KeXXIII16
author: Wilisch, Christian Gotthold

R

Dd

m

:

àe.

L

us

a

i

E.

2

ii

a

E a

4

E

L

m

-

E.

p

$

A

d

4

E

db

2

l

m

2

2

:

d

E

A

a.

5

z

"

"a

s

r

i

"

"

TT

E

E

d

Qs

"

E

E

E

sss

a*

*

A

r

TE

E.

i^

"

"

ä à

"

a

L

.

ET.

W

"

x

*

E

-

a

P

*

"

"

vt

E

s

*h

d

£s

E

z

-

&t

L

z.

T

.,M

MR

d

2

256

"

"1

:

-a

:

d

T

p

d

-

íi:

08

hr

Z

d

$

5

P

-

E

d

"

p

-

39

4

É

a

E

.

T

p

3

*

Es

"

s

L.

"

Is

*

"

-

j

d

:

1.

s

st

as

j

"

i

a

Yi

3

T

r

i

us

ES

*

.

o

3

*

Pa

d

n

W

z

2

E

/4

N-

Ri

.

".

9

k

-

H

E

P

Næm ?

E.

d

g

/Wn..,

*

*

^

F

"

i

x

p

i.

s

m

Es

4

g

E

*

-

7

T

s

,

E

7

as

xj

TE

E*

r

"

L.

MT

d

e"

F

-

r

r

Es

TA

7

7

*

$

É

-

g

*

r

df

L

[

2

r

i.

2

p

1

»

£.

F.

F

;

*

dT

sb

p

-

h

—

*

d

&

E

M

d

4

e

E.

aE

E.

g

X

E.

*

od

p

2

P

E

E

A

*

L

d

L.

:

E.

"T

:

d

d

L:

$

aE

d

"

j

b

L.

u

d

-H

k

EE

LP

E

ET

-

i.

F

z

&

2

"

d

&

4

Rab

d-

ii,r.am;

-

A

x

LP E 1

EEE ia i

"-

x

ts

a d

U

M

o

"

Est

RRE

—

as

-

EC gein r k s g

r

U

P

3

.

"E

m

P

n

RR

M M

en|

E

GE

b

-

d

a

z

A

T

z

ln

1

LULIS UR

s

—

h

j

$

E

E

s

E

k

Es

.

TC

A

n

M.

s

W

sl

d

"

L.

oA

E

T

xtz

x

-

-

"

d-

T.

A:

p Wi

M

[

x

L

i

t

i

od

j

r

m€—

EE

,..M

-

m -

od

[—

—

ER

—

zj

.z'/ lï:? & *

5 4

I

EENS

K

E

qdirm

a

9

Y

-

n

—

E-——1

l: zää

W

x

|

:

——

Ex—71

E-——

;

x

——

wcxmcuaA ——

2 —^ 3

b — 77

N

TEU E O

UER ACOHIN WA TRODES cCEET

M TTRGAORORYRTR CURT

N

11

d

IIIIII IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII

TCR ERREES

N

LLOLEGRILLIZLLINDUET

m

ï

mm

n

!lillllll"!

THH

EE

i

lilllil

llhm!m

ücthinrnrUIU UE EM

4772

mlmml

lllkl

iif

——

WeeKer- P. ï

—— ——

;!

N12«5 11129955 U

v

LELHLIULEEUL TEUM

UB Tübingen

."X

aes

E P ESIT

2

)JJ A CQQW

f /7/73ä ;

|

:

]

W

——

M ss — -

n E t tl

—

ARCANA

BIBLIOTHECAE

ANNAEBERGENSIS.

3

in partes lII d1u1fa

| Epiftolas LX XII. fummorum

- quorundam Principum clariffimorum-

que Saeculi XVI. et XVIL virorum

nondum editas

nec non

Annalium Typograpb

vsque ad A. MD

Specimen complexa

luci publicae expofuit

* CHRISTIANVS GOTTHOLD

WILISCHIVS

LIPSIAE

Sumtu Heredum Lancklfchlanorum

Anno 1730.

: »ä»

[

9-*

e-

ez

VALOU Gu

d

—

£i

e»

F-]

UWM

[z-

——

—— Ül

ii

Wertehees,

geeieriu

—

-

fvw

b

.Mbauä

Wm

- n«.w

p ,

d

zä RE USS

4

Ræþcläralet veré digna res eft theologo **cmdito,

quam IO. GE R SO N, Cancellarius Parien-

fis, 1) de fanctiffimo doctere ecclefiaftico,

AVG

VS'TINO refert, quod hic morti proximus

intet alia fuiordinis viros iufferit T'enipli bibliothe-

cam; quam Ipfe comparauerat,tanquam thefaurum

optimum; fumma cura afferuare, affernatamque au-

gere diligenter, Ipfe GERSON contendit. bibliothe-

cam cum turri Dauidis, de qua regum fapientiffi-

mus et réligiofiffimus Vates, SALOMO, in carmine

fuo elegantiffimo canit; Sicuz turris Dauidis, quae

-aedificata «f cun propugnaeulis, — :Mille clypei

pendent ex ea,omnis armatura fortium., — 2 ). Poflea

Agitur quam vna cum Rectoris officio bibliothecae,

quae quidem Sceholaflica eft, in Templo D. Annae

tamen condita feruatur, curam mihi ampliffimi cor-

'dätïfïimique Réi iam dictae Publicae Patres ante

AZouem iam annos demand-auerant: officii mei effe

eredidi, non tahtum Scholam pro virium, quas di«

vuina bdïïig;xitas conceffit, modalo regere, et inuentutj

'Viam ad verám pietatern, eruditionem non fücatam,

moresque compofitos et aliis probatos monfirare:

fed bibliöiþebam quoque omni ratione Ornare, eius,

p—

que

2) L.de hude Seriptarum Q

Wdear. I

2) ar. AF. &

4

que dignitatem aanlzäcare. Feci, quod potui in

tam anguflis, qmbus tunc circum fepn fuimus, rebus*

puluerem; quo fepultiweluti et obtecti in angülis qi

b

buslibet iacebant libri,maánt mea abflerfi;fi ngulö's-fuo,

quo, me quldem mdlce, pertinebant, loco répofui, 'ïat

eà; quae digna yidebantur, vt publicarentur , fedulo -

annotaui..

Sed'imedios inter hofce al iesque eiusmg- -

di conatus, quxbus in quartum annum mærquotxdlä-

Hifto

nos abores Scholaflicos, partim publicos, partim pri-

[

uatosinfudaueram,litterarios et hiftoricos,euocabare

fchola, tanquam : ecclefia minori ad faiorem, ad

Frexbergenfem,mquam, coetum verbo dei et: exeme.

pload regulam verbi diuinicom Poüto Pafccndum m—

Et iam. parum aberat,' qum leue.

füitaendumque.

'hoc opufculum aeternis traditum tenebris perman*-

üfTet, nifi fides publice data fuiffet hberahdä "Tuumn.

du

1g1tur, Lector Honorande, eft, vt Plagülas haTce fa-

e

tis mcultas et lmpo litas aeqül bemque confulas

Cupit

yunt omnino mixta praeftantioribus lii z Tl d

Dusis

'eiusmodi collectionibus inferuiendum eft ommbusï-

Iel pi

rnein

"* d

'alii tliéologica, alii 1ur1d1ca,.a ii medié&

aötp

hylïc?

Obfor

'alii hlüorxca,lltterarla demquc alii, re m&mt forte

Qu ei

*fmguk, nifi multum, tamen aliquid ad palatum fuum

ibi

"Beic inuenient.

?Tu vale et conatibus noï'fhs fau .

;

parti

Scr. e mufeo Fre1bergae 'ad bafilicam, 1pf ; ld. Apr.

Ai,O, MDCCXXX,

que,f

x

€-

OC

ET

a AR-

| potui inj

—

15, rebus

— ARCANA

silis qq

| BIBLIOTHECAE

losfuo,

äpoüli;?et

ANNAEBERGENSIS

* fedulo.

! eiustrge

SeCuo I.

quotidi"a-

. Hiftoriam de ortu, progreffu, prac-

rtm pri-

feniique Bibliothecae conditione

10cabate.

exponens,

em, a

l.

et exenm

xdurtite

A&ïcuïi , quod 1a1n per Dei gratiam viui-

mus, ea quoque inter reliquas felicitas

l'uin leue

eft; quod Bibliothecae, omnibusfere lo-

pe;mati'

Tuurd

cis;in comtrnunes vfus patefiant et reclü-

ufce fte

da'ntur. Alia enim jam hominum animos oc-

i

(ulas, E

cupát opinio, ac auorum atauorumque menti-

bus infedit: qui quippe bibliothecas, litterarios

" fed il

UE

rei publicae thefüuros, firmiffime obferare,

obferatas claufasque, ab omni hominum afpe-

j: forie

. €&u etacceffu, fanctiffima fide tueri, librosque

ijifullm

ibi, partim cum tineis blattisque conflictantes,

Hs(lfaUQo j

partim,fitu et fqualore veluti feþultOs,*Obrutos-

"'rd.A'*pr"- |

que, et magnam faepe partem, arrofos et feme-

L

i'o.s, captiuorum more, catenis ferreis alligatos,

À

et

AR

ARC;'&NA

2

et ab&ruüfiämis ängülis repofitos, ae;el'nisqixe

velutitenebris,etnocti perpetuae deuotos,reti-

nere, füi effe officii, ftatuebant. — Iam vero rei

litterariae incrementa vel eo ipfo haud leuiter

adaucta fünt, quod nullus tam obfcurus locus,

nulla tam ignobilis vrbs, oppidum nullum, iri-

veniatur,quin ibi quaedam füpellex libraria , in

publicos víüs comparata omnibus , quotquot

eiusmodi deliciis oculos fuüos animosque pafce-

1

re cupiun.t? patgfcat promþi—fïime, er-inferuiat.j

II'

: Iínia, Germaniae, immo totius Europ*äe,

clariffima lux atque ocellus, quemad-

j

modum omnes artes, omnia praeclara ftudia,

ä

quae etadmirabilem habent dignitatem, et per-

gratam vtilitatem, in finu fuo nutrit, auget et

tuetur; ita veluti in compendio quodam, re-

praefentat, quicquid alibi magnum et inuiden-

E

dum eft, atque copia ejusmodi vrbium abun-

à

dat, quae bibliothecis inftructiffimis mirifice

pulcerrimeque füperbiunt, et exfplendefcunt.

m

ä

Quis enim eft, qui rerum in patria lnoü;-ra ta

D

fit

BIBLJIQTHECAE; :

3

liv

fit ignai'us', vt rfefciat, quám Attalicis eiusmi o&i

tl

opibus regalibusque gazis, vrbes pleraeque cla-

["!

(

riores gaudeant, affluentiffime ? :

r

3

iil

fl*

:

ln

Oh'ra quidem Annaeberga, poft tot rioria

ot

N

tium iritercápedines, et ad extremos al

[

tiffimosque; qua Boiohemum tangit Mifnia,

N

angulos latet, et reliquis Patriae oppidis vltro

cedit: id tatuetr habet, de quo impenfius laete-

tur: d primis flatim vrbis iricunabulisetiactis

(,

fundamentis, fe ciues habuiffe, qui litterás co-

d

luerint, et de colligenda fupellectile litteraria,

il

inature adtiiodum cógitauerint, WNori &ume«

T

rus libtorum, non dignitas et excellentia; honi

&

magnifici, fumtuofi, aut mirrio cedro'qüe illiti

et exofnati, codices, hane bibliotliecam com-

mendant,fed antiquitatis venerándáe réliquiae;

n-

atque felectior apparatus; — Quamobfem di-

CC

gnafemper haec noftra efthabita, vt inter prae-

Y

flantiores Mifniae bibliothecas referretu. Pti-

ul

inus omuium fuit, GEORGIVS HENRICVS

Á

A2

GOE-

1

4

ARCANA

C

GOE ZIVS, 1) qui pubhce pauca quaedam de.

ipfa narrauit £

pauciora vero GVIL. ERNEST.

TENZELIVS 2) BVRCARD: GOTT-

et o . f]79À

HELF: STRVVIVS 3) et. CHRIST.

]

IVNCKERVS. 4) Rem omnem de ortu,

incrementis, et praefenti bibliothecae huius

flatu pauciffimis hlS expediemus,

IV

*Ui quidem natales füos debeat haec No-

|

ftr anon fatis,vt veteriRomanorum formu-

la vtar, liquet: illud tamen certum eft, GEOR-

GIVM, Saxoniae Ducem, qui primus vr bem

hanc condidit, omnemque fplendorem ipfi de-

ditet dignitatem, eamque vnice dilexit, aufpi-

catiffima quoque initia bibliothecae fecifle,

dum fedulo curauit, vt ex Ludouici Goezii, qui

(cholam Dresdenfem tum regebat, et Georgii

a con-

um

3) In Nouis Litteraviis. Gevmaniae v703. p. 449

2) In Bibliotheea Curiofa a. v703. p. 460.

3) In Introdu£lione in notitiam. Rei. Littev. ex ea':tzong

1729. p- 356.

4) I Difcours 908 bcn eäad)f,[ Bzä/:of/aequen P. 4-

;

BIBLIOTHECAE

$

FA

a confeffionibus facris erat, füpellectile, qui-

dam in hanc noftram tranfirent , vti illud, ali-

. quot libri adhue füperftites, Goczz; nomine no-

T

tati,abunde comprobant, etteftantur. 5) Circa

idem fere tempus alii adhuc libri ad noftros ac-

cefferunt, et illi quidem, qui I». Pfzuningki?, in

IU

hac vrbe tum fàcris defuncti, ftudiis inferuie-

runt quemadmodum in Annalibus huius vrbis

ad a. 1501. annotatum id inuenimus , hunc in

modum: JDa 4. z501. Iob, Pfennig. eutweicht, fó

(

kommen feine Bücher in. das. Barfüffer - Klofter,und

!

von dar in die Bibliotbec. €) Poftea quoque

M

ex Aede,quae S.S. T rinitati folemni formulaet

2

l

ritu dedicata quondam fuit, quidam libri huc

le-

trans-

p

y

$) fta legztm in quzbusdam libris baec formula: Libey

le

Magiftvi Ludovici 69 Werdenf. Pvincipis G EO R-

llll

GII fumiliaris facerdos 150j.

gll

6) De quo inter alia teffatur fequens libri cu]usdam de-

j

dicatio: Praefens volumen pertinet. Domino Toanni

SMennigf facre pagime Profeffovi fidentifJmmo vevbi

Domini praeconi deuotiffnmo illuftriffmorum. duo-

vum . ducum Saxoniae €9c. praedicatovi ac ovatorz

m

bumanil]imo. fobannes Novdlhng 1497. quarto. men-

Jfs Julii &n caftro ducali. Dvesden

6

ARCANA

ransportati, iam certam inter reliquos fedem

accepere.

Ab exiguis his profecta initiis, mi-

p

rifice indies poftea creuit haec Noftra,et haud

p

f

contemnenda fümfit augmenta, quae partim li-

beralitaset munificentia, modo do&dïïmorum

V

hominum, modo ciuium covdaufhmorum,

praeftiterunt: partim vero impenfae in id funt,

collectae in folemnioribus et fr equennombus

e

conuiuiis nuptlahbus pe(.umaeg

f

M

Dcus, quo repofita confpicitur haec füpel-

L

lex libraria, fuitolim Sacellum in aede D.

Aaunae facra, quae quidem huius loci báfilica

eft, Poít 1d tempus, ab a. 1558. feceffum et

commorandi locum,in quodamScholae contu-

bernio inuenit: tandem, poftquam per inte-

ï

£ros nouem et fexaginta annos,ab omni pericu-

lo,licet vrbs haec bino incendio magnam fere

partem confümta fudï'et, tuta heic habitauerat,

rediit d. 8. Octobr. a. 1627. in Aedemiam fu..

pradictam, vbi ad latus dexnum Altanum, et

fuper facello, vti dicitur, nouo,in eminentiore

ä

Aedis

BIBLIOTHECAE,

7

dnptecect

z

Aedis huius facrae parte, lucidiffimum et am-

ll

pliffimum occupauit mufeum, variisque map-

u

pis geographicis auguftae magnitudinis, exor-

natum , cuius foribus haec infcripta leguntur

l

verba:

1

Doclorum monumerta birüm chartaeque pärenneæ)

lt

Heic fibi magnificam confituere larem.

U

et paullo fuperius haec latino, aeque ac patrio,

fermone fcripta confpiciuntur : Deo, Pa-

triae ac Pofteritati, vt pietatis, cha-

ritatis et Liberalitatis relinqueretur

.].

D.

monumentum , hanc Chori ac Bi-

C1

bliothecae ftructuram ante mor-

et

tem erigi, poft mortem vero exor-

u

nari iuffit Dominus THEO D O-

RVS WERNER, Proto-5yne-

Eirt

n

drii Dresdenfis Secretarius ?

Denckmahl der Gottesfurcht, gegen Gott, der

il

Liebe gegen fein Vaterland , und der Freyge-

lls

et

bigkeit der Nachweltzu hinterlaffen, hat die-

fenCbor und Bibliothec-Bau vor feinem T'ode,

ro

ÀAA

auf-

]is

ARCANA

$

auffuhren, nach dem Todc aber auszieren und

vollendenlaffen Herr Theodorus Werner des

t —

Ober-Confiftorii zu DresdenSecretarius

f0

-

YVL

Rimam et práecipuam huius thefauri fancte

condendi, feruandi, augendique,curam ha-

bent, facrorum Antifles, et Senatus Ampliffi-

inus, qui tamen, Scholae Rectori, tanquam Bi-

bliothecario fuo, omne id, quicquid ad biblio-

thecam colendam et ornandam conferre ali-

quid poteft,relinquunt, et ab ipfo, rationem cu-

rae füae munerisque;diligenterrepofcunt. In-

ter illos, qui e Senatu, magnificas in publicum

largitiones,grata liberalitate auxerunt;princeps

omninofut MATTHAEVS KLINGEI-

SENIVS M.D.et Senator, qui ipfe curam Bi-

bliothecae omni fide et diligentia in fe füfce-

pit. Neque vero claudi his finibus potuit optimi

huiusviri benignitas, fed eo quoque proceffit,

vtipfe catalogum Bibliothecae fua ipfius manu

rite et aceurate confignaret, confignatumque

ä

praemiffo quodam anteloquio elegantiffimo

trade-

BIBLIOTHECAE

9

ind

traderet, quod digaum omnino, vt.heic in viri

des

bene merentiffimi memoriam immortalem le-

X

gatur:

9

N

n

Aml)lzj' pnir ac Pmdentz]' virir, pietate , virtute at-

que dotfrina praeftantiff. Confulib, Iudicibur et. Se-

(e

hà-

natoribus, Reipublicae Anncbergenfis, Dominis

ff-

fs obferuandiffmir , Maitbaeur. Kling-

eifen, Artiumet Medicinae Doéctor

Di-

SoBUP

*

10*

ili-

Ollegi ex pulueribus et fitu, qua potui fi-

Cu-

de atque diligentia, bibliothecam no-

In-

,ftrae fcholae aptam,

mpliffimi Patres con-

uf

»fcripti , Prudentiffimique viri, quibus etiam

eps

Accefferunt aliquot noui libri, Ciuium non-

Ef-

,nullorum liberalitate comparati, Horum o-

,mnium Catalogum, vel Indicem, in certum

Bi-

(ct-

,ordinem redactum, Domination: veftr: of-

mul

»fero, ea fpe fretus, meam qualemcunque ope-

fíit

,ram et fludium, vobis omnibus probari,

anu

Scitis, Regibus olim, et füummis viris, praeci-

pue curae fuiffe,vt afferuarentur pofterisymul

qUC

mo

yorum authorum fcripta, ex quibus forma-

( i Mp ARA RI2

351 Cn'

de-

A 5

19

RCANA

—

,,rentur iudicía, aecenderenturque animi, ad

»

,capeffenda et vrgenda pietatis ac virtutis ftu-

»

,dia: ethabet hoc officium, tam Magiftratus,

»

Jquam aliorum hominum fuas vtilitates non

,l

,contemnendas. Vosigituretiampergite, pro

,Veftro Candore, fummaque Prudentia, exem-

,plo Agefilal, ficuti Plutarchus recitat, augere

,et conferuare poüems Dibliothecas, vt pote

,,mentis potius , quam corporis iuftas tabulas,

,itquefidosindices. Ineftquidem picturisat-

,,que ftatuis, exprimentibus clariffimorum ho-

,minum, amicorum, aut proprias etiam cuius-

,que formas et ideas, gratia fua, et omnes nà-

,turae quodam inftinctu, eiusmodi tabulas ar-

,,tlf'ïclofäs miramur. Quisenim Chriftiano-

,rum, fàna mente praeditus, non ftupendo qua-

,,ü fufpiceret picturam exprimentem verum

ductum, extremarum linearum faciei, media-

»toris noftri, Domini Iefu Chrifti, cum homo

,nafcereturin Bethlehem : cum inTordaneba-

»ptizaretur a Ioanne baptifta , cum celebraret

,cum fuis difcipulis Pafcha , cum orando circa

,umontem Oliuarum, noftra caufafunderet fan-

»gui-

BIBLIOTHECAE,

XX

,ad

»guineum füdorem? Quis (inquam) non ocu»

flu-

»lis fixis, intentiffimisque confideraret tabu

tus,

»iam, continentem vera lineamenta primo-

10f

,rum parentum, Adami et Euae

Ifta videre,

po

»line dubio, effet omnibus iucundiffimum,

Dm-

,verum euoluere libros doctrinae coeleftis,

u

»doceri de hominis origine , de redemptionis

ote

nodo generis humani, de venturavita,item

las,

,de aliis infinitis rebus, humanae vitae per-

ydt-

»quam neceffariis et vtilibus, imo cuncta man-

ho-

,data feriptis, tradere pofteris etc. ifta profe-

U$-

Xtofünt, Agefilai iudicio, cuius paulo ante

Did-

1Uentionem feci, qulbusms cum ftatuis, tum

ar-

»picturis vbiuis terrarum, longe praeferenda.

10*

Nam tantus vir, cum faepius a pictoribus at-

Ud«

"que fc.ulptor;lbus rogaretur, vt pateretur de-

n

»pingi et fculpl faciem fuam, in perpetuam i-

d-

»pfius memoriam, id nemini vnquam concef-

Jo

»lit: nolo inquit, formam corporis, vtpote

aw

,,qu1ddam alienum, fed. potius fcripta mea,

ret

tanquam pr OPI'ILI[T], atque merttis ac virtutis

vca

meae fidum teftimonium, cunctis pofleris,

If*

,nota effe. Egregia certe vox fapientiffuni

J*

4

ARCANA

12

Erunt etiam alii vobis exemplo, prio-

»

,ris aetatis hemines, non contemnendi. Te-

»

,ftantur enim hiftoriae, quod Iudaei primo et

»

, Aegyptii, deinde Graeci, collegerint fumma

»

,diligentialibros: et habuit Ariftoteles inftru-

?

,,d*clfïimam Blbhothecam, quam tandem The-

j,Ophrafto reliquit, imo Ariftoteles Regibus

»Aegypti, primus omnium, praefcripfit ratio-

,nemet modum concimandi Bibliothecas, ha-

,,bultque tàndem Aegyptus blbhothecam, con-

,tinentem libros 700000. h. e. feptingenta

,,nillia, .

Periit autem tantus thefaurus, quod

, deplorandum, incendio, vna vice, bello Ale-

,xandri primo : tam eft infeftus Mars 1püs Mu-

,fis. Itemperiit bibliotheca Danielis, ignota

,fünt plurima fcripta Salomonis,fumrni fapien-

»tiffimique Philofophi, certe nen fine omni-

,um eruditorum, iactura animique dolore.

Quot proh volumma, quot omnium faculta-

,tum defiderantur authores celeberrimi, pro-

Á

»pter diffipatam Romam? etobeasdem belli-

,casclades, iam Europa caret praeclara biblio-

,theca, ex innumeris tam Hebraicis, quam

,,Grae"'

BIBLIOTHECAE

13

'10-

;Graecis authoribus , compilata, ab ipfo Rege

Ie-

, Pannoniae, Matthia, poft captam Conftanti-

o

,nopolin, inaeftimandis fumptibus coempta:

r

»illainquam bibliotheca Budae, quae fuit olim

TU*

»caput Vngariae, priusquam Getica tyrannide

he-

, vaftaretur, feruabatur. Quarenifi alibi denuo

bus

»conderentur bïbhothecae, paulatim et prae-

10-

,teromnium fpem,irreperet füumma barbaries,

d-

;etobruerentpofteros denfiffimae ac peftilen-

o

testenebrae. Videmus enim, quam aegre fe-

fitd

,rant adueríarii quod feminaria verae religio-

od

»nis plantantur in fcholis, et mallent omnium

AC'

,mentibus eripicognitionem linguarum et fa-

[

,,crarum literarum: ftruit horrendas infidias

Xtd

,diabolus, omnibuspiis fcholis, omnibus vo-

[l*

,luminibus continentibus coeleftem do&m-

[l*

,,uam, et,fi nihil aliud potefthoc vnicum certe

i

mohtur vt corrumpat genuinam et natiuam

td*

,,le&mnem, aut ineruditorum aniris fübiiciat

0*

;labyrinthos, fophismatà, et pugnantes ópinio-

li-

j,nes

Oremus igitur filium Dei, vt regat at-

O-

jque iuuet noftros conatus, propter füam Ec-

;clefiolam ; et.noftros pofteros : excitemus

e-

nos

14

ARCANA

—

,nos ipfos, verbo faluante aduerfüs teehnas et

1)]

,infultus diaboli, et foueat quisque pro virili

?

i

»pias fcholas, atque bxbhothecas, indies infer-

,vituras Ecclefiae ac Reipublicae. — Sic eriim

»

y

»commodius pofleris conftabit religionis ve-

»

,,Tae certitudo, et maximarum rerum notitia,

4quod confiderare in hac mundi fenecta , eft

»

,0mnibus piis atque fanae mentis hcmumbus

53'

,iucundiffimum: et valde probo aureum di«

»

,fKtum Caefaris Antonini: AXe ui» V-zw),

,2oi 08 opgvénys aUNOs Ünplem ipda:w: $uolà

x OAev x]ncsee && majdapis denóg &vvírnus

"7:090;0

Scio etiam non defuturos momos,

qui calumniabunturfortaffis meum in hac re

I

ftudium, quod vna afferuarim aliquot aduer .

fariorum pagellas, tanquam futuras peftes ani-

morum, nondum vera doctrina eonfirmato-

,rum, quibus fignificandum duxi, me non alia

,ratione motum, quam vt ex antithefi acuerent

ü

»pefteri iudicia; conferendo veram doctrinam

h

.cum impofturis: etcredo cuilibetnotumeffe

r

f

,Plinianum dictum: Nullum effe librum tam

i*

, malum, vt non ahqua ex parte prodefTet.Com-

3 ;mcn:,

1$

BIBLIOTHECAE,.

$ Ct

,,nlaendo igitur me etoperam meatnvobis Ant-

iil

»pliffimis, Prudentiffimisque viris, inquorum

[or-

,Reipub. honorem et vfum füm aggreffus,

m

,quicquid praeftiti , vbi intellexero probari

Y€

,meum ftudium, promitto Deo dante, meliora

t

,1naioraque.

Fruatur Ampliff, Senatus fana

eft

,doctrina coelefti, fücceffu rerum et pace diu.

büs

,turna. Annebergi ex meis aedib Anno

di:

( 4

VII,

113

WRdinem librorum et feriem fi forte, Le-

&or benigniffime, fcire peruelis, illos

0$,

quidem fàtis commode, quantum fieri potuit;

Ie

iam collocatos effe exiftimem, ita quidem, vt

$1

hi«

pro argumenti diuerfitate, per feptem fcrinia,

0«

multiplicesque et varios eorum loculos et ar-

lia

maria, defcripti et difpofiti, facili negotio in-

ueniri queant, Praeterea confecli fünt abs

Ui

me quoque, praeter Klingeifeniantm , aen

m

iam laudauimus, duo noui indices, quorunial-

flo

i

ter titulos librorum, auctorumque niomina

m-

continets et digito velut indice monílrat, quo

Tl

gue

16

ARCANA

b

finguli loco reperiundi fint, alter vero, ordi-

nem et feriem omnium libi orum, fecundum

E-— d

ícriniorüni et loculorürm fitum et numerum,

in fe comple&uur.

d

VIH,-

N

Um Ícripta doctiffimorum hominum ma-

nibus confignata, et formis publicis non-

dum exícripta, aut in lucem nondum emliïa,

V

Bibliothecis decus quoddam fingulare redde-

re foleant

malim ego, vt ingentem eiusmo-

di praeftàntiffimarum rerum numerum pro-

ducere,mihi felici iam contingeret. Sed, prae-

ter vnumet alterum eiusmodi thefaurum, vix

nobisaliquid fuperat, de quo gloriari poffimus,

IX,

Nthmtatls quidem laudeta habent, et

A

praeter hanc nihil plane; quaedam vO-

luminajab hominibus faeculi XV. maxime infi-

cetis etinfüulfis,rudi penicillo et incondita ratio-

ne, defcripta, vix digna, quae heic loci recenfe-

antur, bonatamen cum pace Tuaet cha, B.

H

1pf0rum titulos allegabo:

Ig B)

BIBLIOTHF CAE

YT

yrdi

L B. Thomae P, 1.

dum

II. Nicolai de Lyra P. V.

urm;

III. Thom. Aquinatis coniïderatxones de virtu-

tibuset vitiis,

IV. Tractatus de quatuornouiffimis.

Dd

V. Gregorius in paftorali fuper Ezechxelem

100

Flores Bernhardi.

iffa

VI. Horatii Eplüolae. finis : 1493. colle&us a

Me

Magiftro Iohanne Tinckelfpiel Doctore

Io

. facrorum canonum ac poeta et oratore

pfO

l

famoHHimo Lipf,

t

"Tibullus. Annó dei 1483. in die Francifci

YiX

M.Io. T inckelfpuel Decretorum Doctor,

Dus,

orator et poeta excellentiffimus finiit

hunc librum, quem ege Ludouicus Goz

et

de Werde Art. Mgr. ab eodem propria in

VO

períona audiui et collenglp(

init

Virgilii Bucolica,

Ouidius de remedio amoris

atiÓ

Fabulae Aefopi carm

nfe

Ciceronis Orationes,

L

Ciceronis Rhetorica,

1

B

18

ARCANA

VII. Liber Iunii Iuuenalis AquinatisSatyrarum

velSatyricus, cum notis. 14Ó6r.et fic eft fi-

I

nisanno domini I4Ó1. eo anno,quo inco-

V

le vrbis Dominum |Andream Heiden

de Thanzig in monaflerio fancti Fran-

ciíci in facriftia interemerunt. Eodem

etiam anno Confules ciuitatis eiusdem

decollabantur. Eode:m anno fere eius-

demvrbisigne confumebatur. -

Horatii Epiftolae.

Virgilii Bucolica

- - « Georgicaá : Exphclt in ftudio prae-

clare Vniuerfitatis Cra - . 1467, proquo

Deusaltiffimus fit benedu?cus Amen.

Ouidii Tyift; L.

Homerus per Pindarum infignem oratorem

de graece inlatinum traductus.

J

lhefnida Hieronymi de Vallibus, Paduani, ad

Dom. Petrum Donati Padueníem Prae-

fulem digniffimum, opus Peeticum cla-

riffimum inlIefuSaluatoris paffionem.

Ouidius deVetula

Liber

pX

19

EIBLIOTHECAE.;

um

Es Libef de ludo fcacorum ,'vquifl alias liber de

t

- officiisnobilium appellatur.

lCO.

VIILDeterminatio concilii Bafileenfis de COIl-

den

ceptione B. Virginisin peccato originali.

p

Francifci Maronis.

lem

De-anno Iubilaeo,

lem

lIuuenes quid habent in fe?

US-

/e Paffione et re

"

tü fancto,

furre&ipne Chrifti et.f'piri-

Detribusr

!

tibus.

egibus glgriqf'c cl(v)lonic quiefcen-

K-

Oratio de conceptione i

ntemerate virginis

Mariae.

Juo

Sermo de Sancta Maria Magdalena,

LiberB. Auguftini de difciplina Chriftiana.

em

Bernhardinus de conceptiore B, Virginis.

IX. Cafus longi fuper quinque libros decreta-

ad

lium -

K

Regiftrum etautoritates fu

per decretales.

l-

Summa quarti decretalium.

De arbote confanguinitatis.

Decifio confiliaris füpra dubio produ&ö de

| indulgacntiis. edita per reuerendum in

u

b2

Chri-

—

ARCANA

20

Chrifto patrem et Dominum Fratrem

Antonium de ordine Praedicatorum Ar-

chiepifcopum Florentmum Doctorenmi

clariffimum.,

Poenitentiarius, quem compllat Maglfïeij

f;

Ioannes dictus de Deo 1472. -

Xv

Libellus dans modum legendi abbreumtu-

X

ras in VtI'OqUC jure,

"Tractatus de arbore confanguinitatis

X., Repertorium in ftylolatino vulgarium fer

monum illuminatiffimi Doctoris Io

"Tauleri ord. Praedicatorum.

- Liber Alberti M.Epifcopi Ratifponenfis ord.

Praedicatorum, deadbaerendo Deo nu-

|

il

- dato intellectuet affectu, et vltima et fü-

prema perfe&wne hommls, in hac vita,

lu

ob

uantum poffibile eft.

XI. ConcordantlaeBlbhcae,et iuris canonici per

qu

ordmem

fi

Sermones: perI 'LibIudith.

ni

XII. DeS, Apollónia, et aliis fan&xs

XIII. Selmones in dlebus Feflis.

Y

XIV. Libri Sermonum teutíb,

qu

Ser-

ER

BIBEIOTHECAE

2t

Sermones über bíe 10. C ebote teut(

em

N

Speculum conícientiae teutfd.. .

Gloffa fuper Pater nólter,

em

Cfbort ber SXeffe,

De S. Chriftophoro

ley

De S. Alexio.

