KeXXIII367
author: Nyerup, Rasmus

S

Aerker f.

N12511062126

UIHIIIIIIIIIIIIII

021

UB Tübingen

SPICILEGIIIM
BIBLIOGRAPHICUM

EX

4

EIBIIOTIHECA REGIA HAVNIENSI.

FascICUTUS I.

DESCRIBTTUR
IN TRIBUS SPECIMINIBUS

SEMICENTURIA

MONUMENTOR. TYPOGR. RARISSIMOR.
QvX “
ANNALIUM TYPOGR. AUTORI —
CL. M. MAITTAIRIO
16NOTA FUERE, 2 P

.

PER

XEAsII UM NZ-. EE Ur.

HAVNIEX 1783.
Arvp C. 6. PROFTIUM.

SPICILLEGlI
BIBLIOGRA-
PHICGI

SPECIIEN PEIMVUM
EXHIBENS
Ex
EIBLIOTHECA REGIA HAVNIENSI
SUPPLEMENTUM ANNALIUM
MAITAIRIANORUM
ET QVIDEM
PEIWITIANUM ATIS
TTPOGRAPHICA
DECADES DUAS

PRO STIPENDIO QVADRE REGIXÆ&
CONCINNAVIT

ERASMIVUS N TERUP
Coll. Med. Alumnus.
τ *αH *σνnhene n

HAVNIL 1782.
SuMTIBVUS CHRIST. GOTTL. PROFTII.

ILLUSTRISSIMO
ATQVE
EXCELLENTISSIMO HEROI
DOMINO
JoACHIMO GoTsSCHE
CoMFFI DE MOLTKEKE
TOPARCHE

IN EINSIDELSBORG ET KIökUP

ORDINIS DANEBROGICGI
EQVITI AURATO
J. K. W. A CONSILIIS INTIMIS
CUBICULARIORUM REGIORUM

PR TEFECTO
IN COLLEGIO STATUS SANCTIORI
ADIIINIS TRO

BIBLIOTHECE REGINE
PRESIDI

.
STUDIORUM HOCCE
TENUE SPECIMEN
SUMMA VENERATIONE
D. D. D.

TANTI NOMINIS.

CULTOR DEVOTISSIMUOS

AUCTOR.

Nere

da

PRERATIDO.

Degiam, qvæ Hafnixr eſt, Bibli-

othecam librorum, optimæ no-
tæ, tam impreſſorum qvam inedi-
torum, in omni fere lingvarum ge-
nere uberrima ſegete eſſe inſtru-
. Gtam, dignamqve, qvæ celebratisſi-

2 mis

FPREEATIO.
mis Europæ Bibliothecis annumere-
tur, Eruditorum apud nos cuiqve
ſatis notum eſt. Noſtris præſertim
diebus læta & vere Regia capit in.
crementa ſub auſpiciis Excellentis-
ſimi Uluſtrisſimi Domini JoA-
CHIMI GoOTsCHE Comitis de MorTKE,
qvi præter permulta illa & gravia,
qvæ in patriæ & ſtatus politici emo-
Rmentum ſuſtinet, munia, præſidi-
um qvoqve regiæ ſuſcepit Biblio-
thecæ, haud infra ſuam dignitatem
ratus Muſas hasce regias ſuis proſe-
qvi ſtudiis. — Nec ſatis eſt Bibliothe-
cam inſtaurari, exornari, augeri; in

ordi-

PREFATIO.
ordinem qvoqve pulcherrimum cun-
Ga disponuntur vigili opera docta-

qve cura, qvam indies in id im-

pendunt Protobibliothecarius EkIcH-

SEN, Conſiliarius Conferentiæ &c.

& Subbibliothecarius BROAGER, Ar-

chivarius & Conſiliarius Cameræ.

Cum vero circumſcripta ad-

modum & jejuna ſint ea, qvæ de
hujus Bibliothecæ Cimeliis referunt
rei litterariæ ſcriptores v. c. Jo-

LERUS in Bibliotheca hiſtoriæ litte-

rariæ Struviana pag. 364. putavi

me haud ingratum facturum harum

3 rerum

14

—„

PREFATIO.

rerum peritis & ſtudioſis, cum mi-
hi contigerit provincia, qva nulla

exoptatior, in iſta Bibliotheca, ſum-

ma librorum rarisſimorum copia

inſtruisſima, eſſe a manu, ſi ex
affluenti hac copia qvædam ſelige-

rem, publiciqve juris in rei litteriæ

uſum facerem.

Decreveram qvidem a libris,

ſua ſe raritate commendantibus, ini.

tium facere: verum enim vero de

iſtiusmodi libris non unum eſt

Eruditorum judicium, qvi enim uni

vovis pretio carior eſt, alteri haud.

raro

5,

I.

PFPRAEFATIO.

raro vileſcit. Hinc ſummorum in

hoc ſtudio Virorum MEUSELII, VON

exemplis & inſtitutionibus incitatus

& edoctus primæva artis typogra-
phice? monumenta, de qvorum pre-

οα
tio inter doctos lis eſt diſceptata,

potisſimum perluſtranda elegi. Om-

theca ſuperbit, prima Iiprelſſa ſi

bibliographos & autores hiſtoriæ

litterari? ad tædium usqve lectoris
citando, cramben bis & ſæpius co-

QSam recoqvere: qvapropter rei lit-

—7 4 tfera-

MURhKII, DENISII, ZAPFII, DE BURMHM

nia vero & ſingula, qvibus Biblio-

deſcribere vellem, ſæpe neceſſe eſſet,

terariæ me melius cnnſulturum duxi,
tales tantummodo recenſendo libros,

qvi in magnæ molis opere, Anna.

les Lypographici dicto, ſummo ſtu-

dio & labore a Cr. MarTTAIRIO

compoſito, non inveniuntur. h

Tho

V bum
Petr

Jeco

luri,

Pros,

IRIO

X

— — 8 * — . 7 .

Ind-

ſtu.

₰

INDEX LIBRORUNM,
QVI RECENSENTUR.

ANNI 147 3.

hiſonomia Regia - Pag. I
1474.
Diæta Salutis 2 2 ⸗ 4
Ludolphus de vita Chriſti . . 6
Thomas Aqvinas in Iobum . . 13
1475.
Biblia Latins ⸗ . . 15
1477.
Lumen Anime? - ⸗ R— 109
Flores utriusqve Juris . . 115
Petri Suchem Itinerarum -2 — 1IIS8

1481.
Petri Lombardi Liber Sententiarum - 63
Jacobi de Voragine Legendæ San torum - 124

*5S 14892.

3

INDEX LIBRORUM.

=DWDW 1482.
Calendarium Johannis de monte Regio - 17V
Henrici de Piro Comment. in IV libros Inſtitut. 126

1483 3*

Tractat van Staecſpiil =

1485.
Elueidarius . .
1486.
Dat Jutiſche Lowbock .

1487.

Bernhardi de Parentinis Elucidarius Miſæ e

1489.

Hiſtoria ſeytem Sapieutun Romæ

Boethius de diſciplina Scholarium
Nobiliario perfetamente -
Belyals Klage over Jeſum
1495.
Aqvila Leonardi Aretini
1406.
1496
Synonima Britonis -

Innocentius III. de contemtu mundi

—

1y
26

7

INDEX LIBRORUM.

1497.

Chirurgia . . —26
1498.
Summa Johannis . . H 2
Ant. Mancinelli Carmina . 146
1500.
Beſſarion contra Turcos „ . 96

LIBRI SINE NOTA ANNI EDITI.

Giode Salomonis . 6 . Dag. 30
Vincentii Bellovacenſis Opuſcula . 39
Vocabularium Latino Græeum . 44
Saxolus Pratenſis . . . 47
Leonis Papæ Sermones - 49
PEuſebii Præparatio Evangelica 51
Geſta Romanorum . . 53
Dialogus Salomonis & Marcolfi 54
Auguſtini Libri XV. de Trinitate ⸗ 5 5
Jacobi de Theramo Lis Chrifti & Belial . 71
Opuſcula Johannis de Garlandria ⸗ 86
Johannes Gerſon ſuper Magnificat. . 104
Synonyma Stephant Fliſci —„ 106
Spegel der mynſchliken Behaltniſſe 147
De

7

IprF LiERont.

De denſche Kroneke .

Adrianus de remediis utriusqvæ Fortunæz
Antidotarium Anime
Bartholomæi Montagnanæ Conſilia .„.

— „* —
3

Opuſculum de laudibus Mariæ Virginis

Speculum Sacerdotum - 6
De ritu & moribus Indorum „
Hiſtoria Griſeldis ⸗ . .
Cstholicon Johannis de Janus .
Epiſtolæ Auguſtini . . . .

*

160

1¹68

171

172

179

182

185
187
188

191

m
chanr
ſtat
H
V.

rum
ſtoc
tibu
tar
hibe
oper
tran

Ece

Ton
inenn
Begi

do er
tirhn

160
16
171

172

79
182
185
197
188
191

SSe

1473.

I. PHISONOMIA REGIA. Fol.

pus, pauciſſimis cognitum Bibliographis,
impreſſum eſt characteribus mediæ

magnitudinis Gothicis valde abbreviatis in

charta candida non admodum craſſa. Con.
ſtat foliis 38. Qvævis pagina habet colum-
nas duas & lineas 37. Literæ nullæ initiales
v. capitales, niſi qvas invenuſto rubro colore
adpinxit miniculator ſ. illuminator initio libro-

rum & capitum. Deſtituitur ſignatura, cu-

ſtode, & ciphris numerum foliorum indican-
tibus. Loco puncti ſuper literam ? conſpici-
tur lineola transverſa. Signa diſtinctionis ad.

hibet ab initio libri punctum, & procedente

opere etiam comma, qvod exprimitur lineola
transverſa longa aream lineæ fupra infraqve
excedente. —
JueLERUsS in Bibliotheca hiſtor. litterar.
Tom. I. pag. 488 inter libros rariſſimnos & ſub
incunabula typographiæ editos in Bibliotheca
Regia Hanoverana noſtrum nominat tali addi-
to encomie: *Phiſonomia Regia, liber Mar-
tieburgi a. 1473 luci expoſitus, at cognitus
A Pau-

pauciſſimis“. — Apud Maittairium mira eſt
eonfuſio: exſtat enim in Append. Alphab. ad

Annalium Typogr. Tom. V. pag. 408 Lapi-
darius Ariſtotelis; in Cevitate Werſſborg.
147 3 & ibid. pag. 545 Phiſionomia; Lapida-
rius Ariftlotelir; et alia guIdam. Ato Mar-
purgi 1473. Sed non] tales duo aut plures
diverſi dantur libri, eſt: vero unus idemqve li-
ber, qvi nec excuſus eſt Marpurgi nec in for-
ma, ut ajunt, Ata, nec intelligo, qvo factum
ſit, ut in Bibliotheca Daneſchioldiana pag. 129
etiam relatus ſit inter libros in Qvarto.

Opus ſic incipit: attendite a falſis pro-

phetis, gvi veniunt ad vos in veſtimentis ovi-
um — gvod autem Phiſonomia neceſitatem ho-
minum moribus non imponat probatur ex Ar-
BERTO MAGNoO allegando decantatam iſtam de
figura & phyſiognomia Socratis narrationem:
loco Socratis vero male aut autor aut typo-
theta ſubſtituit Tvocratem. Segventes philo-
Jophos Ariſtotelem, Avicemam, Conſtanti-
uum» Albertum, Phylomonem, Loxum, Pa-
lomonem. MWeliora qve in ſeriptit eorium rée-

pverimus ſub brevitate huic operi anponemus.
Aliis locis citantur Plato & Raſi. In folii ſe-
cundi

NA 3
cundi columna altera paginæ prioris habet ſeq.
Primo qvorundam precioſorum lapidum nomi-
na, qvi naturam ad unum inclinatam trahumt
in contrarium expontmus in dei honorem omni-
pvotentis & gloriam ac perpetuam memoriam
virtuoſi wencezlag ſecundi regie bohemorum
principie glorioſigſimi. In ipſiur enim laudem
honorem ac perpetuam memoriam hic liber
zitit compilatus. Nomina lapidum, de qvo-
rum agit virtute, ſimul vertuntur chaldaice,
arabice & græce; verbi cauſa: Sereafter A
Caldeie Nundiſtus ab arabie QWirinus a latinis
Fuantaſtron a gretis dicitur. Hic lapis ali-
qvando invenitur in nido uppupe. Eſt enim
uppupa avis multum préftigioſa ut teſtantur au-
gures. Hic ſi vonatur ſuper pebtus dormientis
at qveratur ab eo, reſpondet dormiens ad guuæœ-
libet interrogata, & valde movet fantaſiar,
facit homines ſubtiles & ſtudioſos & maxime
in occultiz. Et ſic inepte in reliqvis. In folii

vero ultimi paginæ averſæ columna ſiniſtra,

Divina igitur annuente gracia multa ingviſicio-
ne habita ex pluribus libris philoſophorum hunc
libellum gqvi phiſonomia regia intitulatur colle-
A 2 gimus

gimus in verpetuam memoriam excellentiſſimi

3.7 ,„ . . . , . . .
principis domini wencezlay, ſecundi regis bohe-

morum, at bonos noſcat & ſe ipſit ſociare va-
leat & fugere conſorcia impiorum. (a) Ex-
plicit liber de phiſonomia. Spatiolo parvo in-

terjecto: Liber enim dividitur in trer parter

In prima parte traditur videlicet Lapidarius
Ariſtotelis de novo a greco translatis eusm om-
nibus aliis lapidariis & eorum dikckis in uno-
gqvogve lapide — Secundo gvomodo virtuter
precioſorum lapidum augmentantur. — Tercia
pars eſt de ipſamet phiſonomia. Liber clauditur
ſeqventi ſubſcriptione: Ano Domini MWille-

Nmo qvadringenttſi 1m N. ptuagefimo tercio in
vigilia XI milium virginum completum eſt pre-

ſens opus In Civitate Werisborg.

1474.

II. DiETA SALUTIS. Fol.

Tabula ſuper dieta ſalutiz & capitula diete
ſalutis occupant folia ſeptem: deinde liber ip-

te 1ſte Tom. S. 156 ſedq. de utilitate
phyſiognemicæ ſcientiæ.

ſc
(a) Conf. LAVATERI Phyſiognomiſche Fragmen⸗

kꝑ fſic incipit. Subjebtus trakatus gvi diete ſa-
lutis vocabulo cenſetur multas materias de vi-
ciie de virtutibur peentirgve & doir ad ſermoes
pplares dirigibiles ſatisgve apte teporibus ani
applicabiles coplebcitur. Neo aute verborum
Vimplititate in ſerie meorati taatus offedatur,
ſed revera ſciat ea roe hoc altu foe gtenus ex
eo dini verbi ſemiator Jacilius 71 Hica iſtruat

cocione. (b)

Abſolvitur tractatus foliis 62, characte-

ribus parvis gothicis, copioſisſime, ut ex inſerip-

tione transſcripta patet, abbreviatis, abs-
qve cuſtode & numero foliorum vel pagina-
rum; habet ſignaturas indicatas literis al-
phabeti minoribus, &' ex ſignis diſtin Rtio-
nis tantum punctum. Numerus qvaternarius
refert figuram numeri octonarii dimidiati,
A 3 nume-

(b) Defectui litterarum fupplendæ inſervit line-
ola verbis ſuperinjeéta; compendia vero talia
ſcripturæ et notas antiqvitatis noſter præſens,
qvod dolendum eſt, exprimere non valet Ty.
pographus.

6 Tue
numerusqve qvinqvenarius habet figuram fere
ſeptenari moderni. Literæ capitales deſunt;
nec in noſtro exemplari manu miniculatoris
ſunt adpictæ: interdum in ſpatio iſto majori
literæ capitali vacuo relicto impreſſa eſt litera
Parva indicans rubricatori, forte ignoranti,
qvam adpingere deberet. — In fine legun-
tur ſeq.
Eyplicit liber qvi nuncupatur dueta ſalu=
tie, in qvo habentur ſermones applicabiles per
totu anu de criminibus & viciis hominu Una cit
collacoibus pulcerrimis Impreſique ſut lyj ſer-
mones Colonie per me magiſtrum IHANEM CoL-
mOFF Anno Dni 1474. LAUS DEO.

1474.

III. Lvorrns DE VITA à CHEISTI. Fol.

—
LooortPHUS v. LEUTOLPHUsS in Saxonia ſecule

XIII natus, primo ordinis Dominicani ab an-
no 1300 per 26 vel plures annos, deinde
vero Carthuſienſis Argentinæz monachus &
Prior erat: ſeriptor ſupra ſeeuli ſui morem ele-
gans

le

gans audit apud FABRICNUM Bibliotheca med.

& inf. Latin. Operis hujus de Vita Chriſti qva-

draginta fere, exceptis verſionibus, editio-
nes numerat FREYTAGIVS in Analecttis litrer.
pag. 545⸗ in qvibus noſtra eſt longe rariſſi-
ma, qvare oculis Bibliographorum vel maxi-
morum ſeſe ſubduxit. —

4

Impreſſum eſt in charta ſatis candida nec
admodum firma charateribus minutioribus
gothicis crebris abbreviationibus, columnis

duabus & lineis 56 in qvavis pagina. Nullus ti-

tulus; nulli cuſtodes ſive voces paginæ ſe-
qventis indices; nullæ diſtinctiones minores;
nullis paginæ numeris neqve chartarum qva-

terniones literis Alphabeti, qvas ſignaturas

vocant, diſtingvuntur, caret etiam literis ini-
tialibus capitum, qveæ in prioribus 9 foliis
penicillo adpiétæ ſunt. — Opus diſtribuitur
in partes duas. Primum folium ſine omni

omnino inſeriptione aut titulo his incipit ver-

bis: Fundamentum aliud nemo voteſt vonere &c.

qvibus verbis LoporPHus inchoavit prologum

in meditationes Vite Jeſu Chrifti — ut habet
A 4 editio

editio Noribergenſis anni 1478. (e) Poſt
Prologum tria occupantem folia: Incipit li-
ber de vita Jeſu Chriſti in Evangelio tradita,
de divina & eterna Clrißi geéneracione. Pars
prima concluditur capite 92, qvod agit de
Jermento cavendo & ceco Bethſaide illuminato:
in ultima vero orationis linea (preces enim
unicuiqve capiti adjecit autor) expreſſum le-
gitur nomen Typographi NicorAUs CGoTz;
deinde poſt ſpatiolum lemma ejus, cum qva-
dam variatione idem, qvod affert Maittaire
Annal. Typographicorum Tom. I. edit. II.
pag. 339 Spem meamqve Jolam ponam in te
virgini? Marie matris graciam. & infra.
Impreſſumqve ſolemnpne opur verfectiſime Do-
mini vitam dico correbkkam. Nico-Aus Gorz
de ScHLETZSTAT. Id gvod ad ejur primam
ebtat. In ejusdem folii pagina ſeqventi
Regiſtrum in Evangelia totius anni, etiam

V

/

(c) Hujus editionis exemplum ſplendidum in char-
ta craſſiori folio regali impreſſum etiam aſſer-
vat Bibliotheca Regia: copioſius vero defſcri-
bitur hæc editio in Celeb. Denie Merkwuͤrdig⸗
keiten der Garelliſchen Bibliothek S. 74.

r
l.
1
4.

0-

NreN 9

1

gqvæ in poſteriori qværantur parte, ita ineipit:

Proteſſus hujus precioſitfimi opverir Domini no-

Kri Jeſu Chriſti hie ſecundum textum beati

Mathei evangeliſte hic & id quod Matheus
Jiſcienter non ſeribat Autor ex aliit evange-
liftis ſanktie Johanne Luca marco complevit jux-
ta concluſßionem ſanbkkorum Icribentium ſcilicit
ambroſii iheronomi auguſtini gregorii bede
& aliorum plurimorum ſanbkorum virorum —
ut in clare videtur. (d) Poſt regiſtrum, qvod
duo folia & dimidium complet, ſeqvitur:
De confeſione vere fidei, gvam Petrus fecit
pro omnibur — Capitulum primum. Primæ
pars libri hujur gqve precedit nullam de paſione
mencionem expreſſe facit ſecunda vero pars gve
hic leguitur fregventer de pvaſſione facit menci-
onem & tandem (e) totam continet vaſſionem
& eorum qve ultra ſunt ſeriem. Secunda pars
conſtat capitulis 89; qvorum ultimum eſt Con-

A 5 cluſio

(d) Sine dubio legendum: ur intuenti clare
vigderur.
(e) Hæc vox non reperitur in ſupra laudata edi-
tione Noriberg.

0% Saun

eluſio libri & ſignatio. (f) In fine vero le-
guntur hæc: Gracias deo trino altiſimo. Qve
vitam Criſti Iheſis jur Klio. Hic in ſcâ colo-
nia termino Phillippi Iacobigve profeſto 1474
Ikheſu incarnacionis anno. Super vero hæc
ultima verba extat Inſigne Tygographi, ſcu-
tum cantheriatum cum tribus conchis appel-
lat Maittairius Annal. typogr. Tom. I. edit.
II. pag. 339 cum hac inſcriptione: Sola ſpes
mea in te virginis gratia (g) & infra NicoAUs
Gorz de ScHLETZSTAT. (h) Deinde in pagi-
nis qvinqve idem Regiſtrum in Evangelia per
totum annum, qvod jam parti primæ adhæ-
rere indicavi: ne qvis vero credat eadem om-
nino

Edit. Norib. addit. vocem ejus; vocabulum
autem præcedens, qvod ea, qvam tractamus,
editio exprefſum habet ſignaco lineola fuperim-
poſita, Noribergenſis vero esdem modo ſigna-
to, Freytagius in Analectis loco cit. utarbitror,
male legit ſignificatio.

(g) Dimidia pars hujus vocis excidit.

(h) Hunc Schoepflinus enumerando typographes
Alſatiæz extra Argentoratum vocat de Seltzſtat.
Vindiciæ Typograph. pag. 117.

uN 11

nine eſſe folia a Bibliopego vel alia ratione
transpoſita vetat hoc, qvod prima vice in folii
pagina citeriori, altera vero in anteriori inirium
cepit impreſſio.
FEbditionem hanc, cujus jam qvalemcun-
qve dedi notitiam, fruſtra qværis apud Mait-
tairium, qvi annal. Tom. V. pag 35 ſub no-
mine Luborennullam habet ante Noriber-
genſem ſæpius laudatam anni 1478. Sed,
aut mire fallor, aut noſtra editio in annal.

Tom. cit. pag. 195 (conf. Tom. I. edit. 2.

pag. 339) latet ſub autore RADULPHO: Ka-
dulphns de vita Chriſti in EKoyangelio tradita
per Gotz. Coloniæ 1474. RADULPHUS vero
hic de vita Chriſti eſt autor mere imaginarius
& nullus alius, qvam LubDoLPHüs de Saxonia,
qvem præter LEUTOLPHUM Ehbricius Biblio-
theca med. & inf. Latin. refert etiam corrup-
tius nominari LANDULPHUM, unde forſan
(conjiciendo enim eſt locus) fluxit maxime
corrupte RADULPHUS.

De Bure in Catal. Gaignat pag 38, no-
Kram attulit editionem, qvam etiam cogno-
viſſe videtur Meerman Origin. Typograph.
pag. 254 not. dx. Subſcriptionem, qvam De
Bure habet, & ego ſupra transſcripſi, nullum
præbere ſenſum qveritur Denir, minusqve
accurate deſcriptam opinatur (i) Qvid vero,
ſi ita diſtingvamus: (ſigna enim diſtinctionis
punctaqve locis ſæpe falſisſimis appoſita eſſe, ex
totO conſpicuum eſt opere) Gratias Meo trino
altiſſimoqve; vitam Chriſti Ielutjur lii (k) hic
in ſanbta Colonia termino, Philippi Iacobigve
Profeſto, 1474 Telu incarnationis anno.

Aliam hujus operis editionem eodem
1474 anno Argentinæ adornatam laudat De
Bure Bibliographie vol. Theol. pag. I121I.
contra qvam vero Denis I. cit. qvædam non
parvi momenti movit dubia, qvibus addi po-
teſt hoc: omnino vero eſſe abſimile annum
editionis ſubſcriptum eadem typorum figura
cx-

(i) Merkwuͤrdigkeiten, pag. 75.

(k) flio ut per ſe patet. eſt error typothetæ.

—

4

u

10

hit

exſculptum fuiſſe in editione Du Buriana, qva

in noſtra expreſſum conſpicio. conf. Meer-
manni Origenes loc. cit. — Cum vero nota
ſeptenaria ita figurata ſit, ut cum pentade
confundi poſſit, in hac ſubſcriptione annum
1454 ſeſe deprehendiſſe, falſisſi ime exiſtima-
runt nonnulli.

1474.

IV. THOMAS AQVINAS IN JoBUMFFol.

Charta eſt craſſa; literæ minutiores gothicæ
cum compendiis bene multis, ad qvæ expri-
menda ſuperimpoſitæ literis lineolæ; absqve

cuſtode, ſignatura, ciphris & diphtongis;
habetur punctum & nulla alia interpunctio; li-

teræ capitales modo cæruleo modo rubro ad-
pictæ ſunt colore, prima Prologi litera inſu-
per deaurata.

Antecedit Regiſtrum in foliis qvatuor,
deinde Poſtilla fratris thome de aqvino in Job
feliciter incipit. In prologe leguntur hæc;
FPuerunt autem aliqvi, qvi dicerent, gvod iſte

Job

14 E
Job non fuit aligvid in rerum natura, Jed gqvod
Fit qvadam parabola couſilta, & eſet gvod-
dam Thema ad providentiæ diſputationem & c.
Hanc vero rejicit autor ſententiam allegans

EzZECHIEEL XIV. & Jacoß V. ubi de Jobo ut
homine in rerum natura loqvuntur 8. Scripto-

res. In fine ſeq. Explicit poſtilla in job

fratris thome de aqvino Anno 1474. per diſcre-
tum Conradum fqner de Gerhuſen artis impres-
ſoriæ magiſtrum.

Locus impreſſionis, qvi non nominatur, ſine
dubio eſt EsLINGA; ibi enim CoNRabuMſeqven-
ti anno libros impreſſiſſe apud MATTTAIRIUM
invenio, cui vero ut & FABRICIO ignota fuit
hæc, qvam manibus tracto, hujus operis edi-

tio. Deſcripſit copioſius noſtram editionem
M. Reu Beſchreibung merkwuͤrdiger Buͤcher
aus der Univerſitets Bibliotheck zu Tuͤbin⸗
gen pag. 43; &£ illam citat Deniæ Buͤcherkunde
Tom. I. pag. II8-

1475.

—— —— — —

2 —

. —.

ne

M

uit

1475.

V. BIBLIA LATINA. Fol.

In fine operis poſt Apocalypſin JoHANNIS
annus locusqve impreſſionis & nomina arti-
ficum, qvi editionem procurarunt, literis ru-
bris expreſſa leguntur, ſcilicert: Hoc opS

Biblie efigiatum eſt i nuremberga onpido ger-

manie celebratiſſimo juſſa Andree Friener Bun-
Ridelenfir artium liberalium magiſtri! & Jo-
aunis Senſenſchmit civie Efati onnidi, atifim-
preſoriegve, magiſtri, ſociorum, ſuiz ſignis
anotatixv. Anno ab incarnatione domini W.

CCCOCLXXV. gvinto idur Decembrit.

Appoſuere artifices ſigna ſua typogra-
phica ligno inciſa & rubro etiam colore diſtin-
cta, Senſenſchmit ſeutum cum duabus falci-
bus, Fritner ſimiliter ſeutum cum pelicano.

Bibliorum hocce opus excuſum eſt in
folio, ut ajunt, regali, charta firma eandida
& optimæ notæ, literis gothicis non admo-
HZ dum

16 ENNy

dum abbreviatis, absqve cuſtode, ſignatura, &

numero foliorum: copioſe & accurate deſcri-
bitur in Cel. Panzeri Geſchichte der, Nuͤrnber⸗
giſchen Ausgaben der Bibel. S. 23 &

ſeq. Qvamvis characteres, qvos ille affert,

alias perfecte noſtro qvadrare exemplari

conferendo invenirem; primi tamen folii

argumenta confuſe ſatis enumerat l. cit. pag.

38 & 39, Epiſtola enim JoHANNIS ANDREX
Ehpiſcopi Alerienſis ad Paulum ſecundum Vene-
tum Pontificem maximum finitur in medio fe-
re columnæ alteræ paginæ primæ: ſtatim ſe-
qvitur Tabula & ordo librorum Biblicorum;

tabula hæc vel Regiſtrum concluditur folii

ejusdem paginæ averſæ columna prima: co-
lumna vero ſecunda hujus paginæ averſæ con-
tinet Epiſtolam Matthiæ Palmerii ad eundem
Papam.

Interpretationes nominum hebraicorum
foliis 28 expreſſæ in noſtro exemplari ligatæ
ſunt ſtatim poſt Ariſteam ante libros Biblicos:

orqdo hic, qvi in codice Panzeri non obtinet,

1n

eſt contra mentem typographi vel editoris,

b

15
te
ta

cri⸗

Her⸗

t,
lari
lii

in fine enim tabulæ v. Regiſtri, qvod ordinem
indicat librorum, poſt Apocalypfin nomina-
tam determinatur: Ertremo loco Jut interpre-
tationer verboru ſecudum Hieronymum.
Panserus tria tantum hujus editionis ex-
ſtare ſciebat exemplaria; Bibliotheca igitur
Regia merito gloriari poteſt ſuo exemplari
ſplendido & optime conſervato, qvod ita eſt
qvartum hucusqve notum editionis hujus, qvæ
Maittairio, Le Long, &, qvod magis eſt, Lor-
ckio noſtro ignoot⸗ permanſerat.

14.82.
VI. CALENDARIUM JoHANNIS DE
MoNTE RECGIO. Qvarto.

Conſtat foliis 25 Præter duo folia, in qvi-
bus ſunt figuræ 4 æri inſculptæ: prima harum
inſcribitur: Inſtrumentum horarum inæqva-
lium, ſecunda: Iuſtrumentum veri motur lunc,
tertia: Qvadrans horologii horizontir, qvar-
ta deniqve exhibet Qvadratum horolo-
gium generale. Qpuſculum nec in fronte
“ B nec

18
nec in calce titulum habet: (forſan vero folium
primum, in qvo exſtabat titulus, a noſtro
abeſt exemplari) impreſſum eſt literis gothi⸗-
cis parvis absqve ſignatura, cuſtode, & numeris
paginarum; exhibet literas initiales capitum
florulentas, qvarum autor habetur Ratdolt a
Maittairio; hunc vero Ratdolto honorem de-

traxit Deni , Bücherkunde iſter Theil S. 1 37.

Primum folium literis Nubris excuſam
habet hanc inſcriptionem: In laudem onerit
hujus præclari a Johanne de monte regio editi
germanorum decore & noſtræ ætatit Atrone-
morum principe Jacobi Sentini RKicinenſis 17 gar-
mina, ex qvibus ſeqq. huc adponam.

Hoc germanus opus Kegio de monte Johannes
Compoſuit: patriæ nomen honosgve ſuxkt
Qvi fuit & Ehetor ſummus, qvi ſolus & alta
Achrorum doktor verus in arte fuit:
Q fuit & vates celebrie, cui ſemper abunde
Et Latia ellogvium Grajagve lingva dedit.
Notu in Italia et, & gqva regione potentes
Mergit egvos Phoebus, naſcitur unde i mul.
Statim

nnes

X

Statim infra rubris iterum literis:
C. JoHANNES LWUCILIUS SANTRITER Helbron-
nenſis (1) Leckori §.

Cui dedit ueninmn divina votentia; & artes
&Qvi bene dædalias ſolus in orbe tenet.

Hor Augilſt enſis Katdolt germanut: Erhardut

Diſpoßtis ſignis undigve preſſit opus.
Vivat ut hie ſemper volvente- Jata ſororetr,
Nam prodeſt multir, Leltor amice roga.

Anno S. 1482. Tdus 5 Augiu, f. Venetiit.

