbique literario eximie dilecto, di-

gnissimum , non est quod multis hic vobis commendemus. Percipite jam vitae ejus

rationes, quas commugicare nobiscum voluit, verbis suis ipsius perscriptas.

Natus, sum. Stüttgafdiæ die VH. Junii anno MDCCLXXXI.II. pätre Christiano

Friderico J'aeger, Potentissimi Regis archiatro et Ord. civil. merit. equite, matre

Luisa Friderica nat. Sonntag. "Triste ac acerbum mihi fuit vitee initium, ab incuna-

bulis enim multiplici morborum dolore confectus , tres primos infantia annos nonnisi

gemebundus transigebam ; sed Numinis supremi beneficio, patris experientissimi arte,

ac indefessa. matris amantissimce cura, post miseram illam et vix vitalem vit&e partem

ita mihi reparata ac confirmata fint valetudo, ut ne semel quidem exinde graviori ali-

quo morbo laborarem. Vix absoluto quarto &tatis anno inferioris Gymnasii classes

frequentabam, eamque pater optimus mei fratrumque curam agebat, ut non tantum

publicam institutionem privata privatorum doctorum institutione adjuvare et augere

semper studeret, sed et ipse animum , gravissimi muneris contentionibus ldefatigatum ;

puerorum studiis inspiciendis, regundis, acuendis potissimum sibi videretur relaxare ,

immo nec in hebraicis litteris prorsus mihi defuit, quippe qui et ipse quondam theolo-

*

gise consecratus, studia ad eam pertinentia nunquam penitus oblivioni tradidit.. Quum

pater prudentissimus vellet, ut mature pueri extra domum patriam, patriamque urbem

degere assuescant, a. 1792. me cum fratre natu majore per annum Nürtingam rmisit,

. tibi disciphnee b. M. W'eidenbach tradebamur, cujus viri sanctissimi imago eam praeser-

tim ob causam nunquam sane de memoria mihi excidet, quod tum exempli integrita-

te, tum adhortationis vigore eum in animo puerili et excitabat, et alebat religionis

sensum, cujus vis salutaris hominem in vite variis casibus magnopere erigit et conso-

latur. Eschola Nürtingensi in G:ymnasium Stuttgardiense reversus, optima ibi claris-

simorum praceptorum institutione usus sum, e quorum numero inprimis summa pie-

tate mihi colendus est b. Prof. Rozh,, qui insigni me dignatus est cura et ea quidem,

ut quum funestus aliquis casus me per aliquod tempus oculorum lumine privasset do-

mique retineret, sponte me quotidie sero etiam vespere inviseret privatimque institue-

ret. In Gymnasium superius translatus praeclara ibi praesertim gaudebam iustitutione

atque eximio favore b. Drüki, et Venerandi Prof. Zranz Gymn. illustris nunc Recto-

ris dignissinni, quorum virorum maxima de me merita nunquam apud me intermo-

rientur.

À. 1800. in seminarium, quod hic est, theologicum promotus, nactus sum in phi-

losophicis atque theologicis studiis tractandis, doctores "Viros eruditissimos ac celeber-

rimos, laude mea longe superiores, Dnn. de Schnurrer (cujus paternam erga me cu-

ram n

unquam non gratissima mente venerabor) Süskind, Flatt, Rósler, Pfleide-

rer, Gaab, Schott et Bohnenberger, quorum omnium benevolentie, quantum si;t,

quod acceptum referam , nunquam satis prædicafe kpossum. Sub finem cursus philoso-

phici Praside Excellentissimo Dn. Pf/eiderer , dissertationem scholia in lib. VI. Eucli-

dis continentem , defendi, et cum rerum etiam Physicarum studium et suavissimum

et utilissimum semper judicarem (in quo studio, ut in reliquo vitae commercio amicis-

simum sodalem habui M. KZazberum, Gymn. Stuttg. nunc Professorem meritissimum),

er den Voltaismus und die wich-

nostra conjuncta cura a. 1804. prodiit: Uebersicht üb

quem librum cel. P/2//, cum

tigsten Saze zu Begründqng eimer Theorie desselben;

—

ad eam, qua Dorpate floret

Universitatem abiret

edendum nobis tradiderat.

