LXV8a_fol_10

.RECTOR

ET

TUS UNIVERSITATIS

. SENA

" TUBINGENSIS.

LX

-

d

*

"uantos usus ad salutarem medicam.artem chemie et omnis natui:e

scientie scrutalio penitior afferat, quum perspectum sit omnibus vere

rem dijudicare valentibus, non potest non esse injucundum, immo affi-

cere oportet summa voluptate etiam eos, qui his disciplinis non ex pro-

fesso sunt addicti, sed in artibus aliis versantes, tamen, ut decet, scien-

ti& amatores, non immemores sunt, arciis omnes copulatas esse scien-

tias vinculis, si intueamur, nostris hisce temporibus in omnibus fere re-

gionibus has nature disciplinas in quibus sine multo continuato labore

et strenua observationis

ilige:ntia parum perficitur, experientize usu

multiplici et philosophie lumine duce excultas fuisse quam maxime ex-

colique studiis indefessis Virorum celeberrimorum..

Quodsi enim benefice artis medice vis et consilium in eo potissi-

mum videtur positum, ut, jam P/atone docente, discidia virium, ex qua-

rum conflictu domito composita est corporis humani compages et mirifica

vite vis ipsa, post sublatam morbi impetu concordiam , componantur ite-

rum ac concilientur, et restituatur ita in hac machinz s. microcosmi

quasi republica, pax et amicitia; si hoc ita se habet, in hunc finem non

esse non potest adprime necessarium , ut vires.hze quoad habitum illa-

rum et vim primitivam, et qui amica sibi, quee inimicee sint, néc gene-

rátim tantummodo , sed ut Zaco l. IV. c. 11. de augmentts scientiarum ve-

/A^

re monet, in casibus etiam quam maxime specialioribus curatius semper

L

S

penitiusque intelligantur.

es 1

Isidos quidem faci

ipsa circümdatalest peplo, sed ita textum vide-

tur hoc, ut céu pellucidum non prorsus impenetrabile sit oculorum aciei

strenuz et indefesso pura cum mente adhibito labori; adeoque, quam-

vis secundum Dec hujus Saitensi templo insculptum oraculum aperire

ipsum liceat nulli mortalium, per illud tamen Numinis quasi simula-

crum augurari et vestigia, ut ita dicam , colligere vultus imaginisque il-

lius et indolis excelse, sive assequi mente mentem Des ac leges, quas

sequitur in rerum natura ordinanda, sit nobis concessum.

Scitis, cives, post abitum nostri dulcissima semper memoria devene-

randi college nuper de Kielmeier, Proféessoris apud nos.historiz nature,

Chemiw et Botanices eeleberrimi, quem Rex augustissimus, quum sibi

propiorem vellet esse virum de augenda omni nature scientia immortali-

ier meritum, alio munere splen

(fidiorique, in meritorum suorum pre-

mium decoravit; scitis, inquam, quid Rex noster de muneribus illis, qui-

bus prefuit quondam noster collega, clementüssime decreverit. : Ut am-

liandis enim augendisque in Universitate nostra disciplinarum institutis

vere regia Principis nostri munificentia jam prius nos sibi obstrinxit in

eratiam devotissimam, ita etiam hic ejusdem consilii dare specimen, et mu-

nia illa inter duo dividi voluit novos Professores, quorum . alterum hic

vobis sistimus eumque

CunisTIAN. lTugoPHILUM

GmMELIN, Chemiæ Professorem P, O.

Quum inter nos versatus fuerit a prima adolescentia et ingenii sui, do-

ctrinae, morumque et animi candoris virtutes cognitas habeamus omnes ;

sane non opus est qultis eum conimendare verbis.

[

Percipite igitur, xpuce ratiores fuerint lpsius vitoe, quas calamo sue

Pe-rscriptas vobiscum hic communicamus.

TT

Ego Cumsr. Gorrt. Gwgnm, natus sum Tubinge, die 12. Oct.

atre Christ. Gottl. Gimelin, Med. Doctore et Pharmacopola, matre Char-

j

[0)

tta Gmelin, nat. Haas.

Primis elementis imbutus sum a Dns. pracepto-

vibus JZerner, F'ollmar, Heiger et a Rectere schole anatolice. Dno. M.

