LXIII10d_qt

222 r Fe

N12c511528088 021

IHEINININIIII 1„

8 Tobingen

P ROFESSORE
GYMNASII ILLUSTRIS STUTTGARDIANI
LL. B.

Salutem & Oſicia.

antum non eadem, quæ populos invaſit noſtra tempeſtate in impe-
riis alterandis, invaſit etiam Muſas in litteris, quantumvis im-
belles illas & timidas, novaturiendi libido. Ut enim Ate quædam in-
fauſta, a divino quafi Numine in pœnas hominum immiſſa, ad inaudi-
tam diſciplinæ & dominationis impatientiam univerſas gentes animat,
& injuſtam, quam vocant, eorum, qui ad gubernacula ſedent, arro-
gantilam, calamitatis originem, accuſat; ita obtinet etiam hoc ævo, ne-
ſcio, quod, novarum rerum in literatura ſtudium, & licentioſa quædam
ſentiendi ſcribendique varietas: atque id quidem in ſacris æque ac profanis,
in artibus & linguis, in moribus & ſcientiis.
Cum vero ſub finem curſus hujus Gymnaſtici iterum ſint, qui, ad
altiora abiturientes ſubſellia, & ſuæ in Proceres pietatis, & ſuorum in
litteris profectuum ſpecimen edere publicum concupiſcant; illis quidem
excutiendam dedimus novam rerum in Galliis Revolutionem; nobis autem
præſentem inre litteraria fſaciem, quantum per paginæ rationem fieri poteſt,
contemplandam reſervavimus.

Notavimus jamolim aliquos noviorum temporum in vario ſtudio-
rum genere nævos: liceat, pace L. B. ſubjungere adhuc aliquot ex iis,
qui vel dedecere ipſos literarum moderatores, vel alumnis doctrinæ remo-
ram injicere, vel certe ipſi Muſarum flori, quantumvis ſpecioſo, impedi-

menta & damna afferre videbantur.
5 .( ”MG Ac

Ac primum gqnidem, ut ab ovo rem exordiamur, ab iis ſcilicet, quæ
communioris ſunt indaginis, res vœdagogica jam ex decem luſtris per
omnem fere Germaniam tanto coœpit fervore agitari, ut peritiſſimus quiſ-
que in arte inſigni auſu et magno promiſſor hiatu publicam morum inno-
centiam, & eruditionis omnimode vaſtitatem, immo Græciam ipfam
cum Latio conjunctam, intra decennium noſtræ videretur ætati conciliare:
vetera enim abjici omnia, non niſi nova fapere, Chreſtomathias compi-
lari, bibliothecas educatorias propinari, polymathiam commendari,
philanthropina excitari, ſpes inchoari longas, auream tatem divina-
ri — — cur urceus exit? ſcientiæ ſcilicet et linguæ ingeniis & natu-
ræ; non natura ſcientiis accommodanda: brevibus: antiquata ſenſim vi-
dentur reſorberi, & obſoleta benevole iterum admitti.

Deinde fupina illa bellioris litteraturæ negligentia, quæ medio adhuc
feculi hujus tempore obtinuit, juſtæ eorum, qui judicare poſſunt, cenſu-
r& ſe expoſuit; at vero, ut ü, qui Charybdin vitare nituntur cupidius, in
Scyllam ſolent incidere; ita quoque, quod poſitum eſt in genere diverſo,
hbumanioris doctrinæ immoderata conſeétatio tantopere allexit irretivitque
adoleſcentum animos, ut ingeniorum facetias ſapere, rhythmos menſu-
rare, immo vel anacreontica balbutire, majoris habeant, quam ipſam
ſecuritatem tueri, & videre, ne quid Reſpublica detrimenti capiat.