Mense Septembri a. 1805. comite candidissimo commilitone M. GZzz/er, Megerkin-

gensium mnunc pastore Hde]ISSImO Kiloniam pTOfCCfUS sum, ubi OI*'hml Juvenis, ex

illustrissima gente Comitum a. Razzo» instituendi ac regendi cura mihi fuit demanda-

ta. Gratissima ibi mihi fuit presertim celeberrimi Prof. P/a//et Venerandi jam nunc

demortui Prof. H ensleri familiaritas, multorumque omnino hominum tum geners no-

bilitate, tum morum urbanitate tum doctrinze fama isigniun! consuetudo.

Postquam unum, et quod excurrit annum Kilonie commoratus essem, et munus

quod susceperam, generosissimi juvenis instituendi, jam aliquantum otii mihi relin-

queret, ut hoc otio utiliter fruerer, veniam petii publicas lectiones habendi qua cum

colloquio, . ut mos ibi fert, sollemni antea habito, mihi concessa fuisset, S. Scripturae

aliquot libros, theologia studiosis interpretatus sum. — Anno 1808 Regis Potentissimi

mandato in patriam revocatus mense Junio ejusdem anni Kiloniam, urbem, multis

nominibus mihi carissimam, reliqui, et, quod reliquum erat sstatis, inspiciendis iis,

que per Germaniam florent, litterarum Universitatibus consumsi. Fatalis mihi füitin

patriam reditus, quum enim eodem ipso die, quo tres ante annos domum paternam

rehqueram quinto scilicet *nensis Septembris, in eam essem reversus, moribundum

inveni patrem optimum et tertium post diem füneri ejus adstiti acerbissimo.

Statim

deinde Hepetentis in Seminario theologico provincia mihi fuit demandata, qua dum

fungebax sub finem anni 1810. ab Illustrlssuno Universitatis Kilóniensis Curatore, mu-

nus Professoris theologis extraordinarii cum satis largo stipendio ex inopinato mihi

fuit oblatums sed quantumcunque me traheret muneris oblati suavitas, et urbis non

unam ob causam mihi dilectissimee desiderium, majori tamen vi me retinuit et patriae

amor et Regis voluntas. Non ita multo post factum est, ut Stuttgardiam vocarer, ubi

quum per aliquot menses Vicarii operas prestitisseem, Reeis Augustissimi. Clementia

mihi detulit munus Pastoris apud Thammenses, vi decreti 29. Jun. 1811.

Non possum non gratissimo erga Deum optimum maximum testari animo quan-

tis dum isto fungebar munere, vitam meam ornaverit bonis.

Primum enim vix mune-

re suscepto felicissimum mihi contgit igire matrimonium cum Christiana Elisabetha ,

J'oannis IHmmanuelis Bossert, mercatoris Tubingensis filia, ex qua nati mihi sunt duo

filii carissimi; valde deinde animum exhilaravit loci amcenitas , incolarum amor oflicio-

sissimus, : vicinorum optimorum consuetudo letissima et saluberrima exoptatissima

denique videbatur ipsa muneris ratio, quippe quod et largissimam aliis proficiendi oc-

casionem et dulcissimum simul praberet otium.

Quibus dum securus fruebar bonis,

magna sublto rerum mearum factu est conversio, pldcmt enim Reg1 nostro Au"llbtlb-

simo, mihi — qui tale aliquid expetere nefas habuissem — vi decreti Clemenubs]ml d.

23 Jan. 1816. demandare munus Professoris philosophic ordinarii simulque etiam Epho-

r ejus, quod hic est, Seminarii theologici, quod duplex munus quum sit glavmslmum

Deum precor O. M. velit mihi adesse, ne. Regis Procerumque fiducia , et virorum, qui-

buscum nova vitze ratio me comunxxt " summis virtutibus insi

o

o

nium, plane indignus

M

videar favore!

Superest jam, ut novus Professor, posteaquam munus sibi traditum dissertatione

doctissima super: locis Proverbiorum in N. T. laudatis Tub. 1816. proxime fuit auspica-

tus, more tralatitio academico eidem etiam addat solemnem orationem

erit. autem

illius argumentum:

uanti mómenti sil, ut T. heologiae studiosi, F/. T. eslammtz studium cum N.