ä teutfde CBete,

XM. leer Miffaticus in $vo.

i

XVI Subfine: Explicit fübanno domini 1447

fabbato diuifionis Apoftolorum per ma-

nus lohannis Paulü Notaru Ciuitatis

Mifne

[

X,

Lusdignitatis Iþlendonsque adfertomnino,

d

P

cölle&usa PAVLLO IEÉNISIO, cuius

in hanc vrbem, fcholam, et Bibliothecam, tan-

i,

ta funt merita, vt nulla aetas, nulluin tempus,

obliuionulla, delere, aut obhttex are eadem vri-

?

quam potuerit, fafciculus fatis fpiffus et copio-

füs,informa, vti vulgo axunt maxnna fuüb hoc

rübro :

Illuftien v aliorimque druditorum Autogmpläa

Exornauit hoc volumen fuüpra laüdátus et nun-

quam / fatis laudandus IENISIVS prologo quo-

b 3

dain,

22

ARCANA

dam, qui in optimi viri memoriam nuh(iilam

2

intermorituram heicloci inferendus eft,

2

Lediovi beneuolo-

S.

J)c

»QYTatuas ctfimagincxs,' quas fictorum picto-

*

»

rumque ars exhibet, non-ofcitanter fpe-

»

etare, fed curiofius etiam contemplari fole-

DQT

,»mus: quodexternailla corporis forma ad in-

»

,teriorem mentis imaginem nos ducat, illud-

)31

,,due, quod praecipuum in homine eft, at a cor-

»

»porisoculisfe iunctum, exactius iudicandum

)32

»relinquat. Fallit quandoque ea res, vt nec

))t

»corporis venuflati mens, nec mentis pulchri-

JJI

»tudini corporis dignitas refpondeat. — Certi-

»

us iudicium a fermone petitur, quem tanti fe-

»

»cerunt prifcae aetatis homines, vt non teme-

»

»realiunde, quama fermone, ingenium homi-

)

b

,nis aeftimarent. Notum eftillud Euripidis:

»c)póc xapgax]np i« Aóys yretirra. Et So-

)l

,crates adolefcenti, qui exquifitius ipfi com.

,nendaretur, dixiffe fertur: Loquere

?

,deam. —Quod ipfum intellexiffe etiam Co.

,,micumapparcg, qui inter caetera: Quale, in-

LI

,,quit,

BIBLI-OTEECAE.;

23

s

n

,quit, ingenium haberes, indicio fuit oratio.

,Neque vero exiftimandum, fermonis appella-

»tione eum duntaxat cenferi, qui linguae àcvo-

,cis minifterio formatur , fed et eum , quem

o-

»chartis tabulisue, literarum ope, infcribimus.

-

, Nam vt cogitatio fermo quidam eft, quem a-

Jle-

,nimus fecum ipfe inftituit, quem ob id Asyor

l itl

iidiaüevo» dixerunt: Sic quod fcriptis com-

ud-

,,mittitur, muta quaedam oratio eft, minime

or-

,b eo fermone fegreganda, quem arpoQoguóv

um

,appellarunt, Eius vero duplex genus confti-

1€C

,tipalameft: Vnum, quodin Vulgus exit: al-

,terum, quod inter priuatos. latet, Ad prius

ME

»illud omnefcriptorum genus referimus, qui-

fti-

fe-

, bus vel ad rerum diuinarum, vel ad virtutis,

Naturae cogni-

nc-

Artiumque, aut ipfam quoque

Tl*

,tionem homines inftruuntur. -Alterum fibi

lis:

,Epiftolas vendicat, quae funt abfentium, variis

Y*

,de rebus cum abfentibus colloquia. Hae,

ff«

»cum inter manus fere nafcantur , nec vel re-

,"um varietatem, vel temporis impendium,

yr

,laborisque ac. diligentiae authoramentum

TU

inum

I[]v

»nagnopere exigant, certiusnos dé hom

54

,ani-

it,

-

24

ARCAMNA'

C.

""

TUXS

,',ahi;hiä edoce

nt; 'quamftquae in vujguä Ípar-

Jl

»guntur, multiplici rerum copia, mentis judi-

P

»Cio accurato, ac ftyli fobtilitate, quafi fuco

»)

»quodam , colorumque pigmentis compta

»

ä;

»quodammodo acperpolita. — Hoc certe qui-

s

»dem: in cauffa effe puto, cur Illuftrium atque

*

»erüditorum virorum epiftolas colligendas, ac

331

|

»

,,vg?uti gemmulas fcruandas,- haud pauci fem-

»per ftatuerunt. - Quos enim ob virtutem,

»

»quosob dignitatem, artiumque ac difciplina-

Dt'

um peritiam admiramur, eos praefentes qua-

»l

»fi epiftolae reddunt, nosque ad virtutis am-

ää

»

»pliffimum decus, quamilli ad honores digni-

»

tàtesque ducem ac magiftram habuerunt, ta..

cita velut cohortatione inflammant.

uod

»igitur huiusmodi Epiftolarum haud paucae,

»diuerfis annis a me collectae effent , veren-

ij

»dumque exiftimarem , ne vel cafü aliquo in-

»terceptae, vel quouis modo alienatae, indigni-

k

;us, quam illuftrium virorum fplendor, erudi-

»torumque dignitas, poftulat, tradtarentur:. in

»Volumen contractás, optimo ftudio, in Biblio-

»thecaScholae Annaebergenfis, repofui, certa

»Ipe

.

at

-

J

BIBLIO

fHECAET

24

par-

,;fþe fretus,g:os, quibus 1ibrorum 'cuüodi:a c'omQ

udi-

»miífa eft, operam daturos, vt hunc iieyeo-

Uco

»yes Quv codicem,non modoónori diminutum

ipta

»velint, fed infertis quoque, vbi commode po-

qui«

»teft, aliorum Epiftolis adaugeant, «Quos

Qu

»€tiam, vtet eos omnes,qui, quae praefenti hoc

X

»libro damus, lecturi funt, fludium hoc me-

2

»um, in fpeciem quidem tenue, at intelligen-

bm,

»tibus, vt Ípero, haud plane ingratum, in op-

jld-

»timam partem vt accipiant, vehementer

u

»rOgo. Perícripum in monte D. .Annae

m-

»üd Sudetos, Idibus Iunii. Ann

.

i V,erbivincar-

Ti«

,nati M *D LXXXXIII

(d»

Paulus Img'/iw; Annaelergenfir, Ludi

od

diterarii in patria Magifier.

it,

tfle

Neque ab hoc loco alienum, aut abfonum

If«

erit, integrum quoque MSCtorum indicem in

fl*

appenfa ygluti tabula intueri.

(i-

- Index Autegrap barum;

In

L Imp. Maximiliani Vien

/

nae ad Böh. Fel' bbtï

0-

affenflein,

td

ilbliur v ir E PHRARESA

2 Mau-

PO

B5

N

ARCANA

26

H

2 Mauritii, Duc. Sax,ad Wolff. Tiefffteterum

Annaebergae. de a. 1546.d. 28.Iun.

!j

. 4 Ioh. Albrechti, Duc. Megapyrg. ad Boh.

. Fel, oon -Daffenfieitt, a. 1567. d. 5. Sept

Cibmetin.

J

Mauritii Duc. Befkau. 1558. Dom. Palm

SBeftfau. ad eundem.

Ij

6 Georgii Duc, Sax. ad W'olff. $lod in 9funa:

berg. 15 1.

»

7 Richardi, Com, Palat. ad Zach. Staudcn 1566

X

d, 25, Iun,

S Io, Wilhelmi, Duc. Sax. ad Slbyllam Duc,

Sax. 1549. cfgolgaff.

2

9 To. Friderici, El. Sax. ad Sibyllam comugem

am Countag mad) Bar tholom.1545. Gd)e!

2

lenberg. -

1o Eiusdem ad D, Mart. Lutherum, 1540 Wi-

4

nariae 9itteood) nad) Viti et Modefti.-

h

11 Alberti, March. Brandeb. 1548 Kónigsbergi

à

12 Io, Wilhelmi, Duc. Sax. ad Io. Pontanum

Med. D, 1565.1. Aug. Winariae,

4

15 Io. Ernefti, Duc. Sax.ad Sibyllam, Duc. Sax

1549. Coburgi.

i4 Hen-

P

BIBLIOTHECAE,

27

Pum

14 Henrici Sen, Burggrau. Mlin.1554 d.2r. Iun.

15 Henrici Iun. 1557.

3oh

16 Ern. Ludouici,Duc. Pómer.ad D Pontanum

t

1559. d. 16, Nou. Gryphiswaldae

17 Io, Friderici;El,Sax.ad Com. Mansfeld. 1546

dm

Torgauiae Sonnerffags nad) Valentini

18 Comitum Mansfeld adIo, Frid. El, Sax, 1546

MM

19. Febr. Islebiae.

19 Agnetis, Duc, Sax. ad N. de Haffenftein 152

6.Iul, Dresdae.

66

20 Margarethae, Burggr, Mifi. 155, 23. lun.

Juc,

Jyerbenberg.

IDorotheae Duc, Sax, Winar. ad D Cafp

"m

Meliffandrum. 1575. 15. Maii.

u

22 Nicolai, Ep. Mifn. ad D. Ge. Agmcolam 15:5

- 2. Mart. Stolpii.

Wi

i

23 Stanislai a Buyn y 555

24lIoh. Alb. Com. Mansfeld 157 4. d.2. Mart.

Mi

25 loach. Schlick, Com. ad Boh. Fel. v. Hafïen—

flein.

r

n

26 'Trautfon, Bar. Viennae

SJX

27 Floriani Grisbeck 1557.Pragae Confil. Caef,

ad Boh. Fel. v. Haifenftein.

en

28 Boh

28

ARCANA'

29 Boh. Fel. von Haffenftein ad coniugem

4j

29 Bur ckardi, Com. Barby.

30 Mich. Forgacz, Bar. M. Paulo Icmfio 1588

6.TIulii Witt.

I^

31 Chriftoph. a Carlowiz

4

41

32 Anonymi ad Anonym.

33 Chriftoph a Vizthum. 1575 I. Apr, Pragae

4

ad Greg. Bersmannum.-

34 D.Henr.Salmuth. 1573. 22. Aug Llpf ad M.

Paul Seiffert, Diac. Leifn.

4

35 Hauboldi ton ämfæbel 1589. 27 Ian ád Iad.

50

Eckfioxm

;!

36 Euftachii v, Harras.

37- 38 Ich. Huff Epiftola Bohemice ad Lxde-

Q

rumetSkozkowi cum verf: germanica.

3

39 Mart, Lutheri ad D. Aefticampianum.

34

40 Ei. ad Euam, M.Geo. Schüzii viduam !544

41 Phil. Melanchthonis ad Alex Aïeiium, D.

5

"Eheol,

&

42 Ei.adSenatum Annaeberg 1556 Is Aug.

"Xagiufr

3l

43 Ge. Spalatini 518. 13. Apr. am.

Á

Aeíticampianum.

44 Vrb. Rhegiiad D, Io. Aeft;

wnplanum In-

X

X

golftadii 1518

45 Palth

BIBLIOTHECAE

29

$ Balth, Kademanni. 1580. 9. Dec. Dresdae

ad Mich, Eckhardum, Raü Strelenf.

508

46 Er. Sarcerii. Islebii. 1554, 6.Mai.ad M.Mich.

Barth.

47 Io. Mathefii exVallibus 1546. ro-Ian, adDo-

natum Camitianum, Pr. Lipí..

ag

48 Hier. Welleri.Freyb.1552. 30. Ian. adBcrnh

a Dàlen, Paft. Dfppoldiswald.

i M.

49 Dau. Chytraei. Witt. 1549. 16. Ian. ad M.

Nic. Rumbelt. Diac, Annaeberg

i

50 Nic. Selnecceri.

51 Phil. Melanchthonis. 1552 6.08.ad D, Ge;

Selneccerum.

ide

D. Iac. Andreae,

er

Ioh, Aurifabri.

74 D. Cafp. Eberhardi, Sup. Mifn, ;567

44

55 D.Cafp. Meliffandri 1586 ad M. Paul. Iem-

fium.

56 p. Siegfried Sacci.

57 1. Zach.Schilteriad Greg, Bersmannum.

[Lif]

48 a.Dan. Greferi, Paft. Dresd.

a

In

58 b.Dan. Toffani

5g Ant.Probi;Sup, 1591. 16. Apr.Vinarise,

i

Q

29

ARCANA

60 D.Chriftoph Pecelii 1671.

D)

6 1 Ioh. Stóffelii,-

62 Phil, Wagneri 1;69 Dresdae ad M. Ge;

j

Mylium, Rect, Annaeb.

1]

65 D.Edonis Hulderici.1590. Altorphii

64 Nic.lagenteuffels,t580. ad M. Paul.Jenifium

65 D.1o.Schüzii, 1577.19. Sept ad Ad. Heu*-

T

mannum Diac, Annaeb. :

[;

66 Io. Claii, Herzberg, 1572. ad Ludomcum

Camerarium.

67 Alb. Lyttichii, Sup Annaeberg

&

68 M, Obendorfferi ad M, Wolffz Stolberg1-

$

um, Rect. Mittweid.

69 Chriftoph Friderici, 1558. ad Ad Herrman-

Ü

num.

70 Ad.Herrmanni,1579,ad M Paullenifium

$

71 Aeg. Hunnii, Witt. 1593. 30. Iun. ad D

Marc. Gerftenbergerum, Cancell. Sax.

$

72 D. Ge. Mylii,Ienae, 1590. 6. Apr ad D.Cafp.

Meliffandrum,

3

75 Pauli von Eitzen, fen. 1589 ad Greg. Bers-

mannum.

74 Rofini, Ratisbonae T581. 3o. Mai. ad D. Caf'p

Meliffandrum.,

75 D.

BIBLIOTHECAE

3[

m amp

- D Tim. Knchneu, Wimariae 1587. 26. Ian

ad D. Cafp. Meliffandrum,

76 Cyr. Spangenbergii. Mansfeldi 1574 20;

. Mai.ad M. Greg. Khurnpeck.

77 D. lufti Ionae. Eislebiae 1546. 18, Febr. ad

Tum

Io. Frid. El. Sax.

78 D. Modeftini Piftorii ad Cammanum

(2

79 D. Mich. Teuberi, Witt. 1577. 16. Iulii,

um

Matthaei Wefenbeccii , Ioa. a Beuft. D

Viti Winshemil,

$o D. Sim, Scheibe.

$1 D.Franc. Schüsleri, 1576. Welmgelodae

p

$2 Valerii Cracovii, Secret.Elect. Maur.etAug.

latl

93 Leonh, Badehorn Batauii 1540. ad M. Chn-

ftoph a Ieluith.

94 D.Ioh. Hordeborch. 1534- ad D. Ge, Agri-

|D

colam..

9s D. Hier. Turleri, Weifenfels 1572. ad M.

- Greg. Biríchmann. Lipf. Dec.

T

96 D. Cafp, Ilungermann. 1575. Lipf:

([Se

$7 D.Sim. Oftermanni, Rect. Lauigani, 1576.

$38 Ioh. Skenei (Scotx) Witt. 1571. ad Lud, Ca-

meramum

i

89 D,

p

32

ARCANA

89 D. Ulr Mordeifen, 1561 ad Boh Fel.von

10

Saffeftein.

co D. Eberh. a Weihe.

lo

91 D. Chriftoph Aneforg, Witt. 1575 ad D.

Mich. Barth.

lo

62 lac. Monauii, ad Lud. Camerarium,

93 D. Mathiae Molefini, 1599.Pragae, 28. Iunu

K

ad M. Paul. Ienifium.

94 Chriftoph Kolrcuteu Annaebergae 1;75

ad M. Paul.lenifium.

95 Giphanii. Altorphii ad Greg. Bexsmannum.

K

96 Sim.Stenii ad Greg. Bersmannum,

97 Ge.Sturtiades. Erfurti 1547. adAndr Non—

l

tallum-

98 Caíp. 'Neefii ad Ioh. Stauden, praef, Duben.

!

99 D. Ioh. Naeuii curuculum vitae autogla-

phum.

AX

100 Conr.Gefneri, Tiguri.1563.

l

101 D.Ge, Agricolae.Chemn. 1552. adBlafium

Fabricium.

162 D,Io, Strubergeri, Llpf 1549. adD Ge. A-

gricolam.

KO3 Conr. Gefneri. Tiguri 1561 12, Mart

104

BIBLIOTHECAE

33

von

!64 aD.loh, Mathefii 1575 Bemh Paludamk

1581.

104 b.Sam. Huberi Witt. 1593. ad D. Marc.

. D.

: Gerftenbergerum, Cancell. Sax.

105D.Val. Cordi Venetiis 1544. 20. API adD.

Ge. Agricolam.

ul

106 Cafp. Peuceri 1564. 22. Aug. adM Phll

Wagnerum,; Sup. Annaeb,

n

107 Car. Clufii, Machliniae, 1570 ad 1..ud Ca»

-merarium.

lm

108 D. Frid. Megalefii. Goslanae x573 A. Apr. ad

'Lud.Camerarium.

01t

109D Wolffg. Meureri, 1589 ad D.Ge. Agm-

colam.

K

IIo D. Mich. Barthii, Lipf. ad M. Ge. Myhum,

T

Rect. Annaeb.

I1r1D; Leonh. Hutteri,

112 D. Maur. Steinmetzii. Al&adli ad M Mich,

Quf

Barthiutn,

113 D. Dau. Rungii.

114 Io. Bapt. Opizonii. Venetiis 1524 ad D.Ge.

Agricolam,

115 D. Aeg. Hunnii,

9

C

u6

24

/ARCANA.

116 Barth Schonbornn ad M, VJ Ql&g Scolber-»

Wj

gium, Rect. Annaeb.

117 D. Sal.Gefieri.

B

D

19 D.Sal. Alberti, Witt. ad M. Paul.Ienifium.

119 D. Scip.Gentilis.1590. D.Nic -TaurelliMed.

5j

Pr. Altdorff. et D. Ph. Scherbii. Med.

U

$20D.Io, Góbelii 1576. ad Lud. Camerarium.

121 [(aaci Schalleri, ex Vallibus 1560. ad M1ch

Barth.

j

122 D. Balth. Brunnem, 1578 ad Lud. Camela.

. rium.

D

323 Gottfr. Scharffii, Vratisl. 1371. 12. O& ad

j

Lud. Camerarium,

V

T

1241o, Schoberi, Sexlafiarii Augufaarii.

125D. Mart. Rülandi, 1579. 20.Nou. adD Cafp;

V

Meliffandrum,

126 D. Andr. Ellingeri, Ienae 1575. ddM Grcg

l

Bersmannum,

l

127 D. Sig. Kolreuteri, Coburgl 1576 ad eund

123 D. Hug. Donelli, Altorfii1590.

129 D.Henr. Pippingu dl

130

—

X 2.229. 0£ 130. ab aliía. quadam manü Ienifrano buic Folu-

qnini noftvis iaut gemporibus intev fevta funt.

BIBLIOTHECAE.

31

|bet«

IgoLeonh Reihx,Re& Commotauii, 1689.13

Iul. ad Chriftoph Emmerling.

13i Ph. Melanchthonis 1549. ad Io. Mathefium,

132 Erafmi Rot. 1533. ad D. Ge. Agricolam,

"i

Med,

133 lo. Sturmii, Argent. 3581 ad Greg. Bers-

mantl,

Iüm

134102. Camerarii ad Melch. deOffa.

fich

135 Ei.1566. ad M, Cafp. [ungermannum.

136 Ei. 1556. ad D. Adr, Albinum.

r

137 Ei.

133 Phil. Camerarii ad Lud, Camerarium. 139

ad

139 loa. Camerarii 1589-ad M. Paullenifium.

140 Lud. Camerarii ad M. Paul. lenifium.

141EfromiRudingeri ad Cafp.Iungermannum,

1.

142- l431u[hL1pül,lenaexs73 i. Mart, ad Lud

Camerarium,

144 Petri Mofellani. Lipf, 1520 adD Ge. Agri-

Itj

colam.

145 o. Cafelii 1570 . Roftoch.ad Lud Cameta-

and

rium.

146 M. Mathiae Bergii, Aïtorænsgc

147 Io. Riuii 1543.ad D. Ge. Agricolam,.

"v

348 Petri Lorioti ad Rect. Acad. ï ipf.

/gli

Cz,

149

36

ARCAN

1

!49 Petri Codicilli, Re&. Acad. Prag. 1559 25.

Y

É

Mai. ad M.Ioannem.

150 Io. Gigantis 1545. 24. Ian, ad Ge. Agrzco-

lam.

Y

151 Petri Plateani dd Gé. Aamcolam

152 Eobani (Heiïï) ad D. Greg. Haloandrum.

I

353 Ad. Siberi, Rect, Grim. 1577 ad M. Wolfï'g,

Stolbergium.

Ó

154 Io. Pofthii, Mompchu 66.8. Dec. ad Lud*"

Camerarium

155 P. MeliffiSchedii, 1586.

156 Io. Ladislai ad Mel. Schedium.

157 Greg, Bersmanni Carmen ad Io Schraubx-

um, Rect. Annaeb,

I

158 Nath. Chytraiad Bersmannum

159 D,lo. Maioris

160 M.le. Lauterbachii Carmen. 1572.

161 Chrittoph Schellenbergii. Grimmae. 1573

6.Nou. adIo. Stauden praefect. Leifn. -

162 Dau. Criniti, Raccon. notarii 1568.

165 M.Io. Starck, M, Barth.H,Zynaus. M.Stein-

metz. Valent. Drofo.

164 Thomae Hoffmanni Lipf:

165

BIBLIOTHECAE,

37

165 106 167. Nic. Frifchlini,

».

463 Hier.Frobenii, Francof. 1534. ad D:Ge. A-

1C0

- gricolam,

-

169N1c [Epifcopii, Francof. 1548. 17. Sept. ad

eund.

| ao Hier. Wolfüi 1578. ad M. Greg, Bgrsman-

num

Llfl'fg;

171Petri Al..t)äpi. Witt. 1579. ad euud.

ud

172 Chrift. Egenolphi 1577. d eund.

473 Ge. Fabricii,

5

VIA Io, Praetorii. Craco

uiae. 1577. 18, Apr. ad

Lud, Camerarium.

jbi

375 Rein. Reineccii. Helmnft, 1592. ad D. Mich,

Barth.

176 Matth, Drefferi, Mifenae 1 580. 25. Iul. ad

" ANVolffz. Stolbergium.

. Ienifium.

| !x771To. Ladislai 1589.ad M. Pau

178 M. Mart. Heyneccii 1572. Chemnicii adIo.

n

Stauden, praefect, Leifn.

4

179 M. Arn. Arti. Lipf. 1 593.17.Febr. ad Con-

cilium Wittebergenf.

180 Andr. Nuntalli.

] ag 1o. Schraufii 1560

.ad Ge. Mylium, Redt,

j

Annaeb,

*3

192

j

38

ARCANA

192 D. Ge. Mylii, 1582. ad M. Paul. lenifium.

Y

183. Ge. Schumanni Epigramma graeco-lati«

numyin mufcam in poeulo menfáli Impe-

ratoris Romano-Gertn, mtaxem&:ama

184 Id. Gezm.

H

X 95 Pauli Ober meieri, Cygneae I 377 üä Ad

h

Herrmannum

186 Pauli Rap. ex Valle Ioach. 1567

M

*

A

D

1$7 Hiobi Magdeburgi.

388 Seb. Leonhairdi, Dresd Carmen graecu'*m

tü

ad Lud. Camerarium,

(

x89Seb. Leonhardi 1570.

190 Chriftoph Thretii, Cracou. a ad Lud,

Camerarium.

Y9* Io, Renneri, Lipf; 26. Mart. !549.e

392 Mich. Stiefelii,

Oct.ad

p

1931Io, Neudorfferi, Nurimb, 1544 Ii,

l

Leonh. Geboferum,

Á

394?0 Gleysbergii, 1576. 7. Mai.

3 95 Valent, Apellis Freybergae, 1$76. 15. Iun.

106 Mich. Hempelii Carmen. 1592. adGreg

Bersmannum.

397 M. Steph. Riccii Sen. 1576 4 O& Lipf. 3d

eund

398

39

BIBLIOTHECAE.

358 Hiobï Magdäburgi, Lubecae : 575. 1 .Fcbg

tl«

ad euqdq

XI.

"

& Lterum ab hislocum,

*:1ter Bibliothecae

Á

ornamenta, iure fuo meretur,nitide,ele-

M.

ganter,et omni

-cura defcriptum, Chbronicon 4n-

d

lidem PAVLLVS IENI

nacbergenfc, quo

SIVS, a, 1392. fexies defcribi curauit, et v-

num quidem arupliffimo Senatui noftro, qua*

J

tuor vero amicis quibusdam, 1) fextumtan-

dem B,ibliOEïlcca.e donauit, fub hac formulaz

In vfum. Scholae. Annaecbergenfis liöru;n Junc im

publico, ciusdem Scbolae BiBAsocaueio opti-

H

-sno [ludio pofuit Pauus Yenifius autber die

D. Annac a. Meffíae exbibiti cIo XCTI.

"Tametfi duidem opufculum hoc hiftoricum,

paucis interiectis annis,publice impreffum fuit,

x

multa tamen beic defünt, quae ibi habentur,

lectuetpofteritatis memoria digniffima, -

C.A4

XII.

l

2) [);zm?inä vnum ad Heas ia vediit umaisus , n cuds

3

p

ffronte baec leguntur verba : optimo, optimisque ftu-

diüs dédizo, adoleftenri, Cafpava Hevemanno, Znnasg«

id

bergenfs, teflandae evga ipfum beueuolentjae, atmoris-

L

que evgo, ddi /i

*

24*

jév &

e

«'lwlum Autbor.

?

45

ARCANA

€X

u

XH

V

AÁndem, mea qualicunque cura et äudlo,

l

aucta eft haec. Noftra, nouo quodam

MsCrorum fafciculo, in quo varias fchedulas,

étnoftra inprimis tempeftate, celebratiffimae

W

IX

rum hominum, epiftolas colligere, collectase

- que iftas, fractas, veluti ex diuturno naufragio,

tabulas, afféruare, et ab temporum iniuria, lu-

dlbrlbque vermium, teas fürtasque tueri fa-

Xl

tegi, fperans, non ingratam fore pofteritatem,

Al

neque quicquam intermiffuram effe, quo fu«

pellex haec curta et tenuis, in dies queat locu«

Xl

pletarl. En! igitur indiculum eorum, quae

XW

hoc volumine colligi coeperunt,

I. Appendix Litaniae pro pnti nccite

IL - - - Pontif, Rom. Bulla

d. anno r 431. X. Kl, Nou.

E Piill.Pontif. Roman, Bulla d. a. 1464 Kl,

Iulii,

IV. Philippi Wagneri Sup. AB. Epiftola 'ad

Dioecefanos

V. Petri BersmanniEp. ad Petr. Lehmannuin.

VI.

MT

BIBLIOTHFCAE

4t

CU Siashan

VI. Paj.dl Iemfh Ep. ad;Theodofium Lehman—

dity

.num, .

jam

VII Io, Vogelhauptu Epaüo!a ad Immanue!

Jas,

- Lehmannumd. 4.Mart. 1665, :

m0»

VHI Ei.ad Eundemd. 13. Odbobr. 1666. -

lse

IX, Ei.ad Eundemd. 7. Octobr. 1667

$10

X. Ei.ad EundemKl, Martii 1667. :

,lue

XI. Ei.ad Eundem d.23. April 1667.

[i-

XII. Ei.ad Eundem absque die,

tf

XIII. Imman, Lehmanni Carmen Graecum ad

fü

Ió. Eric. Oftermannum.

CUe

XIV. Io. Vogelhauptii vita.

[uae

XV. Anonymi. Scudxi Theologxc,l Typus Ho-

rarius.

*«VL Bemhard;Schmxdu Apologl

XVIL. Herrmanni ton ber £yarbt Epiftola ad L

"Ott.Mencken. d.15. Martii 1687.

K,

XVII, Chriftoph. Gundermanni Paftoris et

Profefforis Lipfienfis litterae Reuerfàles

tempore Exorcifmi abrogatia. 1592. ex

carcere datae,

XIX.. Conrad. Samuel. Schurtzfleifchii Fplüo-

J

laad L. Ott,;Menckenium. d. 15. Februa-

rii 1692,

C5

XX.

4*

ARCANA'

—

XX, Eiusd. Epl&olad 25. O&obrls 1692. .

X)!

XXL L.O.Menckenii Epiftola ad Conr. Sam;

Schurtzfleifchium, d. 8. Decembr.1 693

AA

XXIL. Conr. Sam. Schurtzfleifchii: Epläola ad.

X

eundemd.3.Tulii 1682 -

A

b

XXIIL. Eiusd. d.27. Dccembr, 1682

XXIV, Eiusd. d. 5.Iunii 1683

XXV. Eiusd. d. 18, Iunii 1684

X

XXVI. Eiusd.d. 15.Iulii 1685. : .

XXVII, Eiusd. d. 15. Septembr. 686

XXVIII. Eiusd.d, 19.Septembr; 168:?

XXIX. Eiusd.d, 10. Nouembr. 1688

XXX, C.Cellarit Epiftola absque die

i

l X

XXXI. Eiusd. d. 5. Augufti]: 683. —

XXXIL L. O. Mcnckemrüpmbla ad Csila,t:um

X

absque die.

XXXIH. Cdlam d 21, Septembr. 16

ad

Eund, -

f

XXXIV. Elusä ä 29. Ianüam 1«638 ad Eunä

XXXV, Vit. Ludou. vonSeckendorff. Bpiftola

ad Eundem d. 7. Martii 1683

XXXVI. Eiusd. d. 12, Februar. 1685. ad Eund

XXXVIL. Eiusd. d. g. Martii 1685. ad Eund

AXXVUI,

BIBLIOTHEC AE.

$3

XX*»(VHI Eiusd d 13 Decembr i686 ad

Eund.

j

XXXIX, Eiusd. d.5 Nouembl 1687 ad Eund

T

XL, Eiusd.de 20. Martu 1690. ad Eund.

XLI. Philippi Wernickii $.T. L, et Superint,

Ronnenburgenfis Epiftola de 1g. Maii

1650.ad Michael. Gehmium, -

XLI. Benignae, Illuftriffuunae Comitis. de

Solms, Epiftola ad Mich. Oehmium..

XLIIL Hans Sigemund von Zeidler Epiftola d.

4. Decembr, 1680 .

XLIV, Eiusd, Epiftola d. 4. Martii 1682

XLV. .M.Io. Thalmanni carmen amandatori-

uminlos&lem Pinnouium.

XLVI

. LIE. Andreae Adatmi Hochüeteu

Epl&olae VII. quibusiter fuum Belgicum

d

atque Anglicanum anno 1690-6 1. con-

fectumad L.O. Menchkenium perfcripfit.

X1H,

Deft denique volumen quoddam Sermow

num facrorum, in priores LI, Pfalmos,

quos M.ALEXIVS PRAETORIVS, .Pa-

ftor et Superintend. Mifenenfis habuit, quos-

l

ue,

ARCANA

44

od

— :

ue, Theologus magni inter nos nominis,

x

GREGORIVS STRIGENITIVS,

Iu-

n

uenis tunc etícholae Electoralis: Alumnus,

n

calamo exceptos,manu fua confignauit,id quod

»Mi

$t

ipfein voluminis huius fronte ita annotauit :

»

,,Pþlterzum, da« ift, Chriflliche vnd geiffreiche Aurle-

»gung vnd Erklübrung etlicher sPfalmen des Kónigl.

u

s Propheten Dauidr in. gewiffe vnd. ontevfchiedliche

Mor

,,Predzgtm verfaffct vnd gat/,van,durcla Alexium Prae-

pro

,,tarzum, damalx Pfarrern vnd Superznændentm p2

, Meiffen.

- Diefe nachfolgende Predigten babe |icb in

a1q

,,mcmcr Tugend demHerrn M,Alexio Praetorio in der

v Kirche aus feinen Munde naclggefcbrzcbm, fo viel mir

serfilich müglich gewefen, bifs ich vom Tag zu Tage

luc

,,mebr babe erreicben kónnen

Wiewobl icb aber viel

ii

5 davon perlobven, fo babe Ich micb docb einmabl dar-

———— t — ———"——

»über gemacbt,vnd wasnoch vorbanden, reinlieb um-

ale

dl

»xgtfcbrie»on vnd in diefes Bucb zufammen binden Iaf-

»fen, auf dafs beydes icb vnd. meine. Kinder mit der

at

bi

,Zczt folche Auslegung deffo beffer geþrauchan mócb-

s ten.

Deus et mibi et liberis meis buius tbefauri fa-

Itarem v]itm cancadat ; S'crzptum manu M. Grego-

,brzz | Sirigenitii, Pafl,et Sup. Or'lammdaa 4. IV. Oit.

5M. D, XCIII, et in finehaec leguntar: À der Herr

5»M. dlex. Pramrzm diefe Predigt über den s&.

,,Pþlm

BIBLIOTHECAE

41

ninis

P/Zzlm vollendet, zþer bald beynacb kranck worden,

n

at etlicbe Wechen gelegen, vnd iff den. 14. Ocloby.

DInus,

1563 j&älzglzrb in den HErrn entfchlafftn, und zu

quod

; Meiffón begraben, vnd auf den Gottesacker vor der

It

»Stads gelegez. worden..

Áuil

Zelum,quem ALE XIVS hxcPR AETO-

(

RIVSincontrouerfia fuotempore mota ; Ze 2o-

Alice

norum operum neceffitate ad Jalutem, * maximo hic

Prae

prodidit opere, inferius forte, et commodiore

(n 2l

ahquo loco, copiofius enarrabimus. :

johin

XIV

j der

Eftat, vt libros pnae&annores 1mprefi'os,

Inir

velrariores, velalia quadam dignitate et

Tagc

luce confpicuos, commemoremus. Perquam

yviid

vero arduum eft et periculofa plenum opus

| dat*

alea,dicere: huhc vel illumlibrum alteri prae-

)u

"

ftare: Ne vero ficco plane, quod aiunt pede,

areolas has tranfiliamus, varia quaedam, quae

t der

nicl

Bibliothecaenoftrae ornamento fünt, Sect. III.

ad-

"da

Ti

3€ alius quidam, 4BDLAS féu vetlo fuo nomwe .GODE.-

0f

SCHALCFS PRAETORIFS de eodem boc avgu-

Wt

emento cum Andrea Muftulo civca idem fere. tempus

14l

difputauir,confer, Steptoilliged fpcbvm: zstk eDey:

al

fràge g. coy. Cc.

46

-ARCANA

adducemus, fatis iam habentes, annotaffe,quod

tria integra fcrinia.doctorum Scholafticorum

£»isfiffimis crasfiffimisque referta fint volumi-

W.

nibus

Neque etiam patrum Ecclefiaftico-

rim:2AVGVSTINI, HIERONYMI, O-

J

RiGINIS, BASILII, EVSEBIL, IRE-

J

NAEIL CYPRIANI

TERTVLLIAN! LA«

CTANTII, THEODORETLCHRYSOSTO-

L/

Mi, ATHANASII,

GREGORIL BEDAE,

i

BERNHARDI, ahomm,que fcripta, maximam

partem paulo poftartisimprimendi initia for-

misexfcripta. Idem quoque de Scriptoribus,

vti vulgo audiunt, Claffieis, afferendumcft.