Si ad philoſophica aſcenderis ſubſellia, ſi Wolfios, Leibnitios &c. re-
colueris, ſi ex noſtris Canzium, Ploucquetum &c. (cujus manibus ſua
hodie ſacra fiunt) ut taceamus novos; videre eſt, eorum, in quorum
verba jurare, eorumque vel ſputa lingere, olim honori ſibi duxerunt
aſſeclæ; hodie alios impietatis, fubtilitatis alios, alios inertiæ, alios
imitationis, ut ſervum pecus, alios inconſtantiæ, alios etiam tenacita-
tis antiquorum, alios tandem neologiæ & obſcuritatis reos haberi, ad
unum autem omnes unice jam ad pedes neoſophorum ſedere, eorum que
oraculis, quaſi ex tripode, auſcultare: ſc. zαRXαοςbẽëmͤ; Nr†ονvu* ô ꝭ’ *oον αου-
qα—απαο.

Conſenſionem animorum, quzæ olim per omnem Germaniam in
ſacris fnit, multa prorſns & falutaris, in cathedris æque ac ſcripturis,
ex annorum decadibus aliquot incredibiliter dilabi, quis eſt, qni non
Vi=

videat, non doleat! Quot enim capita, tot ſenſus! immo vel ipſa veritas
Whas videtur a populis ad populos migrationes facere. Etenim terræ, qui-
bus inſanire videbatur, & deridiculo erat unius divinæ revelationis ſe-
ctator, ad frugem quaſi redire, & perfidis doctrinæ ſanioris cuſtodibu
jam viam præire ad fontem veritatis allaborant. ⸗

Quantopere verendum eſt, ne ü, qui leviores funt verbi, cultus,
virtutisque vindices, a luce, divinitus indulta, & ipfſo ſole clariori, ad
piflas iterum tenebras delabantur. L

De communi ceteroquin Sententiarum opinionumgut in dicendo æque
ac fcribendo vatientia, ejusque vel pretio, vel ſpuriis etiam ſequelis,
quæ ante hunc annum fuſius diſputavimus, recoquere, ut veterem
crambem, non allubecit.

Infelices cætera illos, qui id unice agunt, ut aquas turbent, vel, tur-
piffimo lucelli ſtudio, turbatis male utuntur. .

Morum Dokrina, indiſſolubili cum ſacris Chriſti vinculo connexa,
imo ſcientiarnm omnis mundi poſt illa facile prima, & principiorum præ-
ceptorumque diverfitate, & inlelici illius a religione & exercitio religio-
nis diſcriminandæ ſtudio, mifſere laborat.

Animi ad ſublimiora evehendi vis, & veræ lucis, quam vocant,
comparandæ facultas, abſcondito profanis- myſterio, hiſtrionica plane
geſticulatione, cœpta eſt arrogari Quem commendabat olim Hippo-
ratica oculatifſimorum hominum perſpicacia uſum, experientiam, &
artem inter naturamque fami iaritatem, ea jam, quantumlibet ſalutifera,
incantatorum ſomniis turpiter expoſita eſt Higiane.

Quæ debita eſt olim legibus ſanctitas, qui poſiti juribus limites, et
certi fines, quos ultra citraque nequit conſiſtere rectum, illi vero
in periculofam hic illic jugi vel imponendi, vel declinandi, vel elevan-
di certe, ſolicitudinem videntur abire. Mirumne eſt, ſi in mentem ve-
nerit de rerum univerſitate libere cogitanti, quod olim Lucano:

Sape mihi dubiam traxit ſententia mentem
An regerent ſuperi terras, vel nullus ineſſet
Reltor, & incerto fluerent mortalia caſu?

At non veteres tantum, ſed & recentes hiſtoriæ, reliquum etiam ver
ſiculum feliciter addunt:

Sutſtulit hunt tandem Rufini poena tumultum,
Abſolvitque Deos.

Solent plerumque populorum diſſidia vel præpotentium vi, vel

amicabili litigantium compoſitione, virium etiam utrinque defectu, vel
tandem improviſo ipſins Dei interventu in pacem definere.

Quis vero literarias per orbem eruditum turbas pacificaverit, cum

ne regibus quidem conceſſum fit, vel unius litterulæ litura, Priſciani
imperia alterare?

