LXV6d_fol_194 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Eberhardus Ludovicus nondum decennis jam de re literaria bene promereri incoans Rieger, Georg Konrad EBERHARDUS LUDOVICUS NONDUM DECENNIS JAM DE RE LITERARIA BENE PROMERERI INCOANS. HOC DE .ARGVMEN TO AVSPICATISSI MUM DIEM NATALEM SERENISSIMI CPRINCIPIS$ 4€ DOAMINI,; DOMINI EBERHARDI LUDOVICI DUCIS VURTEMBERGIAE rzr TECCIAE COMITIS MONTISPELIGARDI, DYNASTAE HEIDENHEMiII ; ET IMPERII ROMANO-GERMANICI. CIKCULI SACRAE CAESAREAE MAJESTATIS; ITEM SUEVICÍ GENERALIS CAMPI MARE- SCHALLI, DUARUMQUE LEGIONUM PRAEFECTI, DOMINI MUSAGET E NOSTRI MUNIFICENTISSIMI. ADXFIIL $EPTEMBR. MDCCEXXII IN ILLUSTRI GYMNASIO ORATIONE AN NIVERSARIA DISSERET, ATQUE AD EAM BENIVOLE AUDIENDAM LITERARUM INTER NOS A MAECENATES, PATRONOS, FAUTORES CULTORES. SUBMISSE DECENTERQUE PIETATIS PUBLICAE FUTURUS I)VTERPRES INVITAT M. GEORGIUS CUNRADUS RIEGER PROFESS. zr ECCLESIASTES. | 7 STUTTGARDIAE, TYPIS EXSCRIPSIT CHRISTIAN, THEOPHIL, ROESSLIN, i ieeer D EETS AULAE CWHRAIARQUE Dlc. TYPOCRAPHUS X " u oD NENS N h $] — z € — 9- EM RE 3 SSUM m UR Y * .U5 () ä/ w—x; L ï': QH ,0): 0; ) EE SRRNS IT SS E A C 6/ s ANSD — SESS u $v d ? . LESCHSCEN I) SSN NS C G EE O - Q (z2 - ( 5 E ESSDNEICIRRCI 9 9 6 oU V/ () ZZ i AS Xx; ] If "dq -U — A "st À 7/ J f ïkk [/ À ':;,IW////, [ u) —* NN J D 5 ,. , Q9 17 7 —— NSNS - " m j Z N U //I w N ) z. ' /*/uwr (I(ï)' 'l,"/ ;I' ? i? " ss r1 - —5 : Ui beri Natalem G ; z ymnafii noftri ab Inauguratione illius folemni repetendum feptimum Ms S ,^v»» & trigefimum lati recolimus , bodie ex hac tabula latiores indicimus Diem Natalem, ; (/ C2 " fan&iorem illum quidem & auguftiorem , fed bono tamen omine contiguum ; NNaralem, " of c * .1 77 E pie repeto, SEKENISSIMI hujus Gymnafii SATORIS sr STATORIS N d feptimum füpra quadragefimum. — Qua occafione de Gymnafio , & fortafle pro Gym- ^. * L ((2 3 6 4 w 2* « : nafio noftro , aliquid di&urus nihil hic Le&oribus adferam de laudibus Scholarum, Quoti- at ANMS »? 3. a diana illa (ünt , & ubique obvia. . Sed inveríà plane agendi ratione V1 R UM producere .animus eft Incomparabilem, qui aliquot ante annos natus Sibi videbatur mundoque divinitus donatus , ut erro- rum ac przjudiciorum glaucomata oculis hominum abflergeret. . Qvorum quidem cum infinità fit multitudo, E Wt prz caterisomnibus tamen opinio ifta , quam omnes omni ztate de Divina Scholarum otigine , íumma neceflirate, od al fümmaque utilitate ;tenuerunt homines ( nam Sapientes per Illum dicere non licet) tanti vi(a füit Eidem momenti , x ut Primo flatim Obfervationum fuarum Tomo , quinque integris Capitibus elidere eam , atque radicitus ex homi- num animis evellere adgrederetur V IR.. Celeberrimus. Atque ne , uti in aliis fepe argumentis , hanc íüam ; mutaffe videretur fententiam , non ita pridem eandem denuo repetiit , & inter ess partes , quibus vera fapien- tia contineatur , quam maxime commendavit. Cautel. Jurisprud. Capit. VI. Lacefüivit quidem unus & irem alter, Hobbefius cumprimis in portentofi nominis & argumenti libro , Leviath. c. 46. Scholatum ufüm ; fed lacéffiverunt tantum. — In hoc VIR O autem fümmo , quid efficere poffent contra fcholas, NNatura dicam ? an a Ingenium ? an Philofophia ? an Hifloria ? an hac omnia conjuncta ? an aliud quid ? experta effe videntur , ita, ut fi contra has copias füflinere atque