Editionem anni ſeqventis 1483. id Sept.
habet Maittairiur cum iisdem verſibus San.
triteri Annal. typogr. tom. TI. edit. nova ad
illum annum, & Zapf annal. typogr. Augu-
ſtan. pag. 100. vid. etiam Supplementum
Zapfianum in Liter. Muſeumn 2ter Band Pag.

272.

B 2 1485.
(1) Notitia uberior de J. L. Santritero hauriri

Poteſt ex Maitairio Annal. typogr. tem. I.
edit. nova Pag. 40⁸.

A

VII. ELUCIDARIUS. Cvarto.

Obpulculum hoc foliis 39. in forma 4ta con-

ſtans ſine ullo titulo & inſeriptione ſic incipit:

Dit bok het Lueidarius. Dat ſprikt to dude

ſo vele alſe ein vorluchter. Caret reclamanti-

bus, ſignaturis & numero paginarum- Literæ

initiales variis coloribus ſunt obductæ: habet
figuras rudes ligno inciſas & coloratas. In
fine legitur: ghedrukket in der keiſerliken ſtat
Lubek va Matheus Brandis. anno dni. 1485.

Elucidarii editionem tantum unam habet
Maittaire ſc. anni 1475. Noribergenſem.
Zapfius in Annalibus Typographiæ Auguſta-
næ addit duas annorum 1484 & 91, ambas
Auguſtæ Vindilicorum per Schönſpergerum
impreſtas. Alia ſine a. & loco citatur in
Schilteri Theſauro Antiqvitatum Theuton.

bag 40.

1488.

5.

1488
VIII. HrSTORIA SEPTEM SAPIENTUM
RoME. Qvarto.

Hier boghint de hiſtorie van den VII viiſen

mannen van rome. Characteribus invenuſtis
optime qvadrant figuræ rudi Minerva ligno
inciſe, qvibus etiam craſſi admodum colores
obducti. Liber clauditur hac ſubſcriptione.
Deſſe buck is gheprentet in det ſtat van Ant⸗
werpen by my Niclaes de leeu. In deme
jare MCCCCLXXXVIII. den XIſten dach in

April.

Hujus nominis Typographum nullum
agnoſcir Maittairiur, qvi inter typographos
Antverpienſes ſeculi XV. qvendam recenſet
nomine Girardum Leen, nullum vero Mico-

laum. Operis vero noſtri folii poſtremi Ppa-

gina averſa conſpiciendum præbet inſigne ty-
pographicum prorſus conveniens cum ille,
qvod invenitur in Gerardi Leen edit. ialogo-
B 3 rum

rum Creaturarum Antverpienſi anni 1486,
qvam offert Bibliotheca Regia.

1/

Libri noſtri editiones duas anni 1490,

exhibet Maittairiur, unam. Genuæ lingva
gallica, alteram Lubecæ latina: Zapftus vero
duas germanice annorum 1478 & 80. vid.
Ejus Annal. typogr. Auguſt. ad hos annos.

1492.
INX. BorTHIUS DE DISCIPLINA
ScCHOLARIUM. Qvarto.

De ſeripto hoc ſpurio nomen MANL. Tondv.
BoFTHII fallo ſibi vindicante- de ejus autore
ignoto, de ſtilo ab omni veteris eloqventiæ
umbra alieniſſimo & barbaro, de commenta-
tore Anonymo &c. copioſe agitur in Frey-

tagii Adparatu Litterario tomo r. pag. 250.

Exſcriptum eſt opuſculum charactere lit-

terarum gothico cum abbreviaturis freqventi-
bus absqve cuſtode & numere paginarum, ha-

bet

bet vero ſignaturas. Clauditur hac formula.
Finitur Boetiur de diſciplina ſcholarium cum
comenco (to) fideliter nec no diligenter in op-

pido Davetrienſi Inpreſſus per me Jacobum de

breda Anno a nativitate uni 1492. alta pari-

ratdit.

Eſt editio apud Maittairium non obvia:
Colonienſem anni 1489. ſimiliter Maittairio
ignotam recenſet ſupra laudatus Freytagius
loco cit.

1492.
X. NosILIARIO PERFETAMEN TE
Folio.

Pofſſidet Bibliotheca Regia ingentem thefau-
rum librorum Hiſpanicorum, præſertim ſe-
culo proxime elapſo editorum, qvorum mag-
na pars ex Bibliothecis Utfeldiorum & Franke-
natiorum in Regiam perveneęre. Inter hos
libros hiſce in regionibus rariſſi mos præſentem
B 4 iiin-

24 G&α;
inveni ſeculo inventionis typographiæ im-
preſſum, rariſſimis ſane rariorem.

Titulus in folio haberur ſeparato: Libro
intitulado nobiliario perfetamente copiflado &
ordinado por el onrrado cavallero Ferantd Me-
zia vegute qvatro de Jahen. Ante opus ip-
ſum prologus cum hac inſeriptione minio
expreſſa: Agvi comien-a el prologo del
libro de la noblexa. Iutitulado & IIamado
nobiliario vero fecho & ordenado & topilado
por el ourrado cavallero JFerratd mexia veynte
gvatro de Jaht enderepado al muy alto muy
eſclarexido & muyj noble et rreyg don Ferrnande
de Caſtilla de Aragon & de gçegilia nueſtro ſe-
nor fjo del muzj alto & maty tſclarefido do
Johan Rrey da Arago & njeto del muy noble

S& glorioſo ſenor el Jenor rey do Ferrnande
KRreyj de ason-

Eſſiguratus eſt liber forma characterum
gothica, literis capitalibus florulentis; cum ſig-
natura foliorum, ſed absqve cuſtode & ciphris
in parte ſuperiori foliorum; conſtat libris tri-
bus

ir„0
G
Me.

inio
lle!
zado
lacs
ute
nug
ndo

do
ble
nde

bus & terminatur hac ſubſeriptione: Acabole
la prefente obra ſubado NXNXAde Junio ano
de la incarnagion: de millg CCCCXCII. (1492.)
anos. En la mugy noble zj lleal gibdad de ſe-
vjilla impreſſa por llos onrrados varones maeſt ros
Pedro brun. TIva gentil. fel & vera verdade-
ra mente corregida.
Ambo hi typographi Maitiairio fuere
ignoti, liberqve ipſe ignotus; de co vero
hanc relationem præbet MNicolai Antonii Bi-
bliotheca Hiſpana vetus tom. II. pag. 220.
„Ferdinandus Mexia, urbis giennenſis in Boe-
„tica decurio, (m) eſt autor cujusdam operis
, genealogici, qvod vocavit Nobiliario vero,
Hiſpali editum 1492. fol. apud Petrum
2 „ Hr um (n) & Johannem Gentilem. Unde mul-
„ ta de nobilium conditione ſtatuqve & mune-

„neribus, ac nobilitatis originibus armorumqve

„ & inſignium geſtamine & uſu juxta mores

„ noſtros hauriri poſſunt.“

B 5 1497.
(m) In titulo libri allato indigitatur ſine dubio hoc
verbis his 1 veynte gvatro de Fahen.

(n) In iſto, qvod manibus verſo, exemplari lego
Brun.

2606 NeNN
1497.

AKl. CIIRURGIA. Fol.

Plenus hujus operis titulus eſt: Das Buch
der Chirurgia Hantwirchung der wundartzny
von Hyeroimo Bruſchwig. Inſtructum eſt fi-

guris ligno inciſis, & tali concluditur fine:

durch Johanem Gruͤninger getruckt un voll⸗
endet zu ſtrasburg uff dinſtag nach ſant Peter
unnd pauls tag. anno dni 1497.

Liber, Maittairio (0) plurimisqve ig-
notus bibliographis, inter reliqva a Crunin-
gero (p) procurata opera enumeratur a P.
Marchand Dictionaire Hiſtoriqve pag, 289.
In exemplari qvidem ſuo Marchandus legit
getruckt 1397, numero trino pro qvaternario
per errorem typothetæ poſito: illius tamen
exem-
(o) In libris in Germania excuſis Maittairii co-
piam & ſolitam aXαρεπιον deſiderant Germa-
ni, & qvidem jure meritoqve.
(P) De impigro typographo Gruningero plura ha-
bet Schoepftinus Vindic. typogr. pag. 105.

lch
nn
ne.
dl
ter

lg.

in.

H 27
exemplar cum noſtro ejusdem eſſe editionis

evineit Meuſels hiſtoriſche Litteratur SD 178r.
Pag. 155.

1498.

XII. SUMMA JoHANNIS. Fol.

Titulus libri hujus in folii primi parte ante-
riore legitur Summa Johanniz Tho dude; folii
pagina averſa ligno inciſa repræſentat Impera-
torem Romano-Germanicum in ſolio ſeden-
tem ſceptro, globulo regiminis & aqvila inſig-
nem cum tribus ele ctoribus a dextra & qvatuor
a ſiniſtra, deinde in foliis ſeptem ſeqvitur:
de tafel un dat regiſter ouer dat bok genomet
Suma iohanis dar man inne vint wor aff
dyt boek leret na ordenige des a b c. Poſt
tabulam prologus his i incipit verbis: Hir heuet
ſyk an de vorrede deſſes bokes genomet Sum⸗
ma Johanis welker de erwerdige vader leſe⸗

meſter Johanes va vriborch pdiker ordes. to
latine gemaket un uth de hillige decretboke ge⸗

toge hefft. Un van latine in dat dudeſche ge⸗
maket

28 ENA
maket dorch eine hochgelerde doctore gehete
Broder Bartolt del ſulve pdiker ordes ok
menige ſtede nomet un allegeret i de geiſtlike
un wertlike rechte alſe me hir na vit.

Impreſſus eſt liber duabus columnis in
qvavis pagina cum ſignatura numerum qva-
ternionum indicante, ſed absqve cuſtode &

numero paginarum: Argumenta capitum lix-

teris majoribus qvam textus diſtincta ſunt:

cuilibet paginæ in fronte ad jecta eſt litera iſta

Alphabeti, cujus verba exponuntur. Opus ita

terminatur: Hyr endyget ſyk Summa Jo⸗

hannis de ghetogen is uth dem hilligen De⸗
crerh (Decret) boͤke dat allernuteſt is den lu⸗
den to wetende tho dͤrer ſele ſalicheit unde van
Latine in dudeſch ghemaket is dorch einen
hochlerden man broder Bartholt pdiker ordes.
Et infra: Explicet Summa Johannis Trans-
lata de latino in vulgare, multum utilis pro
habentibur curam auimarum eltricis Fimplicibus,
néc non laycis, qvi ſe informare poſſunt ex eo-
dem in diverſis & variis caſibus & pubtis Ju-
riecanonici ſubtiliſimie occurrentibut. Impres-

ſagve

P
gV

an

hete
o

tike

1,

Snseh 29

ſagve opnlenta in lcivitate Magdeburgk per
Mauricin Brandiæx Anno Domini 1498. Quin.
to (Qvinto) Gans menſie olobrit.

Unicxæ; qvam affert Maittai, int, libri
præſentis editioni germanicæ Auguſtanæ 148 2.
qvatuor alias itidem Auguſtanas & qvidem
antiqviores addidit Zanfius in Annal. Typogr.
Aug. ſc. annorum 1472, 1473 & 78. apud
Joh. Bæmlerum & 1480. per Anton. Sorg.

Ad manum qvoqve eſt alia ejusdem li-
bri editio, qvoad lingvam totamqve diſpoſitio-
nem haud eqvidem multum differens ab iſta
jam deſeripta: eſt tamen alia, typis majoribus
& magis concinnis & charta candidiori & fir-
miori exſcripta: in fine vero folia nonnulla
lacerata annum locumqve editionis indagare
vetant. Literæ initiales rubro adſeriptæ ſunt
colore. Incipit vero ita: Dyt ys de tafelle
un dat regiſter auer dat bock ghenomet Su⸗
ma Johannis dar me inne vindet woraf dyt

bock leret na ordenynghe des a b c

Sine

30 B,

LIBRI SINE INDICIO ANNI, LOCI ET
TYPOGRAPHI IMPRESSI.

XIII. GLoss SALOMONIsS. Fol.

Lexicon hoc latinum usqvam typis vulgatum
fuiſſe latuit Jöckherum 2ter Th. pag. 2000.
Hambergerum Nachr. von Schriftſt. 3ter
Th. pag. 625. Fabricium Bibliotheca med. &
inf. Latin. ed. Manſi tom. IV. Pag. 192. ut
& autores Hi Roire literaire de la France tom.
V. pag. 400. Manu vero exaratum alſerva-
tur, teſte Coldaßo Scriptor. rerum Alamani-
carum tom. I. Pag. 145. 8. Galli in monaſte-
rio & Conſtantiæx in Bibliotheca cathedrali,
ut & in Bibliotheca §. Germani Pariſienſis te-
ſte Du Cange Glofſſ. med. & inf. Lat. edit.
Pened pag. NXL. in præfat.

= Verus operis autor eſt Vo HMagiſter,
Monachus Sandt- gallenſi 8 ſeculo ono celeber-
rimus & magni nominis, qvi diſcipulos ha-
buit illuſtres illius ſeculi viros Notkerum
Ratpertum, Hartmannum, & Salomonein Ab-
batem, Sanctgallenſem & deniqve Conſtantien-
ſem

ſenn

ſun
4

ral
n

di

aturn.
1000.
er
ed. &
2. Ut
tom.
erva-
mani⸗
laſte⸗
rali,
s te.
ellit.

iſter,
eber⸗
s ha-
rum
5
mAb-
ntien-
ſem

ENae 3 I

ſem Epiſcopum factum (q4). Sub hujus vero
Salomoni“ diſcipuli ſui, qvem Ppræ cæœteris
amavit, nomine, edidit Lexicon hoe,
de qvo habetur inſigne iſtud apud Du Cunge
loco nuper cit. teſtimonium. „IIud qvidem
„ gloſfarium cæteris; JVæ ſubſecuta ſunt, jure
præferri debet, cum ex pravis illis ac ſemi.
„ barbaris vocabulis, qvæ ea induxere, vix

„habeat, præter ea qvæ ex gloſſis interdum

„»» aliqvot laudat; ſed ſynonyma complura,

„ eaee a probis ſeripteribus repetita; con-

Erxcuſum eſt opus hoc, qvantavis auri
ſumma pretioſius, in forma fol. majori, in
qvavis pagina columnis duabus & lineis 55,
in charta robuſta lato margine inſtructa, chia-
racteribus italicis parvis, tantum non ad ve-
nuſtatem Venetarum Jenſonii accedentibus.
Habet punctum & duo puncta nec alia ſigna
diſtinctionis: compendia literarumnonadmo-
dum
(4) Hattone Archiepiſcopo Moguntino, ipfi prop-

ter animi acutiſſimam ſolertiam amiciſſimo,
opitulante, refert Goldaſtus loc. cit. pag. 12.

dum intricata nec admodum multa: nec cu-
ſtodes, nec ſignatura, nec ciphri numerum
foliorum indicantes adſunt: Diphtongos non
admittit: Literæ initiales, qvando nova in-
cipit litera Alphabeti, floſculorum ornamen-

tis ſunt inſignit?. — Conſtat opus partibus

duabus ſc. Lexico majori, & minori, qvod
eſt qvaſi compendium prioris: lexicon majus
conſtat foliis 238, in qvorum brimi eolumna
ſiniſtra extat: Epiſtola prælibatitia in Jegven-
tie operiz commendationem brevibus abſoluta
incipit feliciter. ex qva ſeqventia transſcribo:
Qvodſi feræ beſtiæ votiz etiam ſux funguntur
commercio, per illud naturæ afebtum mutuo
cognoſcentes: nonne admiraculo ducendum, ho-
miner, gvibus natura datum eſt, ut ratione
vigeant, eam ignorare lingvam, in gya a puk⸗
rie fudii ſui tempora triverunt & beſtiir hac
in parte ſe pati brutaliorer. Ergo Salomon
ille noſter ſecundur eccleſiæ Conſtantienſis Epi-
ſcopus his frena cupiens imponere, gvid ger
ab groto differat eleganter, latine, aperte,
plane, diſtinbke & ordinate in hoc opere brevi-
bus diſſeruit. Cui Gloſæ non Catholicon, qvod

A

men.
tibus
vod
lajus
mnn
ven.
Dluta
bo:
ntür
ut
o.
ione
pue.
ae
on
ger
erte,
i.
Nodh
N

Gekh 33
ſt univerſulir, ut Johanni Januenſi, gſt ti-

tulus, qui gloriatur continere ſe omnia, cui
pulchre a gvodam obſicitur? præter utilia.
Hoc idem omnis ſentit Italia (r); hoc cano-
num &' legum ſcholares. Soliz vero ignaris
Juum pvannuciatum placet latinum, qvibus ut
etiam orum aliqvil exempli afferam, ita ſuus
dicendi mos eſt- etſi ſolveret mihi collum, ego
non poſſem id facere. Ecce Tulliana! ſed
qvid Tulliana! verum afinina elocutio. Ea
propter ſi illußtrium virorum ſeripta memoria
repetas, facile intelliges ſumma hot diligentia
apud
(r) Hoc idem ſentit Erasmus Rot. vid. ejus
Operum edit. Lugdun. 1703. tom. VI.
ͤ Pug. 5§I1. F. Deum immortalem! qvas
„nænias adducit aucdtor Catholicon de hac
„voce Priſtegum. O miſerum illud ſecu-
„lum! cum ex hujusmodi libris velut ex
„ adytis petebantur oracula litterarum.“ —
Et rurſus tom. eodem pag. 1017. E. —
„ Qvanto inſulſius imo impudentius (qvam
„Thomas Aqvinas) delirat ſuper hac voce
„in melotis autor operis omnium indoétis-

„ſimi, qvod vocant Catholicon.“

C

apud eos obſervata, & ab his tibi imitandi ve-
Jkigia relida (Ss).

Operi noſtro eximium parit valorem,
qvod vocabula nonnulla, præſertim prim itiva,
cum explicantur, ſimul vertantur germanice;
unde forſan larga meſſis, penitiori cognitioni
lingvæ medii ævi germanicæ inſerviens, ex-
ſpe tari poſſet: ulteriorem vero & doctiorem
hoc poſtulat disqviſitionem; ſpeciminis cauſa
nos qvædam, dum librum obiter pervolvimus,
oceurrentia prælibamus, addita ſimul verbo-

rum ſignificatione vernacula:

Agaſo Warſulch huic reſpond. noſtr. Marſkalk.
Agonita . Kempho . . Kiempe.
Amita . Ba/a . . Fanſter.
Angvilla. A „Aal.

Anſer. Ganzo . . . Gaas.

Antlia . Charba . . . Kurv.
Bardus-

(s) A Typographo vel Editore adje da eſt præ-
fatis bhæc multo qvam opus ipſum recentior;
Catholicon enim, cujus fit mentio, in fine de-
mum ſeculi XIII. prodiit.

Bere
Cal
Can

Pad
Pat⸗
Pal
Der
Fal
Pell

live.

rem,
tiva
lice
ioni
ex.
rem
aulſa
mus,
rdo⸗

kalk.
npe.
ſter.
lal.
gas.
v.

dus⸗

Pie.
tior;
e de⸗

Bardus-Carminum conditor.

Calx
Cauſtica
Cippus
Corium
Cor
Coqvo
Cortex
Fagus
Fiſſa
Forceps
Galea
Gallus

Gallina .

Granum

Granarium. Korenhas
Humerus. Achſel

Ignitabulum Luichta

Padella
Pala
Palus

Pera

Faſciculus. Cibuntilo

Peſſulum

C 2

Chalch Kalk.
DLauntra Tonder.
toch Stok.
Leder Lceder.
Herza Hierte.
Chochen Kaage.
Rinnt Rind.
Puocha. Bog.
Geſpalten Splittet.
KPFang „Tacng.
Helm Hielm.
Han Hane.
Hennt „Hone.
Choöorn Korn.
Kornhuus.
Axel.
Lygte.
Prann Pande.
Schufel Skovl.
Pfal Pal.
7at . . . Taſe.
Bundt.
Schlos Slage.

Tex

36

Textura . Gewepft . WVap.
Faux . Caomo . . Vom.
Ficecula Snepha . . Snpneppe.
Feſtuca . Halm . . Halm.
Finio . Marcho vel Enton . merker, ender.
Talus . Enchila . . Ankel.
Veru . Syiz . .Sped.
Uncinus. Haco . . . Hage.
Ulula . Wachteul . . Natugle.
Vivum argentum . Kechfiber . Qvagſolv.
Volvo . Vuelzo . . (Verlter.

Ut vero de valore & indole operis tu-
tius & certius ferat lector judicium, momen-
ta præcipua qvorundam apponam articulorum
VLNsS aporia, cura, angor, anxietar, do-
Inr (t) VorNOs & Urcos ita diſtingvitur,
qvod vulnus ad animum refertur, ulcus vero
ad corporis injuriam: item VurNus, corporie
plaga recent, Urcus inveteratum vulnas. Item
VLNUS, gvod ferro fit, Urcos vero putredo

a. —
VVLPESE

(t) errat. Typogr. pro dolor.

,

bi
At
S
tr.

dder.

tu⸗

hen⸗

LPIS

Erse 37

VuLeEBs fraudulenta ſunt animalia gva

in foßſir vel ſpecubur ſe abſcondunt, unde &

dominus ait: Vulper foveas habent. Qva cum

apparuerint, nunqvam regi- itineribus ſed ton-
tuoſis anfrablibus currunt. Phiſſici autem di-
eunt doloſam ſſe naturam animalisg ejus ſupra
modum. — Vulpiz dikta gvaß volupes, zſt
enim volubilis pedibur. Vulpes, vulpecula,

fuchſa.

Inter nultum & faciem hoc intereſt: Fa-
us (error. pro FAcCIES) eſt naturalit oris ha-
bitas immofabiliqd. VoLTUS vVero pro rerum
al temporum Avalitate varins & zvommutabilix,
S&i interdum affectione animi modo latus mode
triſtis.

UxoRES vocatæa gvaſi unxiores:morig
enim erat antiqvitus ut nubentes puélla ſimul
venirent ad limen mariti, & poſtes antegvam

ingrederentur, ornarentun lanbis Vittit & oleo

ungerentur. — Uxoß, matrona, conjunx.

IRA

IRA & IRAGUNDIA ita diſtingvitur- Ira
praſene eſt & ex cauſa naſcitur, iracundia
autem vitium naturale & perpetuum eſt. LErgo
iratus pro tempore concitatur, iracundut aul-
tem fregventer inaſcitur & ad levem ſermonis
autam, gvaſi a vento folium, commorvetur. —
Ira eſt repentina animi commotio, odium eſt
inveterata ira, gquæ ab ira generatur.

Ad vocem gent poſtqvam ex Moſe & Jo-
ſepho qvædam de migratione gentium attulit:
vix hominer dobzisimi autigviſſi mor hiſtorias
Perſerutanter nee omnium ſed aliqvarum gen-
tium nomina & loca Potutruut revtrire. —
In Romanor graver, gracos lever,., Afros
verſivelles, Gallos natura feroces atgyt acrio-
rés Videmat’ gvod natara climatum Ffacit. Gvi-
burdam autem nationibite Jua uigve veſtir eſt
Ppropria ut Parthie ſarabarqæ, Gallies linng,
Germanis renoneg, Hiſpanis RKringrer. —
Nonnullæ etiam genter non ſolum in veſtibus
ſed & in corvporibur aligva Kbi propria gvaßi
inſignia vendicant- ut videamus cirros Ger-

MaR0-

Haß

i

.

tul
El

Nur
ton
ſtin
tibr

lya
Undia
Ego

n-

onie

in

39

awianorum, granas (u) & cinnabar Gothorum,

RKigmata Britanniorum.

Lexicon minus conſtat foliis 48 eodem,
qvO majus, modo impreſſum ſimiliterqve ti-
tulo & indicio autoris, typographi, anni
& loci impreſſionis deſtitutum.

XIV. VINCENTIIT BELLOVACENSIS
OPusCULA. Fol. H

Typis Gothicis absqve ſignatura, cuſtode,
numero paginarum, literis initialibus & diph-
tongis exſcriptus eſt liber hic, qvi ſigna di-
ſtinctionis habet punctum & colon, freqven-
tibusqve ſcatet abbreviaturis. In qvavis Pagi⸗
na deprchenduntur lineæ 40.
In foliis 33. legitur primum Vincentii
Traßtatur de morali Printipir inſtitutiont,
C 4 qvem
(u) IVrdorus Orig. lib. XIX. cap. 23. ex qvo
Noſter ſua compilavit, habet granos, forſan
ex noſtro emendandaus. Conf., Du Cange
Gloſſarium ad has voces.

40 E V

qvem qvidem typis excuſum eſſe ignotum re-
perio Jöchero, &, qvem ille ſecutus eſt,
Echardo Scriptor. ordinis Prædicator. Paris
1719. pag. 239. qvi ambo opuſculum hoc
tantum exſtare manuſcriptum aſſeverant. 6Ex
codice qvodam manu exarato in Anglia aſſer-
vato prologum affert Echard I. cit. — ſic incipit:
„Cariſſimis ac religioſiſſimis in Chriſto viris
„C illuſtriſſimis Dominis omni honore ac re-
„verentia dignis principibus Ludovico Dei
„ gratia Regi Franciæ ac Theobaldo ejusdem
„favente clementia Regi Navarræ & comiti
„Campaniæ; frater Vincentius Bellvacenſis

„de ordine Prædicatorum ſalutem in omnium

„Salvatore.“ Loco autem vocis Cuariſimir
in libro noſtro legitur Clarißſimie — qvod
aptius eſſe nemo non vidit. Sic infra Mſtum
male habet conſolariit „impreſſus liber vero
conſiliariige qvod habet Echardus: qvia vide-
licet poſtulatio veſtra bver venerabilem patrem
noſtrum fratrem Umbertum totins ordinie re-

Korem atgve magiſtrum mihi innotuit; in im-

preſſo codice legitur: gquæ poſtulatio, qvod

melius eſſe docet contextus.
Hujus

Eel

inc

ſot

m re.
s eſt,
Paris
1 hoc
1E
Aller.
ipit:
Viris
le re.
Dei
Sdem
ointti
enlis
niumm
Nnir
qrod
ſtum
vero
Vide-
trem

1 Yl⸗

27. Capitulum primum ſic in noſtro codice

Margaretæ. Hic tractatus typis excuſus eſt

„ morte amiei,«“ & in qvodam mſto codice

Ea 41

Hujus tractatus capitula 28 numer

at
Echardus, in noſtro vero tantum hab

entur
incipir: Princepe dicitur guaſi primum canpuk
vel primum capieni ſive primatum, Gi utiqve
locum non habuit in hominihi, aà principio na-
turæ bene inſtitutaæ ſed iueneſéente malitia or-
tum habuit ab inſßzdelium ambitione ,„ Allm enim
omner natura eſſent parer Nimroth de Nirpe
Cham primur regimen ſupra homine- Ribi iuſur-
pavit. In folii trigeſimi qvarti parte ante-
riore: Incipit prologur libri Jecundi de nobi-
lium puzrerum inſtitutione. Prologus com-

lectitur libri dedicationem Reginæ Franciæ
P 8g

in collectione opuſculorum Vincentii Per Jo-
hannem de Ammerbach Pocurata Baſileæ 1481.
(Xx) Poſt folia 69 incipit Prologny in librum
tertium de conſolationibur Wecialibur ſuper
morte filiis in Collectione Amerbachiana vo-

catur „Tracétatus valde, conſolatorius pro

apud Echardum „Epiſtola Conſolatoria Vin-
C 5 centii
(X) Eſt etiam hæc editio in Bibliotheca Reg.

„.

„centii Belvacenſis ad Regem Francorum Lu-
„dovicum ſuper morte Ludovici primogeniti
„ſui.“ Folii qvadrageſimi tertii pagina
poſtrema opus clauditur tali, ſubſcriptione:
Vincentii Belvatenſie ordinis Prædicatorum
religioſiſimi profeſſorie de liberali Ingenuorum
in ftitutione pariter & educatione liber Finit
feliciter: infra — Hic eſt ille Vincentius me-
morandus Hiſtoricus, moralis pariter & natu-
ralis cognitor diſcipliun, univeriæ etiam do-
Srinœ accuratus fdelizgve diſfuſore gvibus de
rebus ſeripſerit bir bina volumina, gquœ ob
nudam aptamgve ueritatem, gvam preferunt
SpECVLA nunCHPHaukur. Hic propter ſingula-
rem jnduſtriam & exqgviſitin ingenium Eudo-
vico regi Franciæ & Theobaldo Navarræ regi
additus familiariter, eorum oratn hunt ipfum,
qui in manibiuls eſt, librum edidit tam divina-
rum gvain ſeculariuin literarum genergſar te-

xens ſententiat inſtituto oneri accomodatar.

— – Imitatus aper, goa bero ſerneno
Floribus inſidunt variis, & candida cireum

Lilia

—

nLu.
eniti
1gine
lone:
Orumn
Orun
fit
me.
latl-
do.
de
05
Fiint
rua.
udo.
regi
ſunn,
ina-
te⸗

1

4
14140

eg 43

Lilia funduntur, tum cum liqventia mella

Stipant & dulci diſtendunt negare cellas.

Editionem hanc ſeculo XV. adſeril Bendam
eſſe nullum eſt dubium; locum vero impres-
ſionis, artificemqve, ex cujus exiit prelo,
conjekura aſſeqvi perdifficile videtur: figu-
ra chara terum aliisqve indiciis adductus b.
Temlerugs, vir in hoc ſtudiorum genere
verſatiſſimus & theſauri primorum Impreſto-
rum haud contemnendi ipſe polle.Tor, credidit
impreſſum eſſe opus hoe (y) Roſtockii per ſra-
trer Preibyteros & Clericos Congregationit vi-
ridis horti ad ſanctum Wichaelem, ut ſonat ſub-
ſeriptio LaRantii per ipſos excuſi anno 1476.

& qvi in fine Sermonum Bernhardi Clareval-

lenſis ibidem 1481. (2) edirorum fratrecrom-

munis vitæ ad ſinklnm Wichablem vocantur,
qvorum officina typographica etiam viguit ini-
tio ſeculi XVI. vid. Catalog. Bibliothecæ T'em-
leria
(y) Qvod morte ejus præmatura in Retzſam
migravit Bibliothecam.

(*) Hujus editionis ut & Lactantii xemplat aſ-
ſervat Biblioth. Reg.

lerianæ pag. 3. it. Etwas von gelehrten Ro⸗
ſtockiſchen Sachen 1740. pag. 533. G ſeqq.

XV. VocABULARIUM LATINO-

GRECUM. O Gavo.

Habentur in qvavis pagina vocabula latina
erdine alphabetico a ſiniſtra „ & græca a dex-
tra: neqve folia neqve paginæ in parte ſu-
periori numerantur, nulli cuſtodes, nullus
titulus nec litera initialis: charta non admo-

dum candida: characteres latini bonæ notæ,

. . 2 . . 11 . 1 7
græciqve grandiores: in epiſtola latina præ-

fixa habentur punctum, colon & ſignum in-
terrogationis ut & diphtongus . Signaturæ

exprimuntur literis romanis majoribus, inter-

dum etiam minufſculis; ſub extrema linea pa-
ginæ politæ ſunt, ſi Ai cxceperis, qvod ad

extremæ lineæ latus reperitnur.

Qvando litera nova incipit Alphabeti
plerumqve ſed non ſemper in area majo-
ri vacua expreſſus eſt chara der romanus mi-
nor, qvo inſcius Miniator in litera adpingen-

da minus erraret.

Libre

AN

Fon
bet

Sve
Hi
Bib
mit
Nal.