Atqui Critices eſt, inquam, dictatorumque orbis eruditi, bella hujus
generis componere, nociva in ſcriptis detegere, detecta publice proſcribe-

re, & ſuum cuique fſcriptori et ſcripto pretium adjudicare. Regeris au-
tem: quantiscnnque Criticorum ceteroquin de litteratura meritis, nonne
ſunt in illis ipſis, qui turbas miſcent, qui toto cælo diſſident, qui regum
inſtar oracula pro lubitu in dignos indignos que effutiunt ? Si ſinguli univer-
ſa ſibi ſumunt, Philoſophi Theologica, Theologi medica, & Themidos ſacerdo-

tes cœli meatus deſcribunt, poetarumque nubeculas definiunt: difficile eſt,

temperare fibi a riſu: difficilius multo: ſi favore ducti, ſi mutuis officüs,
ſi nocendi, ſi inelareſcendi ſtudio, ſi thraſonica ſuper reliquos homuncio.-
nes elatione: quaſi adipe & fungis reliqua litteratorum pars abſolveretur.

Non imus quidem inficias, ne Indorum more Dæmoniis eorum vi-
deamur litare, publicis ejusmodi & communibus inorbe erudito tribu-

nalibus, egregie poſſe ſuperſederi, ſine detrimento reipublicæ. Etenim,

qui vel leviter Græcorum eſt hiſtoria imbutus, reſciet, vel nullos adhuc
extitiſſe, vel multo poſteriores, Athenis Criticos, eo tempore, ubi jam
ſummum attigiſſent faſtigium, ſummum florem, ſcripta eorum & ingenio

& elegantia vel ipſo Momo fuperiora: & ſi propius accefferis ad migra-
tionem literarum, in Latium factam, præter Poeticen Ariſtotelis & Apol-
lodori Bibliothecam, altum eſt in criticis ſilentium: fuffici forſan illis
aliquatenus poteſt in bellioribus Longinus de Sublimitate, & Philoſo-
phica Platonis colloquia, nec ita multo poſt:

Gracia capta ſeros victores cepit, & artes
Grutulit agreſti Latio.

Nec eſt fere ſcientia, qua feliciſſimi eorum imitatores multo inferio-
res fuiſſent magiſtris fuis Romani, cum tamen præter Horatii Poeticen
unus ſit ex illis Quintilianus, qui libellis non enucleandis & dijudicandis
tantum; ſed & ſentiendis leges ſcripſerit, & ſcriptas adhibuerit. Imo
vel ipſe Sophorum princeps & regum literatiſſimus Salomo, jam millenis
annis anterior, de librorum multitudine & ſupina ſententiarum pro-
tervia, acerbe conqueritur.

Noſtra autem tempeſtate auctorum copiam, quantumvis innume-
ram, tantum non ſoperat cenſorum multitudo, ita quidem, ut non modo
ſuis gaudeat quælibet gens in litterarum civitate Areopagitis; ſed pro-
vincia etiam, immo ſcientia quævis fuis fit Ariſtarchis fſubiecta. Germa-
nia maris inſtar fluctuantis abundat illis, alio Theologiæ, Philoſophiæ
alio, alio moralem, quam vocant, alio politicam, medicam, philogi-
cam, artium literarnmque elegantiorum, & quæ fuperfunt, ditionem
ſibi arrogante: nec magnopere differunt a noſtris hoc in genere
Itali, Galli aut Britanni, five ſpectes eruditionem, ſive ambitum, ſive
acerbitatem. =

At ubi hanc ſpartam obierit ſcientiſſimus quisque; ubi conſenſa plu-
rium electi judices: (fi quidem fieri poſſit): ubi plures conjunctis ſtudiis: ubi
integro viri boni animo: ubi fincero veriratis, virtutis, felicitatis pu-
blicæe & litteraturæ utilioris promovendæ ſtudio in hoc opere deſude-
tur; tum illud, neſcio quid, ſingulare deberet exiſtere: monumentum
certe exegerit ſibi ære perennius bonus ſatis, ſatisque capax rerum exiſſi-
mator. . ==èòèW
Quis dubitarit tan lem, probiorem ejusmodi virium conjunctio-
nem non vocabulis tautum exauctorandis, novisque civitate donan-
dis; ſed ipfis etiam malevolorum hominum ſtudiis compeſcendis,

IoR.

ipſis contra veritatem virtutemque machinationibus infringendis, pa-
rem fore?