Addamus denique nonnulla fcripta, quae varias

ob caufas prae reliquis omnibus afterifco nota-

i merentur, quorfum ex ne&ms Feferri pof-

funt! M

L ludichum louis im vüle axmotnitatir baäætum, ad

quod mertalis bomo aterra tracbur propter monti-

fodma: inmonte Niueo aliisque multis Perfeäïa: 4c

demumparricidii accufatus.

II Zuijamentum de concubinariis non abfo lh.

III. Tr. breuis et vtilis de flatu Canonifarum fcu mu-

herum quarundam Alamanniae , quae vulgariter

appel-

BIBLLOTHECAE

47

du ii

-

quod

hppellmtur Gïääzwme, an fit lmw»; eta dire ap

OFüm

probaius vel veprabatus.

lunti«

IV. Bonaueniura de-caflitate et m:mditm Sacerda-

zum et ceterorum altavis gniniftrorum. .

(tico

V. M, Henr..de Fiáffa fécveta. facerdotum; quae fibi

l) 0'

|RE-

placent, vel dzfplzcem* in sza 1497.

VI. Lauacrum confiientiat omnium facerdotum.

LA

V1l Poggii Facttiatin Fol.et contra fratrem Hiero-

TO-

nymum baerefiarcbam libellus et proceffuz.

)4E,

VIIHL. H.Sauanarelae Expof in Pf in te Domine Jpe-

Qarm

raui, quamin vltimis diebus, dum vitae fuae finem

| Ot*

praq/ialaretur, edidit, et qwzm morte praeuentur

]bus,

explere non patmt,

mvo

IX, E. FxP(J jklutarz.r Jfa per Pf Mg/ï?rere, aö eodem

as

jnvitimis fuac vitat terminis edita.

jota^

» d Pracef/'üf contra eundem.

XI. Wimpinae Epitboma, * 1. e, Cowmentatio bellorun:

pof-

zllzg/lrzquue aäï'arwnälbwnwc $ax. 1497 4.

XIL

i, 4d

F

ciiemdidiin:

0il

& Proa'uxz hoc opu]&ulum b(äowmm ver Jit non atlao polzm

4t h

coyfelium ante atiquoz anos i lucem publicam fub

boc vabyo :

CONRADÍI WIMPINAE com.

JJ

menzavius . Poericus . de ,expeditionibus bellicis A L-

BERTIANIMOSI $4X, D/C. »ua cum WIM-

j ii

PINAE Fita in $. Lipf. et A/tenäurg apud Io. Lu-

T

slou. Bjcbrevum, a. V2f

W!

48

ARCANA

XII.- Micb. Serueti Dialogorum de Trinitate L, IT. e&

m

de iuflitiavegni Corifoi Capp. q. 1$32. g

00

AIHIL. Encreffen Baden von Carlfhatr Byt, mui Ver«

m

]

mabnung an D. Ochfenfart. W. 1$22.4..—

fit

XIV. lof.Arnd. de L'Worzöm &zlmaf i im ïïzaalogæ

aut

W.

ol

T

X

V

e

DN

Aecfunt qmbus inatrio veluti Bibliothe-

N

cae noftrae conftituti, conditionem ipfius

ini

expofuimus.

Ante vero quam penitius edn-

qu

dem mgredlamux, lepida quaedam narratiun-

eu

cula, quae, nugarum afilium more, multorum

&t

animos et linguas, in his montibus, exercuit,

qu

addenda eft atque eludenda.

Scilicet non heri

£0

aut nudius tertius, fed iam dudum, perfuaderi

V

fibi paffi funt, homipnum quam plurimi, I O-

ANNIS. FAVSTI, at quanti! praeftigia-

fi

torisillius,et Magi famofiffimi, libros feris oc-

Tü

clufos;in hacNoftra reconditos,poftea vero ab-

«

latos furtim ad, neftcio profecto quas, malas

(à

artes; praeüiglas, incantationes, et alia eiusmo-

d

di flagitid perpetranda, adhibitos fuiffe, .Mul-

L

ti, dubio prócul, erunt, quorum animos adhuc

h

recordatio fübitquantum haec fabula,inter ho-

mines

l

BIBLIOTHE CAE

42

IL«

mines ad füperftitionem pronos, increbuerit,

eo inprimis tempore, quo ante aliquot annos

*Ver-

morbi quidam conuulfiui, iique prodigiis fere

fimiles, quosdam Annaebergae, nulla ratione,

u

aut aetatis, aut fexus, aut dignitatis, habita, i 1m-

mane quantum, infeftarunt. Ineptias vero has

prolixe exfibilare, vix operae pretium duco.

)thCr

Namque in fupemombus iam dictum eft, a pri-

pfius

eane

mis flatim Bibliotheeae initiis, accuratum

quendam omnium librorum affuiffe catalo-

tUf

gum,a KLINGEISENIO confici coeptum,

Turm

et ab omnibus fcholae Rectoribus , quibus

cuity

quippe omni tempore Bibliothecae cura

heri

commiffa fuit et tradita, nunquam interrupta

deri

annorurm ferie, continuatum fuiffe, in quo ta-

10

mennihil horum inueniri poteft, Contra ea

lglü'

facili coniectura affequi poffumus, vndeet qua

OC

Tatione hic rumufculus fubnatus fuerit? Scili-

)ab-

cet, prifcistemporibus facile nemo Bibliothe-

y1lis

cam ingreffus fuit;praeter Infpectores etBiblio-

no«

thecarium : Plebecula vero, quae ex altiore

ul*

aedis facrae parte in Bibliothecae mufeum de-

]huc

Ípicere potuit, voluminailla monftrofa, catenis

'ho«

D

ferreis

jres

P

49

ARCANA

"*

ferreis vincta confpexit, fufpicata ftatim ; pa-

rum abeffe; quin hi libri, ob argumenti pericu-

ä

lum, ad perpetuos carceres fuerint detrufi.

|

uid vero dignius eft his tenebris, quam, ex

le

vulginonnifi veneficiaet incantamenta fomni-

li

antis opinione, libri FAVSTIANI ?

qui, num

F

in terraruni. orbe exiftant, nefcio, il'ud vero

certiffime noui, quod hanc noftram haud vn-

Tu

|

quam. occupauerint.

at

- Sectio II

q

&

ANTELOQVIVM

L

f

NBlbhothecae noftrae velutl atrio ha&enus

|

V

conftitutis, penitius paulo introgredi, et,ne

fpectátores otiofi fimus, praecipua illius deco-

rà oculis animoque licebit perluftrare.- Pal-

mam autem iure füo reliquis ommbus, quae

heicadfunt, praecipiuntilluftrium aliorumque

dignitate et doctrina excellentium virorum

epiftolae, quarum complures et praeftantiores,

'aequo fi loue fentio, dignae mihi vifae funt,

quae inlucem; prok ahantur

I[D

*

BIBLIOTHECAE

$t

-

W

II.

TCl

Vantum enim vtilitátis in omni doctrina«

tru/

rum genere; epiftolae eruditorum.col-

|, CX

m

le&ae et pubhcatae attulerint femper, id pro-

lixeetex inftitüto expofüere viri fummi,I O,

Dnum

veo

FRANC. BVDDEVS, 1) et CHRIST.

GODFR. HOFFMANNVS, 2) Reg. Bo-

|yn

suff. et Elect, Brandenburg. Confiliar, intimus

m

atquein academia Viadrina ICtorum Princeps,

quibus praeter alios GEORG. DAN. MOR-

HOFIVS, 35) RVDOLPH, MARTIN

MEELFVHRERVS, 4) infelix ille, licet

fatis doctusjin fide vertumnus: LO, HEINR!

enus

von SEELEN, 5) aliique complures annu-

/

t,ne

meram poterunt,

DZ

HI.

eco»

:) 2 pmgfät "hpolog. Epg/?ol Mart. Lutlww colle&bion,

Psl

praem ilf. Hal. Magdeb, vzt7. 4.

j3

quae

E ) in Pyatfat. de Vitlitate ex: Literis Fivovum dotjo

7012

1que

öaþzmda quam pvaesifie Chvij. Weià Epiffolis Se-

letliovibus a fe editis Budiff. vrié. v

r

j ) in Polybifl. Littevav. L. L.c, XXHL £ IZ

yre$,

4) m þ*r*aefatzorie, quami Bonieäurgmms Epiftoht a Je edi-

funt,

ts praepofuit , de epiflolavum ia ve liteeyavia Vtilitate,

$) in Philocal. Epiftel, Prasf;

Il

ARCANA

$2

II[

Neo Vero, quomodo riteet frugifera ratione

I

eruditorum epiftolae publicaridae fint, con-

[1

filia et fententias, in diuerfas abire partes, quis

di

eft, qui ignoret? Quidam epiftolas aliorum

veluti caftrari et ab oimni, quod ex vtilitate

lit

publica , non effe. ipfis videtur, circumcidi, et

gl

meliora tantum aut praeftantiora ex illis fele-

i

ho

&ta, proponi iubent: quidam fuum cuique

fcriptori integrum relinquendum effe, et epi-

ftolas non mutilatas, neque, modo capite, tho-

T

fe

do membris, modo cauda priuatas, fed integras

illaefasque in publicum effe producendas, fua-

dent,fi modo illa prouidentia, cura et circume

fpetio adfit, vtne epiftolae ad familiares fcri-

ptae indifcriminatim publicentur, id quod, iu-

fü

dicé viro fümme venerabili, ERN. SAL. CY-

PRIANO 6) ab humanitatis officiis nou minus

[

abhorretquam mortuorum violare monimen-

Y

ta,aut,ex IO. FABRICII 7) fcncentla, vido-

j

W.

iA

rum aedibus ignem infer re.

——

6) in pracfat. ad Clavov. Firor. Fpift. CXI/'II e B;b/,a.

p

£becae Gozbanae autogvaphbiseditas Lipf. vriq, -

7) in Bibliorbecae fuae. Kecenf, P. P. p. o

BIBLIOTHECAE

13

LX

t0fle

Llud enim omnino certum eft, in epx&ohs

eoft-

[

intra findonem veluti confcriptis, omnes

animi noftri receffus, curas et cogitationes re-

quis

Turm

cludi, etquonulli hominum adire licet, eo per

Itate

literarum lectionem viam pandi: fcilicet, vt

li,et

alii refcifcant,quid fentiamus, quid cogitemus,

(:le*

Epiftolanamque eft tabula picta, in qua animus

ique

hominis fecundura omnes lineas fuas, et ad vi-

gi

uum expreffus, repraefentatur,, vti . DEME-

'TRIVS PHALEREVS in librode Elocutione

[no»

fcribit: £xaeev &uova 86 eawrx xþuxn;, E

gras

fud-

i*me:an ype Qm.

e

um

Vod fi vero in edendis huiusmodi epifto-

(

U

lis cautiones füpra laudatae adhibean-

r

tur, non eft, vt fubuereamur, nominis diguita-

tem laefum iti,

iDus

uod quldem, vt euitarent,

gett*

viri quidam de Ecclefia, reque tam publica,

yJo-

quam literarià immortaliter meriti,vel folemni

N.

formula contra iuerunt, ne fe quisquam ex e-

piftolis a fe fcriptis iudicet, id quod Theolo-

ii

g£um fummum, SAM. BENED. CARP-

D 3

ZO-

$4

.ARCANA

f

ZOVIVM , fecn'fe nou*lmus vel fanöhfü.

mateftamenti formula, epiftolas fuasinlucem

t

1

emittendas interdixerunt, vti LVC, SCHRE«.

T

KIVM; Medicum Auguü*anum, baud ita pri-

dem id fec1fi'e, publicae rerum in orbe erudito

(

nouarum tabulae commemorarunt,

VI.

qi

Ngens quidem et innumerabilisfere eiusmo-

Y

, dicollectionum epiftolicarum copia pro-

ftat, atque nullafacile, et ne minima qmdem e«

ruditionis particula inueniri paterit, quin ali«

quam inde lucem fibi queat foenerari.

Non

f

eft, vt G, DAN, MORH OFIVM, 9) lu-

0

culentum huius rei teftem. excitemus, aut. . per

fingulas eruditionis partes peruagati, epifl

as

Tlaeolegzcar, Iurzdzcar,Mcdzcmaler, Algbzmch,t,Pln-

lofopbicar, Hifforicas , Numg/;n,atæca:,; Itmf;rarza:,

$

Criticas, vel alius- eiusmodi argumenti, figilla-

dm commemoremus, aut eas, quae ob ftyli et

fermonisnitorem et digi

mtate

n

PT

m inícholis prae

Sed verbxs fidem vt

leg1 folent.recenfeamus

facm-:

&) À c

BIBLIOTHECAE

fï

iffi

facmmus, et quo hodierna rei literariae incre4

menta et progreffus pateant, ad epiftolas, vel a

em

N-

"Theologis;: vel ad "Theologos, vel de rebus

pl'lw

"Theologicis et facris, quae fidei doctrinam;

controuerfias in. Ecclefia motas . ritüus et ceres

dito

monias Ecclefiafticas, neque minus viros facris

muneribus defunctos, eorumque fata; vàriae

que alia eiusmodi, attingant, confcnptas, pro-

]ó«

N

vocabxmus.

0

VH

á

n

Mmenfus fere eftnumerus e1usmod1 epxPco-

alis

larum, , quae iþariim in lucem productae

Nonn

lu-

lunt, quaruin in premerzdzbur quibusdam The-

ologicis 9) neque mirius in C. A. HEVMAN«—

pa

NI Poecile,

O. GEORG: SCHELLE-

olas

HORNII amoenitatibus , IO. HEINR: von

ph

SEELEN Philocalia, Eiusdemque deliciis Epi-

n

l |

ftolicis, aliisque eiusmodi fcriptis difperfae le-

gendae fünt, de qU1bus optandum effet, vt vel

]i t

)

DA4'

fecun-

nvt

$) pevernen buc prae veliquis E; pbemmdes t/reo/ogzcae pa

Cid

£vio fevmone füb vubro: Mujdulbige Seadyridten er

t

poft : Sltes-unb Steted pon zPeo/ogi [ Cadoen pul»

dicatae.

$6

ARCANA

fecundum temporum rationes, vel argumenti

diuerfitatem, velalia quacunque ratione com-

moda collectae, in vnum aut plura agmina,

publicarentur.

Non primus ego huius con-

Col

—— RP R Á

filii fuafor füm, fed idem ánte me dedit diligen-

qu

ve

tiffimus Vir, MICHAEL MAITTAIRE, 1o)

B

qui idem confuluit, fcribendo: Nihil fere eft.

M

quo magis 1n vera certaque rerum temporum,

tj

virorumque iisdem temporibus florentiuni

k

cognitione proficimus, quam Epiffolarum lectio :

d

etquamuis plurima, variarum paffinr Epiftola:

(0

rum, vnde quaque congeftarum, circumferan-

Q

tur volumina; non paucae tamen fuperfunt

lu

in diuerfis Librorum editionibus fparíae :

quas, quoniam aut Libri ipfi non adeo facile oc-

n

f

currunt, aut faepe lector cognofcendae, quam

|

L

Liber exhibet, materiae auidusnon diu in limi-

ne fübfiftit, Epiftolaresque Praefationes, vel

prorfüs praeterit, vel minus attendic, ex fuis lo-

cis, prout fefe dat occafio, promere fingulas,

juuat,

l!

VH

) in ddanal. Typograpb. T. IJ. P.J. p.249. tter.

RRE EEE

BIBLIOTHECAE

17

Yentt

VIII.

om

Ollegi aliquando indicem eiusmodi col»

lind,

C

lectionum,quae T heologica potiffimum

COf

complectuntur in Íe argumenta, et veniam at-

fent

que excufationem fpero petoque, vteundem,

veluti fupplementum quoddam ad. 1O, FR,

10)

BVDDEI Différtat. Colle&ioni fuae. epiftolarums

.eff

urni

MARTINI LVTHERI praemiffam , de ause

ug/:gnzter, per vecentiffmas quasdam epiftolarum cal-

lUt

letliones,Re Litteraria et Eccleffaflica,jam commo-

Qio

da hac occafioné producam, fimul eas quoque

ola

commemorans, quae hinc illinc iti Bibliothe-

ran

cisadhuc latitant, partim quia magna illarum;

(uat

1ud1ce MORHÓFIO, cura nobis effe debet,

[j

partim quo illorum, qui i eiusmodi xeugAie af-

feruant , ftudium ad publicanda ea excitarem.

d

En! igitur catalogüm *

]i

"COLLECTIONVM EPISTOLICARVM

vel

argumenti ymaximam partem leeologm

lo

H.CORN, AGRIPPAE Epiftol. Lib, VILT.IE

]ts,

Oppi extant. Lugd. g.

IAC. ALTINGII Fplftolae Theologlcae Opp.

- eiusd, T'oni, V, continéntür.

j

LIBFRII a S.4more Epiftolae Theol,Irenopoli,

1679. 8

D5

Ífub

$8

ARCANA

. füb quo nomine confi&o IO. LLERKCVM

latitare fatls conftat.

Armlmanox um Theologorum f Prae&antmm

$

-;

etEruditorum Virorum: IAC ARMINII

IO. VYTENBOGARDI,

CONR 'VOR-

U

STII GERH, !O, VOSSII HVG. GROTII

SIM. EPISCOPII CASP, BARLAEI '&c,

iC

Eplü Ecclef: et Theol. Ed1t3 a PHILIPPO

LIMBERCHIO cur atanouoque augmento

!

N

plusquam 300. Eplftol locupletata. Amüel

1704.Íol..

Anonyml ;

. Monumenta pietatis et liter arih Vlrorum in

repubhca et literaria illuftrium fele&aä

Francof ad Moen.l7ol 4.

i N

da quorum parte pofteriori eruditorum

duobus fuperioribus faeculis celebrium E-

piftolae nondum editae exhibentur, in qui«

bus memor&blha multa,vt veniïime infron-

.....

telibri pr aedxcatur, illorum tempol um oc-

« Currunt.

b N

TH BEZAE Eplüolae T heologxcae Hano-»

wae 1597. kdit. 3

Com-

BIBL(GTHECAE

f9

RUT

QVM

Commercmm hterämum cum rIh Beza

- MSGtuin afferuatur in Bibliotheca Saxo-

ItTuft)

.. Gothanatefle V. C. C. S. LIEBIO ; Dzatrzl?c

INIl

de a.þsuä'auuu,m CALVINI 1723 $.

OR

JANI BRANT, Epiftolae Celebelrxmoxum

OTII

Virorum ante hac ineditae Amft. 1715. 4-

&t,

1O, BVXTOREII hplf'tolae de admirando

pÓ

Euangehl apud vtrosque lndos progreiïu

ento

Baf. 1598.

yflel

JO.CALVINI Epiftol. etRefponfa Hannomae

A597. 8

Eplf'colarum ad Io Caluinum Volumma II.

mn

inBibliothecaSer. Duc, Saxo Gothani late-

C&aæ

re, fupra lau datus LIEBIVS 1..c, exponit,

MART. CHEMNITII Epiftol. et Refponfa

um

: "Theologica Tomill.

E

Promlffa funt. a Viro , Doctiffimo, IO. C

qül

COLERO, Theologo iam Vzarienf conf.E-

fort

phem. Theol, füb rubro: Sammlung vonal«

ten vnd neuen Theol. Sachen 1721. p. 3t.

| 0C

IO. CLERICI Epiftolae . Criticac e; Eccleüam

fticae.

int

Artis Criticae abEodem Pdmaf-P II.confti-

t

ftituunt Lipf. 8. 1713

IO

60

ARCANA.

IO. COCCEII Epiftolae..

In Tom, VI. Operum reperiundae Francof

.X689 fol,

M

PAVL. COLOMESII Épiftolae. in Opp a IQ

A.FABRICIO editis Hamb. 1709. 4-

i

HERMANNICONRINGII Epiftolar. Syntagm

II.Helmft.1694. 4.

S.E. CYPRIANIEpiftol. CXVILe Bxbhothecac

ä

Gothanae Autographis Lipf: 1714. 4.

GE

CHRIST.DAVMII Epiftol. Scleäholes Dæesd;

1697. 8.

Editore Theologoó Veneraïnh, IO. ANDR

GLEICHIO.

DARTISII ec LENFANTIIEpiftolae,i.e

Lettres de Mr. Dartis ec Mr. Lenfant. fürleg

imatieres du Socinianifme Berl. Y7z19

K

IO.HERM. ab ELSWICH. Epiftol. Familiares

"Theologici potiffimum argumenu Vi-

teb.t719. 8

DESIDERII ERASMI Rot. FplfïolaeT n Ojp.

Lugd,B.1703. -

TAN. FABRI Epiftolarum Partes Il.. Salmur.

1674. 8

ANTON. FLAMINIIEpift. de veritate doctri-

Dae

BIBL!.THECAE

Gï

Tnae etfan&ltate religionis perToach. Ca-

of,

merar. Nor. 1571. 8.

JO. FRONTONIS Epiftolae et Dxfïc.rtanones

410

. Ecclef. Hamb,1720. $.

10 GERHARDI etad Eundem pr&oiae XLIT.

ttgm

. Subiunctae funt vitae ipfius confcriptae ele-

gantiffime ab ERDM. RVD. FISCHERO

hecae

Lipí1723.9. -

GERVASII ABBATIS Praemonftrat.et Eplf

Yresd

copi Sag. Epiftolae

confpiciendae funt in facr.antiquitat. monu-

XDR

imentis, hiftoricis, dogmatlcls,d1pïomat1cxs,

notis illuftratisa R, P.ac Domino Car. Lud,

Hugo, Abbate Stiuagii et fontis Andreae

yrles

Do&t, Theol. Stiuagii 1725. fol,

IO ANDR.GLEICHII Trifolium Arndianum.

as

Eiusdem — Gazophylaceum — chartaceum,

Vi

ex meris MSCtisautographis conftans,cuius

Tomusl.continet Imperatorum, Regum,E-

p

lectorum, Ducum, Principum, Comitum,

Pontificum, Cardinalium, Archi-Epifcopo-

ul

rum, Epifcoporum, Abbatum etc.H. Theo-

at

logorum et Cl. virorum, Lutheri, Staupitii,

fide

Me-

"

és

ARCANA

M&lanchthoms , Spalatam IJI Iggcgrum

- eommercium htg,ra riumD, (ïopmlmBeckeu

- 'Theologi Llpfienüs IV. D.Eliae Sigismundi 1

Remhædl,Theologl et Superintend. Lipfis |

- enfisV.M.AegidiiWildii,; T'heologi etSupere

intend. Plauienfis in Varifcia V. .Mixtus ex

'Theologorüm noftratium,et exterorum et-

iam,ícilicet Reformatorum, " Socinianorum

et Armifiatiorum etc,. quibus omnibus vt

edendis pat fit Senex Sanähüïmus, ex dánimo

ï]

precamur,

IO, ERN. GRABII et doctorum Virorum ad E.

undem datae Epiftolae , quas ex ipfis auto-

graphis defcriptas promifit MAGNVS CRV-

;gz

SIVS V. D. M. in Differtat. Eplüolxc. ad

^CHRIST, WORMIVM, p.

GVNTHER à URIESHEIM Ccmfïl Ecclef' Sax

et Canon. Numburg. commercmm epifto-

licum "Theologicum,

E

Delitefcit hoc MSCtum in mea quahcunque

fupelle&ile, et eft volumen fatis fpiffum,ma-

xinim partem -Epiftrolas prolixifirnas,

Griesheimii et füummorum doctiffimorut-

m

que

BIBL»IQTHECAE

53

d

—

at

g

qhe iftius tempoms vn'orum,V L. Seckend

ckent

äorfïix, Mart. Hanckii, Ioach. Hildebrandi,

nufidi

Gerhard, Titii, Valent, Alberti, Io, Philipp.

Sleeuogtii, Io. P. Hebenftreitii. T'ob. Pfan-

Lipf

uüpere

neri, Dan. Molleri;Valerii Erfurti,Io.Melch

u$ eX

Stengeri, Chrift; Frid. Lauhnii aliorumque

r et

complexum, vbi de grauiffimis eontrouer-

ofürti

fiis T'heologicis e.g. an Syftematici rioftri de

gratia indiuiduali non minus, quam de vni-

us vt

U

^ Gerfali agerefoleant? de'Theologia Myfti-

. cà: deQuaeftione:ex quofonte deriuanda

Eld Ed

— fit verapietas? etc, agitur,

dutO

HV G.GROTII Epiftolae Amft.1687, fol

IO. IAC. GRYNAEI Epiftolae,

«ïRV

, d

Hibernicarum Epiftolarum Veterum Syllo—

ge,quaepartim ab Hibernis; partim de Hi-

^ónx

bernis, vel rebus Hibernicis, funt confcri-

.1&0

ptae, quarum quam plurimae Hift. Ecclef:

concernunt, et quas IAC. VSSERIVS, Arma-

ique

chanus Archi-Epifcopus collegit, et resen-

fuit. Dublini 1632. 4 Recuf Herborn,

Fma

45

1696. 4.

i

FRANCESC et IO. HOTTOMANNORVM

et

qu€

ARCANA

$2

m

etCl.Virorumad eosEpiftolas inlucem pro-

K

traxit [ANVS GVILIELW

MEELIVS

Ü

^ Amft; 1704. 4.

Lv

VLRIC: ab HVTTEN Eplüeiae in vita

ipfius a Viro Celeberrimo, IAC. BVRCK-

HARDO, diligentiffime confcripta. maxi-

mam partem collectae adfünt.

IO. HVSSI. Epiftolae in Opp. elus inueniun-

I6

£ur,

JEREMIAE et Theoiogorum Würtenber—

genfium commercium epiftolicum proftat

in ActisetScriptis Theologorum Wurten-

berg. et Patriarchae CPLtani, D. HIERI-

MIAE, quae vtrique aba. 1576.ada, 1581.de

Auguflana Confeffione inter f& miferunt,

Graeceet Latine Witteb.1584. fol. -

PETR. IONCOVRTII Epiftolae Criticae de

l :

diuerfis . Argumentis iisque dignioribus,

Scripturae Amft. 1715. 8. Gall

IO. LANGERI Epiftolae et Theologoruin ad

1pfum et alios exaratae continentur in

CHRIST. SCHLEGELII, Vita Io, Langeri.

Goch 1717. 4

IO

BIBLIOTHECAE.

$

1]ro«

IO LAVNOII prüolae Cantabrig. 1689.fol.

LV 2

GREG LETI Epiftolae.Aiift, i700. 8. Gall.

VAL, ERNST, LOESCHERI Epiftolae.de

vità

MOR

"Theologia et Illurinatioriei impiotum, nec

fiori de vetitate carhis Chrifli cüm Refpon-

JXl

foriis D. IO. OLEARIL Lipf1710. 4.

Diufle

CHRIST LVPI Ord. Fífatr. Eremit. S, Auvu-

ftini Syntagitia Epiftolaratn ex Codice Cas-

]ber

finenfi Rotriae defcripto,

voftat

;MART. LVTHERI EPI&O].:I*UIH Tomi. in

rteü

ipfius Opp.

EN-

Eiusdem Fplffolarum Co lleftio Noua edita

A

per IO. FRANC BVDDEVM Halae

funt,

T. 4

FR. IVL. LVTKENI[ Confilia et prüoïae

g de

TheelogsPalSI Lipf: et Gardeleb 1729. 4

jbus,

POLYCARPI LYSERI Sylloge Epiftolarum

E.POLYC. Senioris Lipf. 1706. 3.

n ad

MARBACHIORVM Epiftolae iri ftipplement.

r m

H. E. Saeculi XVLeditae cüra IO. FECH TII

gel l

H.G.MASII Velitatio Epiftolica cum PAVL-

D

LO INFANTIO Ecclef. Reform, in Gal-

E

lia

66

ii

ARCANA

p

lia Mmz[ho edxta e& a SEVhRiNO LIN-

'TRVPIO.

ANTON. MATTHAEP prüolaeTheolo-

?

gorum collectae ab lpfoLugd Batau.1695. 8

PHILIPPI MELANCHTHONIS Epiftolae a

diuerfisdiuerfo temporeeditae.

IANI GVILIELMI MEELII prüolaïumSca

le&aruma Viris Clariff. confcriptarum Ceri-

turiae V. Amft.1701. $.

Huc quoque referendae funt Eplüoïae de

admirabifi et plane ftupendo converfionis

gentis Malabaricae opere Halàe edi folifae;

fieque mitus huc fpectant: Litterae Vtile$

etCuriofae: fiue Lettres edifiantes et cürieus

fes écritesdes Miffions etrangeres par quel-

ques Miffionaites de la Compagme cïe Iefus'

Paris. 12.

!

LVD. MGNTALTH í.e. BLASII PLXSCAI I$

Litterae Prouinciales Col.1684. 9. gaü

IO. MORINI Epiftolic. Differtationes ad Ec»

clefiae Orientalis Antiquitates pertinentes

GEORG.. NITSCHII Epiftolae Theologicae.:

ARNALDI OSSATI Epiflolae.Paris1697.4-

Gall

DIO-

BIBLIOTHECAE

57

LIN-

DION?SH PETAVH prHblarum len ,

Paris. 1692, $.

eolo«

PHOTIH Parrisrchae CPLtati Eplüo ae Grae:

958

cae c; n. et Verf. Latina Rïchaldl Moamw d

Jae 2

Lond.1651. fol.

R; Pontificum Epiftolae et quae ad eós fcri iptaé

19e

funt a S. Clemente L vsque ad Innoa,eam Ó

el«

. Ht Qpexa et PcufheD Petri Qou&anf HET

an ä!721 fol,

e dd

. De aliis collectionibus Ep:fïolalum Ponii:

jOnij

fïeæ C»Ollfþf&tül Vir Summus, IO. ALLha..

[l ae;

'rvs FABRICIVS, Bibl. Graec; Vol Xl. p:

tll

^ d. etp. 769.,

fIeli*

þ QVESWELLII Eplüoïarum Vol I i. & Ré

u

cueil de lettres Spirituelles; Paris 1723.

1O. REVCHLINI Epiftolae.

efi

MARTINI RYVARI Epiftolae CC. denuo édi:

.tae funt à Theoiago magm nominis, GV-

VUS

"^ STÁY. GEORG. ZELTNERO, iü liiftciria

Crypto—Socimfml, Altdorfnae qucanmz

|Ee

þss

- Acaderiiae, infefti; Lipf. (729. 4.

CASP HERM. SANDHAGENI Ej Gomm

d.

TA

Theologxca,e, máximdfi, pattem Exegcti-

«; £aeFr.et Lipf, 1725. 4. germ

Jo-

:tï

68

ARCANA

um WO

IO. ADAMI SCHERZERI et CHRIST.

LVCII Epiftol. Amoebaeas de interceffione

Chr ifti,anactuin aeternum fit duratura edi-

dit IO. GOTTLIEB. LVCIVS in Differt.

"[ heologica de cohabitatione et conglorifi-

catione fidelium cum Chnfw aefernlepE

Pï

1708- 4-

|

CONRADE SCHLLISSELBVRGH Studlum

EcclefiaeFilii Dei inferuiendi pOf'thumum,

i. €. Ep1ftola1um CL. Clariffimorum quo—

rundam Theologomm Volumen.RoRoch

1624. 8-

Centuria Epiftolarum Theofogzcamm ad IO,

SCHWEBELIVM, Ecclefiarum Bipontina-

rum Praefidem, a Melenchbtbone , Bucero,, Capi-

tone, Conventu Argentin, Pellzcano, Ggrþgh,

&*, fcriptarum. Biponti 8.1597.

CASP.SCHWENCKFELDII pr&olarumm.

[ ]

luminalll, a. 1566,

1570. fol.

RICHARD. SIMONII Epiffolae f&:le&ae—Toml

lll. Roterod.aba. 1702-1705.8 gall. .

THOM SMITHII S, T. D et Anglicanae Ec-

cleliae

ia ao n 2

BIBLIOTHECAF.

69

RIST

clefiae Presbyteri Epiftolae, quasedidit

Guil, Cambdenus Lond. 169t.

(fione

aedi

GEORG. SPALATINI Epiftolae adfuntin ipfi-

iffert

usvitaa Chrift. Schlegelio confcrxpta

- Jen.1693.4.

lorif

Lif

PHILIPP IAC, SPENERI Confiha et Refþon(ä

"TheologicaVol,l1l. 4.

IO. GOTTLOB STOLZILEpiftolarum PaROa

dium

ralium fafciculus I. et II,

Decades IV. Epiftolarum de Syncretifmo ho-

quo-

iodi,

dierno noxioa Theologis doctiffimis con-

fcriptarum Ziric.1664. 12.

GVILIELMI TEMPLAEI Epiftolae Londxm

110

1700. 8. anglice,

Itifid

MICH. LEVASSOR : Epiftolaset Commenta-

(gi

rios Francifci de Vargas,Peir. de Maluenda alio-

i

rumque , fpeciatim quorundam Hifpaniae

Epifcoporum, qui Concilio Tridentino in-

MT

ter fuerunt, e tenebris in lucem protlaxm

Amft. 1699. 8.

ANDREAE et PETRI de WALENBV RCHI

omi

J

Epiftolae Col. 16466t1647. -

IMMAN. WEBER: Decades 1l1. Fp1(*zola-

Ee

E..

mm

6

l

zO

ARCANA

4

nu:n Huberti. Langueti - Ioacb. Carnevar ii et

?

. Peuceri promulfidisloco, Apparatui E-

ti

px&olaz um Theol ngcagum malgrl,p;aemr-

eu

...fit Francof. 1702.. 4.

di

fü

fïiFROWïMI WELLERI Epg&oïae in 1pfi-

us Opp. reperiuntur. -

GEORG, WICELII Epiitolarum leu IV

1537-.

Y d

r

iO. WOWERII. Epiftolarum Cemumae lï

H

Hambmg 1618. $.

Q

IX,

«

F

d quorfum delap£i fumus à ædeun&um

N

efte diuerticulo in orbitam,atque ad prae

:

tentem epiftolarum collectionem, quam Tibi,

1

i.H.mmfiftimus.