1 Ro⸗
legg.

latina
1Ger.
te ſu.
hnullus
dmo-
note,
pre.
n in.
aturæ
inter⸗
l P-
dd ad

labett
najo⸗
5 mi.

ngen⸗

Libro

Libro præfixa eſt epiſtola: Bonur Aec-
eurſiny piſanus clariſſimno viro Autonio brac-
cello juriszconſulto primario ac ducali ſenatori
ſalutem plurimam dicit. In epiſtola hac dedi-
catoria autor vocabularii nominatur Johannes
Monachus Carmelitanus, qvi cognomine Cya-
Kon v. Creſton dictus Placentiæ originem de-
bet, cujusqve merita in literas græcas latinas-
qve pluribus deſcripta legas in Joſ. Ant. Saſſi
Hiſtor. litterario-typographica Phil. Argelati
Bibliothecæ Scriptorum Mediolanenſium præ-
miſſa pag. CLXVIII. & apud Maittairium An-
nal. typogr. tom. I. ed- 2, pag- 42.

Dedicatio Boni Accurfii (a) legitur apud
Saſſium libro cit. Pag. DXLV. non vero fſatis
accurata eſt ſeqvens Saſ annotatio: „qvando-
„ qve latinis vocibus in græca columna ſuum non
„reſpondet vocabulum, & vacua relinqvitur
„area — ex ſedula obſervatione deprehendi
„in iis tantum omitti, qvæ eodem cum ſupe-
„riori voce nomine concordant ut accubatio,
„alci-
(a) Aliaäs Buonacorſ vid. Denis Merkwuͤrd. der
Gar. Bibliothek pag. 96.

* actubitus, ſoli enim primæ voci græcum vo-
„cabulum αQαä ιουισ opponitur, qvo etiam
„ſecunda ſignificatur: « in cæteris qvidem
convenit; voci vero latinæ callide nullum eſt,
qvod reſpondere poſſet, vocabulum græcum,
nec proxime antecedenrti ſignificari poteſt,
præcedit euim calide græce nνααι.

MWaittairiur nullam hujus libri editio-
nem habet antiqviorem 1497, qvo anno im-
preſſus eſt liber hic Kegii in forma Ata. An-
nal. typgr. tom. I. edit. 2. pag. 637. No-
ſtram vero editionem nullus vidit Bibliogra-
phorum, niſi ſolus Saſi l. cit. pag. DCXII &
DXLIV, qvi tamen exemplar non integrum
ſed poſtremis paginis ſpoliatum recenſet re-
ſervatum in Bibliotheca S. J. Braudenfi.

Poſt vocem ultimam uxoriur græce gu-
vaiοSυ legitur Elnis 1ε „ορ absqve ulla de-
nominatione anni aut Tygographi, qvos in
calce, qvo ſuum carebat exemplar, deſcrip-
tos eſſe opinatus eſt ſæpius laudatus Saſſius 1.
cit. prodiit vero poſt 1480 eodem typorum

ge-

gen
co⸗

Nen

10
titn
Fl

710

abs

rur
Pl
por

Vr. 4

/

7⁴

mvo.
etiam
idem
neſt,
eum,
Reſt,

litio⸗
Nim⸗

No⸗
gra⸗
II à&
rum

t re⸗

.

e.

8 in
erip⸗
ur l.
rum

4

E 47

genere, qvo exſcriptum eſt Pfalterium Grr-

co-Latinum Noſtri Joh. Creſtoni Mediola-
nenſe anni 1481I. (b)

XVI.

Vocabulario ſub No. præcedenti deſerip-
to adhæret, omniqve absqve præfamine aut
titulo incipit SAXxOLI PRATENSIS VIRI DOCTIS-
SIMI DE ACCENTIBUS AC DIPHTOGIS ET FORMA-
TIONE PRXTERITORUM GRECGORUM.

Abſolvitur hic libellus foliis 6 in gvo
absqve ſignatura, cuſtode, aut numero folio-
rum: typi vero tam græci qvam latini iidem
plane ſunt cum iſtis Vocabuliſtæ. — De Tem-
poribus verborum diſſerit ſeqventia. Tempus

eſt omne diviſiun in parter trit. in évεαατπο ρσο11. e.

præſens. ααςαπνπα i. e. prateritum &

α½ W½αον 1. e. futurum. pteritum rurſim qvadri-
faria dividitur in zagararixòν e. imperfektum.
2 . .
aαραανàειιε i. e. perfebzum. OαοαναατιπWoν.
.R V lius-
(b) Hocce etiam rariſſimo Pſalterio optime con-
ſervato ſuperbit Bibliotheca Reg.

plusgvam perfebktum: & aogirov. indehknitum
— indefinitum éſt hoc gvod pro perfebko & plur-
qvam perfelto pvoni pvoteſte ut οαα ο tibi
vöy nunc. νρaDdαͤv ο. αω α. i. e. din. non
autem poſſumus dicere oρρaναdſα ο τοα ρ
y⸗voαιπα αοσνι.

Sine indicio anni aut loci impreſſionis
clauditur ſeqventi obſervatione: Metoligon
mellon i. e. paulo poſt futurum gqvod atticorum
proprie éeſt: a meſo futuro comodiſſime deduci-
ur altgumento par. acimeni ſui Propoſi ito! ut
rooαια rer†⁹ναοuuaαa gqvod qvidem augumen-
tum in omnibus modic etiam in varticipio A. cut
SGj paracimenus ſervat.

Scriptorem hunc ejusqve opuſculum apud
öcherum atqve Argelatem fruſtra qvæſivi:
extat vero ejus libellus ſive epiſtola de præ-
ceptoris ſui Vidtorini Feltrenſis doctrina &
moribus in MWartene & Durand Colle tione
veter. ſeriptor. & monum. tom. III. pag. 843.
& plura de ipſo ejusqve miritis in literasgræ-
cas refert Ang. Mar. Qvirinus de optimorum
Scriptor. ditionibus edit. Schelhornii pag. 157.
XVII.

B
1
Ni!
I/
Mal

ſe.

fn

tota
Pig
tion
vert

exel

fuitun
plur.
tibi
. 40n

A nee

ſionis
igon,
orum
Eluci.
0. u

Men-⸗

ſeut

apud
eſiyi:
pre⸗
na &

kione

943,

or⸗
Drum

157.
VII.

R 49
XVII.
LEONIS PAPE SERMONES. Fol-

Lditionis hujus antiqviſſimæ Maittairio igno-
tæ duo Bibl. Regia offert exemplaria nora an-
ni loci & typographi deſtituta: prodiit ante
1470. & ſinc dubio Romæ per Uidaricum

Primum folium occupat operis dedicatio

ſc. Johanniz Andreæ epiſcopi alerienſis ad ſum-

mum pontificem paulum ſecundum venetum epi-
Nola in laudem ipfiuz ſankli leonis pape, qvæ
tota legitur & extricatur apud Qoirinum I. cit.
pag. 133. qvi duo etiam hujus rariffimæ edi-
tionis exemplaria ad manum habuit: duobus
vero in locis hæc epiſtola diſerepar a noſtris
exemplaribtis; codices noſtri legunt: Eft leo
certe ccleſiaſtice dictiomes tullius. theologie ho-
merur. racionum ſidei (hic Qvirinus male legit
ſides) ariftotiles &j ut omnia unico abſolvam
D verbo
(c) v. Engels Bibliotheca Selectiſſima pag. 89.
& Srrobels Miſcellaneen litterariſchen In⸗
halts pag. 12.

50 l
verbo petrus in potifico throno paulus in pal-
pito chriſtiano — de gvo a me magis illum
RKupente qvam landante id ſolum accivi diktum

velim amari ſacile leonem poſſe pro merito nun-

quam pdicari licere. (hic Qvirinus ante vocem
prædicari inſerit ſynonymum laudari.)
Poſt epiſtolam — Segvuntur rubrice to-
cius operis per ordinem in foliis duobus. Dein-
de — liber ſermonum ſandti leonis primi pape
doctoriv floridiſſimi ac elogventiſimi incipit fe-
liciter. — Sermo primus de ordinacione ſua
in vontificm. Ultimus ſermo eſt contra en-
ticem hereticum; & in fine concluſio operis
ita: Expliciunt ſermones leonis pape.
Conſtat opus totum foliis CLII, exſcrip-
tum typis gothicis, duabus literis interdum
combinatis, absqve literis initialibus, cuſtode,

ſignatura & numero paginarum: loco diph-

tongorum & & & adhibitum eſt e ſimplex, ut

patet ex allatis ſigna diſtintionis habet punc-
tum & colon. Paſchafiuts Qesnellur, qvi

Lutetiæ 1675. Lugduniqve 1700. opera edi-
Leo-

git.
nen

y⸗
net

pun
ſtr⸗

In
ſer
71
10
latt
Per
Vis

1p

kun

lul dit Leonie Magni, nullam qvidem cognovit edi-
unn nem Sermonum Leonis ante Venetam 1485,
dn qvæ tamen eſt ſeptima: qvatuor enim illa Ve-
Nlinr neta veruſtiores recenſet Maittairius tom. V.
dcen pars poſtr. pag. 12. aliam æqve ac no-
ſtram Maittairio incognitam deſcribit Denit
Merkwuͤrdigkeit. pag. 194.
10⸗
ein⸗
dane XVIII.
i. EUSEBII PRPARATIO EvANGETIGA.
ſia Folio.
e. Inter multa Ruſebii Pamphäli Crſarien 6
beris ſcripta judicio Eruditorum eminet IIgoαοαα.
εν Evaαν*ναRhα, opus nobiliſſimum & au-
ro contra non carum a Sam. Barnage appel-
. latum: operis igitur latina verſio Georgii Tra-
lum Pezxuntii, Papæ Micolao V. inſeripta, qvam-
ode, vis manca & confuſa, ſub incunabula artis
ph⸗ typopraphicæ ſæpius prodiit.
ut
unc. Nec apud Mäaittairium nec apud alios,
gvi qvos evolvi, monumentorum typographico-
editi. rum deferiptores injecta eſt mentio noſtræ
D 2 edi-

editionis, qvæ indicio anni, lociqve impreſſio-
nis & nominis TPypographi caret. — Cha-
racteres ſunt Cothicæ formæ; uon raro unus
typus binas ternasve literas junctim complec-

titur; ſingulæ paginæ in binas columnas divi-

duntur; folia ipſa non ſignata neqve numeris

neqve literis; cuſtodes nulli; ex interpunctioni-
bus punctum, colon &ignum interrogationis;
literæ initiales penicillo additæ; ita ut infantia

artis & operarum ruditas undiqve appareat.

Primum operis folium continet Georgii
Trapezuntii ad Nicolaum V. Pont. Wax. Præ-
fationem, qvæ in omnibus conveniens cum no-
ſtra etiam reperitur in editione operum Euſe-
bii latina Baſil. apud Henricum Petri A. 1549.
Ita vero incipit Prœf. Euſebium Pamphili de
evangtlica preparacione latinum ex greco bea-
tiſſime pater juſſu tuo efeci &. In operis ip-
ſius initio occurrit hic error criſtianiſſimus
pro Chriſtianimur. Concluſio operis hæc
habet: Euſebiuz Pamphili de evangelica pre-

paracione ex greco in latinum tranzlatus Ex-
bplicit feliciter.

XIX.

Pis
bet
ſine
Piu
nen

mnil

Pis

neris
ioni⸗
onis;
nti
reat.

Nrgii
Pre⸗
nno-
549.
i de
ea
zip⸗
mut
hec
pre-
Ex.

õ 53
XIX.
GESTA ROMANORUM. Fol.

Absqve titulo ſic in fronte libri: Incipiut
huiſtorie notabiler collelke ex geſtis romanori

&O gvibusda aliis libriz cu applicacionibut 60-

ran dem.

Operis editio prima apud Maittairium
& De Bure eſt Goudæ 1480; noſtra vero il-

los latuit, qvam goudana antiqviorem eſſe

recte cenſuit Gatterer Algem. Hiſtor. Bib⸗
liothek 7ter Band pag. 142.

Caret opus cuſtode, ſignaturis, numeris
paginarum, literis initialibus & diphtongis; ha-
bet punctum tantum, & notas diaireſios in

fine linearum interdum duas lineolas ſæ-

pius unam; loco puncti literæ à ſuperimpo-
nendi adhibet lineolam brevem transverſam;
mihi & guaſtio legitur michi, qveſcio, redempcio
& ſic in cæteris; exſcriptum eſt in charta læ-
vigata, columnis duabus in utraqve pagina ty-
Pis minoribus gothicis, qvos non fuſos ſed

D 3 ſeulp.

ſeulptos eſſe judicatur Algem. hiſtor. Biblio⸗

thek. loc. cit. Folia numerando deprehendi
eſſe CXVIII, in ultimo vero folio pagina tan-
tum prior impreſſa eſt, qvæ nullam aliam
operis præbet concluſionem qvam Et ſic eſt

Vinit.

In narratione de Marco Curtio, qvi
abyſlo Romæ in foro apertæ ſe præcipitem
eqvo dedit ex oraculi reſponſo, in qva qvi-
dem heros vocatur MWarcus Annslius, extat hic
error typographicus — Et ſtatim terra terra
ſe clauſit; & in moraliſacione ſuper hiſtoriam

aute criſti nativitate pro aute.

DvYALOGUS SALOMONIS ET MARCOLPFI.

Qvarto.

Conſtat foliis 12, caret reclamantibus & ci-
phris numerum paginarum indicantibus; for-

ma characterum gothica rudior eſt, cum fi-

guris inconcinnis & abbreviaturis freqventibus.

In fine: explicit Dyalogus Salomoniz & Mar-
colfi.

Vert

149
Aug

Av

hr⸗
ant

con

Gi⸗

ali⸗
vic

re

hendt
natan.

Aliam

ſret

gri
Pitem
gri.
1t hie
terya

Priam

Pl.

Eei⸗
for⸗
m f⸗
eibus.
Ilar-

r

õl 5 5
colf. Infra manus coætanea fſcripfit 1483. (d)
Verſionem germanicam editam Auguſt Vindel.
1490. in Ato. recenſet Zapf. Annal. typogr.
Auguſt. pag. 35.

AUR. AUGUSTINI LIBRL XV. DE T'RINI-
TATE. Fol.

Eaitio hæc Anonyma eſcribitur a Denie
Merkwuͤrdigkeiten pap. 36; plurimis Biblio-

graphis ipſiqve Maittairio, qvi nullam 1489

antiqviorem admittit, incognita, nec illam
contulere Monachi ordinis Beneditktini operum
Auguſtini editores, variarum qvagropter le-
Rionum ſpecimen attulit Denis.

In deſeriptione doctiſſimi hujus viri,
alias ad amuſſim exacta, minus hoc accurate
videtur „illam abbreviaturis bene multis ſcate-
res; e contrario lectu eſt facillima paucis
.— . one-
(d) Editio noſtra itaqve ſine omni dubio eadem,
qvæ in Biblioth. Uffenbach. tom. II. append.
II. pag. 28. occurrit, & circa annum 1482.
evulgata eſſe dieitur.

56 Ge

onerata vocum compendiis v. c. Incipiunt capi-

/

tula libri primi de trinitate, de triplici cauſa erro-
risg Jalſa de Deo opinantium, ordo diſputandi
de trinitate divina. De diverſo juditio legen-
tium & capacitate diſſimili. Quve lſe ppria di
vint trinitatie ſenſerint catholici trattatores.
In fronte codicis noſtri manu vetuſta
ſeriptum eſt: Viber eccleſie Haderslebenſit.

Sooo SςνSOGον ωςς
OBSERVATIONES MISCELL .

1473.

Adhunc annum recenſet Maittairius Annal.
tom. I. edit. 2. Alvarum Pelagium de Planc-
tu Eccleſic; qvod opus fol. max. impreſſum
per Johannem Zeiner de Rutlingen non 1473.
ſed 1474. prodiiſſe indicat V'eith Diatribe de
orig. artis typogr. Præfixi Zafi Ann. typogr.
Auguſt. pag. 14.
Opus ſplendidum & rariſſimum etiam
eſt in Bibliotheca Regia, & ſubſcriptionem
1. ckt.

]. cit.

Nbe

ſorin

der

ubig
extal
Cata
nitu
ſinon
gati

ſehie

alle⸗
libra
ceci

Vero

1t capi.

gerr.

Utandi
7
%ν„
logen.
ian dr.

rer.

tanal.
Mane-
eſlum
1473
be de

bogr.

etlam
onem

1. cit. allatam haber, excepto qvod ſphalma
typograph. planetu pro planttu non admittit.

1476.

F. CoNRADI DE HALBERSTADT O. P. Reſpon-
ſorium Curioſorum in Fol. Lubecæ 1476.
typis excuſum deſeripſit Denie Merkwuͤrd.

der Gar. Bibl. p. 58. Hoc opus, de qvO

ubiqve altum eſſe ſilentium teſtatur Denir,
extabat in Bibliothera Danneſchioldiana vide
Catal. p. 129. male vero ibi inter libros mag-
nitudinis 4tæ ponitur, eodem ſcilicer, qvo Phi-
ſinomia Regia, (de qva ſupra) involucrò li-
gatum. Reperio in Catalogo Bibl. Danne-
ſchiold. in qvo pretium & nomina emtorum
adſeripta, hæc duo rariſſima opera in publica
librorum Danneſchioldianorum diſtra tione
ceciſſe III. Crammio pretio 32. ſolidorum, qvo
vero deinde migrarunt, mihi nondum liaver.

1479.

58

1472 =

Jon. MARCHESINI Mamotrelzum ſen Expoß.
tiones & correctioner vocabulorum Juper totam
Bibliam hocce anno Venetiis charactere parvo

gothico abbreviato excuſas per Nicolaum Jen-

ſon gallicum in forma Ata. recenſet. Denis
Merkwuͤrdigk. pag. 78. Extat qvoqve hæc

editio in Bibl. Reg. Contendit vero Denis 1.

cit. ut & Buͤcherkunde rſter Theil pag. 112.

hanc editionem ignotam eſſe Maittairio, ſed

MWaittairius illam recenſet Annal. typogr. tom.
I- edit. nova pap 396. — Annalium vero
tomo V. pag- 47, eſt merus error typogra-
phicus in ciphris.

1483.

A

An etiam extet anni 1483. Noribergenſis
editio Catholici Johannis de Janua in dubium
vocavit Denie Merkwuͤrd. pag. 203. Cuſtodit
Bibl. Reg. hujus anni exemplar in forma fol.

cha-

char
dene
Ann

Npo.
totam
baryo
Jen.
Deyit
hec
nir l.
I112.
ſed
tom,
vero
ogra⸗

enſis
lbium
ſtodit
fol.
cha-

GA 59
charactere gothico abbreviato excuſum, gau-
dens ſubſeriptione, qvam habet Maittairius
Annal. typogr. tom. I. edit. 2. pag. 446.

0

SPICILECGII
BIBLIOGRA
PHICI

SPECIEN SECGUXND UM
SISTENS
EX

BIBLIOTHECA REGIA HAVNIENSI
PRIIITTIARLIUII ArTIS L
TPOGEAPHIICA

CL. V. MAITTAIRIO INCGCGOG.
NITARUM
DECADEM TERTIAM

IN COLLEGIO MEDICEO

DIE I9 DECEMBRIS 1I782 PDfSPUTAVITY

ERASMUS NYERUEP

HkHAVNIA I 782.
TYFIS PETRI HORREBOWIII.

XVI
cui
iſtue

lo

nes,
Mai
non

a e
rum
bus

1481.

XXI. PETRI LOMBARDI LIBER SEN-
TENTIARIUM. Fol.

H libro qvaſi fundamento ſuperſtructa
fuit tota Theologia & Philoſophia medii
ævi ſcholaſtica: autor, natione Lombardur,
cui ex hocce ſeripto cognomen inditum erat
iſtud notiſſimum Magiſter ſententiarum, ſecu-
lo XII. Epiſcopus Pariſienſis fuit.

Operis hujus complures dantur editio-
nes, qvarum præſens eſt infreqventior, apud
Maittairium variosqve alios Bibliographos
non obvia.

Forma characterum eſt ita dicta Gothi-
ca cum multis compendiis vocum ac ſyllaba-
rum: interpunctionibus utitur puncto & duo-
bus punctis; caret ſignaturis, reclamantibus
E 2 &

& numero paginarum; ſingulæ paginæ in
duas dividuntur columnas, qvarum unaqvæ-
qve lineas comprehendit LV. in margine
ſuperiori uniuscujusqve folii literis majuscu-
lis per totum opus indicatus eſt liber & fimul
caput libri, vel, ut ibi vocatur, diſtinctio in
iſto comprehenſa folio; in fine operis hæc

ſubſcriptio: celeberrimus ac famociſimus theo-

logicarum ſententiarum liber, magiſtri petri

jombardi: ſacre theologie doftoris eximii. An-
no domini Milleſimo gqvadringenteſimo ollnage-
ſimo primo. Impenſie Antonii Koburger

Nuruber gé impreſſur decima die may N Fenit feli-

citer, ex qvo laus & gloria Deo.

Eodem, qvo liber jam deſcriptus, vo⸗

lumine compactus eſt Vocabularius Juris
utriusqve, qvi apud cundem Typographum,
eodem anno & eisdem plane typorum formis

exſcriptus prodiit; huncce cum attulerit

Mattairius libru m Annal. Typograph. Tom. I.
Ed. 2. pag. 425, magis eſt qvod mirer, alte-
rum illum ejusdem artificis & ejusdem anni

illi fuiſle incognitum.

1487.

jnt
cul
gu
r.
ma

col

nat

tor

M

Vo.
Jurit
hum,
ormis
ulerit
Dm. I.
Alte⸗

anni

487.

1487.

XXII. BERNHARDI DE PARENTINIS

ELUCIDARIUS MISSE. Fol.

Liber hic jam inſtructus eſt ſignaturis alpha-
beti literis minutioribus indicatis, & folia
etiam in parte ſuprema numerantur characte-
ribus Romanis in utraqve pagina folii unius-
cujusqve ſimul expreflis, talis vero exatitu-
do in tanta editionis vetuſtate minime eſt vul-
garis: nullæ autem inveniuntur voces ita
dictæ reclamantes, nec diphtongi, nec ullæ
interpunctiones minores: character eſt gothi-
cus compendiis haud paucis deformatus; ſin-
gulæ paginæ habent columnas duas, qvæ in
qvovis folio numerantur per literas ſupra in
margine poſitas A. B. C. D. lineas unaqvæœqve

columna habet XLV.

In primo codicis folio, qvod infra ſig-

natur a 2 & fupra numeratur Folium I, legi-

tur titulus & argumentum libri ſeqventibus:
Elucidarius omninm dificultatum circa oficinin
K 3 miſſæ

miſſe occurrentium fratris ber (Bernhardi) de
parentiniz ordinir predicatorum provincie tho-

loſane: conventus ortheßi in vaſconia: gvi in

koc opere ſegvitur illuſtriſimi ac eximii dolto-
rie ſanbti Thomæ de agvino, determinationes
& dika gvoad coneluſiones, qvi aliter li-

lium miſſe nuncupatur incipit feliciter. — In-

cipit epiftola. — Keverendiſßimo in Chrifto
vatri ac ſuo pre ceteris domino ſpeciali domi-
20 P. (Pictavino) divina providentia epiſcopo
albienſi, veſter humilit Jfamulus ber. (Bernhar-
dus) ordini- predicatorum & conventus orthe-
ſii &c. Ad finem hujus epiſtolæ nuncupato-
riæ legitur: datum & completum tholoſane,
in vigilia beati Dominici Anno domini MCCCG
qvadrageſimo ſecundo. Evincitur vero in
Echardi Scriptor. ord, Præd. Tom. I. pag. 612

hic ſubeſſe errorem, C ſcilicet unum ſuper-

fluum additum, legendumqve eſſe MCCC
qvadrageſimo ſecundo, tunc enim floruit epi-
ſcopus Albienſis Pictavinus. Noſtra qvidem
editio ignota erat Echardo, ad manum vero
habuit recentiorem Pariſienſem anni 15631,
qvæ eundem errorem cum noſtra editione,
ex

a
Hal
ſub

„
„.
tet
pol
15
du⸗
ter
mu
nun
mii
ert
„B
„

„e

di) de
e th0.
gvi in
o,.
tioner
er ſi.
In-
ri, 0
lomi.
opo
nhar.
Ftle.
Pato.
lane,
CCG
10 in
612
per.
CCC
epi⸗
dem
vero
631l,
vone,
eX

ex qva ſine dubio fluxit, haberet communem.
Hactenus qvidem bene Echardus: cum vero
ſubjicit l. cit. Qvod in errorem induxit Tri-
„themium & ſeqvaces, Luſiranum, Eyſen-
„gremium, Poſſevinum, Fernandez, Alta-
„muram, qvi Bernardum noſtrum ad 1442
„referunt ſeculo integro antiqviorem“, mi-
re fallitur; partim enim non patet, qvi fieri
poſſet, ut erratum in editione libri anno
1531 procurata commiſſum in errorem in-
dueeret Trithemium, qvi obiit 1516; & præ-
terea omnino falſum eſt Trithemium & Alta-
muram referre Bernardum noſtrum ad an-
num 1442. Un editione prima libri Trithe-
mii de Script, Eccleſ. evulgata Baſileæ 1494
extat in folio 86 in fine paginæ ſecundæ
„Bernardus Par entinus ordinis fratrum præ-
„dicatorum vir in divinis ſcripturis: & lon-
„ga exercitatione peritus atqve in ſcholaſti-
„cis diſciplinis non mediocriter doctus inge-
„nio ſubtilis & clarus eloqvio &c. Claruit
„ſub Ludovico imperatore qvarto Anno do-
„mini MCCEXL«, qvæ verba eodem teno-
re leguntur pag. 143 in illa libri Trithemii
E 4 edi-

689 CNaay

editione, qvam ſuæ Bibliothecæ Eccleſiaſt. In-

ſeruit J. A. Ehbricinr. Altamura in Biblioth
Dominic. pag. I16 etiam ad annum 1 340 re-
fert. üBernardum Parentini Toloſanum con-
„ Ventus Orteſii in Aqvitania clarum Philoſo-⸗
„phum ac Theologum“. Qvod vero ad
Ant. Poſſevinum attinet, habet Apparat. Sac.
pag. 217 ſeqq. “„Bernardus Parentinus ord.
„Præd. Provinciæ Tholoſanæ ſeripſit librum
2; a ſe prænotatum Librum Miſſæ a), in qve
„ ſacri Canonis & totius Miſſæ capita juxta
„ doctrinam D. Thomæ enodantur. Claruit

„ Tritem. 1440“. Hic locus per errorem

Typographi ſubſtituens notam arabicam qva-
ternarium 4 pro 3, procul dubio eſt fons &
origo erroris Echardiani. Jöcher in Gel.
Lex. & Fabricius in Bibl. med. & inf. Latini-

tatis etiam recte retulere Bernardum ad ſecu-

lum decimum qvartum.

In folio octogeſimo octavo eſt concluſio
operis: Anno domin nativ. MooooLXXXVII
pridie vero kalendaz novembris eplicit eluci-
darius
²⁶) Lege: Lilium Midæ.

9)

1„ 6

.In.
dlioth
10 re.
con⸗
lolo.
0 ad
dac.
ord.
Urum
qVO
juxti
aruit
rem
va.
ns &
Gel.
tini
ecu⸗

aſio
VII
lici⸗

riut

EeeOD 69

darius ſeu lilium miſſe ad honorem & gloriam
illius, gvi in hoc ſacramento conſecratur. domi-

ni noſtri Jeſu Chriſßti ner non illar uſzriſſuni &
eximii doctoris ſanbziſſimi Thome de aqvino cu-

FJus dibta & determinationer catholicar in koc

opere gvantum ad concluſioner & multa etiam
circa expoſitionem miſſe ego frater bernnardus
de parentiuiz ordinie prædicatorum provintit
thologſane & conventus orthefi in vaſconia ſe-
cutus ſum gvi gvidem doctor egregiue ad pfietet
omnium magiſtr. orum in pariſius (pariſiis) ſuper
hoc ſcripſit quod verum eſſe videbatur & poßt-
gvam ſcripſit libellum ſuum preſentavit eruici-
xo in altari rogans ferventiſſime gvod ſi vera
de eo ſcrinſerat ipſe ſibi reſvondere dignaretur,
S& tunc crucifxur reſpondit bene Reripfiſti de
me thoma. Idcirco apparet liquide ex confir-
matione & approbatione divina, gqvod gvi
hung doktorem Jegqvitur ambitlat in tene-
bris ſed habebit umen vite guod nobis concedat
dei ſliur in ſacula *culorum benediktus. Amen
Ad hunc locum annotavit Echard lI. cit. „ArvA
„(in libro dicto: Funiculi nodi indiſſolubiles
„ Ec.) mire torqvetur ob relatam a Bernardo
E 5 „noſtro

70%⅓ GA
„noſtro doctrinæ S. Thomæ ex ore crucifixi
„approbationem & in omne latus ſe vertit,
„ut eam peſſum det, ſed incaſſum, eum ex
„hoc ſcriptore pateat non recens inventam-
„ſced mox a Sancti canonizatione palam Pra-

„ dicatam .

Bernardi noſtri ne qvidem nomen in
Maittairii annalibus occurrit; editionem Lilii
Colonienſem 1484 & duas ſeculi XVI. nomi⸗-
nat Echard, de noſtra vero indicio loci eſt 1y⸗
pographi deſtituta ubiqve ſilentium eſt.
In foliis ſex poſtremis excuſa eſt Za⸗
bpula ſive direckorium dénotang materias ſecun-
dam Alphabeti ordinem in hoc opere contentat.
In qva qvidem tabula duo reſtant diligenter no-
tanda. Primo qvod numerus cirta gqvamlibet
clauſulam inventur ſignat numerum foliorum.
Litere vero eidem conjunbte ſignant columnas
eujurlibet folii, ut patet intuenti. Folia hæc
ſex habent ſignaturam, aſt non in parte ſupe.

riori numerantur; ſingula inſcribuntur Zabu-

la materiarum.
ABSQVE

Fo

clan
gye
col
ca
mul

ſtin

ita 6

huj-

Lit
non
pon/
fern

gen
Unin
mat

pene

neiflxi
vertit,
im er
ntatw

Pra⸗

n in
Lilis
lomi.⸗

ſt y⸗

Ta.
cun.
ntat,
yno.
libet
yum.
mnar
hec
upe.
labu⸗

ABSQVE NOTA LOCI ET ANNlI.

XXIII. JacoBI DE THERAMO LISs
CHRISTI ET BELIAL. Fol.

Foliis 95. impreſſa eſt hæc editio absqve re-
clamantibus, ſignaturis & ciphris, unaqvæ-
qve pagina habet columnas duas, & qveælibet
columna lineas 36; forma typorum eſt gothi-
ca incompta, & compendia ſeripturæ bene
multa admittit; loco omnium ſignorum di-

ſtin tionis adhibet punctum unum rude: habet

ita omnes notas magnæ vetuſtatis, ut omnium

hujus libri editionum prima qveat haberi.

Opus in fronte hunc praæfert titulum!

Lis Chriſti & Belial judicialiter coram Salo-

mone judice a ſeæde divina dato agitata ſuper
ſWvolio & violencia per eundem Chriſtum in in-
Jferno commiſſum ſingularem prabticam conti-
nens incipit feliciler. Deinde in nova linea,
univerßir Chriſti ſidelibus atgve orthodoxe ſankbte
matris eccleſie fdei cultoribur hoc breve com-
pendium inſpelturis Presbiſter jacobus de the-
ramo

ramo b) archidiaconus averſanur & canonicus

aprutinenſiz & in jure canonico padue diſcipu-
lorum minimus ſub veſtrarum oracionum re-
commendacione animarum & corvporum in eo
ſalutem gvi mortifcat & vivificat deducit ad
iferos & reducit. .
In noſtro exemplo manus vetuſta in fo-
lii XII. columna altera poſt lineam ultimam
ſupplevit qvinqve verba, qvæ incuria typo-
graphi ex hac cxciderant editione, feilicet
poſt: Item nota qvod tale juramentum calump-
nie in principali jam ſeqvitur folio verſo:
cauſa præſtitum ſervat partem indempnen &c.