Grammatici certant ſexcenties, & de litterulis ſæpe lis ſub iudice eſt in-
finita: quis vero vel minutias, vel nova, vel abſurda, defendere auſit,

ſi piaculo habeatur, communem archontum litterariorum ſententiam vio-
lare, et quaſi coram rege velle ſapere!

Nihil eſt tam abfurdum, quod non aliquando dixerit philoſophus: quis
vero auſit, vel cynice vel improbe philofophari, ubi fummorum virorum
ingenia ſuis contrariari figmentis, ſibique turpitudinis notam indri intel-
lexerit? Communis eſt de ſanctitate viri boni et morum innocentia opinio,
ut vel profligatiſſima improborum hominum fſocietas divinum virtutis ſen-
ſum nec improbare poſſit, nec ex auimo evellere: quis auſit itaque, igno-
rare, quid rectum ſit, vel vindices probitatis pubticos audacter prevoca-
re? Ne unus quidem eſt, nec fuit unquam in terris populus, quin aliqua divi-
ni Numinis notitia vel ſenfu ſit imbutus: tam luculenta funt autem, tam
ſalutaria Chriſti ſacra, & divinitatis veſtigia, ut criminator eius, conſtitutô
in ſacris cujuſque gentis dictatorum concilio, inſanire potius oemnibus
videatur, quam lapillos aſſeclarum et improbitatis ſocios ſibi conciliet.

Si, ſocietatem publicam qui turbaverit, criminis eſt reus, quis vio
latorem ſingulorum exculpet: quis exiſtimationem cujuscunque fimplicem,
ſeu famam litterariam ſecuriorem præſtiterit, quam verendus proborum
doctorumque virorum conſeſſus & conſenſus, ejusque publica de fingulo-
rum vel ſcientia vel probitate ſententia. Quis non vereatur, vel jura prin-
cipum infringere, vel civium leges & officia laceffere, ubi legum latores,
interpretes & cuſtodes liberam ab omni vi bonis præſtiterint immunitatem?
Nenne publicum aperietur hoc modo- veritati, virtuti, famæ & fcientiæ
aſylum, quantacunque etiam ſit rerum in orbe litterario diſturbium & re-
volutio? At a religione & virtute fiat initium.

Quos ego! marium ait fluctuumque apud Virgilium domitor:

— = Sed motos praſtat componere fluctus,

VUti-

Utinam illi Deo, qui vere poteſt bella componere im omni mundo, uti-
nam placeret vero pacis & amatori & auftori, non populorum tantum in-
hibere turbas; ſed litterarii etiam orbis diſſidia conciliare!

Sed finis eſt ſaciendus, & materia, ſeu præſens rerum orbis & politicĩ
& litterarii Facies, conſideratione digniſſima, peritiorum inutroque hoc ge-
nere & perſpicaciorum ventilationibus relinquenda.

Tranſeundum eſt enim ad illud objecti genus, quod anſam præbuit
litterariæ huic disquiſitioni, ad Gallicas ſe. tirbas, ante hunc annum, & quod
excurrit, motas, noſtræque bactenus diſciplinæ alumnis adcuratius de-
lineandas. .