Kaufinánn. — Postea insütütione fruebar Drum. Aaàas, Osiander , Steudel,

tunc temporis repetentium seminarii theologici, a quibus litteris graecis

et latinis nec non p.rimis rudimentis matheseos imbutus sum. Deinde

academic Tubingensis civis precipuo cum amore mathesin et physicen

colebam, et colle

o

o

ia Drum. Prof. de P/leiderer et de Bohnenberger tre-

quentabam , quos duces in hisce studiis omni tempore

o

er

alissimo animo

venerabor. Necantüque literature studium neglexi, et collegia frequen-

tavi Dni. Prof. Conz Postea medicis studiis me dedi, ét prelectiones

exaudivi Dni. Prof. de Kielmeyer in Zoologiam generalem, physiologiam.

»lantarum; 'aaatomiam comparatam et chemiam, Dni. Prof. de Autenrieth

in Anatomiam, Semioticam cum Pathologia junctam, Chirurgiam medi-

cam, Nosologiam , Medicinam forensem et Clinicum, fratris mei dilectis-

simi Dni: Prof. Ferd. Gmelin in Physiologiam, Pathologiam, Mineralo-

giam et Materiam medicam, Dni. Prof. de Froriep in Artem obstetriciam ,

Dni. Doct. Zaur in Osteologiam et ÀAnatomiam et beati*.DQct. Rüdiger sen.

in Chirurgiam et Artem obstetriciam, a quibus viris, laude mea non cele-

brandis, institutum me fuisse, per totam vitam gratissimo animo recor-

xlabor.

Peracto examine medico disscrtationem publice defendebam,

quas sistebat analysin chemicam renum hominis, vacce, et felis, et gradu

medicine Doctoris assumto, Stuigarti:e examini medicorum Regis me

t

subjeci.

Accidit peröppormpe-, ut 'tempesiäte's istoe, quæ in patria nostra tam

diu sevierant, eoipso tempore remisissent, et facultas data esset, pedem

paulo liberius movendi. Maximo igitur cum gaudio arripui oblatam oc-

casionem, ut consilio jam dudum capto, alias. terras visitandi, satisface-

rem.

Data igitur a beatissimo Rege Friderico venia, Lutetias Parisiorum

comite amico et coghato meo Dno. Zeopold Gmelin, Prof. Heidelbergensi

petii mense Oct. 1814.. 1b1a Dno. J auquetin, Gay.-lussac, Haey maxima

cum benevolentia exceptus sum; J'auquelin veniam. mihi largitus est,

chemiam in privato laboratorio suo colendi, Gay-lussac pralectiones

privatas in schola polytechnica frequentare mihi concessit, et //aey pri-

vatum methodo crystallographica me instituebat.

Preterea pieelectiones

publicasexaudivi Drum. //auquelin, Gay-lussac, Thenard et in labora-

torio au'*.l)"im urine et excrementorum mammalium carnivororum, nec

non fossilrum. nonnullorum a Zaey oblatorum institui. Tantopere pro-

fecto. illa urbs mihi satisfecit, ut multo diutius commoratus essem, ni-

si ingenti ista. politica tempestate, quam Zuonaparte reditu suo concita-

verat, inductus fuissem, abire.

Linquebam itaque Lutetias die XX Xmo

Martii 1815. et per Moguntiam, Giessam, Marpurgum, Cassellas, Goet-

tingam., Hercynie montes metalliferos, Erfordiam, Vinariam, Jenàm,

Lipsiam, Halam, Beroli.nxum lente petit. In hoc itinere convenire mihi

contigit cum pluribus viris, amicitia prius junctis, multorum etiam eru-

ditorum amicilia et usu fruebar, ut Drum. Stromeyer, Hausmann, Osian-

der Goetüngg, Drum. Buchols et. Trommsdorf. Erfordiee, Drum. Dcebe-

reiner et Oken Jenzes, Dni. Gilbert Lipsie, Drum. Meckel, Kastner, Kru-

kenberg Hale. Berolini beati Klaproth Chemiam . analyticam regni inor-

ganici audivi, singulari autem amicitia fruebar Dni.' Chr. Sam. W'eifs,

«ui studia mea mineralogica quovis modo juvabat, et post discessum.

etiam benignum in me animum servabat.