In fine operis ſeqq. datum averſe prope
neupolim die penultimo menſir obkzobrir indidtio-
num VI anno domini WCCCLXXXII ponti-
Iicatus ſunbétiſſimi in Chriſto patrie & domini
urbani ſacroſantte ac umiverſaliz eccleſie vape
Jeaxti anno qvinto & etatis mez anno triceſimo
tercio qve etat in homine ſemper pectatrix ha-
betur & peccatorum plena, tam juvenes gvam
lloner

„) Dicitur etiam Jacobus de Ancharano.

e

dant
alle⸗
mine

tur

n ſo⸗
lmam
typo.
ilieet
lunp.
erlo:

n Ce,

rope

mini
Lape
ſimo
ha⸗
Nvan

ſentt

Onti-:

RA 73

ſenes meditentur in hoc onuſculo & perpen-
dant magnam dei miſericordiam peccatoribus
adeſſe & ideo onuſculum iſtuc inter eordem no-

minetur peccatorum conſolacio c]). Infra legun-

tur verſus ſeqventes:

Ut gaudere ſolet feſſur jam nauta labore
Deſiderata die litora tuta videns.
Haud aliter preſor hijns jam fine libelli
Evxultat viſo laſſus & ipſe gqvidem.
Laus crifſto detur ſluit a qvo gvicqvid kabetur.

Jaco-

c) Hunc etiam titulum exhibent operis verſiones
gallicæ apud De Bure Bibliographie Bell. Lettr.
tom. II. pag. 224 & Flandrica apud Mar-
chand Hiſt. de l'Imprim. pag. 79, qvo ultimo
loco de ſeripto hoc ſeqvens fertur judicium:
„On amuſoit autrefois le Peuple par ces ſor-
„tes des fictions, pretendues pieuſes, farcies
„ des dogmes les plus sbſurdes ainſi qve des
„ Superſtitions les plus groſſieres, & ou l'Ecri-
„turé étois ridiculement traveſtie en Farce;
„ cela afin de l'empecher par la de recourrir
„à la Source, qv'on avoit tout l'Intérêt du
„Monde de ne lui point laiſſer connoñtre.

Jacobus de Teramo etiam nomen gere-
bat patrony micum minus notum Palladini: con-
trarias de opella hac Eruditorum ſententias,
ac in genere varia de autore, a nonnullis
Atheiſta contra a Math. Flacio veritatis teſte
& a Johanne Huſſ. propheta habito, judicia
copioſe & erudite affert Marchand Diction.
Hiſtor. pag. 117 & ſeqq., ubi ſimul libri pra-
cipuum transſcribitur argumentum. Compa-
ratur etiam ſeriptum hoc cum Miltoni Paradi-
ſo amiſſo aliisqve Comœdiis ſpiritualibus, poſt
multas vero diſceptationes relinqvitur ambi-
guum, utrum Yacobus ſacras ludibrio habue-
rit literas. an pro ſeculi ſui barbarie & igno-
rantia allaboraverit notitiam ſacrorum libro-

rum latius propagare.

De multis hujus operis, primis ab arte
inventa annis typis exſcriptis, editionibus
E& verſionibus legantur præter Maitairium
Annal. Typograph. tom. V. part. prior. pag.
513 & 526. it. tom. I. ed. 2 pag. 759. Zaxgf
Annal. Typogr. Auguſtanæ paſſim, Freyta-
gii Annal. pag. 713 &, qvi inſtar omnium
eſſe

eſle
tautu
nu e⸗
bant

artis
tanta
Trit
grapl
non

gere.
con-.
ntins,
nullis
teſte
dicin
kion.
Præ.
mpe.
radi⸗

mbi⸗
1
bue.
no.

bro⸗

See 75

eſſe poteſt, Marchand l. cit. a qvo ſimul ci-

tantur operis duæ verſiones danicæ, qvæ ma-
nu exaratæ in Muſeo III. Roſtgaardii aſſerva-
bantur, vid., Biblioth. Roſtgaard. pag. 475
& 76.

Qvamyvis tam ſeæpe typis ſub infantiam
artis typographicæ exſcriptus prodierat liber,
tanta nihilominus ſe commendavit raritate, ut
Prithemius, Gesnerus, Du Pin aliiqve biblio-
graphi manu ſcriptum tantum exſtare aſſerere
non dubitarint.

1492.
XXIV. Belyals Klage over Jeſum. pon.

Dyt bock holt inne van der clage unn anſpra⸗

ke de Belyal van der ganczen helliſchen ſchare
wegen ouer Jeſum deit umme roef unn ſcha⸗
den den he der helliſchen ſchare gedan hefft an
dem Dage ſyner upſtandinge do he de ſynen

uth der helle nam Dar jegen unſe here ieſus

cheiſtus Moyſen to ſinen vorweſer one to vor⸗
anf⸗

antworden gehat hefft Dar ynne mach men

etlike houeſche practican leren.

EI titulus libri Palladini in lingvam

Saxoniæ inferioris verſi: ex fine præfationis
Translatoris germanici qvædam transſcribam
notatu digna, qvoniam ex illis conſpicuum

eſt, qvam de ſcopo & uſu Ilibri ſententiam

foverit Pranslator: ok ſchal nymant d dyt bok

alſo entvoldichliken vorſtan, dat he geloue dat
dat na geſchreuen alſo ſekerlyk gefcheen, Dorch

des willen is dyt bock ghemaket worden dat
men dar ynne lere wo men eyn geiſtlik recht
anvaen vulboren unde enden ſchal, unde dat
man kan erkennen unrecht unn den ſchaden
unde ſick mit reckte erweren. — God helpe
uns vorbad dyt bock in in ſonem namen to vol⸗
bringen.

Opus forma typorum monachali, cum
freqventibus abbr evationibus, excuſum habet

ſignaturas, literas initiales florentes, & ex

interpunctionibus comma & punctum; ſed
nec reclamantes nec ciphros numerum folio-
rum

tfu

rudi
colo
gras
in

vald

ub

ſken
bra
dert

ſten

laten
iny

lgvam
tionis
ribam
cuum
ntiam
t bok
le dat
Dorch
n dat
lecht
de dat
haden
helpe
pol⸗

cum
habet
E ex
ſed

folio⸗

IuINe

rum indicantes; inſtructum eſt figuris multis
rudibus & admodum ridiculis ligno inſculptis,
coloribusqve itidem craſſis diſtinctis, inter
qvas eminent ſcenæ diabolos repræſentaturæ,
in qvorum figuris exprimendis & variandis

valde copioſus & ingenioſus fuit Xylogra-
phus.

Sub calcem libri leguntur hi verſiculi:

Hyr hefft dyt bock eyn ende
God de mote alle duvele ſchenden
Unrnnde geve uns allen gelyke

Na duſſem elende

Dat evige frone hemmelrike
A M E N.
Gedrucket unde vulendet In der loffly⸗

cken Stadt Magdborch dorch Mauricium
brandiß Na der gebort criſti duſent vyerhun⸗

dert unde in den xcii jare (1492) Den nege⸗

ſten frydach na des hilgen cruczes vyndynghe.

Ligarus eſt liber corio ſubr ufo; in altero

latere involucri impreſſæ ſunt literæ in ſinuoſa

invicem ductæ volumina deauratæ F & &

F ſimul-

Rmulqve annus 1586. usui ſeilicet Regis Fri-

deriti Il eonjugisqve ejus Sophiæ præſens ſine

dubio ſerviebat exemplar, cujus etiam Regis
annotata autographa fuſpicor eſſe ſeqventia:
Sprs mea Criſtus Mein Hofnung zu Gott. —
liem: Omnia ſi pertas Jamam Jervareé memento
Qva ſemel amiſſa poſte (a) nullus erit (8)

Præter duas ſupra pag. 75 memomeratas
hujus icripti verſiones Danicas manu exaratas

alia indicatur in Suhms Samling. til den
Danſte Hiſt. 1 B. 2 Hefte Sid. 91 ſub ti.

tulo ſeqvenri: „En trette imellum Jeſum af
„Nazareth og Belial paa Helvedes herſka⸗
„res Vegne, om det Rov vor Herre giorde
„ Helvede, der han havde med en hvid Fa⸗
„ne med et rodt Kors forjaget alle Dievlene
„og pluſtred Helvede, udfriede Patriarkerne

„og andre af Helvedes Forborg, efter at de

„i ſaa lang Tid havde jammerligen raabt til
„Jeſum af ſamme Helvedes Forborg, at han

„vilde nedkomme af Himmelen og frelſe

„dem. 1– Deniqve etiam in Bibliotheca il-
laſtritkhmè noſtri K. Ancheri aſſervatum video
codi-

„ſe
0
ſe
/
at

1

„ſit

8 Ni.
3 ſine
Repis
entin:
t. =
mento

rit

erates
(aratas
il den
lab ui.
inn af
herſta⸗
giorde
d Fo⸗
lne
ckerne
at de
abt til
at han

ſtelſſe

eca il.
video

1
cOdl⸗

79
codicem, qvi præter exemplar legum Scani-
carum Waldemari I. continet, En Trette
imellom Jeſum af Nazareth och Belial,
en Procurator paa Helffuedis Herſtabs
vegne. — Skreffuidt paa Eſperod aff Abra⸗
ham Rasmuſſonn Aar 1592. Sed hic ad
finem usqve librum non perduxit translator:
in medio ſubſiſtit opere Belialem inducens ex
inferno reducem „Betenckende ſich fram och
„ thillbage tuertt och endelangs bode hid och

„ did, dog hannd dermed kom thill ingen
„ Ennde. For korthedts ſtyld, da ville vy
„ lade det altſammen fare och thilbagebliffue

„ och tale om huor, och naar Belial med ſit

„ ſelſkaff ſtall komme thil deris Opretning

„ igien og fange vederlag for deris Fanger
„ ſom de haffde myſt. — — — — Dette ſkal
„ſkee naar Jeſus Chriſtus Guds leffuendis
„Sonn ſkal nederkomme aff Himmelen — —
„ at domme leffuendes och dode „ ſom der
„ ſtager Mathei y det 25 Cap. da ſkall han
„ ſighe thill alle de Vgudelige och wanthro
„Menniſter ſom ere ſkickede thill hans venſtre
„ Haand. Gaar bort fra mig y formaledi⸗

F 2 dede

N

. 4

rbag. 353

„dede och forbandede thill thend euige IJld
„7 ſoen, er beretd d Dieſtuel en och hans Engle 61

. 1495.
XXV. AQOVILA LEONARDI
ARETINI. Fol.

Anei. etiam Leonardus Brunus, àa loco nativi-
tatis di us Aretinut, non infimum Ltaliæ li-
treratæ ſub ſinem XN initiumqve XV ſeculi
decus, Vere in ſit autor hujus operis ſub nomi-
ne Agvila volantis editi ob aniles fabulas lin-
zvamgqve incorre tam Aretino indignam in
dubium vocavere varii, Vid. Merckwuͤrdigk.
der Koͤngl. Bibl liothek zu Dresden. Tom. III

omittiturqve etiam ſeriptum hoc
in enumeratione ſcriptorum Aretini in Fa-
pricii Bibliotheca med. & inf. Latin. edit.
Manſi Tom. I. Pag. 290 & Hambergeri
Nachrichten Tom. IV. pag. 116.

Imnpreſſamn eſt opus hoc . hiarachcre ro-

mano elegami absqve reclamantibus, hahet
vero

vero
ſuper
ee
pigi
fione
ſa ,,
Lugt
oma
rioſa
mone
ria
tent,
Auta
A d
T
1 u
hoe!

yan

gle. 1

atiyi⸗
ie li⸗
ſeeuli
nomi-
8s lin-
im in
ddigk.

m. III

hoc
n Ja-
ellit.

rgeri

re r0⸗
haber

Vero

hoc ſubiccipte diſtico:

XEH 2“

vero ſignaturas ut & folia numerata in Parte

ſuperiori; ſigna diſtin Rionis adhibet punctum
& colon; conſtat folis CXIV; in qvavis
pagina ſunt lineæ 43: clauditur hac ſubſerip-
tione: Qri finiſſe Laudando la dinina gratcia?
ſa excellente &j delektabile opera intiinluta
Laqvila compoſta per lo Magniſico & doNiſimo
homo miſſer I. Leonardo Aretino: & da info ca-
rioſamente tranelata da Latino in vulgare Ner-
mone ad laudk & gloria de qvella Pelicet memo-
ria Julio Ceſaro Anguſto Imperatore deli voô-

tentiſimi Romani. Et impreſſa in Milano per

Antonio Zaroto Parmeſano nel MCCCCLXXXXV
A di VIII Aprile. FINIS. Infra ſignum
Typographicum Zaroti, literæ ſcilicet A & Z
ab utraqve parte effigiei crucis expreſlæ, cum

*

Stemmata virtutum ſunt khœc digniſſima laude
Quaæ poſſeſſoris nomina canſa (cula) tenent.

In folio 94 incomincia 1 gvinto libro,
qvamvis in proœmio tantum promittuntur
„3 qva-

qvatuor: dißingviro l' overa in gqvattro libri,
qvorum qvatuor librorum argumenta potiora
etiam in proœmio proponuntur. Wiceron
Memoires Tom. XXV ſeribit librum qvimtum
primo adjectum fuiſſe iu editione Veneta
anni 1543, Göze autem Merckwuͤrd. loc. cit.
invenit illum jam exſtare in editione Venet.

1517.

Editionem noſtram, qvæ nec in Anna-
libus Maittairianis, nec apud Clement occur-

rit, cognovit Mazzuchelli Scrittori d' Italie
Tom. II. pars 4.

1496.

XXVI. SvNONIMA BRITONIS. Qvarto.

Eatio libri rariſſima, a nullo, qvod eqvi-

dem ſciam, deſcripta Bibliographo: Vetu-
ſiiſſ ima apud Maittairium eſt ab anno 1498.

Con⸗

ektge
1o
tat li

nomm

ſtieh

lüri
otior
iiteron
Fimtum
Venett
oc. cit.
Venet.

Annz.
decurx⸗

Italie

Cvurto,

deqyi-
Vetu⸗
490.

Conſtat opella hæc foliis 8; character
eſt gothicus, caret cuſtode & ciphris. non ve-

ro ſignaturis: primum folium duas repræſen-

tat ſimias, arbori aſſidentes, æri inciſas una cum
nomine Lypographi Felix & infra hoc di-
ſtichon.

Sedulus abſtruſum Erlix opus edidit: in qvo
Nomina discuſla plurima nube patent.

In ejusdem folii pagina altera. Johan-
nez chappuie Magiſtrum Simonem heuricum
ſibi cum vicinitate, tum amicitia conjunktißſi-
mum plurima impertit ſalute. — Cogttanti mi-
chi qvid juvenibus in rem futurum in medium
evolare poſſet, voluminagve in ſanbti vidkoris
pariſienſis bibliotheca revolventi miilta (innu-
meri ſigvidem vene ſunt, gvos locus ille com-
plectitur libellos) occurrit codicillus cognitu

Jacilis: quem notule veteres britoni cuidam ad-

ſcribenter ſyjnonimorum Pratellum retkte voci-

taverunt. –— Sepoſita jactantia gvacungve aſſe-

rere verebimur minime: nor & aligba ſedibut a
. . „ 1, . . * ,7. ;— . 2 .
priſcis in alias tranſtuliſſe & pro ingenioli ca
F 4 va-

84 EE
vacitate caſtigata ſingula (diminuentet nichil:
pleruumgve augmenti nonnichil apponentere) ſuh
alphabeti ſerie — collocaſee. Qvod tandem
opuſculum mea ſententia juvenibus accomodum
Felix ille impreſſor diligentiſimur ſublimi feri-
ens ſidera vertice ſuis ontimis carackferibus im-
primendum curavit. Et ſane literæ non i nve=
nuſtæ, & charta qvoqve candida & lævis.

In fine folii ſexti:
Pratellum Synonimorum
Britonis dat Juvenibus
MWultorum dogmata morum
Pro texendis carminibur.

Infra:
Prodiit in lucem felice premente libellue
Qvem ſeripſit britonis ingenioſa manus.

Et in fronte folii ſeptimi: Duodecim
decader Johannie de gallandia; totum vero
opuſculum verbis clauditur ſeqventibus: Ex-
pliciunt ſyjnonima britonie nec non écuodecim
decades Johannis de gallandia, gva diligen-
ter

ſton
gan

tur.

tar
allu

Nel

ſra
ann
mit
me
u;

era

iehit,
u
ndem
odetm
heri.
1, im.
inye⸗

.

decim

jigen.

ter

ter & corrette tranvſeripfit parißir Felix bhal-

ligault vir auſpicut iſimus in confinio collegii

remenſie qvarto nonas ſextiler. Anno a na-
tali ſalviſfico Milleſimo Nach ingentfmo nona-
géſimo ſexto.

Typographus, qvem de la Caille Hi-
ſtoire de l' Imprim. pag. 70 nominat Bali-
gaut propria ſui ipfius laude mire delectaba-
tur, hine ſæpius libris ſuis ſubſeripſi t: miro
carabtere, & ſeqventibus verſibus ad ſuum
alludebat nomen.

Felix gvem faciunt aliena pericula cautum
Felici monumenta die Ffelicia Fklix
Preſit: & hec vicii dant retinentve nichil.

Brito, qvod nomen Synonima in no-
ſtra præferunt editione, ut & in Maittairiana
anni 1498 Ann. Typ. Tom. I. ed. 2 pag, 683,
minime eſt nomen proprium viri, ſed eſt no-
men gentile: nec nomen proprium ſeripti
hujus autoris, natione Britonis v. Britanni,
erat Gvilielmus (Camber qvidam ordinis Mi-
F G no-

2

866 Essdau

norum ſeculo XIV clarus) ut opinantur Jö-
cherus Lex. Erud. pag. 1388; Fabricius Bibl.
med. & inf. Lat. ed. Manſi pag. 282, Du
Cange in præfat. ad Gloſſar. med. & inf. Lat.
pag. 46, ſed eſt Johannes de Garlandia, qvi
qvidem Anglus, Grammaticus & Poeta inſig-
nis, ſeculo florebat XI. — Sed hac de re Plura
ſub No. ſeqventi.

SINE NOTA LOCI ET ANNI

XXVII. OrusCULA JOHANNIS
DE GARLANDRIA. Qvarto.

Autor apud ZTunnerum Biograph. Britann:
Johannes Carlandius, apud Du Cange in
preæf. pag. 43 & in Diſſertatione de Lexicis
Latinis Gerneri præfixa Theſauro Johannes
de CGarlandia vocatur. Synonima ejus, qvæ

in medio ævo in ſcholis vulgo prælegebantur,.

&& qvorum apud Maittairium nullam inveni
mentionem, prodiere ſub ejus nomine Co-
loniæ 1490 & Londini 1496 Qvarto. vid.
Autor. nuper laudatos.
Pri-

tinen
ſolii
bet
extt
cha
timn
viat

ſun
ext
lure
ſeat

4

7

Bibl.

Lar.

lur⸗

ann:
in
xicis
nes
qVe
nrur,
weni
Co⸗
vid.

Pri⸗

87

Primum in noſtro volumine locum ob-
tinet Textus eqvivocorum cum commento in
foliis 76, absqve reclamantibus & eiphris; ha-
bet ſignaturas non ſub linea extrema ſed ad
extremæ lineæ latus poſitas, charta eſt fuſca,
charateres monachales v. gothici, IPræſer-
tim in commentatione minutiores valde abbre-

viati & lectu perdifficiles.

Fontes, ex qvihus hauſit commentator,
ſunt Ebrardus Græciſta, Huguitio, Floriſta

cæteriqve abjectioris autores latinitatis: ab-

ſurdiſſimis & inſulſis ſententiis & verborum

explicationibus, lingva barbara propoſitis, totus

ſcatet liber, v. c.

Affectum carnis corruptio carnis &

omne
Crimen bommicicii Peccatum Kirps

cruor & vis

Talia ni Jallor ſignantur nomine

ſangvis.

De

De his commentator ita. Hic autor
gyivocat hoc nomen Jangvie WNam Primno
Fignificat carnalem concupiſtentiam, unde in
evangelio: beatus er ſiſmon barjona gqvia caro
&' ſangbis n0n reuelavit tibi. Secundo ſigni-
Rcat curruptionem virginitatir, ut ibi. (Wi
gon angvinibus negve ex voluntate carnis.
Tertio ſignificat crimen homicidii, unde in li-
bro Regum: non edificabis mihi altare qvia vir
fangvis ét i. e. homicidii. Qvanto eſt pecca-
tum, unde pſalmiſta? Libera me de ſangvini-
bus. Gyinto eſt progeniet, ut ille eſt de méo
Jangvine. Sex10 Fignificat eruorem & hoc eſt

ejus vommunis ſignificatio. Ultimo ſt vis ge-

nerativa, unde Albertus: Homo leproſus ge-
. ſatne zeectenir ., — S
neratu; ex ſemine mullieris menſtruoſo Sed
manum a tabula, puto enim lectorem excla-

mare: ohe, jam ſatis eſt!

Sub câlcem hæc tantum reperiuntur ver-⸗

ba: Expliciunt egvivocationes cum notabili

ex poſitione.

a
ra
Gan

6).

Di⸗

nag
60
AIt.
ben

Oufor.
Priin
le in
r
ſoni.
Qi
Irnie.
in li-
vir
etta⸗
wini
me/
e
ge.
dec

Xcla⸗

ver⸗
tabili

Seqvuntur in foliis 52 ejusdem fari-
næ Compoſfita verborum eum commento: char-

ta vero albior, typorumqve gothicorum ſigu-
ra haud invenuſta: verba & ſententiæ qvæ-

dam ſimul vertuntur in lingvam Belgicam

ex. gr.

Diruo, rodo, paro dezuolzor hæc tria

MMM ſignat
Mokor artis opaus, molo grankm,
mollio cerauu.

MWolior i. e. conari, ut: hoc ipſam eſt gvod
magnonere ſceire molior. Wolere malen. Mol-
io weeckmaken Demolior breken ut- gvicgvid

extruxi tu demoliris., Kex demolitur eſt ur-

bem. Secundo ſigniſicat knagen à) ut cauis
oſſa demolitur, tinea veſtem, erugo ferrnum.
Tertio hKoniſicat machinari, ut demoliebatur
me ſeducere. Non ir deifita demolitur i. e. co-

gitat. Amolior hem doer ſteken. Terenciuye

hine vos amolimini gvi mihi impedimento tzſtis.
Item faceſſe kinc ſteckt yn doer.

4) Noſtratium gnave.

90
Continet deinde volumen noſtrum Ver-
ba Deponentalia in 15 exſcripta foliis, qvoad
lingvas barbaram latinam & vulgarem germa-
nicam, typorumqve formam cum proxime
præcedenti ſectione convenientia. Ab initio
Commentator in notis habet hæc. Ut ajunt
nonnulli Johannez de CGarlandia videns erro-
rem qvam plurimorum non habentium differen-
tiam inter verba deponentalia & verba vaſſva

hunc libellum de verbir deponentalibur metrire

collegit.

In hocce, ut vocat commentator, libel-

lo ſæpius citantur Ovidius, Horatius, Luca-

nus. Ex. gr. Horatius in Epiſtolie. Metiri
Je qvemqve ſuo modulo ac pede verum eſt i. e.
conveniens eſt. Verſus permulti occurrunt
ita dicti memoriales, ex. gr.

Latinum fari, bene ſeriberc, verſificari
Hœc tria nullus habet niſi creber conferet uſur.

Tergiverſor vertitur bewympelen, ca-
Kramentor bolwercken, epulor eten; teſtor
tugen; moderor matigen; ulciſcor wrecken.
De-

Er

al

ſen
elle
tece

10r
Te
ℳ
ln
,
A

Do
Ni!
Sec
Or⸗
Er.

.
vOad
erma.
ONiIe
initlo
ajunt
erfo⸗
Trey.
Naſiva
letrite

lbbel.
Luca-
Mletiri
1. 2,
Grrunt

t.

1, ca.
teſtor
cken.
De-

ee 91
Deniqve in charta iterum fuſca, temui
& rudi charactere excuſa habentur Scnonima

magiftri Johannis de Garlandria cum notatis.

Hic exprefſe indicatur autor hujus opu-
ſeuli, qvem etiam reliqvorum præcedentium
eſſe autorem nullus dubito: de proxime an-
tecedenti libello eandem qvoqve commenta-
tor fovebat ſententiam.

Textus Synonimorum ſic incipit:

Ad mare ne videar latices deferre, camino
Igniculum, denfir vel fronder addere Jfluir
Hoſbitiburgve Pira calabris, dare vina lieo
Aut cerei (cereri) Frugit, apibus mel, vel thi-
ma pratiky.
Poma vel autumno, vel mollia thurh ſabto
Nil veterum certir curo Juperaddert dibkis
Sed daréz lac pueri provono, varva piuuſillit
Qvor ſolum ditant materne manera lingve
Sormonis Fribl Puerik elementa latini.
Nunc ſimul audiendum eſt initium Sy-
nonimorum BEritonit, vel potius Pfeudobri-

10

tonis reipſa Johannis de Garlandria, ſed qvæ
Johannes Chappuis, ut ipſe in editione pariſ.
allata „aſſlerere non veretur, aliqva ſedibus
„ a priſcis in alias tranſtulit, & pro ingenioli
„capacitate caſtigata ſingula ſub alphabeti
„ ſerie collocavit: & qvæ Felix ille impreſſor
„ diligentiſſimus ſublimi feriens ſidera vertice
„ imprimenda curavit.

Ad mare ne videar latices deferre: camino
Igniculum: frondes denſetis addere ſilvis
Hoſpitibus calabris pira mittene: vina lyeo:
Aut cereri fruger: apibus mel, vel thyjma
vratis:
Poma vel alchijnoo: vel mollia thura ſabeo:
Nil veterum diktie curo ſuperaddere multir.
Sed dare lac teneris proponens dulce labellit,
Sermonir tribuam pueriz elementa latini:
Qvor ſolum docuit vernacula lingva profari.

Ex allatis jam abunde patet Pſeudobri-
tonem & Johannem de Garlandria eſſe unum
eundemqve. Johannes Chappuis ex Biblio-
theca S. Victoris Pariſienſis edidit ſolummo-
do

riligt

4

Hin

qre
Pari.
edibus
enioli
haheti
reſſor
jertice

lino

eo⸗

ma

if.

llir,
ari.

dobri⸗
unum
Biblio-
ummo-
do

SNSn 93

do textum; in editione vero, qvam manibus
jam tractamus, absqve indicio loci & anni
procurata, ſimul adeſt commentum: ſpeciminis
loco qvædam ſic habeto: Vagor vngarir
idem eſt qvod errare vel ambulare. Inde va-
gabundus, & vagus vagi eſt mimus vel tru-
phator gqvi ſolet currere per diverſa loca ad
menſas dominorum unde.
Qvi ſua dat mimis fallitur ille nimir.
Muſca canez mimi ſunt ad tonvivia primi
Won invitati veniunt pranchkye parati.

Cunſeliun dicitur proprie Mad var in 27
raligvie ſaubkorum ſunt repoßt. ſte.

Ad textum ſeqventem:
Dic anachoritas inelisſas ac heremitas
Ab heremo venit hoc ſed ab ana naſei-

tur illud
Hiinc anachorite qvaſi corde ſaprema
colent es.
G Non

94 Sg

non minus inepte ſic incipit commentum:
Hlic autor ponit conſinonima illins nomi-
nir anachorita. Pro qvo ſciendum gqvod ana-
chorita dicitur ab ana qvod eft ſurſum & cor
cordis & tcnzo tenes tenertl. —

Balatro a: leccator.
Mimi balatrones caupones & meretrices
Qvos laudlare Nolent hos ſpoliare Aucent.

Deniqve ultimum transſeribam textum
Synonimorum; nec verbum amplius addam.

Qvatuor ex puris vVitam ducunt Tementi
Allec unda fovet, gamaleon in aere Vibit,
Talpam nutrit humur, ſllamme paſcunt ſale-
mandram.

Concluſio operis ſic ſonat. Cujut opu-

ſculi conſumationt bene diblum ſit en?y entiltt
intima noſtra deuotione. AllKN.

. J. C. HI.

Sub his, ut opinor, literis latet nomen
artificis, qvi jam deſcripta impreſſit opuſcu-
la; 5

extum
dam.

opu⸗
entium

nomen

ppulen⸗

95

la; illud vero nondum mihi contigit indaga-
re: locus impreſſionis ſine dubio eſt Daven-

tria, ibi enim ſeculo XV in ſcolis prælegeba-

tur Johannes de Garlandria, ut conſtat ex
Vita Erazmi Roterod. Tom. I. operum Eras-
mi edit. Lugdun: præmiſſa; adde, qvod in
opuſculis occurrant Brugi, Daventria, Bra-
bantia, item qvod in folii pagina anteriori
ante Verba Deponentalia ligno inciſus con-

ſpiciatur Sur Lebuinus altera manu librum

& altera crucem tenens, hic vero Lebuinne
Libuinns vel Livinus Gandavi Flandriæ capi-
tis apoſtolus & patronus audit in Antonii de
Macedo Divi Tutelares orbis Chriſtiani. pag.
442: qvibus plane evincitur librum alicubi in
inferiori Germania eſſe excuſum.

Qvod ad noſtram de Britone & Johan-
ne de Garlandria, ut uno & eodem, propoſi-

tam ſententiam attiner, neminem morari po-

t0o; Johannem Chappuis Pratellum Synoni-
morum 1496 Pariſiis edentem inſcium, ut
ex dedicatione patet, fuiſſe editionis Synoni-
morum jam 1490 Coloniæ adornatæ, cum

G 2 nulla

96 EH

muIlla iſtis temporibus darentur diaria erudita
vel annales litterarii, nec ullum tale, uti nunc,
inter Eruditos in diverſis regionibus interce-
deret commercium.

1500.

XXVIII. BESSARION CONTRA
V T'URCOS. Qvarto.

Qeuteulum forma typorum gothica in char-
ta candida, cum compendis ſeribendi qvibus-
dam, excuſum inſtructum eſt ſignaturis, ſed
nece reclamantibus, nec ciphris.