Faciet nempe orationisinitium WIEm. CHRIST. CHRISTLIEB, Stauf-
feneccenſis, nat. d. 19. Nov. 1773. Theol. conſecraneus & Sereniſſ. Stipen-
diarius, et preæfatione de inſtituti ratione præmiſſa, de viciſſitudinibus
Regnorum in genere diſſeret, maxime memorabiles tanget, et tranſitu
ad præſentem rerum in Galliis Revolutionem facto, partitione orationis et ca-
ptatione benevolentiæ in vernacula actum inſtituet:

CAROI. GoDOFR. AUG. FRID. KURZ, Enderspacenſis. Theol. conſ.
& Ser. Stip. nat. d. 9. Febr. 1723. latine in cauſas hujns Revolntionis
præparatorias, politicas et morales, inquiret:

CAROL. FRID. STEINKOPF, Ludovicopol. nat. d. 7. Sept. 1773-Theol.
conſecr. et Ser. ſtip. hiſtoriam facti germanice enarrabit:

FERD. F RID. BäRox, Stuttg. nat. d. 4. Sbr. 1772. Theol. conſ. et Ser.
ſtip. Feſtum nationis gallicæ diem, ad novam imperii conſtitutionem obli-
gatorium, carmine lat. decantabit:

JrIMAN. FRID. BERINGER, Hoheneccenſis. nat. d. 19. Apr. 1772.
Theol. conſecr. et Ser. ſtip. novam Galliæ conſtitutionem ipſam ſuccincte
exhauriet, latino idiomate, & denique:

jipfis

.

Iou. Gorrz. SosKrIND, Neopolitanus, nat. d. 24. Apr. 1773. Theol.
conſ. & Ser. ſtip. mentione de pretio novæ conſtitut'oais gallicæ & de reli-
gionis, ſcientiarumque facie facta, in gratiarum actionem & valedictionem
publicam deſinet. —

Confluite frequentes, o cives et muſarum protectores, ornate novos
oratores veſtra præſentia, et audiendi facilitate, et Gymnaſii illuſtris ve avo-
rum, vel veſtri, vel noepotum cauſa memores, Carolinæ, Eberhardinæ, et to-
tius patriæ literatioris ſeminarium veſtro favore, patrocinio, gratia non
dedignamini. L

Habebitur actus d. 30. Sept. 1790. in Auditorio Gymn aſii majori, ho-
ra ſecunda a meridie conſueta.

STUTTGARDIE.
Typis CHRISTOPH. FRID. CoTTXZ, Typogr. Aul. & Canc.

—

RECTOR G&
PROFESSORES

GXYMNASII ILLUSTRIS STUTTGARDIANI
LL. B. =B

Salutem & Oſſcia.

antum non eadem, quæ populos invaſit noſtra tempeſtate in impe-
riis alterandis, invaſit etiam Muſas in litteris, quantumvis im-
belles illas & timidas, novaturiendi libido. Ut enim Ate quædam in-
fauſta, a divino quafi Numine in pœnas hominum immiſſa, ad inaudi-
tam diſciplinæ & dominationis impatientiam univerſas gentes animat,
& injuſtam, quam vocant, eorum, qui ad gubernacula ſedent, arro-
gantiam, calamitatis originem, accuſat; ita obtinet etiam hoc ævo, ne-
ſcio, quod, novarum rerum in literatura ſtudium, & licentioſa quædam
ſentiendi ſcribendique varietas: atque id quidem in ſacris æque ac profanis,
in artibus & linguis, in moribus & ſcientiis.

Cum vero ſub finem curſus hujus Gymnaſtici iterum ſint, qui, ad
altiora abiturientes ſubſellia, & ſuæ in Proceres pietatis, & ſuorum in
litteris profectuum ſpecimen edere publicum concupiſcant; illis quidem
excutiendam dedimus novam rerum in Galliis Revolutionem; nobis autem
præſentem inre litteraria faciem, quantum per paginæ rationem fieri poteſt,
contempl andam reſervavimus.

Notavimus jam-olim aliquos noviorum temporum in vario ſtudio-
rum genere nævos: liceat, pace L. B. ſubjungere adhuc aliquot ex iis,
qui vel dedecere ipſos literarum moderatores, vel alumnis doctrinæ remo-
ram injicere, vel certe ipſi Muſarum flori, quantumvis ſpecioſo, impedi-

menta & damna afferre videbantur. -
. .( Ac

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

Focus

ð

N

—

10

7 8

„Copyright 4/1999 VxXyMaster Gmbh wWwW. VXVmaster. com

2