Non omnes quidem,quae .

in binis, quae füpra recenfuimus,voluminibus

adfunt, dignas luce publica epiftolas iudicaui-

*Z'i

ï

1

ä

us: fed praefintiores, et argumenti quo-

dam veluti fpïencme felegimus radiantes: Ad-

]

miodum quidem difficilein eiusmodi rebus eft:

diiudicare, quid alteripraeftet, et quid dignuim,

f

quidue minus, vt in lucem protrahatur. Quem-

d

admodum enim communi luditur imouerbm-

»

De

1

BIBLIOTHECAE

7i

"ii e*g

De guftihur nan effé difputandum; ità faepe con-

iL E-

tingit quoque, vt quidam vel rei literariae in-

(mQi-

curiofi,.et minus periti, vel nimio aliarum

difciplinarum eruditarum amore capti, alto

i

füpercilio ineptias has, quas fibi finguntatque

Has apinat tricasue ct ff quid viliur iftis,

j IV

defpiciant , e adunco naío profcindant,

rati; elegans nihil, nihil;dignum, praeftans

e ]l

tihil effs, nifi quod ipíorum moribus

conueniat etf

ingenio.

Praeterea etiam

accedit . illud

quod epiflolae eruditorum

jurt]

diuerfa fiepe argumenta fmul pertractent,

fC«

quorum roulta obfcura, dameftiea multa,

F'ibi,

quaeicxrc aliorum nihil intereft, multa leuia et

iuae

vulgaria,praeterita ettemporum obliuioni tra-

dita multa, plerisque primo intuitu, cenfentur.

ibus

uod fi vero alii eadem perfpicaciore perlu-

ii«

ftrant oculo etanimo, plane fentiunt aliter il-

lth"

Àd-

luftrant obfcura, domeftica vitis eruditorum

selt

conícribendis,aut amplificandis, inferuire pof-

fz exiftimant, reliquaomnia, vel ad dignofcen-

tl

dos fcribentium animos, aut propenfiones, vel

eitle

ad ortbügram,mm ;mt jizlum euriat, vti 100:11 d-

5i0'

E

4

inant,

p

7£

.ARCANA

matit, iftorum temporum ex

phcandu m,come

Ino

mode norunt adhibere,

p

X

Il

ää

Qdo

Vibus otmnibus bene p.;-'obeque pcniït'atisä

Q

; rationibusque in vtramque partem pon-

iil

deratis, epiftolas has qualescunque ea, qua i-

Pl'ä

pfas inuenimus ratione, formis publicis exfcri-

inl

DN

bendas tradidimus, fübueriti; easdem, vel a

ä

fronte, vel atergo, truncareaut mutilare, — Il-

TX

lud tamen certum exploratumque habemus,

ln

nullam heic affore epiftolam facile, quae ma-

qu

cilenta plane; et omni decore aut víü deftituta,

ol

fit, licet non omnes et fingulae, ex fingulorum

ct-Qinnium iudicio digniffimae prae&anti[fi,g

maeque videantur, Mola enim fàlfà Btäüf;

qüi non habent thura et. nobis

volupe fàtisue

ä

e.ü; quod. afPGl'ki ctinculti montes, quos iam in«

u

colimus, vel tantillum

:

ad literarum cultum et

x

N

lu

d-egusä afferre valeant,.

C

Nte vero,quam Te L,'H;a,d epiftolas has

ü

Á

perluftrandas penitius intromittam , v.

H

V

num vel alterum adhuc habzo, quod Te prae-

monéite«

[

E

BIBLIOTHECAE

73

Oil«

monendum effe exiftimaui, Primumeelt, quod

in Jenifrano, 1. €. primo dutographorum volu-

mine, nón omnes, quae in catalogo fupta addu-

atlS,

&Q, recenfentur eplüolae fint mtegrae fed

yn

multae quoque adíint fchedae; quae nihil fere.

üi

praeter nomen manumque doctorum virorum. '

[cti«

infe continent, e. g. adfünt complures, plagulaé

el

dcademicae, quibus lectiones, modopubhcac,

1

modo priuatae, indictae fuerunt,

Deinde fi-

1iS,

lentio praetereundum non eft, quod iam ali-

tnà

quot epiftolae ex his noftris,ab ahxs do&tis viris,

üti

olim fuerint pubhcatae, in quibusprimum pro-

um

meretur locum Venerabilis primum 4pzaeber-

genfum, poft Lulecenfium Praeful, G. H, GO E-

Iæq

nf

TZIVS, qui partim in reliquiis fuis L'VTHE-

ISUe

RI diuerfis in locis afferuatis, partim in 'no-

jf

uis literariis Germaniae A. R Q MDCCIII,

n et

Menf, Decembr. nonpullas e noftro vo-

lumine Jeifano eplfiolas, cum orbe erudi-

to communicauit,

Idem fecit, licet cuni pau-

has

ciffimis quibusdam, frater meus vere germa-

nus, CHRISTIANVS FRIDERICVS, rerum in

V.

^

vrbe et agro Freibergenfi ecclefiafticarum,

i

Ícholafticarumue 4ffer, qui Incunabulis febo.

E5

lae

-

ARCANA

74

| o E

lge Annaclærgenf , Leonhardi Badehornu dh(;h

t

H

rumque eplüolas, inferuit, N 1þ11 autem fub-

dubxtaux, ea, quae noftra funt, nobis vindica-

DO

re, et fuo loco ordinique reftituere.

dans

a

demex nouo, quod ego. in vnum cogere oc-

coepi, fafciculo, quantum mihi qwdem coü-

g

ftat, nullae adhuc fünt editae, praeter Scburzz-

H

z/l-lnanar, quae in magni huiusviri aT CAAAY UM

d

volumine comparent.

Ceterum non eft, vt

caploüus enarrem, qua occafione, et. quo tetne«

pore, fingulae huc venerint epiftolae, fatis ha-

bens, quod fpes fit haud vana, iufto tituloJ et

ex liberalitate maiorum Bibl lothecam haec 04

q

mnia poffidere. Quoquidem nomine praeter

pl

alies, poft fata quoque fua laudandus eft,1O.

KEILHACKERVS, primum fcholae ad D, N-

Y

eolai aedem, Lipfas Con-Rector,deinde vsque

Q

ad fupremum, qui in llore aetatis ipfüm inter-

p

ceperat, diem huius fcholae Rector, qui epifto-

(

las primüm a nobis productas, et a viris cele-.

berumls,V L. SECKENDOREFFIO, C. CEL..

LARIO AD. ANDR HOCHSTAETTERO,

ad OTTDNEM MENCKENIVM, at!

uamumïperfguptas, in üqmgmgnam,&bhæ»

ä

X ecac

BIBLIOTHBGAF

77

od

hOa

thecae trad; curauit.

HOCI ïSTAETTERE

ub

nomen immortale, dum commemoraui, op-

C*

portune mentem fübit meam recordatio,

a*

Qrationis ab ipfo habxtae, publiceque impreffae

Q*

deitinere fnoAnglicano: quaenum forte cum

O*

epiftolaruni, quas nos heic exhlbunnus, argu-

r

mento,conueniat, proríüs ignoro, cui illam vis

"UM

dench nunquam data fuit copia nec occafio,

XII,

VE

ffla

Aec funt, quae de Bxbhotheeae noftrae

Dd«

ornamentis primariis, epiftolis videlicet

et

MSCtis, praefari vifurn fuit.

Neque vero reli-

[0.!

qua ipfius decora, inter impreffos libros, ficco

(

plane pede licet praeterire. — Adfünt praeter

0

eas, quas fupra commemorauimus;antiquitatis

Ni

venerandae reliquias, figillatim V. Volumina,

uae B.LVTHERI primis poft einendari coes

uc

11',,,

ptae doctrinae aufpicia, tum ab ipío, tum cor-

0

qa ipfum editas fparfim fchedas, partim bre-

le

uiores, partim prolixiores complectuntur,

quasue haud parum lucis hiftoriae. iftius tem4

[^

poris, crediderim effe,allaturas, Interalia quo-

^

ï"'

que adeft Spbe IACOBI VYMPFELINGII

Sleiffacini, fCl'lEth in homines fm faeculi vehe«

d

fnets,

76

ARCAN*A

"A

rnentiffime fal(à,imo mordax, et ehgna profeg

é&o luce publica.

Át enim vero claufulae lo..

co,ne in atrio Bibliothecae defatigemur, vni-

cumtantum modo faeculi,alias admodum bar-

1

Q

bari,poetam facrum,eumque fais facundumet

N

pium, pronominisratione excitabo, queni V;

C€. POLYC. LEïSFRVS in hiftoria Poetarum

et Poematum medii aeui penitus omifit, et cu-

K

L

iuscanticum, iure füo,Jux n tenebrir aut ;c;/hmo-

eriuxi veritatit Euangelicae " Papatu ab szä, poft

l

Papa, prolatum appellandum eft quod ita fluit;

;

l

ENEE SILVY poete laureatl in Chrifli paf.

fionem contemplthc;

*

Si vehs Crifti cruce gloriari

Eiuset mortem meditatus. efto

i

Peruxgxl Ícire cupiens venuftum hoc

!

Carmen Eneae

Sa Incan Endeca jillabon Enee Siluy Pocte Laureat;

(alza.f pii fcdi Pontificis maximi) ad erift

| paffonem cantemplandam

uid tibi tandcm fcelerate queris?

uid petit fallax homo? quid requms?

ä

Immemor qna te Pxetate criflus

uerdt ametquc

Vemt in mmundum fobo!cs tonantis

Étlicet celum regeret fupemum

Ex deo feruus voluit videri

Caxnis in vmbra

Tu

-

J,

"miperm

mmo'ri»æäcæ.

rdfe;

Tu cmls putris fugi"enda' peflis

e lo.

Alta depofcis miferande vermis -

buiffe nullum

,Vi«

Ut Parezj:æ credas ha

'Terra tumefcis -

Dr-

Ille catnalem pius in parentem

ml

Quos decet eunctos referens honores

uam violauit vnum

1 V,

S—abbatmn nunq

)

.. Semper honeftus

Iu

. "u patris iuffus fugis atque matris

t Cs

Feíta peccatis-violas nephandis -

Etdeut qui te reparauit horres

fint-

- Demone peyor -

pl

Ílle ieiunans domuit fuperbum

Huii:

Spiritum carnis, cibus atque potus

Illiuscorpus fuit ad regendum

-

Viueret edit

"T'u mades vino, verieri parentas

Nulla te bachi cererisque poffunt

Dona vorantem faciare ventri

.. Viuis amicus -

Yllefermories habuit modeftos.

E docens fedesiter ad beates

*

mti

Quo quf quisque r

epararet actus

Ordiue dixit

. 'Tuvel infefla venenantelingua

Proximum carpis fuperos laceffis

*Fabulas crebro referens inanes.

"urpia narras.

Ille nullius bona concupiuit .

|. Etmanusodit nimium cruentas .

Pauperem duxit ïoiluïtqqg vitam

Tu

| ..&393&8&535

'Tu

78

ARCANA

n

Tu rapis qulcqmd pofes, e et cruorem

Appetis, fictum fcelits omne pai*uum

Diues M fiasreputahsubiqué —

Prélia xmfee&s

Difcste qmntx miferande fecit

iile qui vinclis voluit teneri

ä

Vt txbi fuinmam pateret ometexü

Ductus z d,Annam

Cefus eft illic alapïs magifler

Et redarcatUS dominus$ déoPuim

j

Nocte mox tota ttaliitür pet vrbenà

d

D:f C rucxandüs

Judici Cayphe dztur audieridus

ÍIn déum teflés citat hic mal ignos

ä

Ducitur viactüs reus et Pylam

Mittitur i'liné

1

Hincad Herodein rapitur videndüs

Purpura fumpta reditad Pylatüm

Qui licet nullam videat réatüimi

Judicitim fért

Innocens agniis inanet ad. tmbunal

Quem flagris c&funi ferat vt coropant

:Fj

Spinearn cogunt vmxbusque pulfant

— — —M Ó Ó À EEE

Córpus honeftum

Confpuunt vultam ptulnstjne fedat

C Mej

Aftur vt faptam lacérat colimibam

«

Membra celcítis fpecxofa regib —

"Dilohiantür

033 N r i

Nec mouet tüirbas fpeculuth doloris

Clamitant cuncli crucis elfe digtiurti

pepj PB—mj $

Soluc latronem crucifige chriftumi

€efaris. hofteta

Dum

—— ——

79

BIBLIÓOTHECAE.

i

Bo n grni n nud

Obuism fertur lacrimofa mater

qule fuistundens

manibus pudica

: Pectora. clamat

Nate quo pergis periture? Quiste

In modum talein lanisuit hoflis ?

'T'e meum pigüus cupio videre

elpice natrém,

Temeusventer tulit has papillas

Suxeras quondam generofe fili

Me tuam fpernis fugis atque matrem

Refpice que fuimr

O truces feue rabideque gentes

Quo meum fertis genitum iudei

Nil mali Éccit Sinite heu meum me

"T'angere natuifi

Tlle fubmïffis' oculis

abibat

Ad locum venit erucis atque nudus

Etduosinter pofitus latrones

Fettur in altuim

Indä fuB ligno fï.,eien

$, dcetum .

Felque iuflauit, latus eft apertumi

Lguc'e"a, fangïgit fluit atque limpha

t Matre vidente-

Ptdbra, quid dica

i, referamque mult ij

Se dei fecit genituim quid vltra

I

Clamitant plüres, alios beauit

Se modo falute

O Iefu quantum genus hoc amafli

Perfidum, qui ne moreretur, ipfe

FPergis ad mortem, moriendo noftrà

, Merte lauas nos

5i

—

$o

ARCANA

Sichomo pro te patitur redemptor

"T'u quafi furdus penitusque cecus

l

Graciam pendis nihil efle talem

Crimine plenus

Tün

Ipfe qui verbum faciomifer fum

Peioret magnas d:tusin. ruiras

io quid gerendum

Ncïfco peccatum fe

Necmelior fam

Ni tuumi prebes deuso fauorem

Gratiam ni des homini peremto

t

Perdituslabor mifer in gehennam

Ign;" piandus

Labitur quisque fine te beari

Queritat, munus datur hoc ab alto

ogo me vocandis

"Tu vocas quos vis,r

Adiiceferuis

bin

Da mihilumen videam quid egi

dei

Da mihi fontem lacrimisin vdis

fte

Hunc meum plorem Íceleris reatum

pra

Teque repofcam.

Non pareim pauló veniam requiro

Dén

Gratiam petri neque pofco fed quam

W,

Incrucisligno dederaslatroni

dig

. Sedulusoro-

f

.Ch

Jam deum cuncli rogitémus ipfum

die

Qui neci noflrám datus ob falutem -

€

mi

ditum fuorüm

Scxfl))cr exPe'&at* r

Vt veniam det

bd

Iam nimis duri fimus venite

Sereum nemo magis effe credat -

Quam pius nobis maneat redemptos

" Ethere miffus -

.Idgj.g:ro fequumiur,

-

Epifto-

BIBLIOTHF CAE

$t

g r t a

Epl&olac Prmapum dasifimo-

rumque Saeculi XVI Virorum vnà cum aliis

quibusdam , dignis , quae ad pofteritatis

meinoriam coriferuentur,

IQ

EX Velumme Iemf iano. -f-

L Q)

Ieber Yvon Haffenfchtam ich hab F., Schraibemr

4 wol empfingen. vermerkhe auch E. Glück-

binfchung zuder pollnifchen Saclh zu fonder Gna-

der der ebig Gott svolle eszu wolfar gemainert Chrí«

ftenhait fchikhen vnd zu forderft zu Lob ere vnd

praifs faines góttlichen namens, vnd das es zu ai4

nem glükhlichen ende móge gebracht werden,

Was aber den andern Handl betrift, da ift nit a

das ich der gefchtalt auch bericht bin das Mandeslo

fich in Frankhreich begeben folle haben,

do ier num

die bebuft fach mit andern handlen wollet, ift es

mier nit zu wider. doch das es main vrinermeldet

befchehe. dan wer wais wo es noch hin geraten

F

khunt

—t Wm'e " Sef? I $.X h&amems czrce//a iclafi

4

$ Hofag

ovdinem jn /futograp/uf & leniftó colletiiis,

iflee

$2

AR CANA

d

nd

khunt der ébig-Gott verlaihe. femen gotthchen fe-

Ber

gen, vnd E. alle: glükhliche Wolfart. g,cbenann

den 4. Aprileis

bit

Wi

MAXIMILIANVS

Stu

Dem Wolgebornnen. vnferm. lieben. getrewen

gd

Bobuslaw Felixen vonn Lobkowitz vnnd haf-

Is

feuftain auf Litzkaw onnferm Rath onnd vn-

[hl

fers Kbngrezclu" Bebaumb Landt Richter.

PA

p

II

(3)

PA

Von Gottes gnaden Iobans Alärecbt Hertzogk |

fet

zu Megkelnburgk etc.

W

W

T Nfernn günftigen grus zu vor, Edler vnnd Wol-

ün

geborner befonder lieber, wir mügenn euch

günfligk nicht pergenn, dafs die Seeftedt Ire Gefand-

T0

N

tenn in Polenn, Schwedenn vnd Dennemarck fchi-

ckenn die Kónig zu er fuchenn, dafs fie inen Handlung

H

einreumen. wollen ob fie nun beffer Glück als an-

h

dere habenn werden, das wvirdt die Zeit gebenn. Die

be

Denifche vnnd Lübíche Schieff feindt all vvidet von

li

einander, die Denifche nach Coppenhagenn in den

Sundt, vnnd die Lübfche nach der Trab gelauffenn

Sollen vff beidenn feitenn fo wol der Schwede als

die Dehnenn vnnd Lübfche im Storm befchediget

fein, vnnd wirdt villeicht difs lar nicht vil ausge-

rich-

minmr

"

«BIBLIIOT-HECAE.

83

n fe

richtef xväralenn. In Sch:wedenn vverdehn gefchickt

l'jenn

Benedictus Fürflela vom Sunde, vand Iürge Strau-

bitz von Stetin. — Der Kónig zu Hifpanienn foll ge-

wifs heraus kommen, wo ehr nicht albereit dieífe

(27/]

Stunde zu Antorffift, Die Niederlender habenn

gebetenn, dafí man fie mit Spaniern vnnd Italie-

'Ha/c

dm

nernn nicht beladenn vvolle, follen auch. vertrü-

ftung daruff bekommen habenn, Hertzogk Heinrich

(

zu B'raurifchvveigk foll etzliche reuter dem König

zu Spanien zu gut annehmenn. — Sonflenn ift es die-

À

fer órter noch gahr flill. Nachdem euch auch be-

vvuft, dafs vvir euch eines gutenn vveidemans halben,

vvelcher die. Entenn vnnd vvilde Gens kórn konte,

wol

euch

angelangt, vnnd vvir einenn falchenn Weidemann

ng)chmals gerne haben vvoltenn, Als gelinnenn vvir

ande

(chi«

hirmit günílig, ihr vvollet vns fürderlichft einenn

zufendenn, vvasihr auch dero Ort von Leitungenn

lung

L

habt, die vverdet ihr vns hinvvider mitzutheilenn vn-

Die

befchvvert fein. das feindt vvir umb euch gunftig-

von.

lich zu befchuldennerputtig. Datum Schvveriri den

den

9..Se-Ptemþris Anno LXVII.

entt

Manu- proþria

T

P. $.

ao H

gt

Euch folich auch nicht verhalten, das der Kónig zà

P'olen mittfeinen Litauern dem Muüfcovviter entge-

i?gc'

Y

sz

gen

84.

'ARCANA |

Wwi

gen zühet vnd kommet zum Krige,

Ya

laffen dem Mufcovviter 16000.Man abgeben,darun-

fen

terj3. Woyvvoden einer ift erfchoffen, die andern 2.

Ht

gefangen, aus der Cron Polen ihrer vvenig mitt, ge-

det

flern hab ich gevviife,Bo'tfchafft daher bekominen,

rid

Die Italienerund Hifpanier fein allpereit in Nieder-

If

land ankommen,desKóniges ift man auch gevvertigk.

d

s fürchten fich vill Leutte fehr,vvas gutts zum Schel-

tej

lenberge vvird ausgerichtet,- folches vertrauet mir

ke

hinvviderumb fo vil ieh vviffen darff, bin und bleibe

)

euch gevvogen. -Hiemit Gott bevolen.

ha

Dem Edlen onnd wolgebornen onferm befondern

licbenn Bobusla. Felixen. Grafenn vund. Her-

ü

n

sen zu Haffenflain vnd Lytzka, der Róm. Key.

Maj. Ratb vnnd. Landvoigt dn dev Nieder-

m

f

* awfsnitz. Zu feinen ejgnen Handen.

Id

E WO

n

III.

63 .

A

W

Ieber Herr. Lantfockt ich thue mich der ï,v.bera-

X

A. Íchickten Brieffe kegen eui:h"freundlij:h bedan-

fe

cken vnd vberfende euch diefelbe beyezeigenden vvi-

derumb des Apts von der Zelle habe ich euch gevvifs

d

in folchen Fordacht nicht gehlapt dan es imir felber

dermaffen gefaget vvorden, das er y,vcck'foltc gefa-

ren fcin? fhonflen vvere die Sache richtigk vvordeu,

vvill

?

á

$$

BRIBLIOTHE.;CA/E." |

vvill mich forfehenir vverdet in differ Woche evve-

arune

ven kanezeler mir zu Freuntfchaft kegen' der Zelle

ferordnen aldo do ich auff evver. zufchreiben mein

In 2.

He,vvþt'mami alhir auchi. Befellich gcben vvill auff

t, g?*

dervveylen'einen vvir vnter vns beredett die Dinck

Inen,

eder-

richtigk zu machen vnd yvarten des evven antvvordt.

Ich beforge. ir vverdet. rnit evyerem eillen vnd we-

tigk.

chel-

ckezin nicht groffen Danck fordinett haben; vnd kon-

te mir ohne Orfache auch-woll allerley Weitleiftig-

timir

leibe

keit begegenen veill aber de$ beften hoffen vnd mich

in des meiner vnfchuldt getreften : den bewufthen

kanezeler belangendc wiffett ir. das ich 3. 0. 0. O. G.

dur

thaller bey meinem fettera erlegett vnd richtigk ge-

Hir

macht habé vnd das ich iezo fchwerlich darzu kom-

Ky

men inagk, fzo habe ich von engclandt meine pen-

d

fion die allererft nach Oflern betagett noch nicht er-

langett habe aber nieckften minder bey thomas ribl

4u Franckfordt fzo woll auch bey Bartufch Kracht

vnd anderen mer fleifs forzuwenden befollen, dan

bete

ich wolte gerne.das dem Herren damit ob ich auch

5&1?-

feiner perf hon geleich üicht Kundfchaft mochte ge-

MU

vvii;s

dienetverden, were es auch auffzu bringen ane das

]ber

o nich vnbefchwert auff kegen forficherunge mich

dafor einzulaffen auff das ihedermann .meine gutt-

d

h abär was ausrichte folte

'iüng

villigkeit ,,zuf?hen do ic

. euch

" 3..

&il

86

ARCANA:

far

euch uvnförhal-tfcn bleiben auch auf den Fall eurem

Beger nach copeien der forficherunge überfchicke

n

werden.

Heute habe ich ltunde vberkommen, das

p

engelandt mit franckreich in folcher Handelunge

di

fi

flein foll das er die 4.0 o. Pferde fzo im Herzogk

erich von Brawnfchwick gefchickt aus den Nider.

W

landen georlobett vnd vnängefchen das fie krafft

à

irer Beflallunge auf drey monadt angenomen vnd

bettalden gewefcn inen nicht mer den einen monadt

e

neben der Beflallunge erlegett, vnd diefelben alízo

k

faft mitt fchimpff abgevvi(fen , der von altem ift ir

d

ritmeifler, daruber die revvtter vbell zu friden vnd

f

einsfleila faft Pferd vnd ruftunge dahinten gelaffen

f

Ízo follen die andereti gevverbe auch fer

vvas es bedevvtett , vvill die zeit geben damit Gott

befohlen vnd bleibett zuflben vns im alten glavv..

ben, vvas ir evvers theils erfarett, folclis vvollet mir

evver zu fa-ge nach nicht forhalten, folchs fzoll von

mirauchgefchehen. Datum Befckavv fontages pal-

marum anno I$$8.

H,OM, , B.

:

Manu propria

——

IV. (s)

F

Reundliche herzallerliebfte gemal ich vvill dinft-

freundlichfler meinung nicht bergen das ich init

ï

.*fampt

BIBLIOTHECAE.

——

rf

MR

durem

fampt den m&inäx in guter gefundheit gotlob alhie

chicke

ankommen, des glychen von dir und vnfern fonnen

1 das

zuerfahren vver myr ein befundere freund vad vvil

dir nicht bergen, das ich mit fampt meinen Hoffze-

:Iunge

Tzogk

finde und diner von meinen Vettern freundlich und

Nider.

vvol gehalten vverden kan nicht andersbefinden den

das fein liebe und f, l. Bruder H. Auguftus

kff

n wd

gans gecken halten und das vvyr liebe Gifte fein, aber

Vonadt

es þaf fich ein unffal zugetragen das f. 1, das Fieber be-

alíto

kommen, vvelches mir gans leid ift und mag vvol

der -gfoiïc truncke und fchrecken vvas die Schuldt

Ytie

n vnd

fgi;iich hoffe aber es foll fich mit góttlicher Hulf-

luffen

fe vvieder beffern, aberich vvil dir därneben freund--

licher meinung nicht bergen das eben zu gehet, vvie

t Gott

du vvider mich fageft da ich dir anzeiget das du und

unfer fonne follten zu myr uff den nechften Frei-

glavv--

t mif

tack kegen aldenbork kommen und folgendt myt mir

kegen dem homleshain zyhen, das dir

|| von

s pl

mochte etvvas anders drein komen das nychtes draus

vverde fo gehet es eben alfo zu vvelches ich doch

liber anders haben vvolde und das du und unfer

ria

fone vvereft die Brunít bei myr gevvefen und ift

das die urfache Herzog Augufiüs'hat fich fo fylfer-

mercken, laffen. das ich mit fug nicht habe umbge-

dinfl-

auff die Brunf! kegen den

junit

hen m-ü:gelnl L 1 zu myr

F 4

Hom-

ampt

$8

fARCANA

Hoxiileshäyn züladcll die vvk:il ich dan H, pfylyfï-

fen von Bronefvvig infonderheit gefchrieben und

auch zu myr kegcn,

gebetten fo haben myr

f. l. folches zu thuen zu gefchrieben die vveyl es dan

zum Hamleshayn auch auff den andern Iz:gdhcüm*-ïn

ä

die Gelegenheyt hat vvyc du vvey(t das man fo fyl

leite gar nyt kan unterbringen, za dem das mein

Sruder auch vvol foltezu mir koimmen fo habe ich

dein und unffcr

müffen byet derhal-

ben freuntlighen du vvolteft nsich entfchhldigct ha-

tcn und

,

vvas iezünder an der

an der ergezlichkeyt ferfeimt fol zu einer andern

ii

Zeit vvider eixxgdbracht vverden und muf derhal-

de

ben denich

nicht mit frolichen.

4,z,u und

xneinen Íonnen fchreiben ich habe Ihm 'aber dane-

Vr

ben mündlichen befehlig gethan dir von meinet vve-

t

gen anzeigen vvie du von ihm vernemen vverdeft

f

und habe dir folches allesin groffer eile freundlicher

!

Meinung nicht ferhalden vvollen uhd thue dith mit

fampt unfera Sonmen in die gnade Gottes befellen

wund dir freuntlichen. Willen zu. erzeigen bin ich

vvillick. Datum Schellenberk am Sontag nach Bar.

?

tollomei in XV C und XLV Iar

3

M

Ye, Fridrich Churfürft - |

4l

Manu propr,

1

Der

BIBLIOTHECAE,

89

r Mu r n

|yf

Der Hocbgäöorne*n Füvfiin, enfer fWuIzdlzc/fm Hie-

wnd

ben Gemabeln , Frawen Sibillen , g&äome VOR

myr

lülichete. Herzopin zu Sachb/ren, Landgrcvm

: du

u Durzng&n und Marggrefin zu Meiffén,

(feri

Zu irer Lzäd azgm Handm

»

ngmn

V (10)

eidi

Vonn Gotf Gnadenn Iobann! Fridrich Herzog

al

Zs Saclg[än Ghurfürft ezc. vnd Burggmf

lia

u Ma(gd?öurg

der

nnfern grus zuvor, Ervvur&wcr vnnd Hochge«

lern

larter heber andechtiger, vvxevvol vvir bedacht,

hal

den auch Hocb gelarten vnnfernn licbenn getrevvenn

ud

Maglüer PhüxPH'enn Melanchton nebenn aundernn

ante

vnnfernn gelerten m ch Hagenavv zu Íchickenn.

So

V

tregt fichs &och mit ime dermaffenn zu, äas vvir be«

df

R

forgcrm, er vverde älfvmaïs vonn vvegenn feiner

her

Íchvvachheit &ahm, vnnd zuforderfï fo baldt ait kom«

mit

men konnenn, Weil vnns dan der auch Hechge-

[len

larth vnfer Radt vnnd lieber getreuer GregoriusBruck

i

Doctor bericht hadt

Was ir ime gnants Magifler

at

hxhpleaxfenns halbenn gegennHagenavv gefch rie«

benn

So bedenc&en vvir, aus euren erregten vnnd

andernraehrn vrfachen, das mit feinen Raifenn nicht

zu eylen fein vvolle.

Nachdem aber die notturfft

erfor-

Du'

Fg

9Q

ARCANA

XBE

erfordern vvill, das vvir euch berurts tags halbenn bey

der Handt haben

Auch. der Theologenn ainenn

oder zvvene unverzuglich gegen Hagenavv fchicken

|

So begerenn vvir gnediglichenn, ir vvollet euch zu

Wittenberg erhebenn.

Vnnd does mit ichtem Eur

M

gelegenheit zu vnns furderlich anher gegen Weymar

verfugenn, Vnnd dievveil es mit Magifter Philippffen

f

die gelegenhext hadt..

Sa vvollet Doctor.- Cafparn

(

Crutzigern mit euch annher bringen.. Solchs auch

!

an im Crafft dis vnnfers Bevelichs gnedlghchcnn be-

ü

gernen, vnnd anzaignenn, das er feinefachenn dar-

nach achtenn vvolle, ob vvirin hie dannen aus vveit-

t

:

her gegen. Hagenavv verordenenn vvurden das er

fich dazue gebrauchen laffe, — Als vvir vnns dan ver-

)

Das

Íehenn das er fiche nicht befchvverenn vverde

habenn vvir euch nicht vvollen vnangezaigt laffen

d

Vnnd thut vnns hierann zugnedigenn vnnd guetenn

gefallenn, — Datum2vy Weymar Mitvvoch nach Vi-

tü vnd Modefti Anno Domxm L5.4- o

Jo. Fridrich Churfürft

t!

Dem Erwirdigen vnnd Hochgelartenn vnnferm

ä

liebenn andecbtigenn Ern Martin Luther. der

beiligenn Schrift Dottor zw Wittenbergk

VI,

9I

BI'BLIOTHECAE

bey

(16).

ent

Emg!?m Ludauzcur Dux Pomcramae etc;

n

Uum aequalitas generi humano adeo ne-

| 2

-effaria fit, chariffime | D. Doctor, vt fine

n

ca vita ciuilis confiftere non poffit, quemad-.

mas

(fen

modum in oppidis et pagis, vbi duo aut tres,

(e (anguine et medulla proximi ditant, et mul-

m

ta millia ad mendicitatem redigunt, apparet,

iuch

be

Ac füblata gratitudine omnis aequalitas tolla-

r

tut,

Conftat homines non minus in hac vi-

lt

ta gratitudine carere poííe quam elementis,

«

quae Deus ad conferuationem omnium crea-

Ver

turarum mox initio mundi creauit

Haec e«

Das

nim virtus non. modo agnofcit, fe beneficia

jen.

accepiffe, fed rurfus fe obligat ad mutua quae-

em

dam officia, pro modo facultatum , quibus vi-

Vi

cino fingulari humanitate. nos comprehen-

denti, libenter comrodat,

Sicut igitur, te-

tris fe. delictis polluunt; mendaciis aut fraude,

bona proximi, fine compeníatione. rapientes,

m

et detrimento aliorum. commodum . fuum

t

quaerentes, ita et omnes ingrati faciunt, nulla

retributione oftendentes , fe. ab. amicis bene-

ficiis

Vi

92

ARCANA

ficiis effe affectos,

Cum itaque ettu hoctem-

t

pore, fingulari confilio in morbo mihi adfuc-

«

ris, quod. libenter crebris vfürpo fermonibus

non comrnittam, vt haec virtus, quam ma-

V

h

gnis parentum fumptlbus m1h1 ülbmde in«

ftillari fate'or &efulffe wäeatm,

Etfi quidem,

C

hic rerum mearum Praæus eft, vt opibus nunc

W

refpondere- nequeam, tamen magnam fpern

TET IN

habeo, tibi benignam voluntatem mearn, o-

t

mmum virtutum dommam non mmus gra-

n]

eam iri, quam frcum pecunia, verba aääequa-

rem, Etquia intelligo , vfürariis vohlptati eíz

ft opes et diuitias, tibi véró artes, induftriim

et hiftorias, ad exprimeridüm: grati pectoris

h

animum, exiguam hl&ovmm non pi*oeüï à

1

Clempinouio! vifüm commemorabo. -

'Non

multis ante diebus, vt hic fertur, Amphfïi—

mus et fapiens vir, Do&or Baldafàr Syluius,

H

Hluftriffimi Doinini patris mei praefectus et

confiliarius prudentiflimus, miniftres füb ve-

fperam, ad éonficienda negotia inpagum, non

procul inde fitam, emittit

Hli rebus confe-

Ctis, domum dum redize cogitant, forte in i-

ä

tinere

BIBLIOTHECAE:

93

——

Ins

tinere oculos ad coelum attollentes, videntin

UC«

aére duas nubes, inftar duorum montium, a

DUs

meridie et occidente. eoncumere, et ex illis

Dd«

veluti ex equo Troiano , fublatis vexillis ee

Jfs

haftis, exercitum equitum et peditum, acre

Vm,

congrech, donec tandem in meridionali mon-

s

te pugnantes tormenta in adueríos hoftes ful-

em

minant, exercitum fcindunt et internecione

trücidant. Hi hoftibus fuperatis, arma depo-

Td-

nunt, cadauera fpoliant , ampliffimisque fpo-

d

is onerati ; in aere euanefcunt, DEUS aeter-

e

nus,patér Domini noftri IESU CHRISTI,qui

ii

poftremis mundi temporibus et in aere et in

TI$

terra, nos fignis et miraculis, ad poenitentiam

ja

inuitat, mifereatur nofltri, poenas mitiget, et

on

aliquas Eccle*f ae reliquias clementer tueatur

J

et pr otegat,.