Folium primum ſeqventem prolixum
præfert titutum. He ſunt non minus elegan-
tes qvam utiler Beſſarionig Cardinalis Niceni

eniſtole & oerationer de arcendis immaniburg

turcis a finibur chriſtianorum: generoßi Chri-
Fi ſalutis & pacis auk’torie militibus ac prin-
cipibiut magna ſedulitate, curagve legende ρ
interpretande ut excitatis aligvando ſenſibus
evigilent & feralem antichriſti ſeftam etiam
nuinc

int
3N
niaf
G!
iy
piut

ſlian
Cltat
Pri⸗
Cn
Alio
Cin

Car
1
Ag
Han
Ud
Divi
HMoſ

omie

rudite
nune,
Nerce⸗

char.
ibus⸗

ſecd

lium
gon
Nireni
Mit
Clri.
prin-
G
nſibur

ttian

Nune

nunc cervicibur ſuir imminentem repellant.
Béſtia nune enormem rikfum aperuit ut pango-
niaf, italiag, germanor, galliar. hiberiam,
& britannicas inſulat deglutiat; Pagiaſetho
inſvavir, infauſtigve nominis 1 Mrankh, ſuk im.
pietatis ſa miniſtro &c.
Dum in eo eſt autor, ut Principes Chri-
ſtianos ad mutuam exhortetur concordiam,
citat Homerum de Discordia:
Printipio parva éſt, terram d protinns imis
Contingens pedibus caput inter nubila condit.
Alio loco extant verſus ſeqventes:
Cappadocesg, Phrjgii virider ubi ſlumine
Pripas
Curvat, & argutos audit mander holorks
Et veteres Enezti, Cares ubi dititur ortum
Augurium, Lycii, ponthur, Bithynia dives
Hanibalis tumulo inſignix, Lyjdique vetuſtum
VUnde genus Tuſcie, Julvas ubi volvit harenas
Divitibur Pabkolus aqvis hac omnia noſtris
Hoſtibux, α rigido parent invita tgrauut.
Suub finem libri legirur: Ex offeina Gui-
donie mercatoris auno Chriſti MICCCCC bKo-
bris XXI a gqvo ſolo viktoria & Mrranhk; G
G 3 pe-

98 Caagn

petenda eſt Cui ſit honor, decus & imperium

In ſecula. Amen. — Locus impreſſionis, qvi

hic non nominatur, ſunt Pariſii, ibi enim in-
de ab anno 1490 officinam typographicam

poſſidebat Gvido Mercator vel Gug du Mar-
chand, v. de la Caille Hiſtoire de l' Imprim.
Pag. 66.
De aliis opuſculi noſtri editionibus le
gantur partim MWaittaire Tom. I. ed. 2 pag.
294;, partim de Bure Bibliogr. bell. Lettr.
Tom. I. pag. 186, ut & Clement Bibl. crit.
Tom. III. pag. 2 5.
Complectitur editio noſtra Primo o omnia,
qvæ Nic. Reusneruz Orationum & Conſulta-
tionum de bello turcico volumini II. pag.
175 -235 inſeruit, ad qvem Lector remittitur:

hoc tantum monemus 1mo qvod Reurnerus

Epiſtolam Card. Beſſarionis ad Abbatem Befſla-
rionem male ornaverit titulo orationis; 2do ea,
qvæ Reusnerus edidit inter notas parentheſeos
literis minoribus vel Curſivis expreſſa, in no-
ſtra editione margini ſint adjecta; ztio in ora-
tione ſecunda, vel, ſi præfixa epiſtola ad

Abb. Beſſarionem orationibus annumeretur,

2
10

in 0
0
Diot
jani
juer

Han

4N
peſe
„Q

habe
pof
ne
)
veer
dun

met⸗
ſtol
tur

dro

Periuy
is gyi
im in.
hienm
Nar.

hprim.

ns le⸗
2 ag.
Dettr.

crit.

mnia,
nlulta-

M.

titur:
nerus
Hellt⸗
do er,
leſeos
in no⸗
Nora-
li ad
retur,
in

in oratione tertia citetur proverbialis locutio
oννrε να ρνννιο ex Homeri Iliad, (), ubi
Diomedes iturus exploratum, qvid agant Tro-
jani, comirem poſtulat. Id enim fore tum
jucundius, tum tutius. v. Enarmi Adagia edit
Hanov. 1617 pag. 91. Citat vero editio
Reuesneri ita: re oν soEKu a4r
Xυνnπoοια οaιιι, ut ille canit. Qvis canat,
neſcio: homericus nempe locus ſic ſonat:
„ Toy T4 ο°ν0οι 97 T 6 % T8 6„αε“
„ Or r aoα x éy: „ editio Gvidonis
habet: ut ille ingvit — — his vocibus ita dis-
poſitis, ut græca homerica ννres να vαοαιο.υ
anteirent, ſeqverentur poſt ut ille in guit ceνα
XXiA“οσν νορς ſed ſpatium relictum eſt
vacuum, officina Gvidonis typis forſan non-
dum græcis inſtructa.

Continet 2do Editio Gvidonis Maho
metis II ad principes & populos diverſos epi-
ſtolas cum hac nota in margine he preceſſoris
turci ſunt eihole. Eædem epiſtolæ auctiores
prodiere impreſſæ eracovie inpenfis ſpebabili!

G6G 4 viri

IoO0

viri domini Johanniz Haller z) civis cracoui-
enſie per Florianum Vuglerium. Anno domini
1513. in forma chartarum Ata ſub hocce in

fronte titulo: kviſtolarum Turci Magni per
Laudinum Libellus Jententiarum gravitate re-
Jertiſſimus additie nonnullie leltu dignis epi-
Kolis. Limatius deniqve edebantur hæ epi-
ſtolæ ab Hermanno V'aftelabo Marpurgi 1604.
SvVo. Ex Hermanni dedicatione hæc excerpſi:
„Ad interpretem epiſtolarum F) qvod attinet,
„is eſt Laudinius Eqves Hieroſolymitanus, ad
„qvem non minor laus ex verſione redundat,

„qvam ad autorem ipſum ex compoſitione:

„Etenim ſenſum peregrini fermonis adeo

„pulchre & ſigniſicanter expreſſit, ut Tullia-
„næ Orationis elegantiam & ſvavitatem pror-

„ ſus

1

e) Hic Johannes Hallerus patria Noribergenſis

primus Cracoviæ typographus, ubi tandem ad

conſularem evectus eſt digvitatem Literar Muſ.
1 Band pag. 295. conf. J. D. Hoffman de Ty-
pographiis Poloniæ pag. 5 & ſeqq.

J) Lingva originalis epiſtolarum tuit Syra & Græ⸗
ca, partim etiam Scytica, ut putat editor in

argumento præfixo.

„*

„cc

Ja
tes,
ſem

4

tyini

aeolli.
lomini
e in
n per
te re.
epi.
epi⸗
1604.
rpl:
tinet,
5, ad
ndat,
one:
deo
ullia⸗
Prot⸗
ſus

enſis
n d
Muſ.
Ty-.

Gre.
t in

„ſus redoleat, Unde ſuperiorum temporum
„ qvidam doctrina & judicio præcellentes viri
„hoc opuſculum latinæ facundiæ tyronibus
, proponere non erubuerunt. Nam oppido
„ intelligebant Præter lingvam hic etiam
„pectus multarum rerum hiſtoriarumqve
„ cognitione informari & perpoliri. “ 9)

Specimen dabirur laconicæ br. evitatis,
qvam in literis ſuis amare fingitur Mahome-

tes, & corre ctionis Vaſtelabianæ tantum non

ſemper felicis,

TüRCUS VENETIS.

As patras ingenti tum exercitu veni, vidi,
& vici. haæc vobiz cum maximo reipublicæ de-
trimento nunciamus.

5) Noſtrum editionis Cracovienſis exemplum
qvondam in ſchola qvadam prælectum fuiſſe
expoſitum indicio ſunt freqyentes gloſſæ in-
terlineares & explicationes vocabulorum ma-
nu adſcriptæ vetuſta.

102² Eex

VENEFTI TURCoO.
Ny belli uſu, ner virtute militum, ſid nor
, fort mna ad patra: Juperaßti: gv cum minime
. Rt in poteßate hominum Jita, zandem ipſe re-
rum vicit uidinem (gva nune leviſime omnium
RKolidiſimut gloriaris) expebla parum enim lau-
die viéforia habet: in Jva plus fortuna ludibrio
abtum ef, gan Homipiii virtute a tonß lio
proviſum.
Editio Cracovienſ is cum Pariſienſi con-
venit: ſed lima Vaſtelabi omnia confudit, lo-
co ultimæ periodi reſtituendo: Pax enim lau-
dir viltoriam habet, in qva plus fortunœ judi-
cio abtum ſt, gvam hominum virtute, ſeu con-
ſilio proviſi m, qvæ qvidem verba nullum
omnino, ſi qvid ſapiam, ſenſum habere pos-
ſunt. h) S CLCLCLCLxæ-

5½) Habes hic ſimul Ledor, exemplum ſatis lueu-
lentum (plura enim afferre cum poſſem, in re

per ſe clara non lubuit) extra omnem ponens

controverſiam, qvam utilis imo qvam neceſſa-
riesa ſit cognitio & collectio editionum librorum
antiqvarum & ſub incunabula artis typogra-
phicæ prodeuntinm.

ſtit

1AN

Al

niun

pie

jui.
ton.-
Ulum

pos.
Cæ.-

lueu.
in te
nens
ecelſa⸗
orum
vogrd⸗

EREgz 103

Cbterum jam dudum inter Eruditos con-
ſtitit epiſtolas hasce non eſſe genuinas, vid.
Commentat. de Fatis lingvarum orient: Vien-
næ 1780 Fol. editam pag. 93, ubi ſeqven-
tia leguntur: “* Exſtat opus Seculi XV,
„ſpurium & apocryphum eſſe res ipſa loqvi-
„tur, qvod inſeribitur: Epiſtole Maumetis
„Turcarum Imperatoris elegantiſſime multa
, pPrudentia acrimonia referre. Autor Me-
„morabilium Bibliothiecæ Dresdenſis eas ſup-
„ Poſitas, atqve a qvodam exercitii cauſa con-
„ fictas & non niſi latino ſermone exaratas eſſe
„jam ante animadvertit. Ceterum de variis
„libri editionibus conſulendus eſt Hreyjtagius
„ in Adpar. Litterar. Tom. I. pag. 188.
Pertio in ſua editione Gvido excudi cu-
ravit Urbani ſecundi pontificis maximi ad Prin
cipes Chriſtianos orationem.
Qvarto habet Preſentir Turci piolanm
ad Lodovicum XII Frautorum Regem chriftia-
niſimum datam ex caſtris noſtris qve Inſola
nuncipgamus XIV menſixr Aprilis anno a pro-
Ppheta noftro Mahumeto nongentefimo guinto

Chrifti autem Kenſ anno ſupra milleſimum

gqvin

104 Erukax

=

Nvingentefmo⸗ cum tali inſcriptione: Solda-
nus Pagiaſeth Chan utriusgve Epiri, Aſig-
qve & Europaæ ſolur regnator, mckator v
maximus gallorum régi. èä
Qvinto ultima peroracio claudit Volumen

Gvidonis.

SINE ANNO ET LOGO.
XXIX. . OHANNES GESSON SüFH
CANTICUM MAGNIFICAT. rol

Ex variis, qvæ Johannes Gerſon Cancella-
rius ille ſeculo XIV Academiæ Pariſienſis ce-

leberrimus compoſuerat, opufculis hoc ſecun-

dum Maittairium Annal. Dom. V. pag. 436
typis primum cum anni nota mandatum fuit,
prodiit ſcilicet 1 473: 1 ſed absqre indicio 9 loe
impreſſionis.
Præſens Bibliothecz Regiæ editioſi non
antiqvior, ſane eſt coætanea: excuſa eſt in char-
ta rudi; ſingulæ paginæ in binas columnas di-

viduntur, & qvævis columna habet lineas 40,
caret reclamantibus, ſignaturis, ciphris &
. di-

pun

Io⸗

0
6

Do
urt
ſoli
um
405
ans.
Eer
necdi
atrie

Colda.
Aie.
orgo⸗

umen

ENR

volla⸗
ce.
ecun⸗
436
ſuit,
loci

char-
5 di.

ENe 105

diphtongis; charachteres ſunt monachales mi-
nuti, ineoneinni, cum crebris abbreviationibus,
& non raro unus typus binas literas junctim
completitur; ductus verſuum ſunt admodum
inæqvales; literæ initiales deſunt ur & inter-
punctiones, exceptis ſolis uno puncto craſſo
& ſigno interrogationis.
Operis titulus hic: Collekkorium ſuper
Magnificat: Folio verſo hec habes: Seqvitur

Prohemitnm in cantico marie MWagnifcat. MWa-

giſtri Johannis Gerſon cancillarii varſſienſis
Doltoris egregii. — Cauticum marie trakta-
tarus in ſolacium peregrinationis mez. ¹) — In
folii ſecundi pagina priori in altera vero co-
lumna extat lectio hæc: Benediktus deus qvi
nos in peco k) ſolitudinis arto collocavit, vari-
ans ab illa, qvam ſubſtituit editio Dupiniana
Gerſonis oper. Tom. IV. pag. 235 ita: Be-
nedibtur Deur qvi noy in pacato Jolitudinie
atrio collocavit.

Sub
¹) Degebat enim Lugduni in exilio 1427.

) In margine exemplaris Regii manus vetuſta
explicavit prazo.

106 RYY

Suh caleem ſeqq. Explicit liber ſuper
cantico vi ginis marie compilatus per me Jo-
hannem Gerſon olim Canciliarium pariſienſem:
Poſt ſpatiolum: Sper mea tota in Jola virgi-
niyz gracia.
Alpha & O.

Ex ymbolo appoſito, literisqve initiali-

bus nominis typographi, patet librum hune

excuſum eſſe a Nicolao Gotz de Schletzſtat
ſine dubio Coloniæ circa annum 1474, eſt
enim typorum duétus, operarum ruditas, to-

taqve operis diſpoſitio prorſus conveniens
cum editione Colonienſi Ludolphi de vita Chri,

Ri de anno 1474, de qvo v. ſupra Specim:
prim. Ppag. 6
SINE INDICIO ANNI LOCIQVE.
XXX. SYNONYMA STEFPHANI F LI.
SCI. Qvarto.

Auator hujus opuſculi, qvi in Arißi Cremo-
na Literata Tom. I. pag. 278 vocatur Stepha-
nus Fliſcus Soncinenſis, floruit medio ſecu-

Apud

ſeer
lice

ceſt

xee
mt
ſun

4
Pin
lut
cu
ten
ſer
jun
ris
De
De

So⸗

. ſuper
ne Jo.
men;

birgi.

nitiali.
Nhune
etzſtat
4, eſt
45, to.
eniens
Clri,
becim:

Fr.

remo⸗

tepha

ſeceu.

Apudh

N 107
Apud Maittairinm unica hujus ſeripti ex
ſeculo XV. occurrit editio, Mediolanenſis ſci-

licet anni 1480. Præſentem artis typogra-
phicæ primitiis eſſe adnumerandam nullum

eſt dubium; caret enim ciphris, ſignaturis &

reclamantibus; forma typorum eſt gothica

major cum abbreviaturis non Ppaucis; folia
ſunt 103.

Stephanur fliſcus de Sontino Jubveni peri-
tiſſimo Johanni meliorancio ordinatiſſimo civi
pincentino cancellario paduano plurimam ſa-
lutem dicit — in folio primo. In folio ſe-
cundo ſeqvuntur Jententiarum variationer con-
venientes: in hac vero editione unicuiqve
ſententiæ variandæ & circumſeribendæ ad-
juncta eſt verſio in dialecto Saxoniæ inferio-
ris, ex. gr.

De juvamine dei. God help uns,
De amore mutuo. Ick wolde dat du haddeft
my alſo leeff als ick yo.
Societas mala diſſvadetur.
Darumme dat tu boſer lude gheſelſchop
achterghelaren hefſt ſchaltu dy to vromen luden
hol⸗

—

10 8
holden. Ergo neglecta improbornm Jocietute
Jac te honis adjiungus vel: Ergo ſpreta vicioſo-
rum familiaritate offcioſor complettkere vel:
Ergo abjelta imperitorum conſvetudine dokfos
Jfac excolas vel: Ergo miſſa ſordidorum con-
Junbtione fac liberalibus te aſſocias.
Plura fuiſſent ſeripta uiſßi nuntius feſti-

naſet. Ick hadde dy meer geſchreuͤen wenn

de Bode langher ghetouet hadde.

Plura ſeripſiſem niſi tabellariur feſtinas-

ſet vel: Plura literir commifiſſem ſi mihi per
tabellarii feſtinationem licuiſſet & c.
Ich Begeer dat yd dy wol gha unn laet
my dy bevolen ſn.
Da operam uit valeasz hoc mihi gratius
facere nihil potes — & ſic opella his iisdem
concluditur verbis: valebis igitur feliciter mi
Johannes & me Stephanum fliſcum Sontinen-

Jſem tnum ut ſemper FJeciſti plurimum adama-
bis — & folio verſo: In ſummit profebkto oc-

zupationibue heæc pauca ſententiarum ſnong-
ma tibi abſolvi — infra: Sententiarum varia-
tiones ſive ſjgnonima Stephani fliſti vocte elo⸗

qventiſſimi feliciter explitinnt.
—

M.

M

dotn

tietat,
itiſo.
e vel:

Cocſor
n con-

ſali.
wenn

Ninas⸗
i per

laet

atiut
Sdem
P mi
inen-
ama⸗
0l.
ong⸗
gria⸗
o⸗

SPICILeEGII

ꝰ BlIBIOCGRA M

PHICI

SrECIEN TERTI UM
CONTINENS

An AvMA. 77. POGE. nal 17AIE. .

EX

REGIA HAVNIENSI BIBLIOTHECA

SUPPLEMENTI
PECADEM IVtam. zT Vtam.

PkER
EFASII n N2. 0 UP.

rS Senee

1

HAVXIX. 1783.

Sunrivs CHEIST. GOTIL. PEOFIII

IIIuRrisfmo
Ercellentisſimno Heroi Domino

OWENO HOEGH
G60ULDBERG

/

Ordinis Danebrogici Eqviti Aurato

J. K. M. ℳ Conſtliis intimis, a Privazis Epiſtolis
6 † 4 Secretis Collegii Fratus
DUU Sanctioris. &c. &c.

Hi Qvalercungde

In Hiſtoria Litteraria

—

, Conatus

Saeri Sunto.

Eßx Bibliothecs Regia

d. 23 Jun. MDCCLXXXIII.

Humillime

Autor.

Jant

rMM.

tibu.
alyke

in

lept

e

du

me

1477.
XXXI. LUMEN AxiNaE. Fol.

iber moralitatum elegantiſſimats magna-

rutm rerum naturalium Lumen anime
ditzur. cum Jeptem ap naritoribnr. ner non

Juanbkorum dokforum orthodoxe Fidei vrofe ſſo-

rum. Poetarum etiam ac oratorum aubkorita-
tibus. per modum pharatre ſecundum ordinem
abglabiti collebtit. teletter incipit.

—

In fine: Finito liroft it laus & gioria

ehriſto. Amen. Liber lumen anime di’kus fe-

liciter explieit. Qvi &c. eodem omnino te-
nore, qvo legitur i in Ol. von Murrs Jour⸗
nal zur Kunſtgeſchichte iſter Th. pag. 60;
in exemplo Bibliothecæ Regiæ idem etiam
lapſus typothetæ, qvem obſervavit von

H Miurr, a natinitate domini pro natiuitate, de-
prehenditur. — Eſt nempe hic, qvem mani-

bus tractamus, liber Lumen Animæ ex edi-
H tione

I10 Wen

tione iſta anni 1477, qvæ nomen artifieis
ſubſcriptum qvidem non habet, loco vero cit.

Auguſtæ Vindel: ex officina Guntheri Zei-

neri de Reutlingen Prodiiſſe tam clare evin-
citur, ut res extra omnem Doſn ita ſit contro-

verſiam.

Ediionem hanc, qvæ in Zanfi Annali-
bus Typographiæ Auguſt: fruſtra qværitur,
orbiqve erudito usqve ad 1775 qvo anno
prodiebat hæc nuper allegata ima pars Dia-
rii Murriani, Prorſus fuerat ignota, eximio
cum ſplendore magnoqve ſumtu curavit
Güntherus: charta eſt ſolida, candida, no-
tæqve optimæ; marginalia ſunt largio-
ra & typi Romani elegantes: caret cete-
roqvin ſplendidum hoc opus cuſtodibus, ſig-
natura & ciphris; diſtinctionis notis utitur
puncto uno &ũ pundé aGis duobus; compendia

ſeripturæ nonnulla admittit, & litteræ duæ

ſæpius cohærent, uno expreſſæ typo.

numeravi 346) ut dicitur loc. cit. pag. 72 &

Continet hic magnæ molis liber, (folia

gio,
gte
lebe
G
leot
tra
run
Ut

lter

tifleis

cit,
Zei-
eyin⸗
ntro-

39. „ Ein Gemengſel von Gleichniſſen und
„ Stellen vieler Schriftſteller vornehmlich
„ Kirchenvaͤter — weltliche Sachen, Kuͤnſte
„ und Naͤturkraͤfte, theils wahre, theils er⸗

„ dichtete werden allemal auf geiſtliche Sa⸗
„ chen angewandt.“ ex. gr. in fol. 85. Com-

pvaratur denigve beata virgo ipſi celo obko de

caufßis Qvarum prima. Qvia ſieut celum con-
tinkt terram!? a caſu preſervans pariter a (&)
ruina — — Inter eor autem qvi aggreſſi ſumt

ahßgnare tauſam G& modum: gvomodo videli-

«et: aut per gvid ipſa terra ſuſtentetur in me-
dio, gvidam dicebant hoc eveuire e Jemirotun-
ditate! aut ex ſemiſperitate ipfius terre. Di-
cebant enim terram eſſe di ſpoſitam in modum

Sagd inſtar ſemicirculi: adhoc ut natare va-

lat ſuper agvar. Qvidam autem hoc ex at-
tralctione ipfius celi & fellarum evenire aſſe-
runt — Sit a beata virgo tontinet totum
mundum a caſu & ruina preſervans mortir
eterne. Unde ait Guido iu Jermone, Tota
mundi machina in ſimul ruerit: nißt Marie gra-

cia ſuſtentaret. Fol. 86. Septima ratio eſt.

QAvia 4 Vcut celum jugiter movetur circa terran-
H 2 imo

1I12 Ren
imo niſi moperetur & volveretur tirca terram:
totus mundut inſi Imartl concideretur & coarta-
retur. Et ideo ait calcidius in thimeo. Sur-
rexerunt vidam dicenter non ſſe celum id 70
moveri cernitur. Dicebant autein terram i
continnuo eſſe motu. Qvopropter Nℳimabant
celum eſſe immobile: ſed moveri ſolam terram

GSO Jvod eX motu terré celum videretur moveri.

RKeut dum qvis currens circulariter eſtimat tir-
eulariter moveri celum & terram. Hoc autem

falſum ſt ſed celum indefeſum jugiter volvitur
circa terram. Et niſi celum Jugiter movere-
tur: 101s mundus corruens rumperetur. Sie

revera per onmem modum maria omni hora?
tempore: & momento: movetur tirca terram

1id ℳ ios inezſanter cuſtodiene: protegent:
S onſerpant c. Plura Lector ſine dubio

non ve e exempl a.
*

Variat autem editio noſtra i in nonnullie

ab illa anni 1479, ex qva ſpecimina attulit
nuper laudatus von TMurr: ex iis, qvæ ille

in Diarii ſui pag. 39. tranſſeripſit, loco lacri-

moſe oaitioni⸗ a deo 9 imfulxionenm noſtra prin-
eipalis

4

lu
li
lo⸗
1a
i
nor
E.
vir
ert
rin⸗
anr
citi

mel

die

tar

ran:
Irta-
Aur.
vodl
n i
bant

rram

veri.

iir.

tem

Vitur
Uere.
Dir
tora!
rram
Lent:
lubio

nullis
ttrulit
e ille
latri⸗
prin
ipelss

17

ſe conditionis a deo influxionem, barbare qvi-
dem, ſed tamen rectius: ibid: infra pro hunc
ego invenio habet.
——
IIIe, qvi librum hunc aucoris ignoti,
eum adhuc informir eſſet ſi Eimnlicioriburqve rulis
& obſceurus appareret pretibut vibkur devote
ſupplicantium alßfiduis né lateret in obſcurit con-

cipalis editio ſanam tuetur lectionem lacrimo-

dita veritacs clara tenebrir in titulor & tytu-

los in paragraphos non modico labore diſtinxit
apud von Murr pag. 65. vocatur Mathias
Farinatorie de wenna; in editione Güntheri
nominatur de Wijenna, cetera conveniunt —
Frater ſacri ordinir beate dei genitricis &

virgini- MWarie de monte carmelie lebtorum Noa-
ert theologie minimus. Hicce Matthias Fa-

rinatoris, alias etiam Piſtorius dietus, circa
annum 1477 ſub Papa Sixto IV floruiſſe di-

pag. 410. ubi etiam copioſius de ipſius asi-
tur ſeriptis. L

In

citur in Bibliotheca Carmel: per unum e Car-
melitis Provinciz Turonig collekta Tom. II.

In prologo, qvem I. cit. ex editione
1479 integrum fere Diario ſuo inſeruit Wurr
legitur

P. 67 renuiſſe. Edit. Güntheri habit rennuiſſem.

P. 68 Amadeo. - - - 2 Amundo.
b. 69 In dialeléfo ſecundo. In deleto ſecundo.
Aca! Teo: , Alcabiciur, Theophilur
P.71 Phila?! — Alpha: de diurna regionum —
Philaretur -= Alpharabius de
ai iferentia egionum.

Quvatuor hujus operis ex ſeulo XV dan-

tur editiones, una fſceilicet etiam Auguſtana
anni 1477 per Ant. Sorg, & duæ anonymæ
altera 1479, altera 1482. vid. Weislingeri

Armamentarium ad annum 1479, & Mait-

faire Annal. Tom. V. p. I. pag. 44, ubi in
anno editionis pro numero ſeptenario per
errorem irrepſit ternarius ſc. 1473.

1477.

6

g.

run

cor
Pu
nes
ne⸗
M

rep
lar
ſui
aut
cel
L
ten

itione
Murr

ſen.

udo.
Ohilur
—
1 de

dan.
ſtant
ymæ
ngeri
Hait-
bi in

per

7.

aenax 115

1477.

1.

XXXII. FroRES UTRIUSOVE Junis.

Folio.

Conſtat opus hoc foliis 113⸗ & folium unum-

qvodqve columnis qvatuor; character typo-

& lineæ inæqvales; unus typus ſæpe duas
complectitur literas; ſuper vocalem : eſt loco

puncti lineola parva; nullæ adſunt diſtin ctio-
nes minores, ut nec ſi ignatura, nec cuſtos,
nec titulus, nec literæ initiales, nec diphton-
gus, nec ciphri foliorum indices,

Nominis autoris nullum in ipſi opere

reperitur veſtigium, nec ſcio, unde hanc re-
lationem deſumſerit A. H. Lackmannus in

ſuis Annal. Typograph. pag. 117. affirmans

autorem eſſe iſtum Pontificii Juris doctorem
celeberrimum Nicolaum Siculum de Tudeſeis,

Lucernam juris teſte Trithemio, alias Abba-
tem Panormitanum appellatum; nam neqve

H 4 in

rum eſt gethicus, parvus, admodum rudis,

in Fuabricii Bibl. med. & inf. Latinit, ed.
Manfi Tom. 5§. Pag. 134. neqve in Anton.

Mongitorir Bibliotheca Sicula Tom. 11. p. 08
& ſeqꝗq. ubi copioſe & diligenter de eo tracta-

runt, ſcriptaqve ejus recenſuere ſingula, præ-
ſens usqvam occurrit opus.

— — Senekfkus memoriam labefabtat. oculo-
rum atiem contundit. aurium ſenſum ebetaf.

nébrvornm irmitatem fatigat. Inter gye me-
moria eſt ex omnibus anime partibus maxime

delicata & fragilir — — contra defecfum vi-

ſus in ſenibur. ſagax humane nature tondicio.

vitri politi. aut ujusdam lapidis dyjaphani.
mirandum nimit remedium adinvenit, cum mi-
14 impedito medio viſus zmicaciut operetur i2
ohbjelbto. — – Primo theologi qvoddam reme-
gRium invenerunt per gvod omninm ſentencia-

In procmio autor, qvisqvis eſt, ita lo-
qvitur: Scribit Seneca fragilie eſt memoria

—

„

rum veterit S& nuovi teſtamenti principaliori-

bug okatt! dibzionibu. prout a ſingulis inchoa-

bant litteris Alphabet! ſub gvalibet littera col-

ocabant qvarumlibet diézionum lota ſignanter

ebi

ubi
tem
iy⸗
gi.
n
etl
lt
it
tit
gvi
NM.

0

t, ed.
Antoy.
P. 98
tralz.
Præ⸗

ita lo⸗
emoria
oculo⸗
ebetat.

N e⸗

jaxime
Uimn vi-
ndicio,
phani.
n mi⸗
kur in
rene-
encia-
aliori.
nehoa-
n ol.
nunter
uhi

2

ubi in ſacra pagina poterant reperiri haué ar-
tem ſecutur generalia gvedam jura ſve florer
civilis juri Deinde vero canonici recollegi ſin-
gula ſub ſinguliz dicponens litteris — — Vi-
denz in me jam Jexagehario (a) memoriam
ecligſari & multa gve (b) tentbam, à memoria
mea xkidiſſe. hoe opuſeulum rude comnegi.
michi conſulene in hac parte. aliis ipſum par-
ticipare uon invident michi ſimilibur. aut aliie
vibus ex (c) aliiz cauſie placuerit hoc habere.
Non enim ſeribo magiſtriz Sed rudibus guali⸗
ego ſum (d). Wec tyronibur. 9vibus in libris
HHI —ſſis

(as) Nicelaus de Tudeſchis igitur non, ut vuk
Lackmannus, eſt autor; ille enim, ut patet
ex Mongitore l. cit. pag. 99. natus eſt anno
1386, & Rteſte Epitaphio ibid. pag. 20 1. mor-
tuus anno 1445: nec igitur ad ætatem LX
annorum eſt proveétus.

(b) Apud Lackmannum vitioſe legitur maltagve.
(e) Lackm. male *

1

(d) Ex hae etiam eonfeſſione videre eſt, auto-
rem non eſſe iſtum Abbatem Panormitanum,
LIVCERNAM JURIS appellatum.

ſuic memoriam higere magis expedit. gvam

aſſoeſcere riditati. mn
onu
Sub calcem libri leguntur: Flores jurit uͤbe
utriusqve ex voluminibus ejusdem juris labo. lige
rioſficfime collebkti & compondiofisfime conſeripti derrt
Impreſſ Colonie Agrippine Per me petrum de ern
Olpe Sub anno a Nativitate domini M. cccc. Bu
ſeptuageſimo ſe ptimo Completi & finiti ipſo die gen
martis decimi nona. menſe Aug Rniunt der
leliciten. . ”e
1477. üien
XXXIII. PETRI SoCHEN TrINERARI. M ſen
UM IN TERRAM SANCTAM. uks
germanice. Qarto. dr
den
Itinerarium hoc, idiomate excuſum germa ſch
nico, foliis conſtat 116 in forma folio-.
rum qvadripartita;, absqve cuſtode, ciphris
&& ſignatura, characteres ſunt majusculi, me- kart
dium fere inter gothicam & qvadratam figu- en
ram tenentes. vy

Nul-

gvann

jurit
labo-

rum de

Mecccc.

o die

firiunt

RANL.

erme⸗
folio⸗
eiphris
i me⸗

n figu⸗

Nul⸗

SNesesyh 119

Nullum liber præfert titulum, ſed folia

tria priora occupat index capitum vel ſecti-

onum cum tali inſcriptione: Eyn regiſter

uͤber das buch von den weg zu dem hei⸗
ligen grab oder gelobten land vnd wun⸗
dern hiemit begriffen; & poſt indicem i in
extremitate folii Ztii. Sye hebet an das

Buch von dem weg oder czu dem heili⸗

gen grab oder gelobten Land vnd wun⸗
dern da bey vaſt kurtzweylig begriffen;

& in ſummitate folii 4ti. Von dem gelob⸗
ten land vnd weg gegen iheruſalem von
iren weſen vnd wundern die in dem gros⸗
ſen moͤr geſehen werdent; mox ſeqvitur li-
bri dedicatio his verbis: Dem hochwir di⸗

gen in got vatter vnd herren herren Bal⸗

dewino von ſteinfurt der kirchen bade⸗
bornen byſchoff ſag ich petrus pfarrer zu

ſuchen ſchuldig dienſt vnd gehorſamkeit.

4

Poſt dedicationem ſeqvitur ipſum itine-

rarium, idem nempe, qvod apud Conr. Ges-

nerum, Maittairium, Fubricium reliqvosqve,
qvos evolvi, hiſtoriæ litterariæ ſcriptores oe-
currit

*

1200 ruazg

currit ſub nomine Ludolphi de Suehem. Lu-

dolphus enim iſtorum de Suchem, ſicut noſter
Petrur de Suchen, eſt Suchenſis eccleſiæ pa-

rochus. Iter ſuum in Oriente fecit Ludol-
phut ab anno 1336 ad annum 1350 (vild.
PFreytagii Analecta pag. 9 919.) Petrus in de-

dicatione: als man zalt von der geburt

criſti M. CCC. vnd xxxvi — vnd dar⸗
nach als man zalt M. CCC. vnd l. gelas⸗

ſen. Ludolphus librum ſuum, in qvo memo-

rabilia itineris exponit, ad Balduinum, Comi-

tem de Stainfort, Epiſcopum Paderbornenſem
ſeribit, Parus non minus.