tueri poffimus fcholarum inflitutum , non fit , quod illis ab ullo alio un- i quam quicquam metuamus. INos candide agemus, & bonitate caufIz noftrz confift nihil diffimulabimus, fed omnia vel conceptis Ipfiüs Viri Magni vetbis , vel certe ad Illius fententiam redditis , cum. Le&oribus noftris communicabimus. g intentione Scholas neque neceffarias , neque utiles , neque a DEO , (ed ab bominibus , iisque peffimiis , e pelfima , cum irreparabili generis bumani damno , inventas effe & propagatas , V IR.I Illuftris in nucleo eft fen- tentia, . INullam eífe earundem , quantacunque ja&etur , neceffitatem probaturus, principio ex natufa illarum & finitione agit , cum Sehola hodie nihil fit aliud, quam focietas arbitraria docentis & difcentium , qua docens li-. beris alienis certo tempore congregatis ac fedentibus, difciplinas varii generis, vel difcur(u , vel dictatis in. cala- mum conceptibus , explicet , aut aliorum do&rinas memoriz mandatas recitare jubeat : quicquid autem arifra- rium (it, illud zeceffarium non efIe argumentatur ; przíertim cum neque Socrates , neque Chriítus , Scholas neceffarias dixerint ullibi , qui poflerior nec certis horis convenire jufferit auditores , nec dictaverit,, nec memo- ww riter recitari prceperit, nec folus locutus fit , nec diícurfu continuo horario auditoribus fuis: moleftus fuerir. Deinde neceílarias non effe Scholas contendit, quia in iis informentur /iberi alieni, — Cur enim , quarit femel atque iterum , proprios liberos negligurit Parentes ? cur non quilibet Paterfamilias füum ipfe implet officium, cujus potiffimum caput in tradenda fapientia confiftit ? Forían, quia ad id ineptus eft ? Male vero ! quz enim neceffitas eum ad hanc ineptitudinem adegit ?. At de Republica folicitus eft , & Publica praferenda (unt priva- tis? Negat hoc NNofler, & quis Te jufférit de Re Publica folicitum effe fcifcitatur ? Homines , fi refpondes ; DEumllle Tibi obvertit, quicuram libetorum imperaverit. Annon vero vocatio Divina , inflat & urget , longe praferenda effet humanz ? non ambienda effent officia publica, fi quis non praeffe fimul poffet domui fuz : EW taceo, inepte concedi ejusmodi Patribus tutelam Rei Publice, qui ad educationem propriorum liberorum aut inepti funt, aucinfüfficientes. Dicis ? quod Patres per alios faciunt , ipfi feciffe intelliguntur. — Sed neque hac elabi Te rima patitur VIR folertiffimus. — Cur enim , ait, non potius ea , quz ad Rem publícam pertinent, per alios expedis ? annon, quia Tua ipfius opera & fingularis induftria requiritur ?. Bene quidem narras: an vero doctrinam fapientiz tam vulgare quid , & nullius momenti negotium effe putas , ut id cuilibet committi poffit ? an nefcis , (epe in Scholis Publicis liberos committendos effe talibus perfonis , quarum curz , fi res liberi effet arbitrii, nemo facile pecus committeret ? - ATRU MEEU ab MERES r Adeoque ne utiles quidem Scholas eífe fecundo loco efficere connititae VIR. Doaiffimus,"als (argzit) Socrates & Cbriflus , opiimi Sapientiz & morum mag'ii'cr'i ; hoc medio etiam ufi fuiffent ad tollendam homi- 2 nun La t num corrüptionem : P'arias quoque in Scholis doceti queritur difciplinas , cum fapientia vera fit una : doceri aüditores certo. tempore (edentes ; at vero non ita comparatum efle intelle&um & voluntatem hominis , ut cer- tis ad informationem deftinatis.horis