Reftituatet Illuftrifürmo Domi-

J5

no parenti noftro, firum corporis robur,

&

ad Ecclefiae falutem et Reipublicae emolu-

Q

mentum, et mentem tnam pientiffimam, ad

n

multorum mcolunntatem paterne dirigat. A-

e.

men. Hoc pueulc quoque Íciiptum te aequi

al

bonique pro fingulari bonitate et aequitate

tua

[e

L

94

ARCANA

tua fadturum , magnàm fpem habeo, fi anti

II

numerum aliquando orationis augebunt, eru-

ditiora mittam.. Gryphiswaldio 16 Nouembr.

f

Anno I559.

Clariffimo Viro, Eruditione, virtute et fengulari

ä

pietate ornato , D. Doctori, N. Pontano, Ar-

chbiatre | IHluftriffmmorum Ducum Saxoniae

y

l

jïdelz[ Lno etc.

VII,

(17)

t

Vann Gots Gnaden. lobans. Friedrich , Hertzqg Zu

Sachffen, Churfürf! & c. onnd Burggraff zu

]

Magdeburgk

nnfern grus zuvor, Wolgebornnen lieben Rath

V

vnnd getreuen, vvir habenn euer Graff Albrechts

fchreibenn, dorynnen Ir vnns des Ervvirdigenn vnnd

ä

Hocligelarten, vnfers lieben Andechtigen Ern Mar-

thin Luthers, der halhgen fchrifft Do&or, abefchxed

vnnd todlichen abegang, vonn diefem cleaden Iern-

mertalh, nach dem Willen Gottes zu erkennen gege-

ben, empfangen, vnnd daffelbe imit hochbetrübtem

vnd bekhommerten gemueth vernhomen, der Al-

mechtige Gott geruhe der feclen, gnedig, vnnd barm-

hertigk zu fein, vvie vvir dannnicht zvvejveln, Vnnd

die-

POT

BIBL"IOT'HEC AE.

96

ant

diexr;reill fichs alfo zugetragenn, fo will es feiner AI-

CTu-

mechtigkeit, Inn des Handen alles ftehet, zubevelhen

fán, Wiewol wir am liebften 'göföhen, gedachter

m

Martinus feliger, were als ein alter abgearbaiter Man,

mit diefen fachenn verfchonet pliebenn, vnnd nach-

uan

deme wit bedacht fein, denn 'Corper*vonn Eifsleben

, P

fhurenn, ghen Wittehb'erg bringen, vnnd des orts Inn

miat

vnnfer Schlofskirchenn zur erden beflattenn zu

laffenn, fo ift unfer "gnediges lla-egercnn, Ir wollet

uuns denfelben Corper volgenn, auch bis genn Bit-

terfeldt glaitten. unnd b'rihgcn laffenn, des orts ha-

J p

ben $ir weither Verordemmg gethann, auch Doctor

lonaffenn beuolhen, mit der Leichenn, ghen Wit-

tenberg zu fharen, unnd wollen unns des alío za

Doran

Rauth

euch guediglich und gentzlich vorfehenn.

gefchiet unns zu gnedigen gefallen, unnd feind euch

:chts

d

mit gnadc;n geneigt,

Datüm T'orgau Domirflags

pach Valentini Anno XLVI.

at

i,

Denn Wolgebornnen vnnfern. Ratb vnnd licben.

ame

getreuen Albrechten PZailz'pFn vnnd Han: lor-

gem ,gz'vedtern onnd Brudere Graven unnd

r

teim

Herrn zu Mannsfeldt.,

ito

M

C

ito

rm

jnd

j [izmgt und jönderlicb(

dit

Gne-

96

ARCANA

TE

Vn!

82 -

l Mi

B

nedxgüer Herr, Ewer Chfï g. fchreyben, äen

G

todlichen Abgang des« erxwu dlgen Hochhelar

ten, Doctor Martini Luthers, haben wir auf heute

dato, faft umb acht Hor kegcn den abent empfangen

vnd vorlefen,

Das nuhn der Alinechtige deimfel ]bie

entevvren Man, von dmfem Iammerthal,

infondetr-

al

heit alhie f*rfordert haben e. Chfl, g. gnedigflzu be-

dencken ,. vvie hoch befchmerzlich vns folchs. fein

e

m

gnufss

Wieaber dem Allen,vnd das es der Almech-

tig alfo geordent, vvelchs vvillen nicht zu vviderfech-

b

ls

ten

So hetten vvir vvol gehofft, Evver Chfl. g. fol-

den die Leych des Doctors dievveyl ehr alhir zu Eyf.

VE

Vi

leuben geborn vnd getaufft vnd von dem Almechtla

genaus diefem Iammerthal in das evvigk Leben, auch

b

k

alhir mitgrofler Bekommernifs aller chnügleybxgen

menfchen erfordert ift vvorden, gclaffen haben, Aber

2

hi

vngeacht das. vvir die Leyche des hochtevvren von

————

Got, mit vnausfprechlichen Gaben begnadeten Mans,

lg

gernne In der Herfchafft behaltena wolden, So

ollen wir doch e. Chfl, g. zu unterthunigem gehor-

f

fam vnbefchwert fein

Die Leyche, vff den fontagk

zeytlichals vor 12. hore zu Bitterfelt zu haben,.Solchs

baben e Chfl. g, denen vvir In vaterthenikeit zu dinen

xvil-

—— — ESEIRS

BIBLIOTHECAE

2?

, villigk In Antvvort nitwollen vorhalden,

Datum

Eyfleuben den r9. Februarij Ao, 46

den

ear:

Albrecbt, Philips vnd Han: Goófg Gevetter ond

Bmder, Graven vnd herrn zu Mansfelt

eute

REMVEDRR

IX, (19)

Elgöll

Ieber Her von Hashenflein vnd zukmftlger liebér

elbie

det

L

gefatter euger gutherzig fchreiben habe ich mie

i be«

allen freuden emphangen vnd verleffen. vnd dancke

Íein

euch gantz freuntlich der gutten naugen Zeitung als

edi

meinem lieben gefattern, vnd fonderlich das mein lie-

eci

ber Her vnd vetter fol lofs werden vnd im heiligerr

fol-

rqxch fol frid vnd einigkeit werden,

Gotfey Lobeht

vnd preifs vnd hel ff Got das wir nu fromb werdemn

Ej

d

vnd vnfer Leben beffern amen, lrdorffet euch nicht

beforgen das ich etwas werde daruon fagen fonderm

uct

1gen

bey mir in geheim behaldcn Ich wil auch der Briff

zurreiffen auff dasin niemant leffe vnd beffelle euch

iber

vort

hlermt Got vnd wehn ichs vvider in gnaden vnd al-

an$

lem gutem vvufle zu erkennen vvehr ich gantz genegt

Vnd gruifet euger gemahl von meinet vvegen gantz

$

hof

Íreuntlich Datum Dreflen den 6 Iulius anno 1$$2.

Agnes Hertzogin zu Sachffen etc.

d

mein Hant

|chs

ned

e5 il mnein Beger ir vvollet diffen Briff zurreiffen

vvehnirn geleffen hat,

11

G

X, (20)

AR CANA

l

98

QUE

A. (20)

[us

Olgeborner-lieber Herr gefatter ich vvünt-

W

W

fche Euch von Got dem almechtigen alle

[^)

gelickfeli gkeit vvieich Euch yngift hie gebetten mier

i

peyftandzu laiften vven 'ich mit meinen vngehorffa-

f

fncnvnderthanenvor .

haber vvelichen Ir mier

zue gefandt gyb ich Euch zu Erkhen .das fich die

fo

Herrn Comifarii Ein mall bedacht vnd mier geflem

j

dinflzg Ein dag Ernendt auff den. dunerflag nach

Z

petter pauly dasift den Erflen Iulii vvie vvoll mier

differ dag vvoll vvas kurtz angefezt ich mus aber ge-

dencken vvan ich In nit annem fo follt mier aber in

E

Ein halben lar kain dag ernent vverden fy hiben

D

anier an den dag feitt Weihnachten ernendt iff der-

f

D

vvegen mein fundter fleiffig bitt an Euch ir vvollt

mier auff gemelden dag bis zu Enderung des Handls

d

peyftand laiften vnd von heudt datto yber achttag hie

bey mier Einkumen das vvillich mich bey Euch Eu-

rem zuefagen nach vnabgefchlagen verfehen vnd

vven Ir vvollt das ich auff den Litzka folt kumen fo

vvertt ir nit auffen pleiben verlaft ir mich auff den

dag fo vvill ichbey meinen aitt inein Lebdag nit zu

Euchkumen Die Handlung ift ghen Falckenavv ge-

4

jegtauch mein lieberHerr gefatter bin ich des gentz-

l

lichen verfehensir vvertt mein mit dem Korn nit ver-

b

geffen

BIBLIOTHECAE

29

ais

geffen Es 1H€mer vvarlich drefflich von nedten vnd

vunt

l

Vvo ir mich darmit verlafíl vvie mier dan ger nit

1 2i

le

zvveiff lytt fo thuet ir vvarlich Ein findt an mierich

I

Bitt Euch freintlich vvo sor ir vill Waiz vnd Arbes

Jl"ffl

Habtt ir vvoltt / mich auch mit. Ein zvvay flrichem

Imier

fleuren vnd vvan Es Eur gelegenhaidt geben vvolt,

h die

fo dhet ir mier Ein g-*offen dienft das ir miers pis

(lern

ghen fchlackevvertt oder puchen Íchiekett an dem

nach

zvvalen orden hett ichs am allernehitift zu habem

muet

as nuhn Eur gelegenhaadt hierzue fein will das

rge

woltt mich bey diffen potten "viffen laffen ich bitt

[In

Euch ir wollt zu den Fuetter Korn nit kleine: pauer

ben

pfertt laffen Emfpwnnen wiemans heroben hatt dam

d

Íy kinden nit Ein groff Fuetter fieren vnd damit vlj

ont

ich Fuch; Gott dem Herren pefehlen Datum Here

mdls

denbergk mitwoch den 23 Iuniusim $ 7. lan.

;hie

Margeretta Burggraffin zu Meiffen vnd Wltw

Eu

frauw gebome graffin von Solm

vnd

"

XI

(21)

den

Yeber Gefatter wir wündtíchen euch von Gott

t u

dem Almechtigen eine fehge gutte Nacht vnd

gö

zu derfelbigen vorftehende reis glück hail vnd alle fe«

YZ

lige Wolfardt vnd fchicken euch hieneben das fchrei-

T

ben an hern Bartolomeus vnd wolten euch die Orge-

[

G 2

nal

ioQ

ARCANA

E.

nal der 2 fchreiben neben den fchreibenan Hans von

q

Hildeshaim gefchikt haben foift noch keines derfel-

q

a

blgen fertig aber fie follen euch nachgcfclnckt w'er-

den dasirfie den dinflag gewis haben follet das ha-

ben wir euch der wir euch mit allen genaden genaigt

fein nit verhaltenkonen.Datum in eil 16 MajiA, 1575

]i

unfere aigen Handt

(alia manus adiecit) .

fe

NB. Der Fürftl. Widwen zu Weimar, F. Dorotlvem

Sufannen Herzogim zu Sacfen, gebobrnen

9

Pfalzgrüffim bey Rbein Handfchrift an D

Cafp. Meliffandern

XIL-

(22)

Itrastuas v1r doctiff. reddidit m1h1 Nun-

eius tuus vna cum pecunia ad me mif-

fà.

uod vero ab Arrianis. dxfl'enus, et cum

ecclefia fancla et apoftolica fentis,id equiderm

valde commendandum iudico

Nunquam e-

pl

nim fieri poteft, vt ille deum hàbeat patrem,

qui Ecclefiam Catholicam non agnofcit tna-

t

trem. . Pecuniam ad me miffam. M, Iacobo

t

tradidi,eique demandaui vt in pietat; víum eam

l

vertat, diligenterque pro ipfis. defunctis de

quibus

*

YOr

BIBLIOTHECAE.

—

-

$von

quibus mencionem l*itterae tuae faciunt fuppli-

vel-

cet, qvando adaltare dominicum accedit, quod

Ver

et ego officii me illis preftiturum promitto,

g ht

Tu vero pro prudenciatua etfacrarum littera-

naigt

rum fciencia quibus polles animum tuum (a-

of

liqua fortaffis iam miferia perturbatum) ita

moderaberis vt omnes intelligant te ab illisef-

fe alieniffimum qui fpem nonhabent. Cupio

T

D. T, in Domino femper bene valere.Curfim

r

n D

Stolpii II Menfis Marci Anno Cbriti MDLV

Nicolaus Epf. Mifn.

Excellentiffmmo. Medico et dotliffmo viro Domigo

1 Georgio Agricolae amico cbariffmo.

um

XIII'

(3)

S. P. D.

mif-

D XVII Cl. labuarii Pragam venimus:

cum

deti

quem locuin ftudiis noftris deftinauera-

Oftracium enim

ne

mus, fed valde infeliciter,

praeceptorem noftrum amifiraus, qui quan-

i

cam nobis iminatura fua morte dolorem at-

[nd*

tulerit: quantum patriae: teftabuntur lacrumae

obo

eam

et amicorum querimoniae. Meumverodo-

5d0

lorem,qui primum

fàne incredibiliserat, leniit

G 3

Chri-

|bus

k

102

ARCANA

Chriftophori Manlii viri do&ti et integerrimi

di

confuetudo, -cuius nune vtoropera

víurus-

Ya

que fum in pofterum.

Tuautem, mi fua-

i

ariffime et doctiffime Bersmanne, illius, quem

p

viuum amafti,de pones nanquam memóriam:

le

et doctorem Barthum V. C. et medicum prae-

P

ftantem officii . admonebis :

meisque ver bis

fr

faluere iubebis. Mitto tibi poftremam Oftra-

cii ad me fcriptam elegiam : cuius, fi aliqui-

bus iffhic aon fatlsfeceut tu fufcipies patrom-

nium :. fupremámque manum non accepiffe

dices. Nos Pragae viuimus fümmo'cum defi-

derio adeundi Italia m;quod intrà menfem futu-

rum fpero. "Turcica legatio apud Imperatorem

eft, fed quid boni vel mali attulerit ignoratur.

Princeps legationis Mahometus Begus, homo

Germanus et Ratisbona omundus nec rudis

noftrarum litterarum : in hiftoriarum lectione

certe quidem, vt apparet, non indiligenter ver-

&l

fatus. Hifpanorum, Gallorum etItalorum tan-

K

ta hic eft frequentia: quantam nusquam alibi

DiQ

vidi, OrdinesRegni de inftauranda Academia

(0

et amplectenda religione Auguftana egerunt

dU

dili-

BIBLIOTH]*,CAE

103

—

I

diligenter; ied refponf'um nondum acceperunt

us-

Vale, mi Bersmanne ?. et caue aliquid de tua

ud

illa beneuolentia, qua me praefentem com-

e

plectebaris, remittas. Iterum atque iterum va-

im

leetrefcribe XIIL. CL. Aprlhs MDLXXV

a

Pragae au(j b" SIvoft.

^bis

Frater meus Wolffzangus Thcodcn icus

m

te falutat.

»

Jl

T Chmfïophorus aVicztum

X

Glariffmo et. doctiffmo vire, D. Gregorio Bers-

IIHC

mano Annaebergenfi, poéticae facultatis Pro-

efi-

füffori eic. amico . fuo ,colendo

I[U-

Lipfiam.

em

il

»XIV. (34)

u

Gratiam et pácem etc.

(dis

Enerande vir,in vinea Domini usqui per-

)C

functi laboribus fuis decedunt, alii inte-

d.

gris viribus fuccedant oportet, ne illa inculta

df*

jaceat, Requiritur igitur hoc tempore apud

[ibi

nos opera pii et eruditi viri qui confiftat eo lo-

fid

co,quem alius morte fua vacuum reliquit, Cum

t

autem nuper mihi oftenderis cupere té locum

lli-

G A

mutare,

304

ARCANA

mutàre, cemunicato confilio cum iis penes

"

denr

quos haec res eft, ad te perfcribendum duxi,

vtfiex re tua effe videatur,ad diem proximum

loff

Touis hicaffis et fequenti die hora Vl ad D.Ni-

tagl'

ï

tag (

colai pro goncione dicas, Materiam deChrifti

dam

beneficiis eligas velim, habet n. hoc genus

tagl

snultum füauitatis et gratiae, et tali inftituto vi-

en]

detur accommodatum.

Reliqua Deo com.

àfs

mittentur,ego tibinon deero. Vale Lipf.XXII

auf

Augþufti— Anno 73

verf

Henricus Salmuth, D,

hón

ï

Venerando *I/'z'ro M. Pau[o'.S'ez'fdri/o verbi apqd,

bin

Leifnicenfes miniftro amico fuo.

her

Go

i)cm Diacon der Kirchen zu :Lq;yïzick.

doc

XV. (3D

W.

Litterae ex Bohemica lingua veríàe,

Wej

Ott mit euch ihr getreuen vnd geliebten Freun-

ligk

deim Herren, vnd Wolthiüter, meine befon-

du

dere, ich b*egcrte zu wiffen, wie es euch gehe, denn

g«

von der Zeit an, da ich euch gefegnet hab, hab ich

W

nichts von euch gehórt, l4ff auch kein 'Tag fürüber,

g

in dem ich nicht offtmahls euer gedencke, vnd mit

ber

der da

fei

El?incm Caplan (Plcbano) michxfdg:ht berede,

grofc

BIBLIOTHECAE

v

TY

lw

grofe Verlangen nach euch trágt, wie er fürgiebt,

Xi,

denn er famt dem Huffio, hat fich bey euch niederge-

1

loffen, es hindert mich nichts.

Von dem erílen Son-

N

tag Advents hab ich gefchrieben : auff ein ieden Sonn-

ifti

tag das Behmifche: Evangehum, vnd die Auslegung

darneben,wie es Gottbefohlenhat. Vnd che die Son-

lus

Yl

tag kommen werden, noch ein Quartal willichs vff

ein halb Iahr aus egen.

Vnd ich verhoffe zu Gott,

i

dafs ichs will zum Ende bringen des gantzen Iahrs,

auff dafs die getreuen Behmen nach meinemAbfchied

verftehen das Evangelium, vnd auff meine Predigt

D,

hóreten, wiewohl fieietzt dasnichtíehr achten, Ych

ud

bin bey guten vnd gunülgen Freunden, die mich

hertzlich lieben, wo ich mich nur hinwende, fo ift

Gott allezeit bey imir

Er weifs warum er das thut,

doch willich erkennen, 'dafser mirs zum beflen thut.

Wennich gleich v1el fchriebe , fo fage ich iezund mit

wenig Worten, dafs alles, vvas zu euer Heil vnd See-

i

ligkeit gehóren,das begehre ich vonHertzen,vnd bey-

J

des vm des Gebots Gottes vvillen vnd vvegen euren

nn

grofen W olthaten,vvclche ich nimmermehr, vvie ich

vvolte, vergelten kan.

Aber ich befehls dem gnádi-

di

2v

gen Heiland, dafs ers vergelte hie vnd im evvigen Le-

ben Amen. Gott vvolte verleihen, dafs ich bald durch

nit

d

Ícine Gnade bey euch feyn màge vnd noch fein hei-

G. 5$

hges

t

106

ARCANA

liges Wort euch predige

Ich bitt euch, grüffet alle

glaubxgcn Freunde. Du Margaretha alle Frauen vnd

)

Iungfrauen. Vndilir Luderi vnd Skuzku alle gláubi-

gen, die ich nicht alle izt erzehlen kan.

Gott gebe

Qu

ihnen Gcfundhext aus Gnaden

Cor

i

Meifter Iohann Hufs

Vul

Den geireuen in. Herrn, freunden. Herrn Lidero

(b

ond der Frauen Margaretlm vud dcm Herm

Sckozkokm

nof

XVI

dj

(59)

Ihus

qui

doi

Alutem in domino. Vnumabs te peto. Vi-

Iu

rorum Eruditiffime et integerrime, hoc

autemeft, vt meam paruitatem praefentia tua

pl

digneris, hora:decima vel media poft : ad

T

BI

prandiolum femper cum defiderio meo fru-

ftratus fum, quv te aliquando inuitare volui

Qu

Cuinecnunc fàtisfacere poffum. Sed multum

praefumo, quod tu haud ignoras mediocrita-

tem ne. dtcam paupertatem noftram,

Volo

autem tecum affumas D. Magiftrum tuum cu-

íus nomen ego ignoro.

Vale vir optime in

dommo.

Exnoftro Monaft.

F. Martinus Luther.

.D. Do&m &licampiano fuo in Domino.

BIBLIOTHECAE

107

XVII

(40

D. Reuerende vir etcariff. Frater

Ho-

fpes ifthic Pannonius proficifcitur, vir do-

ctus et honeftus , Paftor F.cclefiae Dei in vrbe

Corona, vt Eccïefias harumregionum audu.t

Vult n. fuam Ecclefiam cum noftris COmuu-

Cam et vnam effe in Deo. . Dedi ei pagellas

noftrae proximae difpurationis de qua valde

cupio tecum loqui, eamque ob caufam ad vos,

quam primum potero expatiabor.

Vtinam

doctrinam explicatam et incorruptam trada-

mus pofteritati.

Hoc praecipue opto, alii de

potentia et de imperiis contendant, et Sifyphi

more faxum aduexfus montem agant, qUOd

interpretatur Lucretius effe, petere Imperium

quod mane eft, nec datur vni

Bene vale.

L4

T. Rév.

!

Philippus.

Reuerendo viro eruditione. et virtute praeflauti,

D. Alexandro Alefo Dactori Tlaealogzae inin-

clyta Academia, Lipfica,fratri fue cariff.

XVIII

(42)

Ottes Gnad durch feinen eingebornen Son Ihe-

N

fum

1o8

ARCANA

:

fum Chriftum vnfern. Heiland vnd vvarhafftigen

dur

Helffer zuver,

f

Erbare vveife focrneme günftige

Herrn, Evvr Erbalkexten, 'als verfïendxge chriflliche

mit

Regenten, vviffen das gottliche Weisheit beides ver-

Kit

kundlgt hatt , nemlich, dafs in difem lezten fchvva-

bet

chen Alder der Welt, gróffer Vnruh fein vvirt, denn

tud

Zuvor gevvefen, das aber der allmechnge Son Gottes

ym

Ihefus! Chriftus ihm gleich vvol fur vnd fur, bifs zu

M:

bit

Vffervveckung aller menfchen aufs dem tod gevvxfs-

lich durchs Euangelium vnd nicht anders ein evvige

terl

Kirchen famlen vvoll, vnd vverde dazu ettliche zitt-

Yi

liche Régiment erhalden, vvolle auch das vvir alle,

ln

ein ieder nach feinem Stande, zu pflantzung chrifili-

g

cher Lehre, dienen follen,vnd vverde dazu feine gott-

NU

liche Hulff thun, dife Verheiffungen find der aller-

d

flerckeft troft in difen groffem Zerruttungen in Re-

gimenten, vnd follen teg lich betracht vverden, die-

fe]

vveil denn. Evvr Erbarkerten vviffen das Gott difer

n

Dienft vvol gefellig ift, Kirchen vnd ftüdia erhalden

in

bitt ich Evvr Erborkeiten vvollen ihn gunülghch

E

difen Matthaeum Behem laffen bevohlen fein, in

be

Betrachtung feiner armut vnd guten Gefchicklich-

E

cneit, denn ehr ift durch Gottes Gnad in latina und

!I Da

graeca lingua und in chrifllicher Lehr, vvo! gelart,

,

vvie feine Schnfftcn vnd Carmina bevveifen, - die

durch

109

BIBLIOTHECAE.

gcn

durch. den "Truck ausgangen find, auch ift ehr. gott-

ige

furchtig vnd guter fitten, das zu hoffen, Ehr vverde

dhe

mit Gottes Hulff ein. nuezlicher mann vverden, in

[

Kirchen vnd Schulen, Nu vviffen E. Erbarkeiten fol-

Và

ber vvie hoch nóthig'ift, zu gut den nachkhomen,

nü

tuchtige perfonen vff zu ziehen, derhalben bitte ich

t(e$

ymb Gottes Willen, Evvr Erbarkeiten vvollen difen

u

Matheo ettlich Iar im fludio Hulff thun, dagegen er-

ls

bitet ehr fich zu evviger, Danckbarkeit, vnd dem Va-

,

terland vor andern orten zu dienen, dife Wolthaten

It

vnd elemofynen find Gott gefellig, vnd ift ganz kheiri

le

"Lvveifel, Gott lindere viel Straffen , vnd thut Hulff

lii

gnediglich, von vvegen folcher elemofynen, vvie der

jtt

Son Gottes felb fpricht, vver den geringflen vnter

et

de*.nk meinen, vmb der Lehre vvillen, einen trunck

U

Waffer gibet, der vvirt Belobnung empfahen , der-

]

felbige Warhafftige Son Gottes Ihefus Chriftus, der

fet

ihm g&vvifslich einevvige Kirchen durchs Euange-

len

lium im menfchlichen Gefchlechte famlet, vvolle

h

Evvr Erbarkeiten und die Euren allezeit gnediglich

n

bevvaren vnd regiren, vvolle auch feine Gaben vnd

Evvr Na-ruxig im Bergvverck reichlich fegnen. Amen

)d

Datum' r$ Augufli 1$56.

Evvr Erbarkeiten

lUt

vvilliger Diener

d

: Philigpus Melanchthon,

iXO

ARCANA.

t

JDen Erbarn Wezfm wzd fornemen Berrn Bur-

p

germeiffern vnd Radt der. Stadt Annænlwrg

qneinen guæ]&zgen Herm

f

l

bu

XIX. (q4)

,

de

D. ïoanm Aeüxcampmno Poetaeet Oratori

Vi

Laureato "Theologoque vero

i

I et corpore et animo bene vales, eft quo

Qu

gaudeam, Praeceptor obferuandliïime eo

qu

fiqmdem amoris vinculo tibi cömuncmi vt

ru

quicquid aliquot iam annis fortunae vel pro-

t&

fperae vel aduerfàe tibi accidit, id omne mi-

ril

hi contigiffe arbitratus fim nec minus de tua

IN

quam propria falute hactenus fui folicitus. Ad

siios.

f

quod me genuina tua in ftudiofos facilitas; vt

b

interim beneficia in me tua taceam ; compellit.

n

Dii boni, quanta alactitate, quanto amore,

cum Friburgi Caefaris aulam fequererís, me

K

adolefcentem et

antorem fenex et hterani-

fimus confoulfh, qua exornáfti erudltlone, per-

Q

fonat adhuc in auribus meis extemporaria tua

tü

loquendi facultas, de mulcet mira pronuncian-

te

di fuauitas, permouet grauitas.

Multus igi«

tur

BIBLIOTHECAF

XII

? tur mihiin'ore Aemcamplanus eft, fiue inter

li

profeffores priuatim de doctis mentio incidat,

H'g

fiue praeceptores meos in publicis le&tioni-

bus comemorem , facundiam, doctrinam, fi-

dem, candorem ita praedico, vt plerosque tui

videndi defyderio mirum in modum accende-

rim. Magnum illud mihi crede eft, quod eos

lu

uos tibi ftudiofa amicitia fola deuinxit. nun-

/0

quam obliuifcaris, quod nulla tibi difcipulo-

vt

rum.obliuia vel temporum vel locorum in-

ter capedine abripiant. Accepi annis fuperio-

ln

ribus literas tuas, quas in Parifienfi Gymnafio

ld

fcripferas ex Italia reuerfus, in qulbus me co-

miter: vtaffoles: nen minus ad mores Chri-

d

ftiano dignos, quam literas fynceras adhorta-

t

baris, quae fane monitio adeo acres in animo

t

méo aculeos reliquit, vt s«2 Periclis non

Z

perfuaferit vehementius.. Protinusenim poft

l-

Magifterii lauream veftras literas non minori

opera quam Mufas aniplexari coepi, vt tuae

monitioni morigerarer, idque ex apimi fen-

tentia ceffit,

Maximilianus n. Caefàr facra-

| tiff. nuper ftudiorum meorum mercedem mi-

hi

i1I2

ARGANA

hi lauream Oratomae et Poeticae contuht, eà

lege utChriftianu$ Poetafim, ad diuorum lau-

des decantandas quàm Cacodezmonum delira-

mentaáccinctior, quod equidem mihi in pri-

mis placuit,

lamque non Apollini aut Mercu-

riofed Deo Op. M. Virgini Matri, coelitibus-

que hymnos pango, ne illa quantalacunque eft,

j

ingenii portione abuti videar, mea item fludia

n

vel ethnicis impenfa Chriftianifrnum fapiant

um

et inpietatiscumulumcedant. — Gratias igitur

f

tibi habeoetago maximas pro hac tuaChriftia-

1

na et falubri admonitione, pro quibus et aliis

at

tuis in me beneficiis vtinam dignam olim vi-

vel

éem rependereliceat ; quodfi ob loci incom-

ütm

moditatem, eo quo inftitueram, cumulo fieri

U

nequit. Efficiam tamen, vtpriusanimum cor-

)d

age

pori noftro, quarm te animo noftro effe prae-

fentem definere intelligas

Vale Ingolftadii

Ql

Ipfo Fefti refürrectionis dominicae die Ao.18.

] o

* bii

Urbaniquetui memorefto; tui etiam Ottho-

nis Bart, qui mecum in Lyceo Ingolftadienfi

deambulat

-- Mgr Urbanus Rheglus Poetaet Cae-

Íareus laureatus Orator.

4d

BIBLIOTHECAE

13

,

Ad erudifEmum virum D. loannem Aefficampia-

du

num, Poetam et Oratorem Laureatum; litteya»

Id

vumque [acrarum profzfforem Dominum ei

)Ua

Praeceptoremmeum perpetuo obferuandum.

rE

C«

XX. (46)

US-

P. Mi Domine Magifter, offero tibi lo-

eft

$

* cum in Schola noftra.

Stipendium funt

(id

centum floreni.

1f

Tu igitur cura, vt ad;6 di-

LUE

em Maii hic adfis absque omni mora, alioqui

fruftraberis conditione,

Voloautem te veni-

Ha-

re in veftitu fancto et tali, qui decetbonarum

(s

Vl*

artium cultorem, ne velIlluftribus Comitibus,

vel ciuibus noftris fcandalo fies.

Non dubi-

n]-

um tibipo

z

redeundi in patriam, idcir-

co tecum füme füpelle&tilem tuam, aut hoc

J*

age, quo te breui Lipfiam fequatur. — Vale;et

i^

dii

cum nunmo certum refþonfum refcribe. Ne-

gotium enim non patitur vllamm moram. Isle-

h

0*

bii Anno 1554- die Maii G.

T Eraf. Sarcerius.

Dpä'a et: pio Adolefcenti. M. Michaeli Partt,

p

nunc. 2n mente Diuae Ánnae agenti, amico fue

dnnenperek

H

XXI.

ARCANA

114

XXI,

(48)

p

1.

etP,in Chrifto.. Siccine 1mD Bernhar-

G

!'u

[uN

« de, filentio mecum eertare mduxxüx ani-

lx

mum? Namnecegoadte, nectuad me longo

[

interuallo deditti literas, quod antea nunquam

anobis factum eft.. Magno defiderio literarum

14

tuarum teneor,nec pofïum hoc diuturnum fi—

a

lentium ferre diutius, fi vüquam alias, nunc

ab«

fIS

maxime hoc yaAero]zto xpoo crebras lite-

Sic emm

Cal

qas alter ad alterum mittere debet.

Qu

tibi perfuadeas velim, me mirificam femper

tel

oluptatem et confolatxonem ex literis tuis

Animus mihi eft lucubratwnes

PGI*CIPH'C.

meas de Statibus feu officiis vocationum ede-

re, hisque pfàlmos aliquot, quos enarraui, ad-

w

jungere.

Oro te igitur, vt preces tuas votis

E

meis addas, quo Dominus hunc meum labo-

rem fortunare velit, et benedx&mnem huice-

ditioni tribuere, et conatus Diaboli, qui no-

ftros pios labores et ftudia femper interturba-

renititur, frangere. Conftitui etiam Epifto-

lam ad Phlhppenfes, vbi hanc inftitutam ma-

teriam de remedus tentationum pertexero ,

pre-

BIBLIOTHECAE

"

115

-

pr aelegere Ogod fi qude ex A feu meditatio-

df*

nes tuas in hanc epiftolam habes; qudefo vt

If«

eas mecum communices,

Nam ab illis pro-

lixis et verbofis Ioannis Hafemanni Commen-

o

d

tariis abhorreo.

Videntur mibi tales 2£5yz-

um

va: cOmmientatores magis perturbare, quam

f-

erudire lectorem , eumque a textu fcripturae

]nc

abducere, cum hoc fit praecipuum interpre-

[(vu

tis ftudium, vt le&orem ad ipfos fontes dedu-

t

cat et verba fcripturae perpendere iubeat, Si-

pet

cut ipfe nofti

Pluribus iam nequeo propter

UIS

temporis anguftiam. — Bene ac feliciter vale

XS

in Chrifto Iefu, qui te confoletur ac feruet

ad nominis fui gloriam. Amen.

Oremus

e-

d

pro inuicém

Erybergi 30 die lanuarii

JtIS

1552.

L

0*

T. Hieron. Wellerus.

e

Reuerendo viro, Tufigni pietate ét. doéirina prat»

10*

dito D. Bérnbardó a Dóltn, Ecclefrae Dippol-

bi-

diswaldenf. paffori, fuo in Dammo fratw

lo*

carz »

Dd

0

2

XXII

t^

Yr6

ARCANA

XXII

(49)

Ti

Tur

Ad M. Nicolaum Rumbeltum Diacon.

AB

*

MU

D. Cariffime M. Nicolae, deum aeternum

lng

epatrem domini noftri lefü Chrifti toto pe-

p

&ore oro vt hicannustibi et Ecclefiae veflrae

di

fauftus foelix ac (alutaris fit.

Etfiautem ma-

US

iores videntur Ecclefiarum turbationes et a-

ff

liae publicae calamitates imminere, tamen nos

fio

iis nos confolationibus füftentemus quas Ec-

clefiae fuae propofuit filius Dei, qui pollice-

pr

tur fe eam fine humanis confiliis et praefidiis

W

füa manu protecturum effe. In mea patria tmi-

h

ferrimus eft Ecclefiarum ftatus.