Apparet hoc itinerarium inter reliqv:
in terram ſanctam, ſub titulo: Reyß⸗ Buch
des heyligen Lands Francof. 1609 edita,
pag. 813 ſeqventi ſub titulo: Fleisſige Auf⸗

zeichnung aller gelegenheit, Reyſen, Gebraͤu⸗
chen — vom 1336 bis auf das 1350 Jahr,

geſchehen durch den Herrn Rudolphen

Kirchherrn zu Suchen in Weſtphalen — —
Jetzundt erſtmals zur Ergenzung dieſes Reys⸗
buchs gereu lich dertrtſchet. — Transforma-
, tionem

)

„ 4 4

R ſepu

tone
feri
l

tias
colle

utie

Aubi

men
ial

E
E

Pon

trinn

jant

845

LA.
noſter
ſie Pr.
Ludot.
0 (vid.
in de.
geburt
dar⸗
gelas:
memo-
Comi

lenſem

religya
Buch
edita,
Auf⸗
braͤ⸗
Jahr,

Reys⸗
orma-
ionem

ſphen

121

tionem nominis Ludolphi in Kudolphum facile
ſieri potuifie intelligitur, non vero ita Lu-
dolphi in Petrum.

. Nullas fere alicujus momenti diserepan-
tias deprehendi inter editionem recentiorem
collectioni Reysbuch inſertam, & noſtram
antiqvam: duas liceat afferre, & Primam qvi-
dem ex pag. 835. editionis Francofurtenſis,
ubi exſtar inſeriptio lapidi cuidam vel monu-
mento ſepulerali inciſa, ſic ſonans:
Vidi Piframides ſine te dulcisſime frater.

KkEtr tibi gvod potui laerjmans hœ motſta profudi, H
Er noſtri memorem lubturt hanc ſculpo qverelam
Sic nomen decimi Pyramidis alta R

Pontiſitis comitiszgve tuir Trojane triumphir.
Euſta ſex intra Caſaris ronſimiliz eſſe. W

Hic editio vetus pro latrgmans legit lIa-
erimar, loco profudi habet perfudi, pro tro-
Jane trojani, pro ufta luſtra. — Cum Pag.
845. edit. Francof. in Inſcriptione januæx
ſepulchri Chriſti legitur:

—

X

Axpice

122 GNeaexe

Awice plasma meum 4i tranß, ante ſe pul-

chrum
Quo triduo jacui cum pro te paſſus obivi,

Et Behemot dirum contrivi um pede plexum

ex edit. antiqva petenda eſt vera le Ctio: com-
vede plexum. ððYUMWU

Ad calcem libri legitur: Sie endet ſich

das Buch. von dem gelobten land. vnd
heyligen ſtetten. von den vil in der bibel
vnd ewangelio hir vnd dar geleſen wirt.

1477.

Sie qvidem annus impreſſionis indicatun, ſed

nec locus, nec nomen artificis: admodum
vero felici conjectura uſus eſt anfius, in Ber⸗
nouilli Samlung kurzer Reiſebeſchreibung:
Zter B. pag. 208. de hacce noſtra editione
mentionem faciens, dum addit: iſt ohne

„Zweifel zu Augsburg bey Guͤnther Zainer

„ gedruckt, wen er anderſt noch um dieſe

„Zeit gedruckt hat.“ — Güntherum usqve ad
finem anni 1477 libros impresſiſſe docet

von

“

v ..

von!

dH.!

hunc

nem

grol
„am
„ bil
donay
menli

ſceil: 1

Murr

tantur
rum 1
ment

menta

Dduran

Rum

domin

ditayi

ſnul.

ibi,
lexnn

1cONM-=

t ſch
vnd
bibel
wirt,

—

gitavit.

GNearxe 1323

von Murrs Journal zur Kunſtgeſch. 1ſter
Th. Pag. 62. illum vero etiam impresſiſſe

hunc Suchemenſis Parochi librum extra om-
nem ponitur controverſiam, obſervando,

qvod inter libros, qvos „ propter deum &&
„ amime ſue ſalutem anno 1474 & ſegventi-

n buz Giintherur impreſor civiz augufte

donavit Conventui Carthuſianorum Buxhei-
menſium, etiam occurrit opuſculum noſtrum
ſcil: libellus de terra ſunkfa in vulgari. vid.
MWurr loc. cit. D
Præter Bibliothecæ Regiæ exemplar duo
tantum hujus editionis mihi innotuere, qvo⸗-

rum unum memoratur in Weirlingeri Arma-

ment Cathol. Pag. 98; alterum inter monu-
menta typographica Monaſterii Benedicto-
Burani aſſervatur, teſte Zapf. 0 apud Bernouil-
Kum I. cit.: de tollenda difficultate cirea
nomina autoris diverſa neuter eorum co-

1481

„*„

1481r.

XXXIV. JaAcoßI DE VORAGINE LE-

GCGENDE SANCGTORUM. Fol.

Posſidet hic Bibl. Regia editionem in omni-

—

bus, ſi tempus modo editionis exceperis,

qvod ſatis mirari non poſſum, congruentem
cum illa, qvam in libro Merkwuͤrdigkeiten der

Garelliſchen Bibliothek dicto Pag. 88 & 89
deſcrinſi cel. Denir.

Qvælibet ſcilicet pagina diviſa eſt in
duas columnas; nullum habet titulum, nec
cuſtodes, nec ſignaturam, nec litteras initia-

les; folia in ſumma paginæ parte numeran-

tur ciphris romanis; charta eſt vilioris notæ;

characteres minores gothici: operi præfixus
eſt catalogus Sanctorum tribus columnis; in-
de ſeqvitur prologus, opusqve ipſum, qvo-
rum inſcriptiones vel tituli i in noſtro exem-
plari habentur eodem omnino modo cum iis-

dem ſcripturæ compendiis, qvæ effigiata ſunt
Pud Denis. — Etiam apud nos in tolio CLXV

lomdb

burg

eſt te
bet

egit

4pud
editi

c

fſ

berg

omni⸗

beris,

ntem

n der
89

ſt in
‚nec
initia⸗
jeran-
note;
efixus
; in.

JV0.

erem

m ijs⸗

ſunt
LXV
Hiſo.

voragine frater ordinir predicatorum. epiſto-
pus januenfir compilavit. Wſa tamen gvoniam
multorum ſanbtorum legendas gvor hor noſtro
tempore varte dioceſes Pene*†αdατlιr ροWπ habet.
dignum duximus etiam aligvor hit annecgere:
ue gvos dominus ieſus eriſtus ob ezorum maxs-
ma meritas miraculit clarere & toti orbi in-

noteſcere voluit: a nobi⸗ Flentio bertranſzantur.

Sub calcem in folio CLXXXIII Flinit
lombardica hi iſtoria per mandata Anthonii ko⸗
burger Nurenberge impreſſa Anno ſalutis 4 8r
(feil. lexxj.) gdur vero Aprilie tercig. Hæc

eſt tota differentia: Denis in ſua editione ha-

bet 1482 kl. octobr.: adde, qvod ille in fine
legit ha ſtoria, & qvod ſignum chartarum
apud illum eſt caput bovis, qvale in noſtræ
editionis charta non invenio.

Non habetur hæcce anni 1481 editio

apud- Maittairium in Annal. nec apud Koede-

z'um in Catalogo librorum ſeculo XV Noria
bergæ impreſſorum.

Hiftoria lambardira explicit, gvam iatobus de

1 —— 1482.

–—

126

1482.
XXXV. HENRICI PE PIRO CoOM-
MENTARIUS IN IV LIBROS
INSTTTUTIONUM. Fol.

Liber carer titulo, cuſtodibus, ſi ignaturis,

litterisqve initialibus; character typorum eſt
gothicus juſtæ magnitudinis cum freqventi-
bus, ut ajunt, abbreviaturis, charta eſt alba
& crasſior inſtructumqve eſt Præſens exemplar
marginalibus latis.

Autor incipit: Annuente mihi omnium
legislatore invibitfimo principe domino noſtro
eſu Chriſto eterni patris & dignisfime vir-
ginis filio hoc opus Inſtitutionum aggredior.
In fine: Ego henricus brunonis alias de piro

de colonia inter legum dobtores minimus Hoz-

opuſculum ex ſeriptis aliorum pro — augmen-
tatione hujus novelli Fudii lovanienſie explevi.
Singulis diebus poſt leltkionem Itorum mihi
a publico deputatam — hoc opus — aſſumſi.
Duobus foliis albis interjectis: Inhitutionum

ſen

plant

gyul

Atri⸗
cond

ipſo
folie

Fitui
plant
domi

Secug

Aur

idion

Co-⸗

Aturis,

n eſt
Venti.
t alba
mplar

nnium
noſro
vir.
Mcior.
piro
Hor

gmen-

levi.

miki

ſinſ.

jonum

ſu

Neu elementorum libri Summarium litterale &

vlanum exqviſitivſime collebtum Icholaribus j Juris

utriusgve plurimum ad ejusdem intelligentiam
conducens incipit. Eſt vero hoc ſummarium

qvaſi index operis Henrici cum hac ab opere
ipſo differentia, qvod inſtructum ſit ſ ignatura

foliorum.

Sub finem libri legitur: Expliciunt Ir.
Ritutionum ſeu elementorum libri Summaria

vplana Per me Johannem Koelhoff (e) Anno

domini Milleſimo Qvadr ingenteſi mo ofkogeßmo
Secundo In profeſto Epiphanie domini.

14833.
XXXVI. Tractat van Scaetſpiil.

Qvarto.

/

Autorem hocee opuſculum, qvod primum
idiomate latino conſcriptum fuit, agnoſcit
I gg Gallum
(e) Adeoqyve eſt locus impresſi ionis Coloniæ Agripp-

Pinæ, ubi ille ab anno usqve 1 470 ofücinam
habuerat typographicam. .

D

fnguris 141

rum, impresſis & coloratis.

12⁸

Gallum ordinis Prædicator: florentem ſeculo

XII nomine Jatobum de Caſulis vel Caſalit,

Ceſſulirt, Ceſoliz &c. maxime vero corrupte,

per confuſionem elementorum C & T., dea
Theſſalonia, ut apud Trithemium in Fabri-
i Bibliotheca eccleſiaſtica pag. 163 (5), vel
de Theſſalonica, ut in Conrad. Gesneri Biblio-

theca per Jo. Ja. Friſium. conf. QCvetif

Script. ord. Præd. Tom. I. pag. 47 1. & Lam-

becii Commentarii de Biblioth. Vindob. lib. II
Pag. 848.

Conſtat liber foliis 136, absqve ciphris

& ſignis diſtin tionis minoribus; ornatus eſt

igno inciſis ante litteras capitum
imitiales, magnitudine fere chartarum luſoria-

Ablſol⸗

(t) Sic etiam in manu exarato Catalogo Manu-

feriptorum Bibliothecæ Bremenſis, qvem in
publica venditione librorum Mölmanniano-

rtum acqvinvi, occurrit inter codices formæ

6 QArvadripertitæ: Jacobi de Theſſalonia ludus
Scbaccorum ſ. liber de moribas bominum &
officiis nobilium virorum. B

xue
rior
ſun
ddel

“ ſcas

cche
end
wel
ſali
50

cont
K
Tor
loen
euln
ſter
ten
hiet
—
ſabe
nor
bede
f

ſecvlo
ſalit,
rupte,
T, de
Jubri.
), vel
Diblio.
Qoetif
(Lam-

lib. II

iphris
us eſt
pitum
uloria⸗

Manu-.
Vemn in
mmiano-⸗
forme
1 ludur

u G

Abſolvitur capitibus XIV, qvorum ar-
gumentum præmittitur in duobus foliis ante-

H rioribus: in folio 3tio. Jer beghint een

ſuuerlick boeck van den tiituerdriif der
edelre heren ende vrouwen als van den

fſaaecſpiil. dar nochtant een jeghelic men⸗

ſche van wat ſtaet dat hi ſi vele ſconere

ende ſaligher leren we nemen mach. na

welcken hi ſiin leuen ſel regieren tot ende
ſalicheit ſiinre ſielen. Deinde narratur ori-
go & inventio ludi Schaccorum in capite ImO

conf. Cuſt. Selenus vom Schachſpiel pag. 24
& ſeqq. & Eucyclopœdiam edit. Novocaſtrenſ.
Tom. XI pag. 62 1. In Encyclopædia ſtatuitur
locum inventionis eſſe Indiam, tempus eſſe Se-
eulum Vrum, & nomen inventoris Siſſa. No-

ſter autem ita: In voerleden tyden was

een hougerdich onghenadich tyran ghe⸗
hieten elmaradab coninc tot babilonien

— hie crudeliter in ſuos proprios graflatus eſt
ſubdites: inter primores regni erat qvidam
nomine phylometer, des meeſters name
bedudet ſo veel als en minre des maets
of des gherechticheirs — hunc populus
1 3 enixe

130 sedusg

enixe rogabat, ut Regem de iniqua & perni-
cioſa tyrannide admoneret — — — hi boe⸗
gonte te dencken hoe hi ſiün liif mochte
behouden: ende den coninc tot enen eer⸗

baren leuen trecken. Ende maecte dat
ſcacſpiil in der ſtat van Babilonien. ende

dat tafelbret na der ſtat forme. Ende al

ſegghen vele luden dat tet ſcaecſpiil eerſt
ghemaect ende gheuonden wort in den
ſtride voer der ſtat van troyen nochtans
en iſt ſoe niet: mer tis ghecomen wt cal⸗

deen in gryecken. ende ic gheloue wel dat
tet in den ſtriit voer troyen eerſt gbermeen⸗

nieh gheopenbarr wort (g).

Conſtat Opuſeulom hiſtoriolis & fabu-
“ qvarum etiam maximam Partemn recor-
dor me puerum legilſe i in libro, qvi manibus

—

I 14 volgi
(g.) Encyclopdia I. cit. ,„Pluſicurs ſavans ont
16 „ cru, qv' il faloit remonter jusqv' au ſiege
„ de Troye, pour trouver l'origine du jeu
„ des echecs; ils en on attribue l'invention
„ à Palamede — — — cette opinion eſt
„ en effet deſtituée de tout fondement. Ci.

P

R 49

vulg
juter

muli

A
Ten

Lud.
Rer

Mme
den
hebl
eent

hen
ener
ſoſk
Gen
Me⸗
dei

perni.
N
hi be⸗

lochte

n eer⸗
e dat
ende
dde al
eerſt
den
Ntans
t cal⸗
l dat
meen⸗

fabu.
ecor-
nibus
volgi
Ront
ſiege
lu jen
ention
n eſt

ð

vulgi ſub titulo: Skiemt og Alvor teritur:

interſperſi ſunt freqventes flosculi latini, ha-

mulis vel notis parentheſcos incluſi, ex. gr.
Ajgue conſultum te diliget. argue Aultum.

Avertet vultum nec te dimittit inultum.

Tempore felici multi numerantur amici.
Dum fortuna perit nullus amicus erit.
Ludere taxillis bene reſpice quid fit in illis
PEer tua. ſpes tua. mors anima tua pendit in illit.

Ex iconibus qvædam repræſentat een

Man ſittende op en paert of op enen goe⸗

den henxt. Deſe ridder ſel op ſiin hoeft
hebben eenen ſtalen panſier. voer ſiin borſt
een ſtalen plate ghedect met enem houdem

ſchilde — een ſterke glauie in ſin rechter

hant ꝛc. alia repræſentat een Man mit
enem hamer i ſiin rechter hant ende een

ſpikeboer (a) i ſiin lufter hant: poſtrema
deniqve capiti præmiſſa XIVIo exhibet een

Man met langen crullenden haer. heben⸗

de in die luchter hant iii dobbelſteen. aen
P?4 in
H oa danice gi irur: Spegerbor.

1

ſiin gordel een buſſe mit brieuen. conf
Encycl. pag. 622. tom. cit. „Le gout dans

leqvel on étoit de moraliſer toutes ſortes
„ de ſujets dans les XII & XIII fiecles, fit
„ regarder le jeu des échecs comme une
» image de la vie humaine. Dans ces ecrits
„ on compare les différentes conditions avec

ales pieccs du jeun des échecs, & l'on tire de

„ leur marche, de leur nom & de leur figure,

„ des occaſions de moraliſer ſans fin, a la

„ maniere de ces temps- la.
Ald capitis XII verba ſeqventia: Tis
enen ygheliken man beter dat hi neme een
goede maghet dan een wedue. want die
maghet mach hi lichteliker tot ſinen wille
brenghen — in poſtro Exemplari manus ve-
tuſta hanc addidit notam: „Juxts illud. Virgo
3; virgultæ ffexibili perſimilis mores viri fa-

,cile perdiſcere poreſt vidua ſemper mortui

£

„ viri moribus inhærens novam vivendi re-

„ gulam non facile amplectitur .

1

Sub-

4

tere
dach

like

Tutn
rutn
ſegr
„ Ve
„ be
„ſe

„ in

eu I 33

eonß⸗ MM Subſeriptis libri hæc eſt. Int iager ons
dum heren Mm. CCC C. lxxxiii op ten viertienden
lones dach van februario: ſo is dit ghenoech⸗
, ſi ilike boeck volmaeckt te delff in hollant.
e une
eerits Hancce editionem Viſſer in Catal. libro-
8 vee rum ſec. XV. in Germania infer. impreſſo-
ire de rum pag. 14. citat ex Scriverii Laurecrantz
gure, ſeqventi cum titulo :„ Tractaat van den Tyd-
ilt „ verdryff der Edele Heeren en Vrouven,

„ genoemt dat ſcaak ſpel, verciert met veele

„ ſchoone hiſtorien. Delf in Hollant 1483

lis „ in Ato met plaaten. “
t die Aſſervatur in Bibliotheca Regia codex S
wile papyraceus fol. minori, continens opellæ jan
ve. jam deſeriptæ textum originalem latinum &£
Virgo magis completum ſed absqve figuris: hoôct*
ufkr. in codice nomen autoris Permutatum eſt in
orrui Jacobum de ſeſolis- in belgica autem verſione.
li re. nec nomen auroris nec translatoris vel Epitoma-

toris adparebant. Dispelcitur libellus manu
exſcriptus i in tra Carus qvatuor, quorum ulri-
zabb. mus;, qai in verſione impreſla deeſt, agit de

I 5 motis

134 GA
motu & progreſſu corum (i) & in hæc deſinit
verba: Explicit liber gvi intitulatur de mori-
bus hominum & de oficiiz nobilium. Seqvitur
tabula ſuper preſens opus ſecundum ordinem
Alphabeti — foliis duobus interjectis. Ex-
plitit tabula ſuper librum de moribus hominum
GSG vita nobilium. Completa ſub anno MCCCC
XI. V. In die marthe virginis per manum fra-
tris andree tonpel.

Cum libri Bibliothecarii Regii b. Möl-
manni his diebus publica ſub haſta diſtrahe-
rentur, in Regiam Bibliothecam devenit co-
dex in Fol. Mſtus, chartaceus, continens ver-
fionem belgicam libri de ludo Schacchico,
pictis iconibus ornatam, ſed diverſam ab im-
preſſa: in fine indicatum, qvod ſi ſit gheſchre⸗
uen vnde vulcommen bye Vietoor (k)
inde ſtede van brugghe 1480. — Non pro-
greditur verſio hæc ulrerius, qvam imbreſe,
nec

(¹) Coram in NRe lego, ſed, def ſi bi an an.
neſcio.
(X) Cognomen librarii enodare non rales.

.

dec

tino

Ade
um.
ex!

Rer

ſan⸗

hec
ten

weſ
vp
ſtrid
As
Eer
ſtali
voo
ſeild
han

deſinit
nori-
gvitur
rdinem
Lx.
minumn

Cα—

n fra⸗

Möl.
Trahe.
it co.
s ver.
chico,
lb im.
ſchre⸗
Pro.
reſſo
nec

Vuk,

135

nec comple Rtitur auclarium iſtud, qvod in la-
tino indicavimus eſſe codice.

Ex hacce verſione, qvæ latinas etiam

admixtas habet ſententas, corrigi poteſt viti-
um, qvod commiſſum eſt in verſiculo ſupra

ex impreſfſa allato; legendum enim eſt:
Rer zua, Tpe- zua⸗ mors tua, ſorz tua pendet
in illic.

Militi, cujus deſeriptionem ex impreſſa
ſupra tranſſcripſi imus verſi lone, in Manuſcripto
hæc tribuuntur attributa: Alſo wii leſen von

ten ouden perſien ſo ſal een Ridder aldus

weſen gheformeert. BEen man ſirtende
vp eenen goeden heinxt wel gheleert te
ſtridene met zuuerliken gheſmide overdect,
Als eens Ridders Heinxt of Hors. —
Eenen ſtalin helm vp ſiin hooft. Een
ſtalin panſier an ſiin liif. Een ſtalin plate
voor ſine borſt ghedect met eenen goeden
ſeilde — met yſerne Handſeoen an ſine
handen: ꝛc.

1

136 rssanh

7

Facit ceterum hæc verſio ad emendan-
da multa loca, qvæ tam vitioſa & incorrecta

occurrunt in impreſſa, ut absqve tali auxilio
ſenfum auctoris expiſcari eſſet qvam diffi-

cillimum.

1486.
XXXVII. Dat Jutiſche Lowbock.

Qrarta to.

1
—..

X
Liber hic, continens Leges Danicas a Wal-
demaro II in comitiis Wordingburgenſibus

anno 1240 latas, in idioma inferioris Saxoniæ

transfuſas, rarisſimis eſt rarior & quantivis

Pretii. Dubitarunt Eruditi an revera exiſteret,
& ad hoc usqve tempus tria tantum inda-
gare licuit exempla, nullum qvidem integrum

ſed vel in fronte, vel in calce mancum: unum

Bibliothecæ Regiæ exemplar nuper obtu⸗
lit Kuoblouch, Advocatus Haderslebenſis;
ſecundum olim poſſedit b. Sevelius (vid. Bi-
bliothecam Sevelianam Pars II. Pag. 51I.)

polſt ejus mortem cimelion hoc Muſeo ſuo
in⸗

“
4

—
—

ulr

Auc⸗
dwen
ſivit
ſer 0
Plur
de

tegr

au;
juct⸗

hn

endan.
Drreca
Auxilio⸗

diſſ⸗

ock.

Wal.
eüſibus
WOiæ
antivis
ilteret,
inda.
egrum
unhum
Obtu⸗
henſis;
d. Bi.
S)
0 ſuo
in⸗

Srase 137

inſtructisſimo intulit perilluſtris Noſter K.

Aucherus, qvi etiam tertium, Jvod ſupereſt,

exemplar in itinere ad exteros Bremæ acqvi-

ſivit, & cujus benevolo favori acceptum re-

fero, me omnia tria ad manum habere exem-

plaria, quibus omnibus opus erat, ut certam
de iſto libro darem notitiam.
In Maittairii Annal. Typogr. tom. V.
pag. 540. falſo adſcribitur anno 1483. ſub
hoc titulo: „Nomocanon Judicum, dat is

utiſche Lowbook, tribus libris e Danico

„ holſatice verſum editum in Holſatia 1483“

teſtis excitatur Proſp. Marchand, qvi in Hi-

ſtoire de l'Origine de l'Imprimerie pag. 78.

editionem hanc huic attribuit anno, ſeductus

nempe vitio typographico in Molleri Iſag. in

hiſtor. Cherſon. Cimbr. pag. 26 5 commiſſo.

Opuſculum totum, qvando habetur in-
tegrum, conſtat foliis 74 in forma, ut ajunt,
4ta; charta eſt firma ſed fuſca; typi gothici
juſtæ magnitudinis nec inconcinni, interdum
typus unus duas ſimul complectitur literas;

4 com-

4

1

138 Cdan

compendia ſeripturæ ſunt paucisſima; ſigna

diſtin Rionis nulla, excepto puncto. qvod ip-

ſum parciſſime adhibetur; folia nullis nume-
rata ſunt ciphris, nec cuſtodes occurrunt,

adeſt vero ſignatura: litteræ initiales capitum
jam deſunt, jam conſpiciuntur ornacæ figuris
ligno inciſis variisqve coloribus diſtinctis (1).

PFolii primi pagina anterior duos exhi-
bet Reges, Waldemarum cilicet filiumqve
Ericum, & qvinqve Epiſcopes ligno inciſos

coloribus obductos, cum tali ſubſeriptione .

Dyt ſynt de heren unde de biſchoppe de
dyt recht ghefundert hebben. — folio verſo
absqve ullo titulio incipiunt verſus ſeqventes:
De meyſter leret uns de ſynne
Van aller Werke ambegynne
Scholen wy gode deme heren .
Tho vorne anropen unde eren
Aldus ſy god to vorne benedvet
De uns van ſynden hefft ghevryet

(1) In omnibus cxemplaribne figuræ ſunt exdem,
ſec nen ſemper eodem mode illuminata.

Unde

—

Con
lis
prol
nihu
eun
diep
1a m
Prin
221
38
22
Prin

; — LN

De

x cl

ſgn
nume.
rrunt,
pitum
figuris

elh.

awi.
unqre
neiſos
Ptione
pe de
verſo
entes:

Unde

edem

139
Unde ſpreke in den ſuluen namen an
Des bokes vorwort ſo ſe ſtan.
Conſtat hic Vorwort ſive prologus verſicu-
lis 106: qvoad argumentum convenit cum
prologo proſaico reliqvis legis Juticæ editio-
nibus præfixo. In codice Bibl. Reg. qvi hane
eandem continet verſionem manu exaratam,

dispeſcuntur hi 106 verſus in qvatuor eomma-

ta minora ſive qvatuor prologos, ita ut verſus
primi 24 pertinent ad prologum primum
22 ſeqventes ad prologum ſecundum
38 ad tertium
22 ad qvartum & poſtremum
Prima præfatio in codice mſto ſie incipit:
Voldemar van ghodes gnaden
Konninck to dennemarke na rade
Synes rykes unde mengerhaͤnde
Prelaten unde heren an ſyneme lande
Hath den denen dyt bock ghegeuen
Dar ere recht is anbeſchreuen ꝛc.
De ander vorrede his inciprit verbis citatis
ex codice impreſſo
Dat recht ſchal weſen erlick
Rechtuerdich unde lidelick .

De

140⁰0

De drudde vorrede ita incipit:
De forſten ſcholen an rechtuerdicheyt
De lant richten unde an n klockheyt.
De verde his:
Konninck woldemar vorgenant

Des ſyn bort is wol bekant ꝛc. vid.
Rofod Ancheri Lovhiſtorie ſte Deel pag. 184;

in hac recenſione procerum regni, qvi in co-

mitiis aderant, Uo vel Ofo, Archiepiſcopus

Lundenſis, nominatur Chriſtophorur.

Ock was dar to den ſuluen ſtunden

Criſtoffer de ertze biſſchop to lunden:
e contrario Chriſtophorus, tertius regis filius,
qvi ibi aderat, non nominatur. In verſibus his
Ottonia per vitium typographicum vocatur

Oldenſee; codex manuſcriptus recte legit
Odenſzes aliud exemplum non erroris typo-

graphici, ſed incuriæ ignorantiæqve Trans-

latoris, dabit libri III caput 9num, ubi

hec verba: „ Clauſtrales non poterant ter-
„ ram, de qva plenam Landwern ſolvebant,

„ emere poſt generale Concilium, qvod In-

„ nocentius papa celebravit. danice: Cloſter⸗

„ men mue ey jordh kiobe ther Landwern

„gi
„in
Ilr T
dar
dem
ciue

liis

jure

Den

De!
Dat
Des

Det

Dat

etate

diris
ſinit

eßt

vid
194;
in co.

Kopur

den
den:
flius,
dus his
Ocatur
legir
ho.
Trans-
Abi
tt ter⸗
ebandh
od In-
loſtel⸗
dwern
gick

„ gick aff ſithen thet general conſili war ther
„ innocentius pawe haffde * — ita tranſtu-

IIt De cloſterlude mogen neen land kopen
dar men vul landwere aff dede Sedder

deme menen lade den pauwes innocen⸗
cius ſtedigede⸗

Nomocanone ipfo abſoluto ſeqvirar, for-

liis ſex exſcripta, exhortatio & admonitio de

jurejurando & perjurio:
Den werdygen hilligen geyſt int Am
begyn

De mote vorluchren vnſen ſyn⸗

Dat wy dusſe loboke wol begynnen
Des bidde wy marien de himmel konnyn⸗
gynen

Dat ſe uns vorbidde to gode deme

heren
Dat wy nummer mene eede en ſweren ꝛc.

Ulrimo loco eſt admonitio adverſus ebri⸗
etatem, qvoniam homines temulenti & ebrioſi
diris & exſecrationibus indulgere ſoleant, de-

ſinitqve liber in precationem ſeqventem:

K Seip

„₰

/

)

559

142 „
Help hillige frouwe ſunte Anna ſulff (m)

ͤ*

drude

Nu unde to ellen ſtunden Dat i is dick unde

vaken in waters noeet bevunden.
Anno. M. CCCC Lxxxvi.
Hæcce precandi formula lumen accipit
ex AKir Sanktorum pro Julio tom. VI. p. 26 t
& ſeqq. ubi narrantur miracula ſandtæ Annæ

1

& auxilia, qvæ experti ſunt nautæ & navigan-

4 . 4 2. .
tes, In tempeſtate maris opem Ejus imploran-

tes: p. 262. ,, adoleſcens Hungarus horrida

95
„ morte omnium animos vehementer affli-

7 4
„ gente — protendens manus & faciem in

„ coelum, auxilium Patronæ ſuæ clara voce

„ deprecatur dicens: Anna mater, una cum

22
„ Hoc modo in cunctis necesſitatibus ſuis ſo-

23
. dum verba compleverat, & ſubito omnis

„ illa

(m) Apud Ancherum Il. eit. irrepſit error typo-
graphicus nl pro ſußßf. 4

nimis tempeſtate exſurgente — vicina

filia tun & nato ejus ſuccurre, obſecro.

litus eft Annæ Præſidium invocare; vix

ſbi
ope

Pi⸗

eg

ipit
261
nne
igan⸗
Pran-
rride
eine
Aſli.
mn in

Voce

143

„ illa ventorutn undarumqve tempeſtas mirti-
„ gara eſt. Gc. p. 266. Alli in vitæ peri-
culo in mari conſtituti „cum ab aqvilone maxi-
„ mo impetu ventus aggrediens faciem ma-

»ris in procellas ſœvisſimas ſuſcitavit — unus

„ Dei matrem, alius virginem Catharinam
„ tertius vero & qvartus Jacobum aut Petrum
„ in ſua bona vocarent. — Aderat forte unus
„ in navi, qvi jam antea fuerat Annæ matris
„ expertus clementiam, qvi ita ceteros ad-

„ hortatur: Qvid, alt, vanis clamoribus in-

„ vitos coelicolas fatigatis? An ignoratis,
„„ qvod in hoc periculo Annæ ſunt nobis dul-
„ cisſimæ matris ſuffragia ambienda — tunc
„ illi omnes uno corde, uno ore Annam in-
5, vocabant, una & filiam ejus & ſuum uni-
„genitum ſalvatorem, ut a mortis periculo
„ eriperentur illæſi. “„ Ex his liqver qvid

„

ſibi velint iſta: Anna ſulff drude „ & qvod

opem ejus ſæpe (h. e, dick unde vaken vig.
J. C. Duhnert, Platt⸗Deutſches Woͤrterbuch
pag. 516.) experti ſunt navigantes.
Ceterum in recenſione editionis hujus

legum Juticarum eo brevior eſle potui, qvo-

K 2 niam

niam eam jam ante K. Ancherus in Hiſtoria
Legum Daniæ loc. cit. exacte deſcripfir, ju- XX
dicia Eruditorum multa de pretio verſionis
allegavit, lectionesqve ab aliis variantes edi-

tionibus excerpſit — pluras ſine dubio datu-
rus in nova, qvam prelo paratam habet, harum L “ l
legum editione. (n) WWie
(n) Prelo jam fubjecla eret Plognla Dac, cum N
Frichſenius §. Reg. Maj. a conſiliis Conferent. Pini
& a Bibliotheca, pro ea, qva ſemper eſt, huma- lus:
nitate, me admoneret, J. C. H. Dreyerum in
Specimine Juris publici Lubecenſis, Bytzov.
. & Wism. ſine anno edito, verſionem hanc anti- 4
qvisſmam Nomocanonis, albe ut ibi dicitur
corvo rariorem, jam dudum recenſuiſſe. —. eind
Deſcriptio Dreyeri, qvæ ſingulari cum exa. di
Qitudine & diligentia videtur efſe compoſita;, “ itia
4 tot in vocibus & circumſtantiis diſfentit a pope.
= noſtra, ut aliam diverſam editionem arguerrr s
ſibi facile perſvaderet lector: ſed obſervandum
. 1Imo. qvod in exemplo iſto K. Ancheri, qvo nl
uſum ſe eſſe indicat Dreyersi, folia priora Aen
ſint transpoſita, zdo. qvod ab incuria im-
preſſoris libri Dreyeriani nonnullæ originem
ducant diſcrepantiæ. “

96.

cu
erent.
huma.
n in
1toy.
anti⸗
lcitur
e. —.
1 exi.
oſita,
ltit
guere

ndum

qvo
priore
a inn.
ginem

“

CNae
1496.