T'estamenti s[udzo religiosissime conjungant.

Quem actum, qui crastino die hora XT. in aula celebrabitur nova, ut decorare

frequentia vestra vehtls cives omnesque qui rebus bene cupitis nostus academicis eo

quo par est studio rogamus officiose invitamusque.

P.P. Sub Sig. Rect. et Fac. Tub. d. XVIII. Septbr. MDCCCXVT

BU PURV dU HUIETUYRASE EU

LuzTTirnis HoPrpPtEkRIT

DE

OnnwvE

RECTOR,

ET

E

z

'SENATUS UNIVEESI?ATIS TUB

.;z: L]

x20

L-—

"

D e sermonis N. T. scriptorum, quonainxu'si sint, habitu, mul&

temporibus utrimque fuisse disputatuni, quis est, qui nesciat? |

cidere solet disputationibus, ubi studium cupidum et contradice!

mos nimius, peccatum est, quod in proverbio ajunt, etiam hic

R

19

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

lliacos. Dum alii defendere studuerunt orationis in N. T. dominz —

modum finesque e

o

gressi sunt, ut, Henrici Stephani instar, vel

18

rum Greecig scriptorum puritate et elegantia componere, si nor—-

tamen N. T. scriptorum stili indolem minime dubitarent; ali at

17

dio hane sententiam abrepti citra delapsi sunt, ita ut nibil prisc-

genii nativique habitus deprehendi hic, barbariem olere omnia (

E:

ebraicoque dicendi usu, quippe cui ingeniti fuerint hi seriptores

O Baace Q

16

genus unice obtinere in N. T. pertinaciter statuerent. Etiam ret

poribus, quamvis plures de hac re bene et temperate jü

dicaverini—

15

laudandus nobis videtur doctissimus Prof. H enr. Planck , non nt

Focus

dimus, qui, si non Stephani sententiz, alteri tamen, parum au-

N

14

ce inesse N. T. et ad Orientem fere unice intcrpretantibus ul

J CENN

dum, plus justo tribuunt....Sane de-opera-oleoque tot tantorumq -

philologorum 77^o/fit, Hemsterhusii, Raphelü, V'alkenarii, 4

13

M

rumque, male esset actum, si res ita se haberet. At in medi(-

esse videtur rei, de qua quaestio est, veritas.

15

Scriptorum N. 'T. stilum graecum sapere oportere potissimut -

12

quam pertineant hi, in-qua educati, cujus sentiendi percipiend| .

fuerint assueti, jam ex rel natura ipsa patet, ita ut mirum potiuw

11

rum. Nihilominus cum græcaïingua utantur, ut instrumentq.

sua, et graca lingua Judaeis potissimum in insulis urbibusque Gr

10

sis et in Aegypto degentibus cognita fuerit usu vitee et comm| -

illius in Judzea ipsa hac via esset non omnino incognitus, non a

.

depravatus esse poterat a genuina omni indole stilus, ut hujus$

censendus sit aliquem saltim interdum, et, qui comparetur eum

eoque minus, quum inter scriptores hos essent, qui profectioniä

sitas sibi habebant apostolorum munere, et studiis etiam literi

excitat graecorum po&tarum sententias et a Philonis etiam Alexar-

nus fuisse Videtur Scriptis, graecae hnguæ usu melioris exisüman

imbuti:

Longe igitur abest, ut omnia ad orientis fontes sint ablegat

rit ab aequis rei arbitris, multum lucis adspc;rgi posse multis sei-

terpretatione ;scriptorum N. T. sacrorum, profanorum, quos ?

aolit-

verius dicimus, auctorum graecorum studio et comparatione

ä

Ne dicamus de usu multiplici, quem aliis ex rationibus alll

Päfätioa si omnia etiam hic saperent merum orientem ; de usu |^

linguarum quasi diversarum, quae leges diversa , quae, comm

:

sentiendi cogitandique formulze orienti proprie adpareant aliena ^

pressae collatione informanda mirum quam suavi, potissimum p

omnino iis, qui in N. T. in*terpretationg ad bene graecos etiam $( -

2

gere, sunt observanda&. Non praecipitant.el', non ubique, nec

^^

E

W Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1

-