Vno die in

qu

ducatu Wirtenbergenfi- fere quingenti pafto-

m

res dimiffi fünt, ex iiscumfortaffe 20 librum

lic

Vt

Auguftanum approbaffent, poftea dira decreta

eispropofita funt, de eo genere doctrinae, quod

grl

hactenus profeffi effent penitus abiiciendo

T

dins

'TIre-

li

* ]ta legitur manu eliena addiza infcriptio, vetfius fov-

El

|

£e fegi debez: GFNTHERFM : qui in D. Annae

enontibus Diaconi officio yunétus jzmul Jypograpbiae

C?

curam babuit.

—— M

Ts

BIBLIOTHECAE

117

-

Trecenti exilium fibi voluntarium conífciuee

runt, eorum aliqui cum in Hifpanicos milites

inciderint, horrendis modis cruciantur. Hanc

n

ingentem miferiam quomodo fàtis deplorare

[v

poffumus, Etnihilo melior eft piorum con-

at

ditio intota füperiori Germania. Et iam fili-

d.

us Imperatoris dicitur Auguftam cum tribus

1e

millibus Hifpanicorum militum veniffe , qui

05

nouas aerumnas politiis et Ecclefiis pariet.

c-:

Mitto vobis exemplum epiftolae iniffae a d,

c.

Pï'aeceptore ad concionatores Marchicos, cu-

I$

jus le&tionem vobis etiam non ingratam fore

W

fpero

Non enim dubito, quin apud vos

i

quoque durloms de ipfius facilitate fer-

)s

mones fparfi fint.

De noftris fodinis metal-

licis velim mealiquid ex te cognofcere, Te n.

d

vt fcis factorem reliquimus. — Feceris mihi

gratum, fi de omnibustuis rebus ad me fcripfe-

)

ris ét hunc Nicolaufn tibi noftrum, qui quae-

rendae conditionis caufà ad vó$ proficifcitur

àmanter complexus fueris, Bene et feliciter

1j

vale,

-Salutém meis vérbis réuerenter. di-

!

Gés Reüer'endo viro Paftori Ecclefiae ve-

P:rac

"H3

18

ARCANA

firae, Vltebergae die. XVI I&nnam Ao.

&

ba

1549.

a

Damd Chyn aeus.

u

V0

XXIIL,

(s!)

i

Glariffimo Viro, dotlrina st virtute: pracflanti, D.

N

G'eorgio Selneecero * luris confultovcipub. Nori-

qr

bergenfte, omico.fuo cariff. S. D

til

Larifàme vir. Locuti furmus egoet M. Ca-

Un

fpar gener meus et M. Sebaflianus cum

fi

filio tuo, vtvoluifti. .Suaforfui, vt commen-

Vil

daretur alicui ex profefforibus Iuris , praefer-

i

tim Doctori Schneidewino, quem tibi notum,

effe exiftimo.

Multi enzmfünt in repub. ve-

ftra viri eruditione et. vistute praeftantes, qui

cum illo familiaviffime vixerunt.

Et horta-

tor fum filio, vt eum dngenter audiat.

Pro-

mittit fuam operam Sebaflianus 'Theodorus

li

vir eruditus, hofpes filii tui , quod ideo figni-

M

fico, nefisfollicitus de filio, . Valde mihi pla-

ä;

cet

k

ie

? Pazer fuiz Nicolai, Theotogi poftbac Lipfrenfis celebra-

k

zif[zni , de quo. etiam baec epiflola agit , ex qua pa-

li

zet, Theologum Dbunc pwmum animum fludia iuris

applcujle:

BIBLIOTHFCAE

1I9

0.

cet mgemum filii mode(ha et pletas

che—

bátfe malle ftudio theologico imtorari. Haec

enimerant ipfius verba: fed expofüi ei tuam

voluntatem, et rationes addidi, quibus exifti-

tnabam animum eius flecti poffe adtua ftudia

D

continuanda, et fpero eum in hoc confilio ac-

quieturumeffe, Pro munere debeoet habeo

tibigratiam

Sebaftianum Magnum , qui tu-

aq

um filium non minus, quam proprium armat

a

falutabis meo nomine diligenter.

cribere ei

Il*

Bene

iam non potui, quia obruor negociis

IL*

et feliciter vale

Die VI Octobris. Anno

m

M DLH

ve..

Philippus Melanchthon

LUI

d*

XXIiV. ($4)

Q«

Ottes Gnade vnd fegen mit erpittung meiner.

u$

treuen Dinfl alzeit beuo:

Erbarer gunfhger

]

liber Her vnd. Freund, Ich hab nicht anders gewufï

vrid mich des herzlichen gefreuet, Es folte nun dar-

d-

pei beruen, das ich pfarher vff S. Annepergk, wie

et

ieh auch mich verfprochen vnd vorwilliget , Es ha-

L

ben aber die zu Meiffen rieine pfar Kinder fo oft

J

Anfuchung gethan vnd fuppliciret pei. vnfern gae-

n

H 4

dnghn

120

ARCANA

disften Hern, vndfo vil Wehklagens vnd fehnliches

E

fuchen vnd pitten vnd mein gewiffen, vnd. Am pt fe-

gen vnd Wolfart derinafen angezogen, das mich fel-

biges us wichtigen Vrfachen beweget, fürfie zu

p

fchreiben vnd funderlich weil ich. glauwardlg be-

Ix

ficht das ein Erbir Rad dafelbft vber meiner Vocation

X D ial t a

follen ganz flritig werden, vnd vil befchwerliche vnd

fui

li

feinfeelige auf lagen hiervber fur geweand etc,. Wel-

ches mich in Warheit hart betrubet, vnd hoff Es foll

fer

e

nicht alles fcin, weil esden dem liben getreuen Got

dem oberflen Radgeber vnd vnfern gnedigften Hern

tut

Cit

alío wolgefallen. pinich auch zufriden, ob ich wohl

der Hoffnung, das meine Ruhe, Peffel ung, gefund

Ui

vnd fegen were geweft. — Darzu man mich auch be-

t

Íchreibet, als der ich geringcs Leibes, ftim vnd fchwa-

t

cher fprache, vnd dic Kirche fehr grofs vnd hoch , das

YVI

die libegemeine mich nicht hette follen vcrnemcn

li

Nun es fei Got bevohlen, der wirds wohl machen,

kan es nicht vnder! affena folches als meinem, liben,

&

N

euten vnd vertrauten : frenad zu klagen vnd zu fchrei-

ben, Wcllet auch Eure libe Haus Ehr meine libe

Freundin vnd Sunamitin fampt iren Kinderlein, treu-

TOE EEE

q

lich grüffen, .Dem liben Got flcxüg bevolen, Da-

il

tüm in Eil 24 Augft, 67.

B

E, W.

S

Cafpar Eberhart

BIBLIOTHECAE

A21I

hs

XXV,. (55)

h-

, Alutem et gratiam per Chriftum Saluato-

fel

b

? rem nofïrum ommPQtentem. Ex eotem-

p

pore quo te, Vir humaniffime et doctiffime,

v vt

k

Domine Mgr, fuperiotibus diebus obiter

101

vnd

füm alloquutus, ftatumque tuarum fcholarum

fel

in tranfcurfu ifto breuiori tanquam per tran-

ol

fennam cognoui, te vehementer amare cepi,

yot

et doleo me tunc temporis bteuitate impedi-

em

tum, maiorem tecum noticiam fimul et ami-

hl

citiam non contraxdï'e Sed non dublfo De-

nd

um occafionem daturum, vt denuo conuenia-

le

mus.

Habeo n. duos pueros, filiui etcogna-

J

tum, quos vidifti, fcholis confecratos, eos in

das

vicinia füb praeceptore aliquo celebri priustim

[2

libenter haberem.

De tuaetuditione et dili-

efh

gentia nihil dubito, et placét Locus thárum

u

l

Ícholarum. Rogo igitur vtprirmo quoque teme

pore me certioretm faeias,quae lectiones et ex«

ibe

(li"

ercitia linguarum i& füperioribus duabusclaf-

)

fibusa te tuisque collegis tradantur &t quod fir

precium hebdomatimi pro alirhentis priuatis,

Si tolerabile effet, et lectionespueris mels ef

H 5

fent

122

ARCANA

Íent idoneae pro eorum aetate et profe&u,

$

fi

tuae fidei quamprimum eos adducerem ipfe,

Ó

maioremque tecum contraherem familiarita-

tem. Deum opt. max. oro, vt fcholas docen-

f

tiumet dlfcenuum conferuet et ornet, B A

bt

Idus. XBR, A: D. 1586

d

H..- -T.

p

- ftudiofiff.

b

n Mehfï'andey,

.

l

Reuerendum Dominum Supermtendentem M,

Lytichium meo nomine amanter falutari

cupio.

p

Ornatiffimo eruditione et virtute Vzra, Dn. M.

Paulo lensfo, Scholae Znnaemontanae Rettori

f

fidelifftmo, Domma et amico þto calendo

1

"-

6

XXVI

(58)

|

Ornatiffime D. Magifter. Iaiunctum fmt

- Miniftris fuperioris Palatinatus, inter quos

diu Mataeus ille verfatus eft, et quosipfenom -

natim infcripto germanico nuper perftringere

non erubüit vt eius calumnias, quas haclenus

f

contemferamus refutent, et ipfius multiplicem

exogacie) defcubam

Mifienimeis mature

Scri-

H

BIBLIOTHECAE.

123

lu

Scriptaabillo Sycophanta edita ,cf;vrfi refpon-

l&

fionem. - Superintendens Lopichius 26 Au-

(

$ufti Neo foro ita fcribit: Confutationem

«[s

fcripti Mataeani per proximum tabellarium ad

vos mittemus : Hoc enim tempore relegi et

defcribi non potuit, praeterea intelligimusty-

pographum veftrum alia nunc füb praelo ha-

bere, quae moram non patiantur. ProEpitha-

D.

lamio Carmine quod doctiffimo viro D, Bers-

M

manno partim amicitia erga te.et coniugem,

n

partim iufta Nemefis contra Afmodium ex-

preífit, gratias ago: Mittam exemplariacolle-

ort

gis. Bonushomo e bono thefauro cordis pro-

fertbona:Qui nihil nifi diabolos profert, bonus

effe non poteft ? et recident in eius caput ma-

ut

ss

0$

5 ïDan. "Toff

la

XXVIE (61)

Ie

Pfal. 89.Ich vill yhref üénde mit der rüten heim-

Ób

fuchen vnd yhre miffethat mit plagen.

Aber meine Gnade vil ich micht von im wenden,

'e

ynd meine Warheit nicht laffen feilen, .

1-

Ich

ARCANA

124

Ich will meinen Bund nicht entheiligen, vnd nicht

endern wasaur meinen munde gangen ift.

a

Ich hib eins gcfchxvoren bey meiner Helhgkcxt.

Ich viill Damd nicht hegen

Seinfame folewig fein, vnd fein ftul fur mir vie

die fonne

hi

Wie der Mond foll er exriglich erhaltcn fein, vnd

gleich wie der Zelger in den Wolcken gewxfs feyn.

?

Sela.

I dulciffimi verficuli do&ruiam étconfo-

]it

lationem proponnnt. Erit Ecclefia füb-

d

iecta cruci, vt reliquiae peccatorum haerentes

TR R

Qu

innaturaopprimartur, et cogitent de ira dei ad

k

verfus contumaciáam generis humani, item ve

c

fides piorum exploretur et hypocritae à veris

Chriftianis fegregentur, fed né frangantur pii

defperatione , ampliffimam addit confolatio-

nem, quae fepe alias repetitur de flabilitate Ec-

clefiae vt Efaiae 65. inquit deus, fe ita fevua-

turum effe Ecclefiam poftremis temporibus,

ï

vtfi vinde mitor colligat vuas in vindemianon

copiofà, hinc inde in vitibus difperfas, quas ta«

meh percipiat cum gaudio et pratulatióne,

quodaliquid fructuum prouenerit, Aumos 3,

Quo-

BIBLIOTHECAE

124

t

Quomodo fi eruat paftor de ore leonis duo

CIUrà , iic erucntur filii Ifrael

:1t,

Ioannes Stofï'el aæ

6

Pf 34. Der Gerechté hat viel Plage, aber der Herr

l'uliït ihmaus- den allen

M

XXVIII

(65)

Tl

InDomino. Reuerende et doCtiffime vir

«compater chariff. pergratae mihi fuerunt

j«

literae tuae ex quibus intelligo te cura affici ec-

^

clefiae et mea votatecum coniungo: Deum-

que vero gemitu oro, vt pulcherrima dona et

d

bona inter nos feruet, puritatem nimirum do«

ji

j centium in ecclefia et falutarem tranquillita-

I

tem

i

* JOHANNES. bic STOESSELIFS tempore. Crypto-

)*d

Caluinifimi in Saxonia. Eleffovali famoft/Innus tan-

dem iu vinculis j&ekwmji;arum " gmäu: Excleftam

l-

boffiliter ez. immane. guantum impugnauerar , poe«

3

nas luit,et ZIEGLERO in zbearvo, vt vocat , tem-

povis, Part. I. fol. 366. teffe, exitum vitae qmexi-

dis dignum, confecutus eft, aegvitudine Jffne. vll expe-

éatione futurae vitae.et vevum meliorum coyfetdus,

Huec vero fébedula, im cavceve qum'em ipftus, fed an«

ge luchuofim, quem iam. indicaujmus, fhatunm, coufig-

j

eiata J ut//e mibi viderur,

e

126

ARKCANA

DX

tem vt protinus vnum fint in ipfo fonte et ad-

&ore beneficiorum omnium corporalium et

:

aeternorutm. -

AAbeft adhuc a nobls D, Iaco-

tul

bus in conuentu quodam Theologorum ex

Pet

Hama

Scribit tamenD. Chemnitius in infe-

p

riori Saxonia fe experiri benedictionem do«

9

mini, in negotio conftituendae falutaris con-

cordiae inter Confeff. Auguftanae focios. Ident

À

nobis fignificant Wirtenbergici doctores de

Filius Dei

vicinis fuis in palatinatu füuperior

Micael Dux magnus ftat pro filiis populi fui

Y

aduerfüs Draconem antiquum, qui feduxit or-

sstl R atb a li

beminitio. Pergite fratres chariff. vrgerege-

inituset vota adDeum. "Nonerunt irritae pre-

cesiuxta promi(f; Etego fum vobiscum q.d

Ó

fum Immanuel vefter omnibus diebus vsque

ad. confumationem feculi.

Mitto adte piam

explicationem hiftoriae paffionis et refürre-

&ionis D, noftri lefu Chrifti, et oro vt cándide

ä

munus accipias, vt hoc pacto pro Encelii li-

bro tibi fatis fadtum fit, Pecuniam quam ex-

pofuifti mea caufà breui remittam, Bene vale

|

D. M. Lytichio paftori et S, ecclefiae veftrae

d

mexs

BIBLIOTHECAE

I27

iU*

meis verbis omnia foelicia et faufta precabe-

&

ris,falutabis et officiofe meo nomine M. Hel-

0s

tum, Mufculum et veteranum ícholae veftrae

Petrum Hocknerum omnesque honeftos et

fs

pios ecclefiae et reipub. veftrae ciues. . Datae

s

I9. Septemb. 1577

ls

'T. Ioh. Schütz,

nl

Academia Dei benificio tranquilla eft, ni metus

(ie

a

contagiihic Apiculas inftar fumi aliquantu-

l

lum diffiparet.

f

| Veftris piis precibus nofmet cemmendamus.

[*

De ceteris rebus alias ad te.plura £cribam

(s

Deo volente.

e-

Dem Ebrwirdigen welgelabrten. Herrn Adamo Her-

d

manno, Arcbidiacono der ehrifllicben gamein

K

auff $. Annabergk aneinem lieben, ,Hern vnd

m

gqfattern zu eigenen Handen.

Qu

XXIX (71)

e

j

Salutem in Chriftolefu p

Xa

Vas, Magnifice Domine Cancellarie, pa-

Q

le

trone plurimum colende, 15 Iunii ad me

dednh literas, eaeheri domum mxhl funt reddi-

4

15

fae,

128

ARCANA

tae. Inuitus, ita me Chriftus amet, cognoui,

qu

quae de tua Magnificentia fpargunt etfingunt

H

nouitates illae Lipficae: praefertim cum Mag

Qu

tuafuam in doctrina fidei finceritatem abunde

tf

fecerit teftatiffüumam, — Tumultum illum to-

1m

tamque adeo Tragoediam illis exeitatam quod

Ti

attinet, fcripfi, fateor, candide quae fenfi : non

Q

quod fcelus ipfum eorum, qui decollati fünt,

z

probem, abfit abfit: fed quia conítans rumor

du

increbuerat, de capite et vita periclitari infuper

It

alios, eosque non paucos, praeter illos quàtuor.

C

Qlae res animum meum moeftitia et dolore

lo

ita perculit, vt Epiftolam liberam illam mihi

€a perturbatio extorqveret ; praefertim cum

fi

ad memoriam reuocarem, quanta indulgeatia

i

lu

cum apertiffimis Caluiniftis et quidem publi-

cae tranquillitatis inea Repub turbatoribus fu-

fe

iffet actum.

Interim aeterno Deo ago habeo-

tel

que gratias nunquam intermorituras, quod in-

iC

teruentu crudelis illius xaTasp091c, hoc ope-

di

"— À — M ÓQ

df

ratus eft, vt Lipfienfis vocatio, in quam alias

fuiffem confen['urus, impedirétur. Etagnofco

t

hac in parte clementem Dei gubernationem,

i

quae

-

d

BIBLIOTHECAAEJ.L

126

Ms

Jui,

q&ää Eepe mala fieri p—we-rmittit, vt vel bo

nos

unt

inde fines eliciat, vel füos fideles a malo be-

lug.

Yde

nigne cuftodiat. — Lutheri fpiritum quod at-

tinet, fuit nec iple fegnis in Zuinglianoruim

t*

impietatibus refellendis ; necego mihi clamo-

od

ris vllius, quoad concitandam miferam plebe-

10

culam clafficum canitur , fum: confeius: nec

Int,

ea literarum Tuae Magnif, parte me vocari

Jor

aut perftringi arbitror. Ipfe námque propter

per

moderationem apud quosdam prope in fufpi-

OT.

cionem veni futurae defenfionis ; quam Deus

Jre

longiffime auertat, — Vrautem me ceterosque

ühi

Theologos ad pacis ftudium excitari par eft,

m

fic vieiffim propagandae veritatis' ftadium,

Ytid

eiusque aduerfus. manifeftiffimos et in folis

Ji-

luce expofitos Sacramentariorum errores af-

fu-

fertae Zelum fobrium debitaque moderatione

:

temperatum , Tua - Magnif. pro eximia pie-

Ifle

tate fua et in tantis rebus diftretione non

K

diffuadebit. Amo ipfe quoque tra nquillitatem

.

Jd$

atque idcirco Witebergae, loco mediocriter

i

tranquillo, quam Lipfiae viuere malo; halcyo-

[l

nia haec ad Dei gloriam illuftrandam, infor-

I

mati-

v

130

ARCANA

[Gc:

?

mandam

ue cholaPcicam juuentutem cohf&r-

q

re defiderans, | Collegium inchoaui Difputa-

tionum Theologicarum , quibus Auguftanae

Et

Confeffionis Articuli ordine explicantur.

mitto T. Magnif. thefes hodie excutiendas. De

K

literis, quibus aedium donatio mihi confirme-

di

tur, certiquid cognofcere geftio, maiorem in

moduim orans, ne grauetur negotium id pro-

äig

mouere, quodqueet per literas ante hac et nu-

q

per Torgae cum effem., oretenus recepit ac

H

promifit. Quod füpereft, ego Magnif,Tuam

h

aeternoac praepotenti Deo commendo, qui T.

pt

M.quam diutiffime florentem ac fofpitem in

falutem harum regionum conferuet. Amen.

yl

Datae Witeb. die 30. Iunii Ao. 93.

N

Tuam Magnif.

ii

d)

officiofiffime colens

H

Egidius Hunnius D.

t0

,Magnificö Viro, pietate, dotfrina fapientiaque e«

i

minenti/fimo, Marco Gerflenbergio , L, L. Do-

&ori,et Saxoniae Cancellario Japientiffimo,

Ti

üe

Dami(nay et Patrono perpetuum coln-ulo.

V

XXX. (74)

s

| -BIXBIN,IOTHEC'AE.

I3I

fet

XXX (v4)

Itd»

K Y atiametpacemper Chriftum. Reueren-

nae

?. deac clariffime domine Doctor: Licet

I

ihil habuerim,quod communicarem, tamen

pe

per hunc noftrum tabellarium iftuc praetere-

n

D.

untem, paucis volui fignificare, me faluum re-

g

diiffe domum,et reperiiffe etiam incolumes re-

[O»

liquos omnes, praeter M, Samuelem Gallum,

iil

qui adhuc in feptimanam decimam tertiam

[ aC

grauiffime decumbit lethali epilepha. Cum

at

n. initio laboraret paffione colica, accefüit et

WTO

hic acutus morbus, qui hominis vires omnes

m

|. prorfus Jabefactauit, ita vt vifü fere careat et

gl

inànuum motu. Medici iam pridem mortem

ipfinunciarunt. Deus,profua paterna benig-

nitate, infiducia vera Filii Mediatoris, clemen-

teripfum conferuet, Amen, Quid Vinaria no-

fira fperet depaftore nouo etaulico conciona-

[

tore,cognofcereaueo. Fecerisigitur gratum

D

mihi et excitaueris noftras preces, fi eius nos

1

monueris. A Doctore Kirchnero accepi qui-

dem interea literas,fed nihil Tuae R. refpondit:

nec vere meminit Actionis et Colloquii, quod

l2

4)

ipfi

—

ARC AWA

-5

132

&

1pf1 et reliquis 'Fheologis fuit nupe1 He:del-

GK

bergae cum paftoribus Ambergenfibus et relï-

tüt

quis füperioris Palatinatus affeclis, qui . hä&"e-

a

nus negarunt et repudiarunt fubfcri 1ptionem.

de

Sed monui eum ante biduum, vt ea de re nos

«

certiores reddat. Quomodo 'TuaR.iftic cum

Qu

vxore valeat, monebis, et meis verbis fuauiter

:

falutatis Amicos. Ratisbonae 30 Maii 1581

W

'Tuae Reuerentiae

Compater dilectus

Rofinus, paftor

Dem Ernvürdigen vndHochgelarten herrn Docto-

vi Cafparo Meliffandro, Superintcndenten

vnd Pfarrern zu Altenburg,meinem freundli-

cben licben Herrn Gevatternzu aigen Handen

Aldenburg

—

XXXI.

di

(75)

H

Succreuit hactenus tum in hac ciuitate,

lu

«tuminvicinia numerus Maánich. id quod

actiones in Conüüomo habitae abunde fàtis te-

Cit

ftantur.

Ea occafione coepi hunc tractatum

dii

confcribere, quem tamen propter multiplices

t

occupationes nondum abfoluere licuit. Reftant

(

tria

BIBLIOTEECAE

133

kl-

cap. L de Manich. 2 Refutatio arg. quaeex

dictis fcripturae detortis' producunt. 3 refu-

d

tatio Arg. quae ex D. Luth. fcriptis colligunt

ac oftentant

Mitto autem excell. t. ea quae

n

defcripta funt, vt füccifiuis horis illa percurrat,

20

U

etin peculiari charta notet, fi forte aliquid oc-

tT

currat, quod notatione opus haberet. Viciffim

excell. t. ofcia mea conftabunt. bene vale

:

Wimariae 26 lan, 1587.

Y

Excell, S. deditiff.

'Timotheus Kirchnerus, D.

l

Reuevendo et clariffuo viro domino Cafparo Me-

J

n

lz[anaïm Daétori Theologo, amico fuo detur

lii

CXXXH. (76)

dti

'Alutem in Chrifto Domino: Singularicum

4nimi gaudio ex compatre meo Georgioló-

diken metuo nomine Clariffime Vir falutante

intellexi tecum tuis optime adhuc valere: no-

Jj

u

lui igitur intermittere: quintadellario: has: vi-

((*

ciffim adte darem : vnde cognoíceres : amiciti-

aminternos olimcontractam: apud memini-

Jf

me inter mortuam : De ftatuEcclefiae noftrae

(

turbaufïimq anteàte. audxm(ïe non dubito:pro-

D3

pter-

NU

134

ARCANA

:

pter veritatis confeffionem ego : ftipendio meo

[

priuor: etalias mirum in modum a plerisque

lï

Comitibus noftris gremo-r: Solus Volratus et

e

Carolus fratres : adhuc aperte confiteri audent

f

ie meae fententiae effe adiunctos, ^ Quamuis

etC. Chriftophorusa menon fitalienus, Mit-

a

to C. Volrati et fratris coufeffionem fàcrae fcri-

V

pturae confentaneam: et Lutheri te(timoniis

confirmatam : cui et ali3 quaedam de eodem

&

negotioapud nos edita coniunxi. Teautemo-

i

To: vt illa omniain timore Domini legas et

diiudices : Conteripfi totius difüdii orti

d

integram hiftoriam quam te habere: v-

tile effet fed nolui grandi volumine tabel-

larium hac vice onerare: praefertim cum

etgenerum meum, M. Rofam quaedam ad te

miffurum intelligerem: Potero autem admo-

nitus per proximam occafionem Hiftoriam il-

lam tibi communicare. / Interim quae mitti-

—

mus legas: Scopus controuerfiae inter nos eft,

quod ego cum Paulo, Auguftino et Luthero

ftatuam, Peccatum originale effe hominem ve-

terem;carnem Naturam noftram corruptam in

et

135

BIBLIOTHECAE

umusente

€0

et per Chriftum tamen fánandam, | Hoc fim-

ue

pliciterIslebenfes negant: fingentes peccatum

e

illud: effealiud quiddam feparabile in Natura:

1nt

et fic mifere totam 'Theologiam. confundunt

HH

male reuocantes, quae antea bene vno ore me-

I lt'

cum multis annis docuere, Qgemadmodurn

videbis ex reuocatione Mencelii.

Pluri-

p

I

mum in Domino vale et coniugem ex me falu-

t3. Cupio mihi, fiatefieri poffet, annotari Coe-

(«

a2obiorum nomina: in finibus Bohemiae: Ger-

a

manico tamen in folofitorum. Datae Mansfel-

t

di 1574. 20 Mai Ahas copiofior ero.

Ye

Cy1 iacus Spangenberg.

j

C larg[ jno Viro Dedlrina et Virtute praefanti D.

I[]Y

M. Georgio Kburnpeck domino, ct amico fia

te

multir modis colendiff. —

O-

]l«

AXX.

(77) *

Urchleuchtigfler, Hochgeborner Churfürft, eu-

tl*

!

ren Churf urül Gnaden find mein vntertemg

l

I4

pe

o

e-

^ Eadem baec epiftola prmm quae [

]

inclufa fant, mutatis legitur in. F'ivi fümmi et Illa-

n

feis, FITI zmowcz SECKENDORFII opere

e

136

ARCANA

Ll

gchorfame fchu ldige [verpflicht] vnd ganz Wllhgc

Vs

Dinf! zuvorn. gnedxgüer Churfürftvnd Herr, Euren

hs

Churf ürfl. Gnaden gcbelIch in Vnterthenigkeit m1t

Vi

mi

ganz hochbetrübten Gemüthe erften: [eilends] zuer-

kennen3 Nachdemder Erwxrdrge in Chrifto vnfer al al«

Yw

ter [:ller] liber Vatter Doctor Martinus Lutherus fich

Hs

zuvor qu;ttenberg vid auch auff difer Reifs. etwas

M

geklaget, auch im Wagen, da er anhero gefaren, vnd

(Vw

hart für Eiflében kommen auch fchwachheit fich

Y0

bek! laget; hater doch fo]angwxrzubfsleben in difen

au

Sachen derGrafen vnd Herrn gewvefen, alle mittags

lg

vad Abcntmal gehalten,vber tifch zimlich wol geffen

od

ne

vad getruncken, fpeifs vnd tranck auch funderlich ge-

lobet,wie esIm wolin fein Vaterl and fchmeckete, Er

H

p

hatauch alle Nacht ziemlich gcfchïaHen vnd geruhet,

|

da fein Diner Ambrofius, Ich Doctor ihonas feine

K

zween kleine Shóne Martinus vnd Paulus fambt noch

e

einem oder zween Dinernbey Ihmein der Cammer

À

ge'egen, Ihm auch mit VVermung der Külffen femer

fi

Gewohnheit [Schwachheit] nach alle abend zu Bs,th

Ti

gefchickt vnd bracht, offt wir bexde Magifler chhä;l

k

Celius, Predi ger zu Ma nsfeïd vnd Ich Ihonas, da er

A

vns

M

d

dncomparabili e? fupra lauden. nqämm poj'to, Hi-

ffovia Lutl)emng/'mz Iibr. IH. $e&. XXXZ $. W

j

Tom. lL. fol. 658 ex edit. Latina,

BIBLIOTHECAE

137

lhge

vnsfxohch alle abend dlfe drey Wochen durch gate

Iren

Nacht geben, offt mit diefen Worten Do&or Ihonas

mit

vnd Herr Michl bettet für vnfïern Herr Gott, das Im

1

mit femerKlrchen vnd fachen[icmenKlrchen—fachen]

rd»

vvol gehe, das Concilium zu Trientzarntfehr Auch

fich

genedxgüer Churf urü vnd Herr hat gemeldter Herr

WVaS

Doctor feine fierck kuch!em Wafler vnd aquauite

wd

(vvas er daheim i in gebrauch [zu gebrauchen] gehabt)

fich

von Wxttenbcrg holen laircn die Doäorm hat Im

ien

auch zum teil von Ir felbü anher gefchmkta IP: alfo al-

(ags

lezeit dife drey W ochen cïurch (dcnn ie über zvveen

(fen

oder drcyTa geinmahl Handl ung gevvefen)bey mei-

g

nem G. Herm Furü Wolfen zu Anhalt, Graf Hans

It

Heinrieh von Schvvarzburg3 bey den Hendlm, le zu

heta

zeitenein Stund ,ie zu zeiten andcxbalb gefciïän,Aber

a

geHerantvvochs nach Valentmx den 17 Februarii ift

od

eraus bedencken des Fürflen v V onAnhalt vnd Gr affen

T

Albrechts, auch vff vnfer bltten vnd veunahnen, den

Iner

fü unmttag, in feinem Stub cin bliben, zu den Hendm

ht

nit gangen, im fiublem aber ausgezogcn femer Bem-

hael

klelder, im fcheublem vmbher gangen, ie zu zexten

"T

zum Fenfler hmaus oefahen vnd gebett fo cmiï ig, L.

vns

vvirs auch d;e bey Imein derStuben gevve refen.gchort,

doch immer frólich gevvefen, ie [ia] zu. zeiten ein

[

Wort horen laffen, Doäor Ihonas vnd Herr Michl,

W

I5

lch

138

ARCANA

Ích bin hie zu. Eisleken geborn vnd getaufft vic

b&

wwenn Ich hie bleiben foll gedachts nechfi verfchinen

k

uitvvochs aber hat er dannoch nit in feinem ftublein,

q

fondern danieden in der groffen ftuben, malzeit gehal

mi

ten , vil vnd von fchonen fprüchen in der Schrifft vber

hà

üfch gereth, Auch in gemeinen reden, cins oder zvvie

VC

efagt, V Vannich meine liebeLandshetrn die Graffen

vertragen, vnd vvils Gott, dife reifs ausricht, So vvill

l

icb heimziehen, vnd, mich in die Sarck fchlaffen le-

gen, vnd den V Vurmen den Leib zu verzehren eeben,

ei

Nachtem. deffélben inittvvochs aber, vor dem abent-

il

mal, hat er angefangen zu klagen, es trucke Ihme auff

ï

der pruft, aber nit zum herzen, hat er begert, Ihne

b

mit vvarmen tuechern zu reiben, darnach gefagt, das

trucken laffe ein vvenig ab, hat die abentmalzeit aber

W

daniden in der groffen ftuben gehalten, vnd gefagt,

a

allein fein bringet nit frólickeit, vber dem abentmahl

zimlich geifcn, vnd f; rohch gevvefen;auch mit feherz-

d

reden, Nach demfelben abentmal hat er fich vvider

ï

b

etvvas geklagt, es trucke Ihm auff der Bruft, vvhar-

l

me tuecher begert, haben die Herrn vnd vvir, den

Arzt vvollen holen laffen, Maglftcr vnd Doctor hat

ers verboten, vnd etvva zvvu oder drithalb ftund vffen

l

ruhe pettlein gefchlaffen, habem vvir Herr Michel

&j

Celius, Ich Ihonas, der VVirt Statfchreiber zu Ei:le-

ben,

B»X'ABLIOTHECA"E.

135

—

VIO

ben, vnd die VVirttiid, fïïnä 2v€en Kleine Sóhne, vn-

Qen

geverlich bifs halbe eilfe bey Ime gevvacht. Da hat

dn,

er begert, man folt Ihme das Bettin der Kamer vver-

hal

men, vvelches alles mit groffem fleifs gefchehen, vnd

ber

haben Iim zu Beth bracht, ift Mg Celius in der Cam-

IVié

mer dabey gelegen, aber fein Diner Ambrofius, fo

fen

von VVittcnhcrg mit Ihm komen, vnd Ich Doctor

il

Thonas, feine zvven klein Sóhne vnd die Direr find

l

bey Im in der Kammer gelegen, Vngeverlich vmb

ol

eilfe ift er eingefchlaffen, geruhet , mit naturlichen

nt

Íchnauben, Darnach gnedigfter Herr, vmb ein Hor

;uff

in der Nacht hat er den Diner Ambrofium vnd mich

hn

Doctor Ihonas auffgeruffen, erft dem Diner gefagt,

daa

mach das ftublein vvarm, Als der Diner aber geeylt,

ber

vnd das ftublein albereit vvarm gevvefen ( als die gan-

ze Nacht darauff bereitet) hat er zu mir gefaet, O

lgty

il

Herr Got, Doctor Ihonas, vvieift mir fo vbel, mich

[7

druckts fo hart vmb die prufl, o Ich vverde zu Eisle-

jer

ben bleiben, Indem ift Ambrofius vnd vvir alle zuge-

al

lauffen, Ihm aus dem Beth geholffen, Als er ins

len

ftublein komen, ifl er noch einmal vmbher gangen,

hat

darnach aber vvarme tuecher begert, haben vvir ey-

fe

lendtsbede ertztIn der Stat, Doctor vnd Mgr laffen

dl

aufvvecken, vvelche auch eylends komen, Derglei-

le

chen m. g. H. Graf Albrechten laffen vvecken, vvcl-

(l

cher

ARCANA

140

cher bald mit der Grefin gelauffen kommen, aquaui-

te , vnd dcs Do&ort erzneyi vnd alles verfucht Da

hat der Helr Doctor angefangen zu bettcn, Mein

g(

hxmxnhfcher'Vater,Evv1gcr barmherzxgcr Got , du

b

haft mir deinen lieben Sohn vnfem Herrn Ihefum

f

Chriftum offcnbaret dnnhub ich gelelt, den hab ich

bekarint, den liebe Ich, vnd. den ere ich vor meinen

&

lieben Heylandt vnd erlofcr, vvelr;hen die gottlofm

Y

verfolgen, fchendcn vnd fchcltcn, nim mein fehehcn

Z

zu dir, In dcm 1cth erin dle drey mal In. manus tuas

f

commendo fpxrltum meum, Ledemx[h me deus Ve-

H

ntatls

I alfo hat Got äle VVelt ge liebt, In dem

ZW

gnedlgfier Herr, als die Erzt , vnd vvir , die beften

flerckung brauchten begunt er elnmal fhl zu fchvve1-

gen, als f ünckeer dahin, vnd auf vnfer hefftxg r uffen

vnd rutteln nichts zu antworten.