neceffariam quietem , & ferium difcendi defiderium femper poffideat : habere congregationem iftam certo temporealiquid coattionis , coa&ione autem omne defiderium vel tolli,vel (altem minui z INonlegi , Cbriftumunquam juffiffe congregari populum , fed docuiffe , qui fpontecucurrerint : ditlari pleraque in calamum , contra quam fecerint fapientiflimi mortalium , Salomon , Chriflus , Socrates : cumulari iíta congre- D gatione mumerum auditorum , quo fiat ; ut generalia tantum & remota Sapientiz pracepta tradantur , & omnia omnibus fine dele&u ingeniorum propinentur: inculcari denique alienam do&rinam , non propriam ; quod vel indicium fit tyrannidis , vel ineptitudinis in docente. — Sed pa rum videbatur VIR O Excellentifimo , negaffe Scholarum utlitatem ,. nifi peftes eas etiam €9 corruptelas Tuventutis tacite probare fibi famfiffet , tum quia in iis fola excolatur memoria , non judicium ; tum quia ne igatur optima docendi methodus per quafliones & li- beras refponfiones ; fum quia continuo difcuríü tadium;/creetur auditoribus , qui fübtili otio adfüefiant, atque: hoc modo a meditando , neceflario illo veritatis inqu itet & dz medio abducantur , id quod febris beBica intelleins recte vocari queat ; £um denique, quia tam variz Sc olarum difcipling homines reddant inquietos & fuper- bos. Unpam eífe, iterum irerumque urget , Vetitátem ad Sapientiam maxime neceffariam , hominem fcil, : effe animal miferrimum ; hanc adeo non doceri in Scholis, ut ne quidem toler;tur, fed homo potius infletur, & ad rixas, pugnas & ambitionem aptiffimus reddatur, 1 Quin ergo Scholas diruunt Principes , & vel tandem aliquando puerorum exfpectationem implent , easque circulum conorum | lufüi aptum faciunt ? Minime vero ! ocurtit nobiss CHRISTIANUGS, Scholas enim Mala quidem effe , (ed 7Mala Nece[faria , di&titat, quz ne Princeps quidem abolere poffit prius, quam in illis educati fint Patres familias , qui fuis ipforum filiis przcepta & inftituta fapientiz impertire queant : Sapientis interim effe , illas tolerare, non laudare, earumque occafione ad docendum uti , quemadmodum Chri-. fs Synagogis Judaicis. — At feminaria dicuntur Ecclefiz, Reique Publicz ? quales enim exhibet Schola, tales habitura eft Ecclefia & Respublica cives & Moderatores. — Aft vero, quales fint , regerit , ifti Moderatores & Cives a Scholis exhibiti triftis docet ac deplorat experientia ! Denique cum ubivis terrarum circumferatur , lau- D a de ur, in coelum extollatur illud ]LBERHARDI PRIMI ; WuRTEMBERGIAE Ducris; & Academie Tübingenfis Au&oris effatum : Das Seine Fiirfllicbe Gnaden guter Meinung babe wollen belf- ïca'l fen graben den Brunnen des Lebens, daraus von allen Enden der Welt obnerficbtlicb gefcbüpft mag werden 1 nüjtlcbe und. beilfame IWeisbewt zu. Erlófcbung des verderblicben Feuers menfcblicber 'ernunfft und Blind- 3 bt ; a fe impetrare non potuit V1R cateroquin imoderatiffimus , quin & illud fübrueret , tum quia Eberhar- z dus medio in Papatu hzc pronunciaverit , tum quia nemo Chriflianorum Chriftum unicum vitz fontem agno- fcentium aquo animo ferre queat, Academias adpellari fontes Vitz , fontes falutis. Ex quibus ha&enus ita difputatis facile jam intelligi poteft, quid de Scholarum tandem Origine fentiat No- fler. Ridendos fe propinare , dicit, eos, qui Scholas commendaturi ortum earundem ab ipfo ftatu Integro