XXXVIII. INNOGENTIUS III DE GON-

TEMTU MUNDI. Odavo.

— 15

Impreſſus eſt liber characteribus minutis go-

thicis, non absqve abbreviaturis, ut vocant;

folia infra ſignata ſunt, ſed nec numerata ci⸗

phris, nec inſtructa cuſtodibus; qvælibet pa-
gina habet columnas duas & in qvavis lineo-

las 30.

Titulus: Liber de contemptu mundi ſive

de miſeria conditionis numane a domino Inno-
centio papa tertio topulatus. In fine: Liber
de contemptu mundi ſive de miſeria humane con-
ditionie editus ſve copulatur ab Innocentio

papa tertio. Hermanni bomgarth de ketwich

viri ſolertis arte & impenſit colonie nuper im-
preſſus anno ſalutit. MW.ærcer xcvi. die xx menfit
ſeptembri Teliciter Jnen habet.

145

XXXIX. AroNEN MaANCINELLI
CARMINA. Qrvarto.

Opuſculum hoc, litteris romanis excuſum,
complectitur, ut in folio primo indicat titulus:
Antonii Wancinelli Carmen de Floribur. Our-
men de FPigurit. De Poetica virtute. Vitae
Carmen. Sub calcem legitur: Impreſſum Ve-
nétiis MW. cccc. lxXν“VII. die III decembris Per
Joannem de Cereto alias Tacuinum de Tridino.

Si non erraverit Maiftainiut vel potius
Orlamaſii 4 qvem ille citat, Johannes de Tri-
dino etiam antea, anno nempe 1493. Vene-
tiis impresſit MWancinelli Carmina de floribus,
de figuris, && de virtute poetica vid. Mait-
fuire Annal. Tom. V. pars poſt. p. 48. conf.

etiam Freytagii Adparat. Literar. tom. I.
P. . 690. l

I

ſum,
ulus:
Eur.
Ve.
Per

Gino.

INE

ee 147

SINE INDICIO ANNI LOCICVE.

XXXX. Spegel der mynſchliken Be⸗
haltniſſe. Folio.

. 4
Conſtat liber foliis 460 forma chartarum mi⸗-
nori; charta eſt fuſca ſed ſolidisſima, characte-
res ita dicti monachales, comparent 138, lig-
no inciſæ & coloribus diſtinctæ, figuræ ineptæ

& ridiculæ, loco literæ initialis capitum vel

ſectionis minoris adhibitæ, & magnitudinem
chartarum luſoriarum non multum exceden-
tes; folia nullis notata ſunt numeris; nec ca-

4 6 .» . .
ſtodes, qvos vocant, ſeqventis paginæ ini-
tiale vocabulum exhibent; nec adeſt fignatura;

nulla ſigna diſtinctionis prœæter punctum, non
ſemper ſententiis, ſed ſæpisſime verbis ſingu-
lis diſtingvendis inſerviens; in fine capitis vel

periodi minoris qvatuor crebro pundcta con-

fuſe poſita ſunt; verſus finem operis conſpi-

ciuntur ſigna admirandi & interrogandi in-
verſa, qvæ etiam ſæpe tantum verba a verbis
4

disjungunt.

kK 4 Ex.

148 TWnaN
Tr libris, qvi ſub infantiam artis typo-

graphicæ prodiere typis excuſi, non ullus fa.
cile eſt celebrior & notior, nee ullus plures

movit lites doctas, qvam Specalum huma-
na ſalutis; omnibus enim ingenii & do-
Ctrinæ viribus, alios ut taceam, conatus eſt
Ger. Weerman in Orig. Typogr. Laurentia-

næ ſuæ officinæ Harlemenſi primas hujus
operis editiones vindicare, at infelici ſueceſſu;

totum ædificiam corruit, &, qvam ambitioſe

Laptaverat, vetuſtatis laudem amiſit officina
iſta Hollandica, præſertim per repetitas curas
& disqviſitiones Cel. von Heineke imo. in

Nachrichten von Kunſtlern und Kunſtſachen

2ter Theil, 2do in Idée d'une Collection

AEftampes P. 432. &£ legc.

Conſlat Seonſum hoe ordinarie capitibus
45. qvorum inſcriptiones & argumenta attu-

lit von Heinete locis cir. Ex editione Speculila-
tina Pariſienſi anni 149 apud Jean Petit 4to. (0o)

(o) Hanc editionem, omnibus ignotam Bibllogra-
Phis, ex ſuo Muſeo officioſisſime mihi ſubmi-
niſtravit Profeſſor A. Kallius.

nonn
me
prine
rum
e d

tran
xili
but
kapit
d
moch
prin
teße
Jor-

6 .

V

7

Der

o.
us fi.
blures
uIma.
1s ett

ehtia.

hujus
ellu;
itiole
keine
curas
b. in
chen

Gion

ibus
attu⸗
lile.
lon⸗

gra.
bai⸗

Veen 149
nonnulla tranſſeribam, qvæ ad dispoſitionem
& methodum libri perſpiciendum faciunt: I⸗

primo capitulo agitur de caſiu luciferi & ſu0-

rum ſociorum: de formatione ade & eve &
de dignitate inſorum.
In ſecundo capitulo agitur de precepti
transgretfione: & de kominis zjebtione &
exilii hujus prolongatione. In predibélis duo-
buy capitulie patet nORra damnatio *in aliis
eapitulie ſegventibus patet noſtra reconciliatio.
Sed notandum eſt qvod in ſingulis capitulis
modus URe Jervatur qvod de novo efamente,
primo una veritas recitatur. Poſtea de vetni
teſtamento (etiam ex hiſtoria pr ofans) er 1/*
Rorie applicantur: gue ipſam veritaten SF 5

guraſſe comprobantur.

In tertio capnitnlo ineipit baß inkriußn

noſtre Jalvationir: ubi agitur de onteptione

& ſankiſicatione beate virginix. Cum euim

Deur humanam naturam ſumere decreviſſete

congrnum ſuit ut matrem de qva nafreretur
Premittenet. Mud prefgnratun erat Per. ré-
K 5 gem

*

150 Saanan £

gem Mragem (p) & ejus Ffliam per fontem
Bgualun in orto concli, o. O . Nelichs

4

Sed accedamus ad eam, qvam manibus

verlſamus, Speculi editionem, qvæ a nemine

hucusqve fuit deſcripta: eſt Speculum huma-
næ ſalvationis in diale um Saxoniæ inferio-
ris verſum, variisqve multis auctum addita-
mentis; continet nempe Evangelia & Epiſto-
las cum Glosſis ac commentationibus: aucka-

rium hoc reperitur qvoqve in editionibus in

lingva germaniæ ſuperioris procuratis Balil.
1476, Aug. Vindel. 1489; Reutling. 149:⸗

Aug. Vind. 1492. confr. W„eielingeri Arma-

ment. Cathol. p. 76. von Heinehe loc. eit.
g. C. Schelhorne Samlung fuͤr die Geſchichte
rſter Th. p. 4 17.

Non perſpicio, qvo factum it, ut Cel.

am Ende apud Schelhornium libr. cit. p. 419.
“ Per
(p) Idem hic error Aſtrages Ppro Aſtyages in om-

nibus Speculi editionibus ſimul & verſioni-
bus occurrit.

„ ler
„ m.
„ inn
anim

ilt e

ſonten
eſann

anibus
lemine
hbuma.
lkerio.
Addita.
pilo.
auchr.
dus in
Banl.
149.1
Artna-
e. elt.

hichte

Cel.
419.
per

n -
lſioni⸗

„ culi humanæ ſalvationis, oder Spiegel on⸗
»„ ſer Behoudenis, welches als eines der aller⸗

„ der Litul und der Anfang der Einrich⸗

„ ten iſt — && pag. 422. Noch muſſ ich

„ mit jenem Seculo haben, ungeachtet man

animadvertebat am Ende, ut ex ultimo videre
eſt citato, qvod von Heinehe jam in curis ſuis

per indicatum augmentum addattus de ſua
Speculi editione Auguſtana anni 1489 ſtatuere
potuerit: „Man ſollte dem erſten Anſehen
„ nach meinen, es ſey nichts anders, als eine
„ neue Ausgabe oder Ueberſetzung des ſpe⸗

„ erſten gedruckten Buͤcher bekannt genug iſt.
„ Allein aus der Nachricht, die ich davon ge⸗
ben werde, wird man ſehen, das man es
„ eher als ein ganz umgearbeitetes Werk
anſehen koͤnne, indem faſt nichts, als

2

—

2₰

—

„ tung von jenem Buche hier beybehal⸗

„ anfuͤhren das der Herr von Heineke in dem .
„ 2ter Th. ſeiner Nachrichten von Kuͤnſtleer
„ U. Kunſtſachen auch des gegenwaͤrtigen
„ Buches gedencket und es zu denenjenigen
„ rechnet, die nicht das geringſte aͤhnliche

„ inen eben den Titul gegeben hat.“ Non

poſte-

132 Ganedh

poſterioribus in hocce opus (vid. Idee d'un

„

Collection d'Eſtampes) judicium murtaverit,
dum die Spiegel menſchlicher Behaͤltniſſe Ba-
ſileæ, Auguſtæ Vindel. & Reutlingæ prode-

95
2
35
95
2
25

29

92
„ avec les évangiles & avec les épitres de la

29

29

99

2⁹

untes, ſimpliciter vocat translationes germa-
nicas ſpeculi decantati, conf. pag. 420. „Une

traduction alemande, ſans le texte latin, a
„ „v. . „ 3 . + 1. .
été imprimée en 1476 in folio, ſous le ti-

tre: Spiegel Menſchlicher Behaͤltniſſe. On

y trouve toutes les répréſentations, qvon

voit dans les anciens Mſtt. latins; ainſi pa-

reillement celles, qve Veldener a inſerées

dans ſa nouvelle edition flamande. Par

deſſus le traducteur a entremélé le texte«

Bible, y ajoutant même une gloſſe en ab-
bregé. — La premiere vignette eſt pareil-

lement la chute de lucifer, & la derniere,

1

le couronnement de la Saint Vierge. “

In illo, qvod ad manus eſt, exemplari

deſunt præfatio, index argumenti, ut & re-
iſtrum evangeliorum & epiſtolarum; hune

defectum calamo ſupplevit manus vetuſta, &

E

beh
der
mat

wal

deoen
tmnin

met

e dun

twerit,

iſſe r.

Prode.
germa-
„Une
Atin, 4
let.
ſ. Oa
qveon
nfi pe.
ſſerees
,ar

tedNe

de la
en ab.
arell-
miere,

(6

npli
Ere.
hunc

inel⸗

per den ewigen got. Dar vmme wart

incipit præfatio: De dar vele lude vnder⸗

wiſen to der gherechticheit de werden ſchy⸗
nen alſo de ſternen yn der ewicheit ꝛc.
opus ipſum ita incipit: Lucifers Val. Lu⸗
cifer ſprack Ick upſtige in den Himmel
vñ werde glick deme ouerſten. YVſaye an
deme xiiii. vnd Apocalipſis an deme xii.
Dat erſte capitel.
In godes Namen Amen Hyr heuet
ſick an eyn ſpegel der mynſchliken

behaltniſſe In dem gopenbaret wert

de val des minſchen vnd de ſpiſe Oft de

mate des wedderbryngedes. In desſem

ſpegel mach de mynſche erkennen vmme
wat ſake de ſchepper aller to rade wart (9)

den minſchen to ſcheppende Vnn wo de
minſche van des duuels drogniſſe verdo⸗

met wart vnn wo he mit der barmherti⸗
cheit he wedderbrachte to behaltniſſe. —

ℳ—

Luciſer de ouerhof ſick wedder ſinen ſchep⸗

he
7
(4) Vulg o adhuc danice dicitur: ieg er tilraads o:
decrevi facere hoc vel illud,

154 Ergen

he in enem ogenblicke vorworpen van der
hogede der hemmele. Vmme der ſake
wart gor to rade minſchlike nature to
ſcheppende Dat he mochte mit deme
minſchen lucifers val wedderbringen.
Dar vmme hatede de duuel den minſchen
vnd ſtalte ſich dar vp wo he en dar to
brechte dat he godes dor breke vnd
ouertrede.
To desſen ſaken vterkore de duuel
eme ſuluen einen ſlangen de do to male
vprecht ginge vnd ener maget houet had⸗
de. In den ſtangen ſlop de duuel vnd
ſprak durch ſinen munt drogeneftige wort
to der vrouven eua.
Speculum latinum (nimirum ex editione
ſupra laudata Pariſienſi) ſic incipit: Incipit
ſpeculum humane ſalvationise in gqro
patet caſur & ruina hominis & modus repa-

rationis.

Capi-

an der ð ð Cavitulum primum.

r ſake In hoc ſpeculo pvoteſt homo conſiderare
kure o Agvam ob cauſam creator omnium decrenit ko-

denme minem ereare. Poteſt etiam homo videne qvo-
ringen. mmogdo per dyaboli Fraudem ſit damnatur. Lus

inſchen . rifer erexit ſe contra creatorem ſaum domi-
dar to nunum ternum. Ey in iézu oculi dé xſo celo-
e vond † rum projebktus ſt in infernaum. Xt. ob bhanc
cauſam decrevit den- genus Lautmanum erearer
ut per ipſum poßſet caſur luciferi & ſociorum
77, . . 2. . 27 . „iſit „ ),
dunel ejus réſtaurare. de gvo Mai. xiiii. Qvaprop-
. 1/, „ . 7 7 . . . . „»
mnale ter dyabolus homini invidens Rihi inſidiaba
t had⸗ tur⸗ S ad precepti ransgresſionem ipſum du-
el vd cere nitebatur. GQvoddam ergo genus Rerpen-

e wort tis ſibi di adolus ligebat gui tunt erelktus gra-
dgiehatur & 7 canut virginenm habebat. In hunc
frauduloſus deceptor mali artifex intrabat. &

itione 1 veér os ojus logven verba deceptoria malieri
Intivtt narrabat. . “
eH
1n o In capitulo IIItio. Aſtrages ſach enen
u. winranken wasſen van ſiner dochter. —
In ſcholaſtica Hiſtoria (r). De koning
aſtrages ſach einen wunderliken droem ꝛc.
“ ex
Cupi. W DẽWZ

Scil. Pezri Comeſtoris.

H

156 Ctrsax

ex ſpeculo larino pag. 4. huc pertinet: apud

iullium tragum (s) narratur hpsſtoria hujus-
modi. Rex Grager Viſi onem mirabilem videbat.
„ In cap. Vto. Jeppe () offerde gode
ſine dochter. Judicum an deme .
In capite eodem qvinto, ubi de nativi-
tate Mariæ ejusqve familia agitur⸗ hi occur-
runt verſus:
Anna was ein ſe alich wyff.
Dre Maͤrien telede er liiff.
Dre manne hadde ſe to der ee.
Joachim Cleophas und Salome.
Joſeph wart marien gegeuen:
De telede Iheſum unſe geyſtlick leuen.
Alpheus de andre marien man.
De celede Jacob Joſeph Symon vnn
“ Judan.
De drudde maria wert tnicht verlaten.
De telede zebedeum Johannem Jacob

. = den groten.

7
(s) Leg. trogum.
(t) Forfan igitur viri vulgare nomen FJFeppe de-
rivandum ex Jepbta Bibliorum facrorum?

opid
ujur.

gode

nativi.

Cecur⸗

4

157

In eodem capite: Et was eyn deef de

hadde grote andacht to vnſer leuen vrou⸗

wen. Doch ſo liet he ſin ſtelen nicht aue.

Doch ſo wart he to deme lateſten erhan⸗

gen. Do wart he leuendich van unſer
leuen vrouwen dre daghe an deme gal⸗

gen vpentholden. 2ꝛc. talia multa laudantur V

exempla hominum, huic vel illi vitio dcdito-
rum, qvos omnes, qvando ad anguſtias re-
dacti eſſent, e periculis imminentibus eripie-
bat Maria, ſi illius modo opem implorarent,
horasqve ejus asſidue canerent.

*

V Bibliorum Sacrorum in lingvam Saxo-
nicam vulgarem translatorum Bibl. Reg. duas
mihi ſuhminiſtrat editiones, alteram Coloni-

enſèm ſ. a. & alteram Lubecenſem anni 1494;
cum neutro horum conveniunt verſiones lo-

corum biblicorum i in Speculo obviorum; v.
c. in Cap. VIII. finitur hymnus angelicus,
deſumtus ex Luc. 2do. ita: in ertrike ſy vre⸗
de allen den mynſchen de gudes willen
ſint. Item in fol. Speculi 77 ex Joh. 2do.
Weyßf wat is dy⸗ vnd my gemeneſt. ibid.
1 Brin⸗

7

Bringet deme houemeſter — vnd alſo
man des gedruncken hefft ſo gifft man
den ſnoden. Item ex Geneſ. 1. fol. Speculi

CCXVIII. In dem ambegyn ſchoep got

hemmel vnd erde wente de erde was yvdel

vnn leddich vnd vinſterniſſe weren vppe
dem antlate des Affgrundes vnd de geiſt
godes wart gedragen vppe de water.
Caput XXXIX. in folio 3 14to. agit de ex-
tremo judicio, dat lateſte gerichte; porro ca-
put XL. wo criſtus ſine vader ſine wun⸗
den wyſet vnd Maria eren ſone ere bruſte;
caput XLI. De pyn der verdomeden in der
hellen; caput XLII. van den vrouden der
ſalighen: ordo talis capitum convenit cum
iſto, qvi obtinet in editione Auguſtana Ber-
geri apud Schelhornium l. cit. ſed inverſus
eſt hic ordo in Speculo latine Pariſenſi, &
capita ita dispoſita — in capitulo XXXIX.
criſtus oftendit pro nobir patri ſua vulnera. &
maria oſtendit fllio ſuo pelctus & ubera. cap.
XL. audiamus“ qvam diſtribke criſtus vult in ju-
dicio judicare. XLI de pena damnatorum.
XLII de gaudii⸗ beatorum.

d alſd
t man
Specnli
got
6 pdel
pppe
e geiſt
de ex.
rro e.
wün⸗
ruͤſte;
in der
n der
ir cum
n Ber⸗
verſas
nſi,
MIX.
ra. &
. cip.
in iu⸗
torun⸗

In

159

In foliis 324 & 25 enumerantur de
vefteyn teken des Jungeſtendages. —

Sanctus Jeronimus hefft funden in den

Abrahamſchen Bokeren veffteyn teken des

ſareſten gerichtes Jeſu unſes heren. ’J”JJM

Video qvindecim hæcce ⸗ igna, extremum

DB anteitura judicium, eſſe eadem, qvæ von Hei-

neke in libro ſuo, Idée générale dicto, p. 390. &

A'Annone in Diario Murriano ter Th. P. 12.

allegarunt ex alio libro, in hiſtoria incunabu-

loxum artis typographicæ celeberrimo, dicéo

Der BEndtkriſt : de Autichrifto: nec ullus
dubito, qvin vel ex Speculo vel ex libro de

Antichriſto compil latus ſit iſte libellas danicus:

The femten Tegn forren wor Herres ſtrenge
Dom ſkal komme. Kiobenhavn hos Goſztes
af aemen 1509. 8V0.

Folio 451 hefft an de ſouen Bedroff⸗

niſſe vnſer leuen frouwen; & folio 456.

heuet ſick an de ſeuen vreuden unſer leuen
vrouwen: habentur hæ ſeptem triſtiti? to.

tidemqve lætitiæ, in lingvam vernaculam ver-

LE 2 ſæ

160 e
ſe, in libro, ſub nomine Vor Frue Tider
notisſimo, evulgato Pariſtis 1514 Lipſiæqve
1512. 12 mo.: eſt vero ordo inverſus & pri-
mo lœſisſ en god bon iomfru maries ſyw
gleder til loff oc eere; & deinde. En bon
ſom leſisſ ſkal iomfru marie till loff for
de ſyw drsnuelſer hun hagde her pas

Jorden.
In folio 460 poſt enarrationem leptima

lætitiæ, qvæ eſt coronatio beatæ virginis, ex-
tat formula finiendi: Deo gratias. nec ulla
alin concluſio operis. .

XXXXI. De denſcke Kroneke.

Quwarto min. vel 8 maj.

—

— 1 7
4

Exeufus eſt hic liber in charta nitidæ albedli
nis absqve ciphris & cuſtodibus, ſed folia li-
teris Alphabeti majeribus infra ſi ignata ſunt;
qvoad ſtigmata obſervari meretur, qvod, præ-
ter punctum unum, interdum ad ſententias
diſtingvendas adhibeatur qvaſi-comma, obli⸗
qve inter voces Poſitum.
Titu.

SS

Oder
Pliegve
es ſyw
Een bon
off for

r paa

epeime
nis, ex.
nec ulla

Albedi.
lia li.
a funt;

pre⸗

tentiis

obli

Titu.

Titulus, in folio ſeparato exſeriptus, in-
teger hic eſt: Dyt is de denſcke kroneke

de Saxo grammaticus de poeta erſten

gheſchreef in dat latine vnde daer na in
dat dudeſck gheſettet is vnde inholt dat

vi.aan Abrahams tiden is dennemarken eyn

konninkryke ghewezen vnde ſodder hefft
egene konninghe vnde heren alletijd ghe⸗
hat Vnde dar tho van vele groter man⸗
heyt ſtarke vnde vele grote werke mit vele

meer wunders de gheſcheen ſyn by dysſer

konninghe vnde dat denſcke volk.

Hujus chronici mentionem facit ex re-

centioribus Klotzius in prolegomenis ad ſuam
Saxonis editionem p. 21: „Interpretationes,

„ ait, Saxonis exſtant variæ. Priusqvam enim

„ latina lingva prodiret illius hiſtoria, lege-
„ batur eo ſermone, qvo Saxoniæ inferioris

„ cives utuntur. Ea interpretatio paulo poſt
„ a. 1480. prodiiſſe fertur. , Langebekiut
etiam in catalogo librorum danicorum, ætate
& raritate inſignium, hocce chronicon annu-
meravit libris Seculo XV impresſis. v. Danſk

L 3 Siſtor.

Siſtor. Alman. for 1764. — Exemplaria
vidi in Bibliothecis, præter regiam, Suhmia-

na (u) & Ancheriana; eſt qvoqve in Muſeo
Hielmſftierniano. (x)

Nullus ante me, qvantum qvidem ſcio
rectam & exactam de hocce ſcripto dedit no-
titiam: toto aberrarunt coelo omnes, qvi ſibi
perſvaſerunt eſſe verſionem operis Saxonis
Grammatici, cum in hac editione tantum ha-
berur Thoma Gheysmeri Compendium hiſtoriæ
danicæ ab initio ad Wa'demarum IV, in ling-
vam Saxoniæ inferioris verſum, & ſimul con-
tinuatum usqve ad mortem Chriſtiani Imi.
Vix vero proprio marte hoc indagaſſem, ni
me edocuiſſent Perilluſt. Suhmius & Prof.
A. Kalliurt.

Com-

(u) Exemplar nitidum — pertinebat olim
Langebekinm.

(&x) In cujus catalogi part. Ima recenſetur pag.
333. ſub No. 24. hac addita nota: „„ Den
endes med Kong Chriſtian 1. og er udtt
for 1500. “

mpliria
uhmia⸗

n ſeio⸗
dit no⸗
vi ſibi
Axonis
tum he-
iForie
in ling.
ul con-
ni Imi.
lem, ni
X brot,

Com-

olim ad

tur pag.
„ Den
er lrykt

Muieo

D 163
compendium hoc Gegemer in lingva
eriginaria latina edidit Langebekine inter

Secriptores Rer. Danic. medii Ævi Tom. II.

p. 286-400; latuiſſe opinor virum ſagacisſi-
mum, de denſcke Kroneke eſſe verſionem

compendii Gheysmeriani; alias obfervatio-

nem, notatu dignisſimam, ſilentio non præ-
teriiſſet.
.
Erat 7Thomar Gheyjsmerut Straleſundia
eriundus, profesſione monachus vel frater
conventualis Ottonienſis; conſummavit opus

ſuum 1431; ab initio vero usqve ad Canu-
tum VI. hiſtoriam Saxonis in compendium

redegit, mutato tamen ubiqve clasſico & co-

thurnato Saxonis ſtilo, additisqve hic & illie
de ſuis nonnullis, qvæ in Saxone non reperi-

untur. Et non ſolum Saxonem contraxit
Gheysmerus, verum-etiam poſt eum hiſtori-

am danicam a Canuto VI ad Waldemarum IV

continuavit, res geſtas uniuscujusqve regis

maxime memorabiles compendioſe narrans.

(Ex prooemio Langebekiano loc. cit.)

L 4 Poito.

Epitomator hic Saxonis tam diligenter
& accurate eſt translatus impreſſusqve, ut in
minimis etiam cum textu Langebekiano latino
in pluribus, qvæ qvidem contuli, locis con-
veniat: Prologus v. c. ſic incipit: De werke
onde hanterynghe der denen de hefft to hope
ſereuen eyn de daer was wys in der kunſt
grammatica. Poſt prologum Sectio iſta, qve
apud Langebekium inſcribitur: Excerptum de
prologo Saxonis, in germanica translatione
hunc præfert titulum: Dyt ys de Be⸗
wyſing he van den Reſen. In hac

ſectione Sinus Limicus, ut apud Langebeki-

um, vocatur lymphyor. De Fionia vero
habetur ſeqvens, qvod textus latinus ignorat, .
encomion: In dat oſten van Jutlande
ouer eyne cleyne veer (leg. mer) daer licht
eyn beuloten lant dat het Feone dat dar
ghans vruchtbar is vnde gut vnde nut⸗
ſam — in Scripror: tantummodo legitur:
Ad orientem Jucie modico diſtintta paſſagio
Fkonia inſula,

7 2
„

Serr Ex noſtra editione firmari poteſt con-
t n jectura Langebekii ad narrationem de Odino,
Ago. amplexus Rindæ Ruthenorum regis filiæ am-
scon⸗ biente: Langebekius tom. cit. p. 300. pro
wete Wetam arte medicam ſe futeiur mavult veri-
d hoge tam in arte medicinali Je fatetur — & ver-
kunſt Kfo, nullo expreſſo nomine, narrat: he hadde
e ſik do to ghemaket alzu eyne iunkvrouwe
n e yvnde ſede ſe wol arſtedyen alle zuke.
htione
S8. Arpud Langebehiumn 1 cit. p. 344. irrep-
In hhc ſit erratum, neſcio an typographo imputan-
Lebtti dum, qvodi inter Addenda & Corrigenda ad T.
1 vero II. Scriptor. nen invenio. Haraldus repu-
noth tan- Jorſan dem Crifti inanem, eo qvod ſibi
tlande proſpere eeniſſet, eam Kcut faciliter acctpta-
lich verat, rijecit. Ut per ſe patet, excidit poſt
t dar ſihi Particula negandi non v. minus, ſine qva
nut⸗ “”W contextus bene non conſtat. Verſio habet:
nn . HZarald mach wol ſcheen do he ſach

g,su dat id nicht luckeliken vorghink do
mende he ock dat idt nicht en were vnde
ghaff ock den chriſtenen louen ouer.
L S Poſt-

16906s Rree
poſiqvam in fine hiſtoriæ Waldemari I.
narraverat Gheysmerus de literiz imperiali-

bus ſub aureir bullit, gas Wektildis (in ver-

ſione Mette) regina relibza Abelir poſtmo-

qum in odium Danorum deſtruxit — transla-

tor adjecit: men dyt en ſettede Saxo nicht.
— – Infra ſub hiſtoria Canuti VI. Gheysme-
rus latinus habet; hic terminatur opus Saxo-
nir circa unnum Domini WCXC; fimiliter in
verſione: Hyr gheit dat nu vth dat Saxo

ſette van den werken der denen — cum

hoc additamento vnde mach wol ſcheen dat

he ſyn leuent endede mit der hyſtorien in
den jaren vnſes heren alſe men ſchreeff

mece.

1

Pag. 387 in Scriptor: ad locum de Rege

Abele fratris interfecti theſauros Roskildiæ

qværente, qvomodo Roskildiam veniens in
dibta iſta nihil aliud invenit, qvam unum ha-

bitum tum corda pro ordine intrando; Lange-

bekine excitavit variantem lectionem: pro Fra-
tre Minore, id qvod etiam translator effinxit:

he vand anders nicht in der kyſten men
alſo⸗

— — — —

mari I.
periali⸗
in ver.
poſtmo-
transla⸗
b nicht.
eysme.
Hryo-
liter in
Saxo
— cum
en dat
ien in

chreeff

eRege

Kildie

lens in
lim ha-

Langt-

0 Fra-
Khnvit:
n men
alſo⸗

/

alſodanich ein ghewart (ghewant) alſe de

Brawen brodere hebben mit der korden.

Sub hiſtoria Waldemari cognomine At⸗
terdag legitur hic in folio 157 pagina aver-
ſa notum iſtud, civitatibus Hanſeaticis datum,

reſpdnſum: Souen vnde ſouentich henſſen

hebben ſouen vnde ſouentich genſſen 2c.

—

In initio imperii Waldemari IV termina-
tur Epitome Saxonis per Gheysmerum conf.
Scriptor p. 393: ac qvæ ulterius ex codice Mag-
næano deſumta excudi curavit Langebekius in

integris qvatuor foliis, horum nihil in no-
ſtra, de qva ſermo eſt, editione occurrit;

illa contra filum ineeptum continuat, dedu-

cens hiſtoriam Principum ſuccedentium usqveé
ad obitum Chriſtiani Imi 1481.
Claudicur deniqve liber ita: Do he
(Chriſtianus I.) denen konik gheweſt hadde
in dat xxxiii yar do bleef he doth to ko⸗

penhaghen vnde wart begrauen to ros⸗

ryldis in ſin ine capelle i in dem dome in dem
vyare

8 .

D

7

yare M. cccc. lerri in deme xxi daghe in
deme mey mane — — wat hir nu na ghe⸗
ſcheen mach van der herſchop edder an⸗
ders des rykes weghen in tokomenden ty⸗
den de moghen nu nicht mer hyr na wen
to vorn declareren to ewighen tyden vor⸗
gheten to ſchriuende vnde noteren vnde
de denſchen Croneke dar mede to vorboe.

terende.

Hæc concluſio, præter reliqva veneran-
deæ vetuſtatis ſigna, eſſe poteſt pro argumen-
to, editionem noſtram Paulo paſt 1480 eſſe
procuratam; ſi enim longo abhinc temporis
intervallo prodiſſet, editor ſine dubio preci-

bus, i IR coneluſione contentis, feciſſet ſaris. .