Indem aber, als

die Grefin Ime aquauite ernfïremhen vnd die FErzte,

"—

bcgunte et wider zu.antworten doch. fchwechhch

Heerchl[M ]Ceha vnd mir.Doctori Ihonas.Iha vnd

neyn, vnd da wir Ihai beide emfchrxcn vnd fr 'agten,

f

Allelhcbüel. Vatter, It bekent Iq Chrlfïum den Sohn.

dinc RUi

Gottes vnfern Heyland vnd erlofer, fprach er noch

einmal das mans horen kunth, eben flarck ;. Ia, Dar-

g.

nach war ÍIm lürn vnd "mgeücht kalt, vnd wie hart

man meff mttclte vnd mit taufnahmen nennet, Do-

|

ctor

dR T

BIBLIOTHECAE

Y4l

1

ll

ctor Martine, antwort er hicht mer, that ein fanfft

)

Adem holen vnd feuffzen, iit gefalten, in einander

ln

gefchlagen henden, vnd gnedlgüer Herr, das wir mit

(

betrubtem Herzen, vnd vielen threnen Klagen, iftal-

fo in Chrifto entfchlaffen vngeverlich zwifchen

d

-

vwei vnd dreien in der Nacht gegen dem morgen,

u

Graff Albrecht vnd d. g, Frau die Grefin, auch m.g.H

2

von Schwarzburg feind zeitlich gnug da gewefem,

4

zumteil zum End komen, diefes genedigíler Chur-

furfi vnd Herr, hab Ich bald die volgende ftundt mei-

ner vntertenigen Íchuldigen Pflicht nach , wiewol

er armen, felne difcipel vnd Ionger von funff vnd

2

zwanzxg Iren her, auffs hochft durch difen Vhall

betrubt, eure Chf. G. follen eylendt durch dife Poft

2

zu Íchreiben vnd zu erkennen gebcn, bitten vnterte-

]

niglich, E Chur£f,'G; vollen vns des Begrebnus hal-

6

ben, damit wir verziehen wollen bifs auff e. Chf. G«

l

antwort genedlgü ihr gemueth zuerkennen geben,

d

auch unfern G. H, den Graffen fchreiben, was Ire G.

"

fich darinnezu halten haben, wiewol Ire G. Im gern

If

Ín Irer Herrfchafft als feinem. Vatterland behalten

w'olten, doch ftellen fie esin e. Chf. G. genedlgs ge-

fallen, der Almechtige himlifche Vater trofle e. chf,

[t

g vnd uns alle, vvelche diefer Vhall herzlich betrubt

hat Es vvollen auch e. chf. g. genedwü der Docto-

r

rn

142

ARCANA

rin femer lieben Hausfrauen, vnd domino philippo

Bomerano vnd Kreizing , forderlich [fonderlich] ein

trofibrieff zu fchreiben vvclchs e. Ch£ g. beffer zuthun

Vviffen, dann vvir vnterteniglich erinnern [erfinneu]

konnen, bitten e, Ch£. g. genedigft eylende antvvort;

der Her T Ihefus Chriftus bevvare e. Chf. g. allezeit.

Dastum in Eil hlsleben Do nrüags nach Valentini umb

vier Hor frue am 18. Februarii anno 46,

E, Chf. G

ä

vntertenig

|t

. wvillige Diner

Juftus Jhonas D. fambt Herr Michl.

Celio, Prediger zu Mansfelt., die

ä

bey difem allen gevvefen

T

Alia manus baec ediecit: 1f dir Exempiar da«

Í

auff erfimali die Hifforia des feligen Abfcbieds

Hern. Docl, Martini Lutberi iff concipiret

worden

ï]

t

Aauch geb ich E. Ch. G.untertenig zu erkennen, das ge-

[

dacbter Her Doéfor Martinur alle fontag ein

korz predig getan,deren Abfchrifft wir babenn

ais UNEsss ia S atl st aT2 at U

vnd bat diefe drey Wochen zwey abfolution

empfangen und. communacirt, ven andern fei-

1;1

nen

BIBLIOTHECAE

143

15

nen veden vber tifche will E. Chf. g, vntevta-

en

niglich Bericbt tun

hun

(Haec Coelius adícripfit)

]

Of

XXXIV. '(95.)

'elf

mb

D. Menfes funt aliquot, cum ad te fcripf:

$;

de Lucano, eum enim in manibus te ha-

bere acceperam,

Interea tamen neque Lu-

canum ate diuulgatum vidi, neque vllasate li-

teras accepi : fere vt putem tmeas quoque tibi

non effe redditas.

Scripferam autem Luca-

li,

num me habuiffe, in quoplurima loca ex duo.

bus codicibus manufcriptis emendaueram a-

dit

dulefcens Luteciae,18 abhinc annis; libellum

meum tibi mittere mevoluiffe, fed diuquae-

(j»

Tàm enim certe

7!

firum non potuiffe reperire

Sed

mihi perfuadeo, eum furto ablatum effe

eatu ipfe omnia facile praeftabis, codicem ve-

teremetbonum nactus. Sunr enim in eo po&-

"

ta multa perfpicue mendofa

Scripfit ad me

2

!l

Canterus Vltraiecto (nomen hominis, certe

humaniffimum et doctiffimum notum tibi ex-

0n

iftimo) is igitur ad me fcripfit, totumfe effe in

n

Ame

ARCANA

144

Ammiano Marcellinoemendando; "Mifi meas

d

aliquot fiue coniecturas, fiue einendationes.

p

Habeo etVefontione amicum Iohannem Cifle-

tium; cuius frater Claudius infignis ICtus, fed

i

immatura morte nobis abreptus, multa et in

f

Ammiáno etin Tacito emendauerat. ea qgä—

d

que abillo petii.

Nuncatequoque mi Bérs-

L

manné peto, vt fi quid in Ammianüim hábes,

Ü

eacum amico iPco noftro D. Cantero commu-

nices, facies et illi et mihi rem gratiffimam

H

De rebus adlitteras etftudia noftra pertinenti-

bus, nihil habeoquod fcribam. 'Nam de Mu-

e

reti et Sigonii, iam de Vicborii quoque morte

|

accepifti,ni fallor, Vidi programma Viteber-

genfe de morte Vefenbecu, pragmatlm, vt au-

dio, dlU.ltlS.

Scribunt Viteberga eum mori-

entem Vbi qviftis affenfum effe, de quo certio-

ra a té malim cognofcere. Hotomannus no-

fteragit Geneuae. eius brutum fulmen etapo-

logiam vidifli, vt etde re nummaria. Modius

ï

eftin taberna Feyrabcndu et homini popularia

amanti fuam quoque operam haud g»oineias

praeftat. Donellus et Lipfius bene valent Lei-

dae.

BIBLIO THECAE

145

[viN

dae

Commendotibi hune iuuenem doctüm

Y

profecto et doctorum liominuni valde obfer-

fle

uantem, eundem et famlharem meumet Ber-

fed

giinoftri contubernalem. - His folis et paucis

tIn

nominibus confidófore; vt fatistibi commen-

g

detur.-

uodfi tamerimeo ftudio eftopus;ro-

T$

go te virdo&tiff. etamiciff. vtomnieum bene-

J

uoletitia complectaris. ei cogtiomen eft Quec-

)u

chlo. modo honoreri Magiftri confecutus eft

J

in hac Academia , quam:vrid cum'ipfo etiam

tl

átque etiam vehementer tibi commeéndatam

[ü-

effe velim. V. Altorphio, 4; Jul

Ite

T

er

£

Gipbanius.

du

Ornatiff. et deFEff. vira D. Gregorin Berfmaniio, Re-

fs

&ori Scholae Anäaïdïnue D. et amico abf:r-

]0-

uando;

[

10*

Serug(!

"

XX?&V (95)

]us

Id

Ad vitam meanm (D.Ioh. Naéuii)

pertinentia.

ia

l

Atus fumin lucem AnnoDorzitii MCCCC

a

K

LXXXXIX

146

ARCANA

JEXXXXIX die XXIX menfis Augufb ,quae

- fuit dies decollationis Iohannis Baptiftae

mane intra 3am et 4am horam et fLut dlCS

iab t r i

Lunae.

Altusfum inaedibus paterms vsque adtrienni-

um, poftea educatus fuiin aedibus Aui Ma-

terni Matthaei Thani Ciuis Kempmczenüs

vsque adannum domini 1513

Anno domini1513 die 13 Aprilis, quae. flnt dies

mercurii poft Mias domini circa meridiem:

veni dresdam, et'erat prima mea profectio

x iliciadi at t t a

ex patria frequentaui ibidem Ludum litte-

rarium per annum vnum integrum fub M

Joanne-Knefrhaert Weyfenftatenfi. audi

Valerii Maximihiftorias et Epiftolas Pauli

Anno 1514 in feriis Paíchatis veni Chemnici-

um ad parentes, manfi domi per annum in-

tegrum. -Aüdiui M. Joan. de Monte: et

- Pamphil :Goltfchüz. Item in nundinis Lip-

fenfibus depofitus fum.a decano,

Anno 1$15 intra dmicam Jubiláte' ét -Cantate

veni Fribergam : frequentaui fcholas per

aeüacem vnam füb M Joan, Dhornigo poft

feämm

BIBLI*OTHE*C-AE;

147

ldC

lae

feftum Natiuitatis Marie redii in patriam,

poftea in principio menfis Octobris profe-

ües

ctus füm Ofchazium vbi per hiemem vnam

Ícholas inuifi füb M. quodam Saxone.-

fil*

Anno 1516 dic S. Gregoriiexiui Ofchazio : re-

[i-

diensadpatriam. Ibiqu

e duraui-pcr aefta-

Yis

tem vnam füb M, Krigio.

Eodem anno íüb initium Octobris afcendi

jeS

montem $. Annae ibique fcholas per fesqui

m

annuüm inuifi füb M. Sim. Behm

n

lio

fum apudD. Digkmicheln.

5 hof'p?tatuïs

te-

Anno 1518. innundinis pafchalibus veni ad ftu-

M,

dium Lipfenfe : merui fub praeceptore

1ui

.Joan. Langio Lembergenfi per fesqui an-

À.

num,

u

Anno I5IO. circa feftum

,Nv'a'tiuita-tis Mariae in-

If

fignitus fum gradu Baccalaureatus, erant

e

noftrum 53. et ego fui electus Colledtor a

*

p

Dnis Examinatoribus.

Eodemanno in menfe octobri in fefto Galli

t6

veni Wittembergam bonis litteris operam

X

il

daturus. Meruifüb praeceptore chariff. Phi-

oft

1r

li.P. Melanchthone;

K2

Anno

ARCANA

148

A

Anno .521 die Januarii promotus fui in Magi-

ftrum Artium, promotor meus fuit D. Le-

onhardus Veldkirch fenior tunc teiporis

Canonicus in Eccle[ia Cathedrali Wltem-

ä

bergenfi.

Anno 1522. coactus fum relinquere Wlttcm-

bergam ob mandatum Ducis Georgii Saxo-

niae auocans omnes fübditos a Witteberga.

Veni eo anno die dmica Mias dni, Erphor-

Eo

diam vbi fui cum D. Eobano Heffo. Do-

&oreLango: Eufebio Cordoet aliis doctis

ä

virisfere per annos fesqui.

Anno:1523. in menfe Octobri hor . poft exi-

tum nündinarum Lipfenfium adii Ktaliam

Eo

tranfiens Erphurdiam: Nurnbergam; Au-

guftam Vindelicorum Oenispontem: 'Tri-

dentum, Veronam et ipfa vigilia S. Martini

ä

fuüb horamtertiam pomeridianam veni Bo-

noniam, vbi fub praeceptoribus D. Ludoui-

co de Leonibus et Petro. Pomponano phi-

lofopho acerrimo et D. Florenzola merui

fer

fesqui annum.

N

Anno 1525. die Joan, ante. portam latinam

mi

fub

L

BIBLIöTHEC AE.

149

pouy

fi

fub horam vefperam Fer—rari/ä;æ pronmo-

e-

tusfum in Doctorem Medicinae a D. Joan,

I

Manardo, Virodoctiff. promótore meo co-

lendiff. etdoctore ducatus phyfico.

Manfi Ferrariae per dies 14. poftea iui Pataui-

«

fim, vbi per totam aeftatem audiui D. Mà-

theumCurtium D, Franciícum de Merió-

d

p

ria,

I-

Eodem anno 1525. ipía die S. Michaelis v*enl

Patauium ; cum doctore Valentino Kegle-

Is

ro: D, Loffolio et Fibiário rediens in ger«

maníam, nam ob inopiaim in Italia diutius

manere non potui, -

* Eodem anno 1525. die Octobris qüa& erat diés.

vndecim milium virginum veni Chemnizi-

1-

um ad aedes paternas.

ll

j-

XXXVI (r&g)

l-

Redditae funt mihi literae tuae, vir docti(-

» fime,omniseruditionis et humanitatis re-

ll

| fertae: fed,quod mihidoler, fero admodum.

Namabeptimoet doctiffimo viro D, Luca Po-

i

mifio miffas Nouembris demum feptimo die

K 3

acce-

v

15Ó

ARCANA

]

accepi

Nec potui ante hoc nundiarum tem-

pus commode refpondere. Pomifio plurimum

debeo,. quod ad amicitiam mutuam te-mihi

conciliauit: ettibi beneuolentiae tuae ac faci-

ä

litatis nomune gratias ago maximas

Difputa-

tionestuae deTacte plurimum me oble&tarunt:

etfieá qua voluiffem diligentia eas euoluere et

perpendere nondum tv ihi licuerit

Vtinam a-

liquando contingat commodo tuo hac tranfire

ï

etnoftras vifere regiones

Id fi contingat, vt

opto, metibi hofpitem promtiflimum offero.

nec poenitebit te forte res naturae varias apud

me infpexiffe

et variis de rebus contuliffe ,

Praefentiam tuam fperare; finon debeo, lite-

risinuicem agamus, fic autem te mccum agere

velim, vt cum quouis tui amantlfï:mo iöles.

Antimonium ita praeparatum igne, vt intra

corpustuto vtiliterque fumi poffit exiguum,

ad me mitti cupio, fi habes aut habere potes : fi-

Caelarifi vo-

muletde o breuiter perícribe.

les, caelabo, et de meis viciffim aliquid mittam;

animocerte etbeneuolentiapar tibi futurus, fi

Don à/idseev magnitudine

His vale, et me

ama.

BIBLIOTHECAE

Ij1

km.

ama

Tiguri 1516 Martii 12

m

Clariffiinis viris. D. D. Canierario, Meuréro,

ihi

Pfeifero plurimummeo nomine falutem dices

Cl*

etlibellos nouos, quos mitto,fi placetjcommu-

t

nicabis, alterius; qui eft de prodigio, egoau-

It

thor fum, fed meo nomine diffimulato: ne

et

quis futorem vltra erepidam : mihi obiiceret.

ld*

Val. Cordi opera diuintermiffa, circa Penteco-

lv

flenabfoluentur, vt typographus mihi pollice-

L

tur. Rallaeceleberrimi Pharmacopolae obi-

10.

tum doleo. .Communicauerat ipfe ícripta

ud

quaedam Cordi per D, Io. Placotomum;? et de-

fe,

ftinaueram ei dedicationem Commentario-

(e

yumin Dioícoridem

Scribe quaefo an filios

3l

reliquerit, quibus dedicatio grata effe poffit;

les,

idque primo quoque tempore literas Norim-

tfà

bergam ad Paulum Ollingerum pharmacopo-

11

lam infignem aut D. Hier. Heroldum Lipfen-

f«

Íemmedicum Norimbergae agentem dirigere

r

poterist et infcribere : literasad Sangallum ef-

fe.-mittendas

ficnobisplurimur gratificabe-

f

ris. Iterumvale. Raptim;nec relegi

ne

l.exanimo Conr. Geínerus

[d

:?xm?pog,

1f2

ARCANA

XXXVII

(104)

Salutem et pacem a. Domino Iefu do-

mino "vero,

X

à

[ 'ttit Cramerusnofter, magnifice Domine

Cancellarie, Patrone obferuande, literas

fenatus noftri ad Illuftriffimum Principem, ea

de caufà, quae ex proxima relatione mea, tibi

f

nota eft, Commendatur vir ille ab omnibus

vniuerfitatis noftrae membris propter dexteri-

f

tatem et alaeritatem in docendo, qua propter

etiam yno omnium ore impetrauit has literas,

et omnes expectamus Clementiffimum re-

n

Íponfum. . Neceffitas autem tanta cft profes-

P

fionis Ariflotelicae, vt fi iftenon effet (qui nu-

H

per mecum domum. redlens mucmt hteras Ro-

ftochio miffas, quibus accerfitur ad munus aca-

demicum) alius nunc quaerendus, cui partes il-

E

lae demandari poffent,

Eft enim academiae

Vs st D a d x ERRGS ded ii

uoftrae pudendum, nullum organi effe praece»

prorem, Multum hicfi admittatur, et flipendio

licet mediocri ( quamquam magnum) merea-

tur) adiuuetur, academiae prodeffe poterit.

Rogoitaque cum proxime, vteius petitionem

]:;:

M.T.

QÉ AERHELAEA pO du

smwxo*x*H&can,

153

"

M T.curae effefinas, Réfponfüm pr&pterM.

Trabitium expectamus, qui curis diftringitur

de admiffione ad i2fignia, De actu doctoreo

i2

inftituto ad zoet nuptiis2] Aug. proxime fcri»

d

pfi; Eo iam omnem impendimus operam et

d

ftudium, vt rite omnia apparentur; tua prae»

bi

fentia ab omnibus expofcitur et poteft effe no-

H

ftro emolumento publico ; ideoque etfi viris

]"

in officio magno conflitutis graue et moleftum

T

fit idem femperaudire; non tamen defino, M,

T. orare, vt dignetur praefto efïe vn3 cum libe-

VS,

ris; et ororem vxoris meae, quae apud nos

eft, a fponfa inuitari non dubito, nolim tamen

4

1-

etiam nomine meo expreffe inuitari quoque.

]

Mihi funt autores et füafores viri amici mei, vt

]e

cumomni animi fübiectione et more confüeto

Hlluftrifümum quoque Principem ad nuptias

e

jnuitem: fihoc fieri et decet et licet, per te

commodiffime fieri poterit, fi vero videtur ra-

tio fübeife, vtegoad Celf. ipfius fcribain, vbi

le

monitus fuero,nondeero officio.Hodie abfolui

libellum, inquo Caluinide coena Domini ftro-

"

l

phas, quibus in libro Inftitutionis fuac v(hs eft,

K 5

aperio

SARCANA

IM

aperio Gta"z'asz?mwg demonftro, atquevt mi-

hividetur non fine iuuentutis literariae com-

modopüblico: pofcitur a me, vt dedicatio-

nem mittam in Daniam; fubfünt cauíae gra-

ues

Curàbo, vtante nundinas cum aliis quo-

|

Deus adfit labori-

que opufculis excudatur.

bus noftris, ette in ecclefiae totius Saxoniae v-

tilitatem, diutiffime conferuet, Poffem coram

quoquetecum aliqua commutare, quae literis

commendarelongum et moleftum effet, fi ali-

quando foli vnam vel alteram horam habere

poffumus

Cum M, Fabritio egeram diligen-

terpropterillam virginem. — Viditeam, fed vt

intelligo, animus ei non refpondet: curaboa-

7

|

libialiquid,fi Deus afpiret, a cuius digitis ifla

dependent

Scio enim quoniam is connubii

tneinouihtautor, et quomodo corda noftrafe-

legerit

Arbitror plane mihi a Domino Deo

adiutorium bonum effe datum : et dabo ope-

ramne M. T. vnquam poeniteat ftudii et auxi-

lii quod mihi fumma fide et alacritate praefti-

tit

Deusadfit nobisomnibus: commendo te

Chriftoleíu.

Mei mucor rumaque curam et pa-

U'OCl"

1

BIBLIOTHECAE

Y55

w

ll

trocinium nunquam deponere velis,

. Valein

Dominolefu. Wittebergae vlt. lulii 1593

MT

0-

P(udxofifïimus

a-

SamuelH. (Hubex us.)

Qs

Maguzjïco Iilujl Admmg/imtorw E/cäïamtur a-

13

xenici, Gancellario, I. V. Dedfori,

Domino

'

AMarco Gerjienbergero, Domino et Patrono fuo

jbzdzojä colendo.

I$

[j

XXX VIII

(105)

i

P. Accepiliterastuas humaniffime domi-

s.

[«

» nedoctor, inquibus mentionem facis ; par-

V

uicuiusdam metallicarum ac foffilium rerum

d-

fafcieuli, quofitvt dubitemjintegrum ad te per-

l

ueniffe, Mihi autem nunc non fuccurrit, cui i]-

l1

lum dederim, cum eotempore quo ipfüm mit-

u

terem, in diuerfadiflractus effet animus difcet:

0

fum paranti mihi, cum reliquis libris, etiam

Ja

Commentariosin primum Diofcoridislibrum

etpartem fecundi in vafe componcntx, quos de-

I-

indenon fine moleftia eruere potui, nifi omnia

exemiffem e vafe, quare de iis ne fis follicitus

l"

Fodinae metallicaein alpibus funt plures quas

Xn

ODI-

146

ARCANA

"

Obiter infpexiffem in itinere, nifi peftis faeuitia

obftitiffet, quae tum vbique in alpinisoppidis

b

graffabatur, Non longe a Pozen verfus Ger-

q

maniam, maximam vidi Calaminaris lapldls

copiam , aliarum rupium modo conuallibus in-

cumbentis, Marmorum item diuerfà genera in

C

alpibus Tridentinis,quae partim fàxa partim la-

d

pideseffent, Praetereanihil e foffilibus vidi,

quoniam tota byemePatauii delitui et bachana-

lia atque quadragefimam huc vsque Venetiis

U

tranfegi inquirendorum fpifcium gratia , quo-

rum non minus iucunda quam herbarum eft

cognitio.In Vicentinis montibus audioeffe ar-

ä

(

genti etplumbi fodinas, quas infpiciam cum o-

l

cium nactus fuero, fpodium illic fit quod cum

h

d

Goslarienfi de bonitate certet.Vidi apud quos-

dam etiam e Cypro allata metallica, res nullius

V

momenti, et tantum fpeciofis nominibus, non

tamen propriis infignita, quodad rerum cogni-

é

tionem attinet homines hic reperio admodum

0

rudes et imperitos, et nifi a rufticis docerentur

e

qui plerapue fuis adhuc. nominibus appellant,

d

prorfus ignari effent

Ego breui Romam et

Nea-

BIBLIOTHECAE

157

Id

Neapolim me conferam, vbi diligenter luftra-

I

bo, baianum finum et vicina Puteolis loca ,. in

r-

quibus nihil effe periculi audiuero, allaturus

I$

xaultaquae ad tuapertinent ftudia, cum Chri-

ftus faluum me in patriam reduxerit, D. Fran-

Ó

cifcusFrizomolega quem tuo nomine falutaui

l-

diligenter de tuis ftudiis quaefiuit

Dono mi-

]

hi dedit vafeuluri quoddam quod dicebat e ve-

l-

raarmenica bolo effe factum, color illi laterici-

S

us.Egodubitoane boloifta ollaefieri poffirit

'-

Videtur enim aliam nataratu habere quam fi-

gulina creta, Fragmentum ollae Lemniae quo-

modo e fafciculo exciderit aut exemptumfit,

a

non poffum coniicere, ego certus fum me id

fingulari ftudio illiinclufiffe, Quae videro in I-

talia foffilia diligenter adnotabo et defcribam,

vtetiam ad tealiquis peregrinationis meaefru-

étus referatur

Interim vale humaniffime vir

et metibi commendatum habe, faluta quaefo

omnesamicos noftrosHertelium;Gregorium,

etvxoremtuam. Datum Venetiis anno 1544.

d:20 aprilis

H.TL.S, Valerius Cordüs

D. Wolff-

ARCANA'

158

—

—

P

V

D. Wolffgangus Meurerusinter coetera etiam

Qu

referet, quomodo mihi placeam et Itali et

d

Italia.

ia

Clariffne Viro D, Geergio Agrzcalae domzna &«

(e

anico þm obferuando

Chemnieii

K

Vi

XXXIX.

(106)

N

D. Reuerende d, Paftor amice colende di-

D

« fcedita vobis Magifter Chr iftophorus Be-

zelius beneficio Illuftriffimi Principis Electoris

D

1

auocatus, cui quaéri fuccefforem audio.

REtfi

veronon libenter impedio iudicia veftra, quae

intali delectu. libera effe debent praefertim

cum fcholae et ingeniorum veftrorum ac ho-

ä

minum ingenia ac mores rectius noueritis,

quamnos qui abfumus, tamen cum fe ad füc-

ceffionem offerret hic M. 'Thobias Stengelius

etego probem eruditionem ac mores eius, no-

lui meoteftimonio illi deeffe.

Sic itaque tibi

E

eumpro veterinoftra neceflitudine commen-

I

do,vtnifi idoneum fore ad illam prouinciam

ü

cenfelem, commenddtux us non effem. Non

j

vtar

BIBLIOTHECAE

1$9

i

vtarenim ambiciofis et prolixis laudationibus;

quas fapientes odiffe et reprehendere fcio. . Vt

et

ergo meo noimine Senatuiet Rectori Scholae

eum indicesac fiftas, et autoritatetua commen-

£.

des, oro

Nec addam plura, cum his apud te

nonopus fore certo fciam. . Bene ac feliciter

vale.Salutemopto D.Confuli lohanniSchwartz.

Reétori Scholae et ceteris amicis, 22 Auguft

l-

1564

yd

Cafpar Peucerus,

I$

Demeis parnbus metallicis quid fiat,

f

- cupio me doceri.-

o

Reu, Viro Dolfrina et virtute prae]lontzD Magi-

H

ftro Pbilippo Wagnero Pafteri et. Infpetiori

Eceleftae Dei in monte $. dnnae et: Vicinarum

J-

amico. fuo colendo

$

XL. (r07)

15

)-

D.Heri fub vefperum literastuascum cap-

$.

jl

E

fulaaccepi, ago autem tibi gratias-maxi-

1-

mas pro calce et numifimatis, Iulianus mihi pla-

n

cuit. Numifmatacerte ea ccnd:tlone me peti-

ifle puto, vt fiforte quaedam ad tuas manus per-

UCDI'-

l

x60

ARCANA

;

ueniant, etfine incommodo tuo fieri poffit:

P*

namnon velim tibi grauamini effe, cum ftudi-

h

urn tuum ét fummam beneuolentïanï aliis iti

q

rebus fatisdemonftres. thex asanoftro H. L,

E

sccepi füperiore mercatu francofordienfi, vbi

iC

tumfuit. De Matthioli obitu rüihil hic intellé-

xeramius, certe(tametfi fimus omnes morta-

les)deploranda eft illius viri mors optime dere

f

herbax ja meriti.

Sicerta eft, non dubito quiri

Il

Dodonaeus

D. Cratoad ime perfcripturus fit;

plantas aliquot defcribit quae hic fünt rariffi-

mae,et quaefemel tantun floruerint, plerasque

etianrquas nori vidit, fed ex mea relatione tan-

tumqui easin miea peregrinatione obferuaue-

ä

rim. Sifyrinchiumhic femel floruit, amico a

l

meex Lufitania miffum, poftearion comparuit.

n

'Tulipa rubra bisiam floruit aut ter, fed femen

E

nullum edidit praeterquam füperiore aeftate

k

Huius ego femina aliquot tràánsmifi, — Lirii

propaginem proxima aeftate me poffe curare

!u

uto,cum foliaperierint, quó-temporefine pe-

riculo Galbi terra eximi et quolibet trarisferri

poffunt: addam etalios Galbos fi abamicisim

petra-

BIBLIOTHECAE

IÓI

ht

petrare potero.

Proximo mercatu curabo,vt

di-

habeas femina adhuc alia, quam ea, quae mifi

i

quae tum temporis, quoea accepifti;terrae fue-

L,

rant committenda, ideoque maturius ea mife-

i

ram. Miffafunt peregre paucula quaedam fe-

[és

minaad amicum, a quo e rarjoribus portiuncu-

(d«

lam tibi impetraui, quae (quoniam maturius

i

ferenda fünt) ego nunc mitto, reliqua, quae

iif

nancifci potero per Plantinum ad fratrem tüum

Lus

(quemplurimum meo nomine fàlutes velim)

f-

Noribergam vt fcribis curaturus.

Chryfan-

ue

thimum peruanum nunquam peruenit ad fru-

mu

£em, et floris rudimentum tantum nobis often-

Ij

dit; floris iconem ex pictura quadam ex hifpa-

08

niis miffa mutuatus eft Dedonaeus.

Damafo-

li

nii nothi, fi nancifci poteris, meminiffe velis.

&

Egocontra,fiquain re vtilis effe poffit, meam

It

óperam cum omni ftudio et diligentia defero,

n

Bene vale, atque Clariff. Vir, parentem tuurn ex

jj

mefaluta, Raptim Nachhma V Idus Februar.'

B.

6*

LXX.

"Tui ftudiofiff.

u

)

CarolusClufius A

Ug

L

Me.

xX62

"'ARCANA

À

" Medici tltulum inpofterum velim non m1h1

f

adícribas.

£

f

Clariff. Viro Dn. Ludouico Camemrra, Iaacþzm::

fflio, amico meo obferuando,

— — CR EE EE EEE

Lipfam

p

XLI

(.08)

E

OrnatiíT, Dne mi Ludouice, amice fratris

K

D

«loco vnice amande atque colende,etiï grá-

tU

——

tiffimae m1h1 fuerint litterae tuae, non tamen

L

absque maximo animi dolore ex illis cognoui

H

Reuerendum virumD. Pfeffingerum Paftorem

vigilantiff, ex hoc aerumnofo et peruerfo fàe-

p

ulo,in beatam atque aeternam migraffe vitam

p

dein aduerfiffima vti valetudine parentem tu-

um,quem vtDeus opt. max, propter filium v»

t

Q

nigenitum quam diutiffime faluum et incolu-

mem conferuet affidue precibus flagitare non

d

ceffo, Haectamen dininae voluntati et proui-

vl

dentiaeco mmlttenda.

Pro munufcuhs adme

(P

miffis gratias ago, daboque viciffim operam

ïü

hac aeftate, fauente. CHRO, vt per ocium

j

anetalhca quaedam rariora ad te mittere pof-

N

fim,

BIBL IOTHECAE

163

AL

fim,de mmerahbus autem transmxüïs tuum ad

me iudicium vtfcribas amanteroro. Dodtisfi-

n

imum iuuenem etamicum fummumnoftrum

D. Mathefium affecutum honorem et titulum

Doctoris fammacum voluptate ex literis tuis

?QFIWXL, amanterque ,Pïtö vt eum meo HOHH*

ne officiole falutes, meque per literas certio-

[l

remreddas, vbiaam hunc honorem fit affecn-

Ia-

tus, Quaede.coniugio fcribis,fcias inanem ac

vanum rumorem fuiffe.Iudicium.atquefenten-

Ul

tiamparentiscariff. tui de Stella illa (quazm no-

uam vocant)infydere vel.couflellationeCaffio-

Eso

Ü

peae lucente, mihi vt communices oro.

pro:mea fimplicitate iudico, faluatamendo-

u-

ciorum opinione, non nouam.neque Come-

V-

tam effe, Stellaenim fixaeft etfixa manet,.quo-

u.

mmodo ergo Cometa effe;poteft, qui non folet

€ffe diuturnus

Eoeliciflime vale in Neftoris

n

Jl*

vsqueaetatem vna.cum.parentibus.dulcif£ mis,

l£

quos meo nomine reuerenter refalutari cupio«

Iterum atque iterum vale-Cariff. mi D. Ludo-

il

uice, meque vt fedulo facis,amare perge. Data

f

Goslarjae 4 pr.1573

lu

i.

Frid.Megales|D

164

ARCANA

Ornatiffimo Iuucni,eruditione ac vivtute pracf!an-

f

ii D. Ludouice Camerario, Medicinarum cuz'-

|

zori diligentiffimo, amieo fratn: loco vniceeo-

lmdo fuo

szjïam.

?II

XLII

(121)

f

6

Poft multas ac yarias occupaátiones quibus

* aliquandiu magnis laboribus ac moleftiis

k

diftentus fui, aliquid ocii conceffum fuittibi re-

fi

fpondere ad ea, quae fuperioribus literis fcire

d

abste cupiui, et aperte quod in animo tuo latuit

d

mihi declarafti

Aclaudo primum ingenuita-

?

temtuam et candorem dignum te, mihi vero

gratiffimum, ex quo magnam coepi Vohjpta-

j

[

tem. Etfiautem fcio, fi vera fateberis,animum

T

taum ambiguum atque anxium redditum effe,

n

ex eo quod fcripfi, mea id intereffe : tamen vt

P

te fcrupulo ifto quem tibi inieciffe videor libe-

li

rem, quid fentiam nulla vtar circuitione, fed

N

apertefcribam. Sepiffimeautem cogitaui me-

ti

cumanimo, fiquidem exiftimem te eonfilii in-

&

opem, quodnam iucundum cenferem, quo ftu-

R

diorumtuorum curíum ad metam dirigere aec

tà

fru-

j

BIBLIOTHECAE«

'éí

—

fr u&us aliquoslaborum perupere poffis. Suc-

?

currebat mihi illud, premite rei anguftia, ac de-

ftitui ftudiorum neruis, fine quibus difficile eft

metam attingere nedum abfoluere, — Cum e-

nim medendi fcientiae operam naues, requirit

faue haec ipfaars (fi non egregium aliquem in

ea profectum facere enitaris) praeter caetera

locum ftudiis opportunum et tempus et fum-

tus.