Quum autem facultas non data esset Berolini, Chemiam, quie potis-

simum cordi erat, in laboratorio bene composite exercendi, consilium

eacit

atem et accurata ex-

cepi, Holmiam petendi, ut. Zerzelium, cujus sa

o

perimenta Jam dudum admiratus eram, viderem.

Scrï'ps'ï itaque litte-

vas, in quibus D'erzelium de consilio meo certiorem feci, et statim ab eo

cum tanta ben*ignila-le invitatus süm, ut consilium istud cepisse. maxi-

bam, cel. ïï/; er«

mopere Iæia»rer, Priusquam autem Germaniam lin

ner, cujus mortem nunc scientia dolet, Freybergi vi

de

eodemque itine-

re montes metalliferos Saxoniz et adjacents Bohemiz visitavi, et inde

per Dresdam Berolinum redii. — Breviter ibi commoratus Kilonium petii,

ubi summa cum sinceritate exceptus sum ab amicissimo Dno. Pfa/f; in-

de, mare Balticum trajJiciens, Hafniam petii.

Plures dies in ea urbe de-

gebam et singulari amicitia, fruebar Drum. Oerstedt, JZad, Jacobson,

collectionesque mineralogicas, .Norwegiæ, Islandize , Groenlandie et Fe-

roé insularum eximiis speciminibus insignes admiratus sum. Deinde

fretum trajeci, et Academiam suecicam Lundum , in provincia Scanize vi-

sitavi, ubi benignitate multorum civium academicorum, presertim Drum.

Prof. Retzi, Engestraem, Lindfors, Flormann, gardh, Nillson eommo-

tus, plures dies commoratus sum. Holmiam tandem ingressus, a primo

tempore cel. Berzelii, de quo vix dicere audeam, utrum sagacitas atque

eruditio, an candor animi et humanitas prevaleant, intima familiaritate

In illius domicilio studio Chemiz sine ulla per-

et amicitia gavisus sum.

turbatione per totum diem incumbebam, et przecipue analysin corporum

mineralium exercebam.

Ichthyophtalmos Suecicos et Groenlandicos et

Pargasitem , minerale FEinlandicum analysi subj(.eci,. quam Suecico ser-

mone conscriptam academia Holmensis actis suis inserere dignata est,

Multa etiam experimenta institul, quibus locum assignarem, quem zir-

eonia in tabula chemicorum zquivalentium occupat, sed tempus adhuc

deerat, experimenta ista typis tradendi.

Grato etiam animo agnosco,

quam amice me tractaverunt Dni. JS'wedenstjerna, Broling, Schwarts etc.

Dum Holmie viverem, multa minora itinera feci, Üpsalam bis visitavi,

ibique amicitia junctus sum cum Dno. /Zahlenberg , clarissimo botanico,

Dn. fgfzelio, successore Bergmanni, et Præceptöre Berzelii, et Dno. TAÀun-

berg, itineribus insigni. lntoducebar etiam in familiam Linnei, et vi-

ventem adhuc vidi filiam ejus innuptam, qua evolutionem luminis in tro-

pecolo majori observaverat. — Vidi etiam ingentes fodinas ferri, que in in-

sula Utó et in Dannemora in provincia Uplandiae sita, sunt, et in utro-

que loco rarissima fossiha collegi. "Tandem versus fiem mensis Junii

1816, post commorationem septem mensium, Zerzelio comite, majus iter

in interiores Suecie partes ingressus sum, et quidem primo visitavimus

Sahlam in J/estmannia, mineris. plumbi argento mixti 1nsignem, ut non-

nullis raris fossilibus. . Deinde /isingerum 1n sede sua Skinsskatteberg sa-

lutavimus, multasque inde excursiones mineralogicas fecimus, in quibus

rarissima fossilia acquisivi, et quidem nominatim Ceritem et Allanitem.

Inde Fahlun pptebamus, urbem in Dalecarlia sitam ,. et mineris cupri

longe celeberrimam. bi duos menses commoratus sum jn domo Dni.

Assessoris G«An,' celebratissimi chemici, in quo sene summa sagacitas et

vigor juvenilis cum. amore erga universum genus humanum mire con-

junctüi sunt. "Tota dies transigebatur in explorationibus mineralogicis et

analysi chemica.