XLII. APDRIANUS DE REMEDIIS UTRI-
„ . *
USQVE FORTUNE. Fol.

In fronte: Incipit liber de remediit utriurgve
fortunæ proſpere & adverſz. Copulatus per

Tvendam Adrianum LCartuſi⸗ enſein & ſacre the-
ologie

. N

leen Ä159

1

he in H . ologie profeſſorem. Ad calcem: Evplicit li-
ghe: der de remediir utriusgve fortune proſpere &
oe unh agdverſe Copulatus per qvendam Adrianum
en tf. Cartufienſem & ſacre theologie Pprofeſorem.
awen hnpreſſur in alma univerſitate Lovanienſt in

7

n voͤr gomo magiſtri Johannis de W'eſtphalia.
vnde M .
orbe⸗ Apparet hæc editio, Maittairio ignota,
primo in Theſauro Bibliothec: ater B. p. 69.

laudaturqve ut editio rarisſima & prima: ex
nern. Theſauro Bibl. eam iterum protulit Clement
umen- Bibliotheqve cur. tom. I. Pp. 56, & hunc dein-
0 ele Qegfcitavit Viſſer in libro dicto Uitvinding der
1poris Broekdrukk. app. p. 57. ubi autumat hoc opus

hrecdi·. ceirca 1475 fuiſſe impreſſum, cauſam afferens,
i. vod Lovanii artem rypographicam eo tem.
pore exerceret Johannes de Weſtphalia. conf.
Maittuir. Annal. Typ. tom. 1. p. 260.

rRI-
Conſtat liber folliis 70 non qvidem in
fummitate numeratis, ſed infra literis Alpha-
re beti ſignatis: titulus, cuſtodes, diphtongi &
„pr ſKtigmata minora deſunt; forma typorum eſt
the gothica; ſingulæ paginæ dividuntur in colum-

logie neas

2

170o CSrasune

nas duas, & in qvalibet elumne erllant li⸗
neolæ 42.

De autore legatur Fabricii Bibliotheca
med. & inf. latinit. edit. Manſi tom. 3. p. 180.

„ Hadrianus Carthuſianus in Carthuſia vicina

99

3 & Hollandiæ, circa annum 1410. exemplo
„ Franciſci Petrarchæ ſcripfit librum de re-

„ mediis utriusqve fortunæ. “ .
Opus autor diviſit in libellos duos: in
primo monſtrat gvod virtus nungvam credat le-
tiy. negve blandis attollatur. In ſecundo gqvod

contemnat minas., negva adverfir ullie terrea-

tur. — prout ex collogvio T & C faciliter
tomprehendi poteſt ut ſcilicet cultor virtutir. &

amator veritatis C vocetur. T vero Zro va-
nitatis atgve viciorum ſervus nuncupetur. —
In liuro priori fol. 25. gloriatur Z ſe libros
componere, ad qvod reſpondet C. hodie gvis-
ꝗvis aligvid pingere in membranis didicit ma-
nuqve thalamum (calamum) verſare ſcriptor
vult haberi. omniz doctrinæ ignarus ingenii
expert

monti 8. Gertrudis in confinio Brabantiæ

theez
10.
lcing

ntie

nplo

1e.

. in
t le.
Avod
reu-
lliter

.G

A.

lbros
Nvin-

iotor

geni
Gert

1475. (y)

II
eopere artis Agent huic fariang lißro⸗ non

E. Wat. DMDMU

XIIII. AxTDOPARIUDN ANIM.
Polio.

Nullum habet præfixum; titulum claudirur

hac ſubſcriptione: Liber gvem Antidotarium
anime vocant predicatoribus ac etiam contem-

Plationi inſiſtere volentibus pBerutiligſmus cor-

recfus & ſollicite emtndatus Imprtſſusque in
aln univerſitate lovanien ſi in domo Lobannis

de W Rphalia.

N

Impreſus eſt hic liber iisdem characteri-

dus eadem forma, eadem charta; ſine titulo,

ciphris, diphtongis, diſtinctionibus minori-
bus, ut proxime præcedens Adrianus; pagina
etiam qvævis conſtat columnis duabus & qvæ-
libet columna lineis 42: hinc liqvet Antido-
tarium prodiiſſe eondem tempore 9: circa

–

. Ambo opuſcula extant in Bibl. Reg. in uno
ligata involucro.

„

Opus ipſam anteredit Tubula alphabe-
tica in librum Jubſegorntem Anthidotarium
anime appellatum. deinde Incipit liber aureus
qvi antidotarius animarum dibktus eſt. Non
modo dobtoribuy aut predicatoribut verum eti-
am cunktis Chriſti Fdelibus perutilicf. mus uc
ſumme neteſſariut. Qvia in eo de preſervati-
one & reparatione anime peccatricis trabtatur.
Qvem qvidem ita emendatum impretſi ut gvic-
qvid hoc in libro dicitur. ſacris aubt oritatibut.
rationibus naturalibus, pulcherrimirqve aptro-
batur algve corroboratur exemplis. Pulchro-
rum horum exemplorum magna pars legi Po-
teſt in libello ſupra allegato, Skiemt og Al⸗
vor dicto, hinc nullum ſpeciminis caulſa trans-
ſeribere obus eſt. .

XLIV. BaRrHOTCONMEI MoNTAGNA-
NE CONSIHA. Fol.

1

Conſiliorum Montagnanæ apud Maittairium
tom. V. p. 2da. pag. 79. duæ ocrurrunt edi-
tiones, annorum Icil. 1497 & 99; illa, qvam
mani-

hahe.
nrium
ureut
Non
tti.

A a

bati⸗

katur.
vie⸗
tibur.

Wo.

chro⸗
i po⸗
Al⸗

ranu⸗

NA.

iriumn
edi⸗
gvam
mani⸗

manibus verſamus, & qvæ nec tempus nec lo-
cum impresſio ionis indicat, ni fallor, prima eſt,
iſtisqve duabus vetuſtior.
Eſt magnæ molis opus, foliis conſtans

33 1 in forma chartarum maxima, impreſſum

absqve titulo, literis initialibus, ciphris, ſig- .
natura, reclamantibus, diphtongis; char acter
eſt ita dictus gothicus parvus, compendiis .
ſeripturæ plenus; ſingulæ paginæ in duas
dispeſeuntur columnas, & Jvælibet columma
complectitur lineolas 60. D
Regiſtrum rerum & conſili iliorum 4 pri-
ora occupat folia; ſeqvitur opus ipfum cum
ſeqventi præfamine: We de nobir bene meri-
tus Bartholomene montagnana obſeurus relin-
gvi patiatun: & eorum gut pro langventium
Joſpitate tutandae aut Jam contrabltis gritu-
dinibus depellendis religvit medici venayis ſur
bleventur. Qve undiqve ab eo antea Warſin. 2
conßilia legebantur: in unum eorpus compilaſſe
Nuduimus.: & eo gvidem ordiue ut gve ad ca-

Ppitis dispofitionem attineant: rdari prefe-
rantur. Ec.

— M Duos

174 Sa
Duos Patavium gloriatur ſe habuiſſe

Bartholomæos, eodem cognomine, ex oppido
Montagnana deſumto, inſig ignitos, Seniorem

circa 1440 florentem & Juniorem in fine
Seculi XV. & ab initio XVI. Confiliorum,
qvæ ad manus ſunt, autor eſt ille ſenior Bar-

tholomæut, cujus elogia eximia legi poſſunt i in
Jo. Ja. Mangeti Bibliotheca Scriptor. Medice.
tom. II. pars 2. pag. 349. in Bernh. Scardeo-
rviji Antiqvit. Patav. pag. 212. in Joh. Sam-
buti Medicorum & Phil oſoph. aliqvot Ieones
fub No. 57. Bartholomæ qvidem juniori
Conſilia hæc c. W. Keſfinerut i in Lexico me-
dicorum erudit. pag. 558. & C. G. Jöcherns
in Lexico Erudit. tom. I. pag. 826. teſtimo-
nio nitentes Patini in Lyceo Patavino, con-
tra reliqvorum Biographorum autoritatem at-
tribuerunt: hoc vero omnino eſſe falſum, &D
. ſeniorem Bartholomæum revera hæc conſi lia
ſeripſiſſe & elaboraſſe, ex multis edirionis no-
ſtræ Principalis locis evinci poteſt. Sic

Conſilium XXXI. in folio 63. ſiblerip.
tum eſt: An Padue 1439. 14 Febr. per

eximi-

9

buiſſe
Ppido
torem
fine

Prum,

Bar.
nnt in
ſechie⸗

rdeo-.

Sam.
cones
Miori
me.
herut
kimo-⸗
con⸗
m a.
n, &
nſlia
5n0-

erip⸗
ver

ximmi.

ximium artium & medicint docforem domtnun
mas Mram de montigana.

Conſilium XXXIV. in fol. 75. Anno le-
gis gratie. 1439. menſ. aug. per famoſicſi rße mum

artium & medicinæ dobtorem dominum magi-

ſtrum Bartholomenm de Montagiana Padue.
Conſilium XXXIX. fol. 91. Aktum padue
anno legia gratie 1436. Die vero prino Ja.
nuarii.

Conſi lium XLI. fol. 97. Anno 1438.
padue in apoteca angeli per d. m. b. de mon-

tagnana.

Anmn fol. 123. Conſilium * XILVI. datum me-
dico cuidam Siculo Bartholomæum conſulenti,

hanc præfert inſcriptionem: Ma fuit. infor-
matio gvam ſeripfit phiſicus ſriculur. — Caſus

talir eſt juveniz qvidam annorum forte qgva-
draginta ſi juvenir dici poteſt habitudinir bone

utens bonis cibariiz ocio tamen vacans qvia re-

giiu abſtinens a coitu fere ſt annus
M 2 W zvum

=

176 Fgxsaung

gvum in tihia dextra Ut ad oam uß t in-
trinſvcus xcf vam caliditatem — — videtur
mihi res nova & meis temporibur iandita.
Hunc caſum copioſe & magna cum diligentia
tra tavit Bartholomæus, in fine addens: Per
hec itagvye celeberrime doltor in hoc opuſculo
ita levi ſtilo congregata aligvaliter conatu ſums
(conatus ſum) Jaticfacere tuit gveſitig. —
Abzum padue anno legie gratie domini 1435
die 21 menſir novembris per Bartholomenm
de montagnana eximium phiſicum.
Fol. 143. Axtum in ſtudio paduano anno
legir Jeſu Chriſti 1426 die 28 iannar. per ex-
iminm dobtorem Bar tholomeum de montagnana
pro unda domina de civitatt monaci alemapte.
In laude: igitur Bartholomæi non nimius fuit
Scardeonius, cum loc. cit. teſtatur! ex lon-
ginqvis oris undiqve Patavium, aut pro ſa-
lute impetranda, aut pro conſiliis ægrotan-
tium habendis, asſiduus concurſus fieret: pon
ſeeas qvam olim n ad XEſculapium.

ſt in.
iget Ur.
Udite.
gentia
PDerx
Tunnr
. —
1435

MeAR

anno
er ex-
Yuana
nanie.
fuit
lon.
to ſa⸗
rotan-
pon

Pol.

GwenaxH 177

Feol. 238. Aun in octwitate veronenfß

ver dominum magiſtrum Bartholomeum de mon!
tagnana qvando iwit . Dtatum dominum cardi-

nalem corario anno 143 5. ſept.
In folio 276 legirur: expeditir conſiliit
de unimalibus Wiritualibus & nutrivie omnium
egritudinum a capite AVe ad pedes. Conabor
conſeqventer trabttatum de balneie & de . ebri.
bus enm aliis guiburdam generalibus ſubnebke- 4
re. — Conftlium 1mum. — Qvoniam multis jam
ante dizbus inſtantia tue ſollicitudinis vir in-
Nignit dominus Joanner de penſauro mecum di-
ligenter egit ut balneorum dioctſis Paduane
vintuter tibi manifeſtarem &ec.

In fol. 291. Abtum Padue anno 1433—
Fuamoſiſimi artium & medicine doktoriz domini
magiftri Bartholomei de montagnana de bal-
neis traétatulur feliciter explicit. (y)

„) Tractatum hunc de balneis etiam Seniori
Barthol. abjudican Keſtnerus & Föcher 45.

1

Fol. 303. verſus finem columnæ tertiæ:

1437. die 13 iannarii. Padue queſitum a do-

min Hlicronimo contarino honorabili pote-

ſtate padue tunc pro una ſua conſangvinea.

gvod dubium atgut dircolia erat venetiis inter
mediros ibi exiftentes. =ð
Præter conſilia & jam memoratum tracta-
tum de balneis, qvi ſimiliter dispeſcitur in con- ⸗
ſilia, editio noſtra etiam offert in foliis 19

poſtremis tractatum „de compoſitione & uſu

. meier a „ ut vocat Scardeonius I. cit.,

„de compoſitione ac doſi Medicamento-
rum.“ ut audit apud Manget I. cit. .
Cæterum ex Jac. Facciolati Faſtis Gy- 4
maſ. Patav. conſtat. qvod noſter „Bartholo-

„ mæus jam anno ſeculi XV vigeſimo ſecun-

do Medicinam traderet extraordinariam in
Gymnaſio Patavino ſtipendio argenteorum
„ I100. In Rotulo anni 1435. apud Thoma-
„» ſinum p. 156. Profeſſor dicitur Medicinæ
z Practicæ ordinarius, qvam ſcholam tota vita
„retinuit, adjectis ejus ſtipendi argenteis

„ qvindenis anno 1441.“

ertie:
a go.

pote-

jinea.
inter

ar.
con⸗
19
Nulu
cit,
ento⸗

n in

rum

A-
eine
Vika
eis

LV.

4

XLV. OrVUsCULUM DE LAUDIBUsS

MaARIE VIRGINIS. Qvarto.

7

Tali ſub titulo venit hoc liber in Catalogs
Temleriano pag. 7. & ſimul prædicatur ut

editio antiqvisſima, figuris inſtructa. Poſt

mortem Temleri in Regiam pervenit Biblio-
thecam. Caret ſignatura, ciphris & reclaman-
tibus; literas initiales rubriciſta adpinxit; Ora-
tionis ſenſum ſemper punctum diſtinxit, re-
liqvorum ſtigmatum nullus uſus: vocum &☚—

ſyllabarum abbreviationibus, & ſphalmatis Der-

multis typographicis laborat.

Nullus adeſt titulus, ſed in ſurnmitate

primi folii legitur hic verſus: Hanc plenam

gratia Salutare mente Serena. tertiam deinde
fere partem paginæ explet figura, ligno inciſa,
repræſentans virginem Mariam angelumqve
ſalutantem Ave. m. qvæ elementa expreſſa
ſunt per characteres fixos, intra tabellas inclu-
ſos. Infra tabulam incipit introitus in libel-
lum celebri hac laudatione: Gaude maria
M 4 - virgo,

180 Vae

virgo. eunkzat Noreſer ſola interem Si, gve 62
gabrielis archangeli dilbtis credid; bi.

In dorſo involucri libellus ſeqventi di-
ſtin tus eſt titulo: Exempla pro virgine matre
ieſu chrifti, qvi Jvoqve eſt aptisſimus, cum
hiſtoriolis conſtet, ſiguris ſemper illuſtratis
G ex Tſidoro, Alberto M., Valerio Max. ‚Au-
guſtino, Plinio aliisqve compilatis, qvæ mon-
ſtrabunt non abſurdum nec naturæ rerum eſſe
contrarium, Mariam vir ginem deum & hominem
genuiſſe G& poſ partum virginem inviolatam
permanßi Me: heæc clarius ex nonnullis, qvæ ad-
feram, exemplis Patebunt.

In folii 7mi. tabella lignea exſculpta con-
ſpicitur eqva cum vocabulo Studt. Sudra
hi verſiculi:

Se Eqvaæ capodocie vento feta appar t “
Cur alto fante ſtamine virgo non genkr aret
Ampfacht ein ſtudt vom winde
in Capadocien landt
Warumb gebare nit jr kinde
vom geiſte dy nye man bekant.
Infra

i ve

nti di.
matre
(uHZ
ſtratis
,Au.
mon-
n elle
minem
latanm
VEad⸗

ncon-
Supra

ret

lolkra

—W

Infra figuram: Auguſtinur libro vigeſi-
mo primo de Civitate dei Capitulo tercio dicit
In Capodocia Eqvas vento concipere &c. (z)
In folio 26: Salemander de igne. cibum ſu-
mere valet.

Cur ieſun eriſtum digne. virgo non
generaret.
& 27: Allec ſi ex agva. ſe nutrire valet
Cur veneris muſta. virgo non ge-
. urar et.

Cum his verſi bus conferri poteſt diſti-

1

chon ſupra pag. 94. in Specim. II. allatum.

Ceterum de allecibus autor noſter dicit:

Optima ſunt in Scotia pesſima in germania.
In præfatione qveritur autor de defectu

Bibliothecæ & pollicerur ſe certas figuras aper-

tius demonftraturum qvando ad uberiorem li-
berarie meſſem poterit attingere. alio loco:
non habeo ad præſens Valerium maximum Ideo
hiſtoniam clarius internretari non valeo.

/

M 5 FErem-
QCQ,) Hoc idem probare botuerat autor ex Lactan-
tio, Origene aliisqve, conf. Diſert. noſtr. de

Lactantio p. 94:.

182 G
Lxxemplo Alexandri Magni, ex adulterio
nati, in folio 24 comprobatur hyporheſis is illa,
qvod baftardii ſpurii vel nochi (nothi) ad altio-
res gvandogve) onorer Progovemur, 2vam le-
gitimi nati.
In poſtremo opuſculi folio tabula, abs.
qve ulla ſubſcriptione, exhibet virginem cum

infante Jeſu, radiis, egregie rudibus, cir⸗
cumdatos.

XLVI. SrECULUM SACERDOTUM.
Qvar to.

*

1

Sunt folia 16; charta eſt fuſca, chara ter
typorum eſt gothicus largus; ex diſtinctioni-
bus habet tantum punctum & comma; deſunt
cuſtodes, ciphri & ſi ignatura.

A imitio: Incivit ſpeculum llarum no-
bile & precioſum ipſorum Jacerdotum, in qvo
refulgent & repreſentantur aliqua utilia ſpe-
culanda circa tria baptiemi, enkariſtie, & vpe-
nitentie Jacramenta. — — Venerabili in cri-

0“% veo patri at domino domino ſuo gratioſo N. epi-
k, . NJcopo. Cunbkirque deo amabilibu- Jaterdotibur H
. W ubilibet locorum conſtitutis, tam reſentibus S
1. gvam futurir. frater hermannus dictus de Sak-
Li, ordinis heremitarum ſanki augußtini. In-
ke D ter Jacerdoter criſti ſola dei putientia profſeſo-
D riy in ſacra pagina nomen haben- &c. — —
dr. 1 cunktis ſacerdotibus veſtre civitatis & dioceſis ſub
dublici modulo communicare ereavi (anne decre-
vi?) ut ſub uno in loco ad hoc apto eccleſia-
rum parietibus aſigatur, Ita ut continue ſit in
oculit, ad excitacionem negligentium & pigro-
rum Et nihilominusz ſub alio modulo in ſacriſti.
B giir éccleſiarum ſeu armariiz reponetur in una
jer catennla ut cum oportuerit ſerie ſua podſit re-
ni. videri. — — de aliis Jacramentis hic mentio-
uur nem non feci guod vel non pertinent ad ſucer-
. dotium miniſterium, vel non tot circa ea oriun-
tur dificultates Ec.
W. S In fol. 7mo. probat autor verba conlecra-
no⸗ tionis i in Sacramento euchariſtiæ debere recitari
ne- nn lingva greca hebraica & latina qvia in tri-
d. bus lingvis fuit ſeriptus titulus crucis crifti.

184 CTCKh
Coneluſio hæc habet: Qve hic deficiunt

reqvire in ſumma & apparatu domini Hoftien-

Ko ti de peni: & remiſßi-. & in aureo confer-

Konali Wilhelmi ſpeculatoris. Gi, in epertonio

aureo circa finem.
Ervplicit Speculum erdafac.
Autor noſter in Fabricii Bibliotheca tom.
III. p. 240. venit ſub nomine Hermanni de

Sohildie, item apud 77 ritheminen de Seriptor.

eccleſiaſt. & in Philippi Elafi Encomiaſtico
Auguſtiniano p. 282. ut & Schilatez, Schilditz

& Sildis; ſed in Dom. Ant. Gando⸗ Diſſert.

Hiſt. de Scriptor. Auguſt. pag. 17 7I. vocatur
de Schuldiꝰ.

Erat Hermannus natione Germanus ex

Weſtphalia; floruit medio ſeculi XIV. erat-

qve, ut ex locis allatis patet, ordinis fratrum

Eremitarum Auguſtini, nec non Theologiæ
Profelſor. 3.
Inter plura ejus, apud jam laudatos Au-
tores occurrentia, ſeripta nullum qvidem eſt
Syeculum, habetur vero Mannale Sacerdotum,

qvod cum Speculo eſſe unum eundemqve li⸗

hrum mihi vero videtur ſimillimum. Elsſius

nempe

LsSs —

—

Keinnt
Mien.

rtorio

tom.
ni de
or.
aſtico
ildits
llert.

Catur

us ex

erat⸗
truf

ogiæ

Au-
n eſt
tum,
sſius

mpe

nempe I. cit. inter Scriptorcs ex ordine Au
guſtiniano, præter Hermannum de Schildis,
recitat qvendam Hermannum de Soldis, cum

tali encomio: „Germanus Osnaburgenſis ſa-

„ eræ LTheologiæ profeſſor, ſcripſi it ſpeculum

„ ad Epiſcopum Osnaburgenſem, & totum
„ Clerum in urbe & dioeceſi circa annum

„ 1527. — Qvis vero jam non perſpicit

utrumqve Klaſfii i Hermannum de Schildig &£—

de Soldie, noſtrumqve de Saldie eſſe unum
eundemqve Autorem; atqve Manuale Sacer-

dotum, qvod Trithemins, Faf ricius „ Elſius
adſcribunt Hermanno de Schildis non eſſe di⸗
verſura ab Elſii Soldiniano, noſtroqve Saldiano
Speculo? Hermannum ceterum ſuum de Sol-
dis, cum anno falſo 1527, debet Elſius Biblio-
thecæ Cour. Gesneri, edit. Tigur. 1 583

pag. 339.

1

XIVII. DE RITU ET MORIBUS
INDORUM. Qvarto.

☛☚

Cornſtat hæc opella foliis 7. ligatis in eodem

involuero cum duobus, poſtremo loco recen-
N ſitis

2

186 UR
ſitis, libris: ex ſimilitudine typorum, & figu-
rarum, in margine folii primi expreſſarum, ela-
rum eſt hoc opuſculum in eadem officina fu-
iſſe impreſſum, ex qva prodiir Dialogur Sa-
lomonie & Martolfi, & ſimul eodem tempore,
ſcilicet circa 1483. conf. Specimen I. p. 54.

4

Sic incipit: Prerbiter Johannir poten-

tia dei & vintute domini noſtri ieſu chriſti rex
regum & dominu dominantium amico ſuo
Emanueli Kome gubernatori ſfalutem. — — —
in tribus indiiz dominatus magnifie⸗ ntit noſtre
ſt G& tranßit it terra noſtra ad ulteriorem indiam
in qva corpus beati thome apoſtoli reqvieſcit.
Delinit in hæc verba: Tulia indorum
patriarcha in regia lateranenſi recitante calix-
tus papa II cum cetera romana ecclefia gve illie
aderat elevatis in celum maniburs chriſtum eqba-
nimiter gloriſicarunt gvod talia tantagve mi-
racula per ſanbtum apoſtolum ſunm thomam an-
mnuis temporibus operari non deſinit cum patre
& almo ſpiritu vivens & regnane Per omnia
ſecula ſeculorum.
Lxplicit Epviſtola de Jolanne gvi dicitur
Frerene Indie. ,.

Johan.

ẽ

Johannis Presbyteri Epiſtola ſine die &

conſule, forſan igitur eadem editio ac noſtra,

allegatur in Wreiclingeri Catalogo libror. in
Bibliotheca ord. Johan. Hieroſol. Argentorati

aſſervatorum P 118; & in Hiſtoria eceleſia-

ſtica Moshemiana german. edita per von
Einem parte 4ta. p. 2 5§ 7· variæ Eruditorum de

Johanne Presbytero ejusqve regno habentur
ſententiæ. — Ex libello hocce latino, vel po-

tius, ut autumo, ex verſione germanica trans-
latus eſt perrarus ille danicus, a. b. Langebe-
tio memoratus in calendario hiſtor. dan. pro

anno 1764. En lyſtelig Hiſtorie af Jon Preſt

oc aff hans ſtore Rigdom oc Magt. Kob⸗
manhaffn 1510. 8vo., hos Gorfried af

Ghemen.

XLVIII. HISTORILA GRISELDIS.

Germanice. Fol.

4

In foliis XI absqve ciphris, euſtodibus, ſig.
natura, ſine indicio & anni & loci impresſic io-
nis edita eſt, & figuris rudibus ligno inciſis
ornata De Siſtorie ven der duldicheit der
N 2 vru⸗

vruwen Griſeldis⸗ — — van der Fran⸗
ciſcus petrarcha ſchrifft, doch vth tohan⸗
nes bacacius walſch in den latin vnde ik
in den duuſchen ꝛc. ut etiam legitur in ver-
ſione danica, Hafniæ 1777. in uſum plebe-
culæ, in tabernis novis (dan. Nyeboder) de-
gentis, impreſſa: „Hendes Hiſtorie ſkrev Fran⸗
, ciſeus Petrarcha, dog ikke af forſte, men
„ drog den udaf Vocati Valſke B Boger, og
„ ſatte den paa Latin; ſiden er den uddragen
„ af latinen og ſat; paa tydſk. Men ieg ube⸗
„ neonte ſik i Sinde at drage den udaf Tyd⸗
ſken og ſette den paa danſk. Sagen er,
„ fordi at mueligt er, at ſaadanue Stykker,
„ ſom ſamme Hiſtorie indeholder, kunde gode
„ Qvinder have til god Troſt og til et godt
„ Eempel, og en nyttelig d Lerdom.“

SINE ANNO ET LOGO.

. CATHOLICON LJOHANNIS DE
JANUA. Fol.

*

„

Spl lendidum hocce opus, qvod i in auctione Tem.
letian provida cura Erichſenii, Bibliotheca-

„

—

189
rii Regii, emtum fuit ann. 178 I, ac in Regiamil-
latum Bibliothecam, conſtat foliisCCCLXXXIV
in forma chartarum gr randiori: impreſſum Eſt

columnis duabus in pagina qvalibet, & qvæ-

liber columna comprehendit lineas 58: caret
ſignatura, cuſtodibus & ciphris: figura typo-
rum eſt romana accedens ad gothicam: nul-
lum ſignum diſtinctionis præter punctum: li-
teræ initiales non excuſæ, ſed manu rubriciſtæ
penicillo adpictæ.
Ex Catalogo librorum Crevennæ III vol.
P. 32. hujus Catholici editionis peti poteſt no-
. titia, in omnibus noſtro conveniens exem-
plari, excepto, qvod Crevenna unicuiqve pa-
ginæ tantum tribuit lineas 56;, ego vero in-
venio 58.

Crevenna I. cit. vero putat ſimill imum,
opus hoc prodiſſe circa 1482; rationes, qvas
ad hanc firmandam attulit hypotheſin, magis
corroborantur disqviſitione iſta, qvam de ſuo
exemplari inſtituit b. poſſeſſor Temlerur, qvi 1
„ vir eruditisſimus, Phi! Slogusqve ſummus 4
meriro audit i in Perilluſtr. Suhmi: præfat. ad nu-
per editum Tom. V. Script. rer. Dan. med.

N 3 M evi.

190 h
ævi. — Librum qvidem Temlerus emi fecit
Holmiæ 1765, pertinuit antea ad Bibliothecam
Cardinalis & Principis a Dietrichſtein: quod
vero caput cauſæ eſt, in fronte operis manus
annotavit vetuſta: Leonardut abbays compara-
vit, & alio loco manus diverſa addidit: Me
liber eſt conventus Monaſterii Jontir ſantte Ma-
rie in Sar ordinie Cliiſtertienſie 1551.
Super hæc Temlerus annotavit: „ Zara,
„ eivitas diogceſis Pragenſis, in diſtrictu Czas-
„ lavienlſi, prope qvam Fons Stæ. Mariæ, coe-
„ nobium or dinis Ciſtercienſis, fundatum anno
„ 1234 — &c. item: „Si mihi licuiſſet an-
„num emortualem Leonardi, abbatis mona-
ſterii S. Mariæ in Sar, expiſcari, id qvod
fruſtra tentavi Coôloniæ apud Jeſvitas 1768.
(a), fortasſis probabili ratione annum editi-
onis hujus determinare potuiſſem.“ — infra:
Leonardus hunc librum comparavit ante vel
circa 1460. *- Poſtremo hocloco nimius
fuit, ut Patet ex notitia, qvam ex epiſtola,

data Ratisbonæ 1775;, accepit de abbate Leo-
nardo,

Tunctem poris ſcilicet Regem noſtrum Au-
P
guſtisſimum in itinere ad Exceros comitabatur.

* 7

. nardo, qveæ ita haber: „Aus dem Archio, un und
„ deſſen ordentlichen Repertorio ex Serie Ab-
„ batum iſt gantz klar zu entnemen, das Leo-
„ nardus Abbt zu Saar Joh. VI. 1470. in
„ der Abteylichen Wuͤrde nachgefolget, und
„ im Jahr 1488 dieſe Wuͤrde reſignirt hat.“
— Nil amplius adjunxit Temlerus; ſed jam
certisſime conſtat, librum impreſſum eſfſe ante
1488: qvoniam Leonardus abbas, qvi hunc li-
brum comparavit, ſeſe abdicavit dignitate ab-
batis 1488.

L. EpfISsToLE AUGUSTINI. Fol.

4

Editio ſplendida, & omni absqve dubio prima:
ſed nec tempus, nec locus impresſionis indica-
tur; conſtat foliis CCLXII, & folium unum-
qvodqve columnis qvatuor, qvarum qvælibet

comprehendit lineolas 50; charta eſt ſolida &
alba; character typorum eſt ita dictus gothi-
cus; deſunt cuſtodes, ciphri, ſignatura, diph-
tongi, litteræ initiales; ſigna diſtinctionis ſen-
tentiarum adbibentur, præter punctum, colon
& ſignum interrogationis.
Si

Si cognitam habuiſſent hanc editionem
Monachi Benediblini, Opera omnia Sti. Augu-
ſtini Pariſ. ann. 1689-700 edentes, ope ejus va-
ria ſine dubio loca melius reſtituiſfent; ego,
duas priores epiſtolas obiter oculis percurren-
do, duas inveni variantes lectiones, qvæ ex aea
ſententia ſaniorem reddunt ſenium; in epi-
ſtola editionis noſtræ Ima. qvæ apud Benedi-
Finos eſt CXXXII. Pag. 395. in tom. II. poſt
vocabulum ſalitacionis habetur éjus, qvod deeſt
in Pariſienſi: in epiſtola 2da. ut aligva ex
ambiguit lechionibus per te diſcenda perconter
– hiac editio Pariſienſis Epiſt. CXXXV. pag.
399. ita dedit: ut aliqva ex ambiguis leltio-
is peritæ diſcenda perconter. In eadem IIda
epiſtola hæc verba: 4vemadmodum diligenda
ſunt, qvæ reliqvæ omiſerant editiones, &
qvæ fide Codicum Mſtorum in textum rece-
pere Editores Pariſienſes, noſtra etiam of-

fert editio.

X

TrEIs PETRI HORREBOWII.

te Eu- An AR. D

SPICIIEGIUN

BIBLIOGRAPHICUM

EX

BIBI.IOTHECA REGIA HAVNIENSI.

FASCICULUS I.

DESCRIBITUR

IN TRIBUS SPECIMINIBUS

SEMICENTURIA

MONUMENTOR. TYPOGR. RARISSIMOH

QvVX

ANNALIUM TYPOGR. AUTORI

CL. M. MAITT'AlIRIO
IGNOTA FUERE,

PER

XASuICII NTERLIIP.

4 .

„*

7

10
—

1.
1¹²

K
11¹

J
10

-

4 U.
E
◻O

HAVNIE 1783.
Arvp C. C. PROFTIUNM.

1

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

.ℳ Copyright 4/71999 VXyMaster GmbH wwW.yXymaster. com