repe- tant , uf(ümque iftarum ad Vitam usque zternam prorogent, & in fermonibus, quos in memoriam Virorum lite- ratorum habent , funebribus plerumque dicaüt , de fun&um ex Schola terrena transpofitum effe in Academiam g caeleftem , cum tamen ne quidem poft lapfüm inter Patriarchas pios viguerint Scholz , quippe non nifi a Caizo repeteridz , cui fan&a Vitz & R eligionis fimplicitas , quam tenebat Adamus, mox difplicuerit. — Hinc Civita- tem corididiffe, leges promulgaffe, artes inveniffe legitur : Civitate autem coudita etiam Scbolis opus fuiffe &;;' pullicis ecquis dubitet ?. partim ut a tenerisannis homines a prejudicio au&oritatis pendere difcerent , & ita cca obedientia imperantium juffa venerari ; partim ut perfuafione perpetua , quod cultura intelle&us atque fcien- tiarum ad (ümmam feliciratem progredi potlit homo , fepararentur ejus fübditi a Vera Ecclefia , & fic fotwms genus bumanum ad fapientiam tevreflrem , bumanam &9. demoniacam , à (apientia colefi , caffa illa , mifericor- di , fimplici , fine fuco €9 fedis, per Scbolas traduceretar. Hxc paulo fufius non do&is Le&oribus, fed Noftris Hominibus, commemorare non dubitavimus. Tan- tum enim abeft, ut vereamur , ne quis in frandem Scholarum hac difputatione moveatur, ut potius confidamus, fore, ut nunc multo plus dignitati earundem atque auctoritati accedat , quia foecundiffima Tanti VIRI Imagi- patio, ampliffimaque eruditio, majora & graviora contra Scholarum ufum ex fe gignere non potuit argumenta , g atque hzcquidem fuerunt ; que jam examinare Programmatis & inflituti[noftti ratio non patitur. — Occupavit feli- citer hane operam D. Adamus Rechenberg , in Differtationum faarum Academicarum Volumine II. p. 487. fqq. quas, i vifüm Tibi fuerir, Le&or Benivole, confulueris, INos , quod reli&um eft fpicilegii, publice hic, grataque mente profiterur, plura fapienter moneri, multa jufto dolorein fcholis defiderari, nonnulla tamen etiam paulo liberalius a VIR O inimortaliter de Re Literaria merito di&a nobis videri. Atque ad Scholarum quidem Originem , ut ordine retrogrado ad finem decurrat Oratio, quod attinet , per nos explodantur licet, qui Scholas, quales hodie funt, v«l in coclo, vel in Paradifo collocant , cum ne Patriarchis quidem eas vindicare audeamus » id quod tamen non pro concione tantum interdum audias, fed data etiam, quod mireris , opera, comprobare conati funt Viri Do&iffimi , Tacobus Altingius ,in Hiftoria Academ. Hebr. & Georgists-Urfinus in Antiq. Hebr. Scholaft. Academicis , quibus nuper demum acceífit Frid, 4ndr. Hallbauer , de re&a Juvenum educatione, $.6. Contra quos vero , fi lubet , conferas Eermanmum Conringium in Antiq, Academ. Diff. , N. H. Gundlingium in Hifloria Philof. Mor. P, I. p. 77. & Franc; Buddeum , in Hiftoria Eccle(. Vet. Teft. Tom. I. p. 414. & p. 940. fq, & quem peculiari jure landamus, Clariffimum Godofr. Vockerodt , qui, errare cenfendi funt, inquit, quicum Scholarum pretia extollere fibi propofuerunt; homines in Paradifo, & a corruptelis immunes, illis carere potuiffe negant. Divino quidem munere datz & Veras Scholarum laudes deflruunt , qui falfas & inanes excogitant. commendatz miferis mortalibus fünt Schole, fed non alia ratione, qüam egris medicamenta , que nemo fanus expetit, agti autem neceílitate magis, quam voluntate & fuo dele&u adíumunt. — Neque enim magis in