Plurima ibi nova fossilia invenimus, in quibus orthi-

tes, fluas cericus et ceroso-cericus, fluas yttricus memoratu dignissima

sunt. Deinde solus septentrionalem Dalecarlie partem petii eo consilio,

ut formationem pqrphyricam in situ observare possem. Vidiin eo itine-

re stirpem adhuc incorruptam, lingua utentem a Suecica plane diversam,

vidi fabricam vasorum ex porphyro sculptorum, et constructorem hujuse

fabricwe, cel. Hagstreem.

nde in urbem Fahlun redux, paucosque iu

]

ea dies commoratus, dolenti animo a præsta—ntiSsiüxis hominibus me se-

aravi.

Sine comite deinde mineras Wermelandiz visitavi, et cataractas

memorabiles prope 'Trolihzttam, sterilemque-provinciam', cul nomen

Bohus est, percurrens, Christianiam petit Ibi plures dies in suavissima

societate Drum Keyser, Esmark et Maschmann commoratus , Regiomon-

tium, mineris argentiferis, celeberrimum, visitavi. Deinde Laurwigium

etil, ibique sienitem, hyacinthis abundantem (Zircon sienit), obserya-

vi, plurimaque egregia .specimina hyacinthi cum .ela&olithe, amphibolo

et ferro titanifero juncti, pulvere pyrio rppi. Inde Arendahlium profe-

ctus mineralia rarissima, acidum boracicum, continentia, datolithein

nempe et botryolithem, plurimaqug alia inveni. Nulla autem in uni-

verso litore meridionali Norwegiz opportunitate oblata in Angliam traji-

ciendi, coactus sum, anni tempore jam sgti-s profecto in Sueciam redi-

re, et sic, festinato itinefe, non sine periculo, cum mare zstuosum plu-

o

ries parvis navi

o

iis trajicere deberem, Gothenburgum. peti.

Inde diebus quatuor in ngliam translati$ sum et

ostridie Lon-

dini adveni. lbi quinque menses degebam, et amicitia singulari utebar

Drum. DD.77ollaston, Marcet, Thomson, Macniüchael, Somerville, Broo-

ke, Lomry, Heuland, multüsque cum aliis viris celeberrimis, ut Zum-

phry Davy , Josepho Banks convenire mihi contigit. Museum britanni-

cum sepissime frequentavi et a Dnis. Kónig et ScAlichtegroll, Germa-

nis, magna cum liberalitate et amicitia tractatus sum. . Mense Martii

1815. interiores Angliz partes et Scoti:e. partem visitabam eo potissimum

consilio, ut fabricas notatu dignas, quibus h:c terra tantopere abun-

dat, inspicerem. Multis literis commendaditiis predito non deerat op-

portunitas, multa videndi , sed spatii angustia prqhibet, omnià in specie

enumerare. Vidi in urbe Zristol fabricam zinci, in quo zincum ex sul-

phureto zinci paratur, vidi ingentes fabricas ferri in parte meridionali

Cambrice, vidi Birminghamii inter alia fabricam chartze longitudinis in-

determinatz, vidi fabricas chalybis fusi, acidi sulphurici combustione

sulphuris cum nitro parati, fabricas aluminis, coerulei borussici, sapo-

nis, cerevisi?, spiritus vini, minii, plumbi carbonici etc.

Multorum

etiam virorum eruditorum familiaritate frui mihi contigit, ut Dni. $7-

vester in urbe Derby ; Dni. Clayfield in urbe Bristol, Dni. Mushet in pa-

go Colfor(l, Drum. Jameson, Hope, Murray, Brewster , Leslie Edinbur-

gi,Dni. Ure Glasgovie. Cum occidentalis Anglie pars minus memo-

ratu digna sit, consilium cepi, ab urbe G/asgow. in fluvio Clyde, navi-

gio vapore aqua impulso, Greenockium eundi, et inde ín Zrlandiam tra-

jiciendi. Sic una die Belfastum appulsus sum , et inde terra Dublinum

peti. Non possum preterire, quanta cum humanitate et amicitia ibi

Amicitia

exceptus suim. a Doct. Taylor, quem Londini casu videram.

etiam Junctus sum eum Dnis. Doct. Barker, Stokes et Prinkle. Inde mare

trajiciens Liverpoolum petii et inde. Manchesterum, ubi societate clar.

Dalton et .Henry gavisus sum. . Deinde fabricas vasorum figulinorum -*et

precipue Etruriam a. ccl. /edgwood exstructam, visitavi.

'Tunc Zon-

dinum redibam et unum ibi mensem commoratus sum, ut plurima in-

strumenta chemica seligerem. Deinde iterum Lutetias petii, ubi eadein

cum benevolentia exceptus sum,

qua tribus annis ante.

Inde clemen-

|

tia Regis Augustissimi GUILIELM

professor Chemice in hac academkia

creatus. Tubingain. redibam.

Scripta, que in lucem edidi publicam, hec sunt:

J. Dissertatio, sistens. ana

lysin qlzemicam renum hominis , vacca et fe-

lis.

"

(Suecica lingua conscript.)

V

II. Analys af Pargasit from Finland.

III. Analys af Ichihyophthalm .from. Utà och. Groenland.

E

—— —— m —— —— —

Superest, ut no&us Professor munus sibi traditum novum auspice-

tur solemni oratione, cujus erit argumentum:

Historia theorice. combustionis.

Cui actui, qui cras hora IX. celebrabitur in aula nova ut frequen-

tes adesse velitis Cives, omnesque, qui rebus bene vultis nostris acade-

micis, impensiorem in modum ea, qua par est, decentia rogamus invi-

tamusque.f

.P. P. S. $. Rector.. Tubingce d.' XFII Dec. MDCCCXV IT.

RECTOR,

ET

TUS UNIVERSI

. SENA

"TUBINGENSIS..

m

125

L,S.

-

M. uantos usus ad salutarem medicam'artem chemi

19

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

scientie scrutatio penitior afferat, quum perspectui-

rem dijudicare valentibus, non potest non esse Injuc

18

cere oportet summa voluptate etiam eos,

ui his 18«

fesso sunt addicti, sed in artibus aliis versantes, tam(-

ti amatores, non immemores sunt, arctis omnes c

17

tias vinculis, si intueamur, nostris hisce temporibus —

jonibus has nature disciplinas in quibus sine mu Ü

et strenua observationis

iligentia. parum perficitu s

O Baace Q

16

multiplici et philosophie lumine duce excultas fuis:

ä

colique studiis indefessis Virorum celeberrimorum..

Quodsi enim benefice artis medice vis et coni-

15

mum videtur positum, ut, jam P/atone docente, disc

i

i

Focus

rum conflictu domito composita est corporis humani —

vitae vis ipsa, post sublatam morbi impetu concordian

rum ac concilientur, et restituatur ita in hac mac -

N

14

ä

quasi republica, pax et amicitia; si boc ita se habet.

esse non potest adprime necessarium , ut vires hx

13

rum et vim primitivam, et qua amice sibi, quee ini-

M

rátim tantummodo , sed ut Aaco l. IV. c. 11. de aug?

re monet, in casibus etiam quam maxime specialiornä

12

penitiusque intelligantur.

Isidos quidem facies ipsa ci

rcumdata est peplo;

enetrabi

tur hoc, ut céu pellucidum non prorsus imp

11

strenuz et indefesso pura cum mente adhib

ito Jabo!

vis secundum Dez hujus Saitensi templo insculptu -

ipsum liceat nulli mortalium, per illud tamen AU

10

crum augurari et vestigia, ut ita dicam , cclligere '"NWE

lius et indolis excelse, sive assequi mente mentem

sequitur in rerum natura ordinanda, sit nobis conc!

Scitis, cives, post abitum nostri dulcissima sémp -

yandi college nuper de Kielmeier, Professoris apuC. !

*

*

Chemive et Botanices cee

leberrimi, quem Rex augui*

u

cenda omni natura

ropiorem vellet esse virum de a

ier meritum, alio munere splen

di

idiorique in meri.

mium decoravit; scitis, inquam, quid Rex noster €€ !

bus prefuit quondam noster collega, clementissime|

liandis enim augendisque in Universitate nostra &1s -

vere regia Principis nostri munificentia jam prius X

ceratiam devotissimam, ita etiam hic ejusdem consilii d

nia illa inter duo dividi VOluit novos Professores, €

;

vobis sistimus eumque

GwErLIN, Chemli,æ,;;—

CunisTiAN. TuEOPHILUM

A M L

E--

[

Quum inter nos versatus fuerit a prima adolescenti

ctrine, morumque et animi candoris virtutes cognit

sane non opus est multis eum -commendare verbis;

p

2

w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1