felici- tatis humanz parte ponendum eft , quod Scfiolz funt & ludi magiflri, quam quod medicis opus eft & medica- mentis, & flammis, & enfibus, quibus morbi conrurzaces & vulnera immedicabilia urende & fecando tolluntue vel DÀ n vei mitigantur ; Confultat. XVI de literarum .Studiis redte & religiofe inflittendis. — Hxc uti fiberalirer larpi- mur,ita Cainum Scholarum , de quibus differimus , au&orem efle pernegamus. iNec poffümus faris Viti In- fignis inconftantiam mirari. Tangit & acerbe mordet Theologos tioflros, atque rmprudentiz adveríus Ponti- k: ficios accufat , eo quod inflitutiones & Catechefes Adami primotur que Patrum , quas filiis. (uis: tradiderint, ita fecure & auda&ter commemorent , ac fi in aurem illis ex di&e fuiffent ; Ipe tamen füo de Caini Schola inge- nio tam liberaliter indulget, quam qui maxirhe. — De iis (e difputare fcholis diferte ait, & 'adcurate flatuit , in quibus liberi alieni certo tempore congregentur , fedentes informentur , pleraque in calamum di&entur , aliorum doctrinz explicentur &c. qua certe Cainus nec feciffe ullibi legitur, nec, fivel folum Au&orem Noftrum audia- $us , facere üllo modo potttit , cum literarum ufum ante Mofen cognitum fuiffe Ipfe neget, Obferv. X1X.$, X. INeque tamen dum fcholarum natales a Statu Corrupto derivamus , earum nos dignitati quicquam . detrahere arbitramut. — Quid enim? Anne ea propter hodiernorum Principum , quorum au&toritatem & Jura INofter ubi- que tantopere extulit & laxavit, minor honos eft , viliorque auctoritas , quod fafces & fecures, & alia potefia- tis humanz infignia , ad Statum (ine dubio Corruptum referenda funt? d |Scholarurn autem urilitateza. vindicare fi vellemus , Solem facibus ad juvare nos velle videri queamus. Vetíatur certe homo Vetbis non opus efl , ubi experientia quotidiana loquitur , ubi infirita exempla clamant. miferri mus in fumma DEIvellique ignorantia , quam infinita publica privataque mala confequantur neceffe cít ; ex haccalamitate autem emergere nulla ratione atque via poffünt homines, quafn fi fapere , id eft ;smiferiam fuam in- telligere , fontemque felicitatis fue, DELLM videlicet , cognofcere, atque animum boueflarum artium notitia im. buere difcant ; id quod citra aliorum inflitutionem ( quam fcholamne voces, an aliter , difficiles non erimus ) fieti non poffe in confeffo eft. — P/itiorum autem , qu invidiofe magis , quam folide , longa ferie commemorat S Vir facundiflimus , alía inique )X€. bolis omnibüs, & omni tempore , impinguntur , alia non minus domeflicas !-:g quoque éinformatiomes premunt , quas llle tantopere evehere nititur, Eo enim totum JNoflri iníftitutum pertinet, €o tota difputatio redir[& definit, fuis ut tandem perfuadeat Le&oribus , Scbolas Publieas uon «[fe necefJarias , iisque praferendas longe e[fe privatas, per Obfervat.XIX, — Et ne quis Sermonis latini expertium banc neceffariam Veritatem forte ignoraret , eandem in libellis quoque Germanicis , inícriptis . Hiflorie 41 der Weisbeit und Tborbeit , €9. freymüitbige und ernflbaftte Gedancken , Men(. INov. 1688. inculcavit, feduloque commendavit. — Fecit itaque Tanzi Viri auctoritas , quam etiam alios hodie fequi animadvertimus, H ut dignum hoc mihi argumentum videretur , de quo dicerem die futuro fexto, memorix feliciter nati SE- [- RENISSIMI Würtembergiæ & Teccz Ducis 'Z: EBERHARDI LUDOVICI, D .DOMINI ET NUTRITII NOSTRI CLEMENTISSIMI Sacro. Cujus Vite Regiminisque Decennia uti fefe fingula fingulari .'quodam atque plane eximio opere diftin- xerunt ha&enus, tanquam imter ignes ]una minores : ita ego prima vice Mufarum Huic fuo-Przfidi devo:a- E rum pieratem interpretaturus ordimem rerum praclariffime geftarum fequi , atque immortale Primi Decennii monimentum , Ggrnafium hoc ipfum , eligere conftitui, & ventilata quaflione , annon Rei literariz con(ul- ä tius fuerit , ut complanatis undique Scholis Latinis quilibet Paterfamilias fuum vel Ipfe inftituat filium , vel ei inflituendo privatum Magiflrum alat ? exponere, quanto per hoc Lyceum beneficio Civitatem & integram Patriam ma&averit atque ornaverit Optimus Princeps. iNeque vereor , ne cui quam leve hoc argumentum , & non fatis dignum auguftiffimo hoc Die videatur. Cum enim hodie Primcipi, & quod potiffimum eft, Noftro Principi , & fali Principi ; congratulandum nobis fir & bene precandum, uj ab ineunte ztate pre- clare de Literis promereri feftinavit, Qui immortali à Gloriofiffimis (uis Majoribus relictas Scholas & Monafle- ria gloria longe majori , & Sibi plane propria , confervavit non folum , fed auxit etiam multumque locuple- tavit ; qui denique (ut cztera omnia taceam) ante unum menfem Academiam Patriam , Eberbardinam fuam , er Amicos Tanti Principis quam fimilimos ;' Legatos Splendidiffimos , luftrari dicam ?. an illuftrari juffit , atque €o ipfo publice & difertiflime oftendit , quam, parum , quam nihil, moveatur Hobbefii Hobbe(i anorumque voculis , & quam fartastectasque Scholas triviales , intermedias & fummas efle cupiat : quo in argumento, uam hoc, dignius , & nifi me fpes & augurium omne fefellerit , gratius, mea verfari polfet oratio . ego quidem intelligere non potui, Quicunque igitur Sereniffimum Scholz hujus & Patriz Patrem colitis , Cíve; * ui Mufas noftras publicas tuemini, Apol/ines ; qui Veflros noflre Difciplinz Filios formandos vel tradidiflis olim , vel etiamnumtraditis , Parentes ; Vos omnes.. quos Urbs noflra alit, Literarum MJECENATES, Patronos, Fautores, Cultores, Vos rogamus, & decenti quemque Titulo obfecramus , ut frequentia . Veflra Sereniffimo Principi pietatem , attentione novitio Oratori Favorem Veflrum ad probare, atque ad XIV. Ca[. O&. Hora pomeridianall. haud gravatim in Auditorio noftro majore conyeniredignemini P.P. Dom. XV. p. Trin. MDC CX X II Ls X. f^ — MP - u) "E e€ * 4 — 33 E m ] 3ee LET - r 233 N ANCN d L EBERHARDUS LUDbOVICUS . NONDUM DECENNIS JAM DE RE LITERARIA BENE PROMERERI INCOANS HOC DE ARGVMENTO 5 AVSPICATISSIMUM DIEM N SERENISS$LMI *PRINCIPIS$ ac - DOMINI : W 19 ierFarbSelector Standard EBERHA]' 18 17 ä 16 DUCIS VURTEMBERGIAE rr. EE EFHEH [ 15 COMITIS MONTISPELIGARDI , ä HEIDENHEMiIZI ET IMPERII ROMAN O-GERMANIC- SACRAE CAESARILAE ITEM SUEVICI GENERALIS CAMI E ] SCHALLI, DUARUMQUE LEGIC: PRAEFECTI, DOMINI MUSAGET E. 11 MUNIFICENTISSII AD XFIIL $EPTEMBR. MDC 10 IN ILLUSTRI GYMNASIC ORATIONE ANNIVEN DISSERET, ATQUE AD EAM BENIVOLE AUDI. LITERARUM INTER NO5 ä MAECENATES,PATI FAUTORES CULTO 5 SUBMISSE DECENTERQUE INVITAT PIETATIS PUBLICAE FUTURUS INTERPR 4 M. GEORGIUS CUNRADUS R- PROFESS. zr ECCLESIASTES. 3 STIITTGARD!AE TYPIS EXSCRIPSIT CHRISTIAXN. THEO 2 AULAE CWHAIARQUE DUc. TYPOGRAPHUS. ES U Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com EX 1