Vtinam autem occafio tibi daretur Itali-

am proficifcendi : crede mihi vno atque altero

anno plusaugereris doctrina, quam quod Li-

pfiae (exennio quamuis priuatim defudando in

ftudiisproficeres. . Quid quod ad omnem vi-

tae tuae ftatum magnopere conduceret. Qla-

refi ita tibi videretur, hortarer te, vt occafio-

nem acciperes, ac Noribergam Auguftamque

aliquandoteconferres, | Sunt Auguftae fami-

liae opibus praeclarae

Fuggeri, Bemgartne-

ri, Welferi, Rollingii, quorum liberalitate mul-

ti boni iuuenes ii Italja aluntur, quorum in e-

ximios et praeftantes viros euafiffe acad hono-

Aude

rum faftigia euectos effe aliquos noui.

tandem alias quoque inuifere vrbes,acaliorum

L 3

homi-

y66

ARCANA

TU

hominunm mores pernofcere.

Neque perfua-

!s

füm habeas folam vitae tuae beatitudinem in

0C

Academia fitam effe. Fac quaefo pericuium

LY

quid ftalibi fortuna profperius rebus tuis afpi-

Taret.

Ci

Neque enim dubium mihi effet quin

f

eunti tibi inItaliam ac reuertenti, matrimoni-

la

um honeftum ac dite contingere poffit, vt re-

busnonTabore tuo partis fed relictis frui, etin

EM EEE EE ERE

V

ocio placide verfari poffis. Adde, & inanimum

d

induceres tuum eo proficiendi , forte magno-

Ti

rum et opuleritum virorum noticiam acquir

res, qui velad duos vel tres annos fümtus ftu-

E

diorum füppeditarent, vel liberos faosin difci-

GR AT NURNTSNRYSSI

piinam traderent, fideiquetuae committerent,

etinTtaliamablegarent. —"Tu itaque fac vt de

N

his rebus omnibus coeites.

In hanc fenten-

tiam plura ad te fcriberem, nifi res in delibera-

tionem tuam caderet.

Quid itaque factutibi

commodum videbitur, ex te cognofcere cupio.

!

Vellem equidem poemataac labores tuos,quae

liberali digna fuiffent viro,

aclabris inful-

fiffimis atque ingratiffimisnon dedicaffes ; Cre-

de mihi, iis inlocis inueniffes qui vberes ftudio-

C 5

ruim

M

BIBLIOTHF CAn,

167

ï

d*

rum fru&us rependere potuxffent

Quod ad

ID

res meas attinet, in priftino illae funt ftatu, ia

ocium tempus colloco s5 yspacue 08

sroNmd, 3iäaa'zou5uag in communi vita, et ftu-

n

diis, quae inter alias aerumnas quas fu&me-

l

l[*

mus, diuina excepta gratia, fola nobis funt Ío-

Q»

latio

Filium quoque cui nomen Philippo ex

In

vxore fufcepimus, non exigua pars meae oble-

n

ctationis et praeteritorum malorum obliuio-

0-

nis.

Libros recens editos, quos annotaueris,

Bene vale.

mihi fignificare non grauaberis.

Ex valhbus in die Iubilaeo. Ao. LX.

uu

Ifàacus Schallerus,

fltu

T

il

d

Noua fiquae habes ad me perfcribe

ln;.

Virtute eruditianeque praeftanti Iuuenz D. Mi-

au

chaeli Bartb liberalium. artium et Phibf,

bi

Mago, eiurdemque Proftffori in. Acadàmia

Lzyfenjï Gonfanguineo cawjö jä

u

n2

XLUI

(131)

il«

D. Reuerende viretamice cariffime. Dei

'c-

bcneücxo et Ecclefia hic adhuc tranquilla

0-

eft,

LA

f

168

ARCANA

——l

;fi,. et üudia dg&rinaruhl omnium mcd"i'd;f'i-*g

ter florent. egoa vicino Illyrico magnis con-

G

tumeliis adficior, quem vides narrare familia-

d

res fermones quos efferri alienum eft ab ami-

1

citiae et familiaritatis iure, fed refpondebo,

g(

Deoiuuante. Teorovtcum fcias me et do-

&rinae explicationi fideliter feruiiffe, et fem-

p

per nri ordinis coniunclionem fouiffe,

non finas voluptatem tuam a nobis alienari,

Deus nobisaderit. Hunc adolefcentemWolg-

gangum Brellium tibi commendo, Ingenium

eius audio probari doGtiset bonis viris et in e-

lementis doctrinae philofophicae et in doctri-

na celefti egregie profecit,

"'Tueamur gre-

gem noftrum et iuuemus, donec Deus Eccle-

rR u — o

fiae fuae in his regionibus largitut tranquilli-

tatem, aliquam ad colenda literarum ftudia.

Nec vero dubito quin et ad pofteritatem fer-

uaturus fit agmina difcentium, fi nunc et inuo-

;|

" " "

catione noftra et ftudio iuuandi dil"i:entes O«

ftendimus nobis quoque pofteritatem curae

effe. . Quare te valde oro, vt huius adolefcen-

tis ftudia commendeshonefto viro Iudici vc-

ä

ftrae

BIBLIOTHECAE.

169

Ti

flrae ciuitatis Iohanm Mohtorl cuius praed1-

fl*

càt adolefcens beneficia magna cum gratitu-

ld«

dine,acte quoque orat vt fuis verbis gratias

li*

ipli agas

Mitto tibi et orationem de Cruci-

n

gero etlibellum Phyfices nimis tenuem, Nam

0«

haecab ignaris Metallicarum rerum fcribi non

u

5. die octobris 1249

po(ïunt. Bene vale

Philippus Melanchthon,

l,

Reuerendo viro eruditione et virtute praeflanti,

li

-

D. lóbanni Matthefo Pafflori Ecclcy' fae Dei

|

n

in valli loachimica fratri fuo cariff.

um

g

XLIV

(132)

I

P. Errore factum eft, quod nondum vidi

librum tuum , fed eft in tuto.

Breui vi-

e-

p«

?

furus fum. Gaudeo quodex parte liberaris fi-

li-

demtuam, Siquida me praeftari poterit, quod

ld.

!

vel commodistuis, vel dignitati conducat, ef-

lr.

ficiam vt intelligas me nusquam in officio cef-

|

(*

faffe.

Plateanus offendit me, et occupatiffi-

O-

imum litteris fcribendis et multis modis lu-

i

Ctantem cum Martio, qui non definit omnes

n-

huius corpufculi finus luftrare; in. finiftra co-

c-

fta meditabatur pleuritidem , irox in finiftro

"

L5

pede

m

ARCANA

i

4

Q

de

pede veram et acrem podagram dein in dex.

tro lumbo caïcuï*um, nunc in dextro brachio

]u

db

paralyfin. Mihi tamen illius coïïoqumm non

li

fuitiniucundum. Bene vale nono Cal. Apmhs

Erafinus Rot-dinus,

ts

1535

tnea manu,

D

Eruditifimo viro D. G'eorgzo Agricolae

mea'm)

XLW*

- (133)

Ratulor tibi, mi Berfmanne con&anqam

tuam : doleo fortunam tuam.

Sed fpe-

ass aai sss sl D u Datdaeu, LDSa dN ERE e t aK MM

d

rotenondolere; et quae mihi eueniunt, cum

tibi quoque eueniant, ea te mecum conftanter

Meum confilium eft, vt ad Herdeffia-

ferre

pnum te conferas

ibi vbi eris, omnes confule-

]

snus et deliberabiraus inter nos, quid factu o-

3

pus fiet, vt tibietvxoriet liberisfit bene. — Vt

valeam, quid agam, quomodo tracter, ex lite-

iLaacs ao d t lo du u R at C RL2

ris Wenceslai noftri cognofces.

Qppuvner

magnis plauftris conuiciorum et minaruin a

Pappo difcipulo meo, ab Hofiandro, a Laoni-

ïlk

CO nefcxo quo, à Byzantmo quodam, et nunc

demum

BIBLIOTHECAE

171

usb

lex

demum: a Iacobo Fabricula:Solus inquám op-

Fortaffis dinina "Trias me /

hio

pugnuor 3 quinque.

abhiscum commodo Ecclefiarum tandem a-:

]on

1lis

liquando liberabit. -

His me confolor elemen-

tis, vt loqultur Horatius, religionis et doctri-

JUS,

nae, conícientiae et innocentiae, Vale. Ar-i

ïz

gent, 1 Feb. Ao. 1581.

Ioan Sturmius

mea manu,S

Optime et literatifmo. viro Domino Gragarzo

am

Berfmanno.

t

XLVI. (142)

ÀI]

te

Vllum mihi officium eratius tribui potuit

t

Clariffime Ludouice eo quod mihi nuper

le

in farcina curanda praeftitifti,

In quo abun-

decognoui amoremtuum ?. cui fi non poffum

Yt

officiis, a tnore certe refpondebo

Mitto pe-

i^

cuniam ate expenfam 25 groffos, tardius mea

[

voluntate , .quod hoc toto tempore nuncium

r

cui tantillum pecuniae crederem, reperire non

-

fuit. Etafuit hunc menfem Doctor Ellinge-

Dic

rus.quo in eiusmodi rebus vti foleo adlumre

et

y72

ARCANA

-

m

et interprete. Illuftriffimum Pr1nc1pem no-

p

Ve

ftrum feciffe quod fibi faciundum fuit ex ru-

more audifti.

Itaque cogitare potes qui Pta-

tus ficrerumnoftrarum: quas Deug gubernet,

quoniam humana nos confilia deftituunt. No-

t

lor

bisneque de futuris tutoribus, neque de Aca-

[

demiae noftrae ftatu quid quam adhuc confta-

bat: multi mera monftra loquuntur, quidam

Q

etiam petulantiores canunt bellicum.

ane:

p

etfi vt fpero' fünt zaw«a, vides tamen quam

bu

fintin hac fortuna noftra Juceuscius]a,

ul-

bus omnibüs vna eft confolauo Tdc £& QeQV

avdyxac ferre modice hominem debere.. Si

aut otium mihi etfet excurrendi, aut tempus

hoc ferret, Lipfiam ad C. V. patrem tuum ve-

nirem cum quode ftatu rerum mearum deli-

berarem.

Equidem metuo ne noua exfilio

noftra fedes quaerenda fit: etfi deuinctos ha-

S

beoet virorum bonorum animos et iuuentu-

tis, Sed haec ipfa vt ante dixi Deus videbit.

q

Tufiquid in mentem tibi eft, quo videammr

h

poffe iuuari, perfcribes

Simul fiquid de

K

Gallia afflauit melioris aurae.

Vale, et V. C

pátrem

BIBLIOTHECAE

173

l0«

patrem tuum, vaicum Germaniae decus meis

verbisfaluta. lenae 11. Martii 1573

Iu

(l

'[ui ftudiofiff.

It

luftus Lipfuus,

(0«

Gratulor ubz, mi Ludouice, etexanimo gratu-

(d

lor, de fuaui illo iugo, quod fübiiffe te ex fratre

[

tuo Doctore loachimo Francofurti cognoui,

i

Quem reueríus Colonia, vna cum HenricoSte-

fs

phano inipfis nundinis, cafu offendi. . Literas

m

adC, V.patremtuum dedxde rebus communi-

|]]*

bus et priuatis:

X

ToL]

Claviffmo V. fingulari eruditione et virtute prac-

dito D. Ludouico Camerario loacb. F. ami-

N

cà opt.

us

[5

Aapfíam.

li

XLVII

044)

i0

de

ond nuper tibinon e veftigio per biblio-

$.

polam tuum refcripfi, obmultas et eas

ür*

it

quidem moleftas accidit occupationes

buseo temporis articulo fic diftrahebar,vtquid

e

potiffimum vel faciendum vel omittendum

mihi effetignorarem.

Nune delucubratione

tua

n

174

ARCANA

À

tua'fic habe. . Placereeam mihi, vtquae ma-

1

xime,effe tamen in ea aliquot latini f2rmonis

P

figuras coactas magi; quamproprias. Hasvt

f

meo arbitratu vel commutem vel mo!!iam,non

opinor egre feres. Qui alioqui meo iudicio rei

K

fummam commiferis. - Typographus nofter

TK

Lotherus obuiis, quod aiunt manibus libel-

p

lum formulis füis excudenduim füfceþit..- Sed

N

necdum. . Vacant formae huic negotio ido-

neae. Vtad Trinitatis San&ae ferias iftic li-

di

b

bellos diflrahendos defperem. ^ Atramen in

fd

hoc ero totus vt res maturetur.

Sed et illud

fi

mihi inte permifi vt pro pofthac Glauchano fis

hi

nobis Glauchius.

Hocenim molliusmihi vi-

I

detur. Iamquod ad noftras resattinet, oftium

in

aperui ftudiofis et bonisomnibus hic ad fortu-

g!

nasemergendi. Namcum nuper quidam ex

his, quos hic Cellegiatos vocant, vità functus

n

effettantum partim coram, partim per litterás

lu

in aula effeci, vt illuftriffimus princeps Sophi-

«

füisnoftris abelectione deiectis eas fortunas i-

b

píe fuo arbitrio difpenfandas füfceperit. Quae

[

res his, hominibus. so«, brwcioig Tic aipEenG

E;' ;.;965

BIBLIOTHECAE

175

Di«

d'xlsc, pene omnem emer gendi fpem adcmit

[1$

Procertofuturum eft, vt octidui fpacio praeter

VE

folarium meum inCollegii quoque maximi di-

lo

gnitatem adlegai

Siquidem res apud Princi-

"i

pem iamdudum fuit certa.

Quod fi noftra

It

nobis confiliapr 'ocefferint, vthactenus, et tuin

d-

partem praedae aliquando vocaberis. Adhaec

d

Nationum diícrimina quae hactenus.hic funt

lo-

obíeruata, non nihil ad aequalitatem concor-

l-

diae matrem reduximusfola principis authori-

n

tate freti. Praeledtio Auguftini miro füccef-

ud

füame füfcepta enecat iftos, qui nolint fynce-

Suntin hac

J

riorem theologiam reflorefcere.

Vi*

nobis auditores füpra ducentos, atque inter hos

ii

monachi plus duodecim, Magiftri et 'Theolo-

U

giae Baccalaurei füpra viginti ? Guolphangus

[2

Wildheccus ad nos commigrauit.

Vtor ho-

lus

mine, vt olim, familiariffime.

Placet inge-

Is

nium, placet iudieium.

Nifi paulo magis ab

hie

eorum laboribus excutiendis refugit, dequi-

jj*

bustamen iudicium facerenon conatur figura-

u

tetamen, - Nimirum quorundam parum can-

2

didorum. hominum contagio jnfcctus. . "Tu

9559

bene

175

ARCANA

bene vale et has litteras nulli nifi fortaffe Stel-

Ti

t

lae noftro communica, cui me feruulum effe

dicito, quantumuis rarofcribam, : Lipfiae prt-

fen

dié Calendas Iunii An. M. DXX

fl

3.

Petrus Mofellanus.

"Theodorum emaculatum mitto

Optimo pariter et eruditiffmo bomini D. Geovgio

&ie Agriolae Glaucio apud Cygneor ludi

&raeco. latini magiflro fuo amice cariff.

zu Zwickau dem neuen. Schbulmeyfier

cissestiit

XLVIIL (z4j)

Tàt

Ioannes Cafelius LüdOUICQ Camerario

ter

S. D.

fin

Vm typographo ad vos fcribam. hasa me

fiei

C

petebat hic adolefcens Andreas Ganglo-

3

bius Aldenburgenfis, quod víui fibi eas fore pu-

d

tabat, . Infchola Suerinenfi a puero educatus

V0

eft: apud nosannumiinlitterisvixit: probum

D

cognoui; proaetateetingenio profecit, Ia

Tar

vteicommodetis, quod veftro commodo fiat,

Ye

non exipectatis vt vos roger, noui enim bo-

T

nita-

BIBLIOTHECÁAE.

n

i

d«

nitatem etprudentiam veftram. Opr. cl. V. pa-

([e

trem veftrum,quem ipfe quoque vt patrem ob-

rl«

feruo, valere opto, faluere iubeo. . Vale. Ro-

pril Anno MDLXX.

ftochio Non. A

'Tui amantiffinius

u5,

Joannes Cafelius,

Opr*mb doctiffmogue juueni

Ludouzco

r

Camerarz!'p:,j

gia

clarif/ni viri Ioachimi F. amice

ii

diuipipdin.

äarz'Jimo.

———ÓÁ—

'XLIX. (f48)

Agnifice Domine Rector, Cum dominus

M

Pheffingerus irídiui Nicolai aede concio-

nator et (vt vulgo hic dicunt)Lypficus Superin-

tendensa paucis haebdomadibus non folum in

fuggeftu publico per certam ad aliud relatio-

nt

nem me hominem hereticum, damnatumque

p

appellanerit, verum etiam conuocatis quibus-

u«

dam aliis concionatoribus coram illis me nec

US

vocatum nec admonitum quoque excommu-

!t

nicauerit. Petoamagnificentia Veftra,vt co-

j

ram Vobiscerto die legitimo vt Magnificentia

i

Veftra decernet, citetur dictus Pheffingerus et

()«

meae expoftulationi xfcfpondcäat vt partibug

63

M

hänc

178

Á

iV

C

P3s

N

A

hinc inde auditis vmcuxque quod 1uüum eü

VO

reddatur

£l

Vefltrae excellentiae dedltlfïimus

1

Petr us Lometusæ i

4l

E

L

(153)

g

Statuimus ante brumam nullum difcipu-

f

* lorum, qulanobls dlfceffel unt, recipere.

anre expectabunt ciues tui vsque ad illud

M

Ex-

Eu

tempus.

Video tedolere meo dolore.

tinctaeftenim mihi, incommuni hac Calami-

Y

tatefiliolaldibus Augufti. Qui dolor cum ci-

u

catricem quafi ducere cepiffet, ecce: VII Cal.

Xbis peftili lue correpta migrat ex vita etiam

f

vidua Chriftophori Schellenbergii : et milii

*

velinquit fex orphanos :

quos vnde alam non

fcio

Sed Deus prouidebit vt pater orphano-

p

H

rum.. Vale pridie Andreae LXXVII,

À, Siberus.

l

X

t

.Doäïgf mo Viro M. Wolfgango Stolä:rgzo Mitwe-

Y

denfi. ludimagiftro.

LI.

(171)

H

tantaque vis,

S Iu Tantus eft virtutis fplendor

vt

N

BIBLIOTHECAE

179

el

vtetiam radiisfuis inlonge diflita loca fulgeat

ethominesnonfolum humanitate aliqua prae-

flantes verum.etiam barbaroset feroces in fui

tus.

amorem pelliciat. .. Non igiturefljquod mire-

re, Vir Clariff. et doGtifime , cuim vides, infi-

gnemtuam virtutem imne quoque €o per traxií-

"

e.

fe, vt aimicitiam.tuamambire non.dubitem. E-

lud

quidem ingenue fateor, me pridem laboraffe,

Ex-

atque.de vi2 quadam f£ollicitum fuiffej qua me

beneuolentiae .tuae infinuare poffem.

Dum

fhis

vero nulla alia fefa cemmoditas offert tandem

| a

icunctatione illa depofita ad te fcribo.

Depo-

Cil

nere n. illam me iuffir conlidexatm eruditionis

Idm

tuae praeüanns etexqui&itae, cum quanon pot-

jlhi

forn

-eft nonælfe coniuncta fingularishumanitas; vt

o*

praeceptores noftros D.D. Camerarium et Ef

romum.iisdem verbis iudicare de multis vere

J5

literatis hominibus aliquoties audiui. Refu-

tauitpudorem meum communitas patriae, qua

"

velut natura ipfa nos copulaffe et proxenetae

Officiofunctaeffs videtur. Inflammatusetiam

nuper fum mentione tui vt par eft honorifica,

YIS,

quam fecit D. Alb. Lomeierus praeceptor et

y

M2

col-

ARCANA

186

^

W

collega meus, omni obferuantxa perpetug mi-

fil

hicolendus. Sines igitur, vt opinor, velpoti-

lo

us confido, Berfimanne doctiffime incredibilis

d

amoris ftudiique erga te mei fructum aliquem

[

me percipere; veniamque dabis ignoto, fi for-

e

taffisimportuno tempore hae ad te veniunt li-

terae.

Non àliter efiim fàatisfacere defiderie

k

meo potui? neque dubitaui, quae tua eft eru-

li

ditio et humanitas intellefturumte quanti ego

in

te,cuius virtutis illuftria ad immortalitatem in-

[

figniafaciam venererque. Iterum autem poft-

M

quam hocobtinui, apud te mihi laborandum

m

ft.. Simuln.onerisaliquidtibi imponere, me

b

rationes meae praefentes cogunt. Fungorhoc

V

temporede fententia praeceptorum et Colle-

H

garum Decani munere in communitate ftudii

tü

opt. art. atque vt teminime latet, flatus fcholae

T

noftraenon parum eftafflictus. — Cogimur ita-

p

que interdum petere Vicinorum illam opem,

li

atque vndecunque arripere occafiones, quibus

ü

tabulasnaufragiicolligamus

Magnopere 1gi-

tur àbs te contendo, vt inquiras, num aliqui,

i

quod ethactenusnon inufitatum fuiffe nofti, ex

veftris

. BIBLIO THECAE.

I18t

ve&risScBol-aGiCis huc fÍe —conferf*e et teftitmo-

1

nio publico eruditionis affumto Magifterii vt

Xt«

loquimur, gradu ornari cupiant, Spem qui-

biliS

dem nonexiguam nomine tuo fecit Lomeie«

m

ore

pus, teque prius etiamnobis aliquothoneftos

et doctos viros commendafle dixit.

Qlare et

Ji-

6g035 confidentius hoca te petere aufus fum,

TO

mihique perfüadeo,te meo quoque honori hac

]u

iüre non defuturum, — Eft et aliud, quod a te

H

impetrare volebam ; nempe cum parum mihi

Ill-

conftet de Pofthii 'Germershemii et Schedii

f.

Melisfiloco, neque fciam occáfiones quibus ad

jm

cosliteras mittere poffim (habeo n, quod fcri-

t

bam)eain re vttu quoque me édoceas mihique

)C

viam monflres. Videsquam audax fim, quod

le-

non priusad te cum epiftola venerim, nifimul-

idii

tum fimul oneristibi imponam, "Verum o-

lüe

rünem follicitudinem ettimorem in hac etiam

I(d*

parteadimunt mihi ea, quae initio huius epifto-

:m,

laeatuli. Certe igitur mihi polliceor te vo-

bus

timei compotem me facturum, atque fi non

p

graueeft, literishis vt breuiffime refponfurum.

x

teftaberis opt. etdoctiffime

Berf-

«

Atqiue hac ratione

a

M 3

ri$

182

AR CANA

Berfianne, quod me in amicitiam tuam noa

(

vulgariloco receperis et admiferis. Beneet fe-

pi

liciter vale, D; Witebergae die Eplphamm um

vil

fü

Ao. cIo loLxxix.

Excel t.

C

i

ftud.

f

Petrus Albinus.

Is

ClarifEmo viro, dollrina evuditione pirtute et. di-

qu

gnitateornatiffno D.Gregorio Berfmanno. M.

It

profeffori. praecipuo in inclyta. Academia. Li-

Alt

pfca, Domino et amico fuo cum . fide coleudo

Xif

Leipzig.

ts

»

t

LIi, (175)

É

Hs

Clariff. etexcell. Dn. Doctor. Noli mirari,

N

fi litterarum officium diftuliffe diutius vi-

Ín

debor. Incauíafuit temporum noftrorum va-

di

p1etas.

Neque enim te praeterit, qua Franco-

H

furti in fortuna fuerim, atque ibi. ftipendium

K

meum controuerfum factum fit.

Poftquam

I

autem neque Eledoris Brandeburg, reícriptis,

tu

néque honorifica Confiliariorum interceffione

f

impetrari quicquam potuit, in haec loca a pa-

«

1ro-

—

BIBLIOTHECAE

183

01

tronis euocatus, illuftriff. et clemencüï Princi-

fe«

pibus, Julio F, etc. operam meam addixi. Ac

m

1['umfu1thtterarum et quas ad acad. Franco-

furt. Confiliarii et quasTulius princ. ad hanc a-

cad.de me dediffent, tecum exempla commu-

mcarc, vt inde totum negotium, omnemque

US,

yerum mearum ftatum cognof'ceres Plemus E-

i

quidem vbi ad iftum modum tranfegiffem, de-

inde meníe Maio cum familiahuc migraui. Fa-

[j

xitimmortalis Deus, vt eueniat feliciter,nec e«

dg

xitusaprincipiodifcrepet, Nam hactenus fa-

tiscommode hic vixi, expertusnon folum col-

legas, verum etiam magiftratum perquam be*

neuokzm

Eteft acadqmiae ftatus tranqulllus.

ri,

Plofefïm um mira dlhgenua Scholafticorum

u

Ír equenua mediocris, ideftad soo, Nec au-

[d*

älmus hlc eas docentiumrixas et criminatio-

nes, quae alibi turbant omnia: Sufücit enim, fi

m

rectedoceatur; etabipío magiftratu vetantur

ni

inter profeffores fimultates, eontra vero exigi-

turomnium mutua beneuolentla

Addo his

I

ne

ftipendiorum iufto tempore perfolutionem'

d.

addo fingularem principis erga hanc acad. fa-

uorem.

0-

M A

184

ARCANA

uorem. Verumdetotaiftáre forfn aliasplu-

dor

an

ra. Nunc abste quaefo, vt cum et ipfe tanto

tempore nihil ad me litterarum dedeus, ad i-

fiol

dem officium redeas, 1dque qu0t1escunque cer-

got

torum homiuum poteftas fuerit. Ego pártes

V

measqua par eft fide tuebor.

Quod ; ad fïacha

HH

Mà

noftraattihet, faxum voluo à antiquum: et. gra-

tiasago Deo, qui haectandem nobis otia fecit,

ga

Nuper methodum legendi cognofcendlque hi-

qu

ftoriam elaboraui: et collegi librum epiftola-

Utr

Tum hiftoricarum, feu de ed1t1on1bus nieis hi-

àd]

floricisperannos XV ab omnium ferme ordi-

I

num viris doctiff, perícriptarum. Vbi volu-

fl

ais G t

—

men id prodierit, faxo habeas,

Nam ete tuis

pr

epiftolisvnam inferui: necid, vt opmox*, in-

ls

probabis: quando haecnihil habuit, quod non

X

vel inconcione, quemadmodum ille loquitur,

rectelegipoffit; neque collocutiones noftrae

aliis de rebus, quam de litteris effe foleant, . Po-

ftremo te monendum duxi, pactum me cutn d«

F

micis,qui aliterquam in nundinis veftriscurare

CK

ad me literas non poffent, vt ad te vel ad D. Da-

NT

niclem MollerumIC.mitterent eodemque mo-

f

do

ii

-

-

BIBLIOTHE CAE

185

ll«

do meas expectarent.

Qua in re operam tu-

to

am haud denegandam exiftimes et quas modo

]*

robilibus Bernfteinii infcripft Dresdenfibus ne«

Ir-

gotiatoribus, qui nouercae viduae tradant, quas

s

vero paftori Mariaeberg. vel ciuibus tuis An-

lid

naebergenfibus vel Sebaftiano Funcken, Cof,

d«

Mariaeberg. quemputo apud generum Wolff-

It,

gangumSeidelium diuerti, perferendas des,de-

l]*

nique et dereliquis ad.Ludouicum Camerari-

-

um, qui affinis N. Schibel hofpitio vti folet et

]*

ad Mathaeum Drefferum collegam tuum idem

l-

largiare, oro.

Mea in te viciffim officia con-

l«

ftabunt, quae debere me intelligo , quaeque

proficifciame poterunt. Bene et feliciter ya-

I$

n-

le. Ex acad. Iulia Helmaeftadii M; Vllbr. D

n

XX'I CIQ ID XXCII.

l,

Excellent. d

i

. ex animo colcns

Reinerus Reineccius,

Qs

a

Ferme de exemplaribus orationis funebris ex-

(

ciderat, de iis me refponfum tuum fufpenfo a«

d«

nimoexpectare! Siue autem illa reliqua funt,

)-

fiuein humos redacta, velim opera Hen-

l)

M 3

pingi

186

ARCANA

ningi Groff , bxbhepolae ad B,emüelmos

Vt

mitti,

dor

Clarzj' 710 Viro , exqu f do&mxaa crudmam,

ord

virtute ct dignitate excellentiffimo Domino Mi-

Ls

chacli Bartb, -Dotkori et Profaffori Medico in

üut

acad. Lapfienfi, amico.S. obferuando.

carn

tQ

ID

ch

EX Volumine ReCenmore z

chi

LIIL (r)

if

fer

Appendlx Letaniarum pro prefenti ne-

ceffitate ?*

T ecclefiam tuam fanctam, regereet con-

feruare di gneris. Vtomnemerrorem et

herefim ab ea eradicare et expellere digneris,

Vt

ap(

3k Confevfis Se&F. L. (f .X p. 40.

C3. Dubioprocul baec appendix eo ipfo tentpove, quo ante d-

10

centos iam. annos. Germattia pavtim ab hofle exter-

d

gie ez nomini Chriffiano infenfrffimo,pavtim a. dj "ais

(

fidei ez doGhvinae cauffa exc ovtis infeffabazuv s. et fovie

errore? baevefts , quam deus ve expellevet , inuocavi

dl

d

fubetuv , nulla alia fuit , nifr, vg[lm;g dHtie cocpta

euangeli puriov de&vina.

BIBLIOTHECAE

187

Og

Vt

x Vr t h.

Vt inimicos ecclefie humiliare digneris.

donum apoftolicum et omnes ecclefiafticos

tif,

ordines. in fancta religione cenferuare digne-

Mi-

Y1S

Vt imperatorem noftrum Carolum fer-

) 1

uum.tuum cum omni exercitu fuo,contra Tur-

cam et eius multitudinem, preualere ac felici-

ter triumphare facias.

Vt omnem populum

chriftiane religionis, ad vnitatem fidei fpei et

j*

charitatis, reducere digneris,

Vt nosmet

ipfos, intuo fancto feruitio confor tare et con-

feruare dlgnems.

- Ceteravtin Letaniis que habentur

in Miffali.

J«

1et

vQpnncersmum us vemceetem:

LIV.

(3)

n

us Epifcopus feruus feruorum Dei Dilecto

L

filio Officiali Nuembergenfi Salutem et

apoftolicam benedictionem.

Conqueftus eft

di

nobis Baltafar Czecher presbyter Mifnenfis

fei

dioecefisquod Henricus Abbas Monaflerii de

ii

Goffgk ordinis fancti Benedicti et quidam alii

"

Clerici et laici Ciuitatis et dioecefis Halberfta-

um

denfis fuper quibusdam pecuniarum fummis

d

bonis

188

ARCANA

——

boniset rebus aliis iniuriantur eidem

Ideo-

nen|

que difcretioni tue perapoftolica fcripta man-

lt

damusquatenus vocatis qui fuerint euocandi et

K

auditis hmande propofitis quod iuftum fuerit

appellatione remota vfüris ceffantibus decernas

faciensquod decreuefis percenfüram ecclefia-

fticam firmiter obferuari Teftes autem qui fu-

erint nominati fi fe gracia odio veltimore tub-

eraxerint cenfüra. fimili appellacione- ceffante

compellas veritati teftimonium perhibere.

a

Non obftante fi eidem ordini a fede apoftolica

refr

ficindultum quod perfone ipfius ordinis ad iu-

tur

dicium trahi aüt fufpendi vel excommunicari

Ante

feu ipfe aut dicti ordinis loca interdici non pof-

fca

fint per litteras apofiohcas non facientes ple-

do^

namet expreffam acde verbo ad verbum de in-

Íuo

dulto huiusmodi mencionem et qualibet alia

bus

dicte fedis indulgencia generali vel fpeciali cu-

PI'O]

iuscunque tenoris exiftatper quam prefentibus

con

onexpreffam veltotaliternon infertam tue ju-

ftto

risdictionis explicacio in hac parte valeat quo-

W

rrodolibet impediri que quo ad hoc ipfis nolu-

f

qus aliquatenus fuffragari. Dat. Macereti Se-

j

Tur

nenf.

BIBLIOTHECAE

189

de0

nenf. dioec. AnnoIncarnacionis dominice Mil-

lat

lefimo quadringentefimo fexagefimo Quarto

Vdiet

Kl.Iulii Pontificatus nofin Anno Secundo,

Jerit

"-^

—

iE

LV. (4-)

efits

Gratia etpax aDeo patre perSeruatorem

noPtrum Iei'um Chriftum. .

üfu-

Üb

Uoniam incidit noftra aetas,viri Reueren-

ante

diet fratres in Dno dilecti, in grauiffimas

X1e.

et acerrimas dimicationes, quibus nomen et

Jicd

refpectus omnibus Ecclefiae Chrifli praetexi-

|ill»

tur, et in dies propemodum lites crefcunt, et

can

inter haec dubirationes augentur, et interdum,

fecundum. veterem verfum: Nimis altercan-

pof-

pe

do veritas amittitur, vnumquemque .cui fua

eit-

fuorumque faluscuraeeft, videre oportet, qui-

al

bus affentiatur, et qulbus refragetur. Qua-

a.

ipropter ex: confilio praeceptorum noftrorum

ibus

conf'ultumvæfum fuit, principi et Electori no-

u

ftro Illufinffimo, Ecclefiis harum regionum

lllO'

-proponere certum quoddam doctrinae Chri-

gl

ftianae corpus , quod fequantur ii, quibus ha-

$

(.

rum Ecclefiarum cura iniuncta fuit

Is liber

I

"

cuim

190

ARCANA

cum ab impreffore ad metransmiffus fit, ferio-

que mandetur abIlluftrifiimo Electore noftro,

€nit

vt ex reditibus Ecclefiae cuiusque exemplar

fum

vnum comparetur,etin perpetuum referuetur,

hb

copiam legendi literas Electoris noftri Cle-

mentiffimi, et ipfius imprefforis vobis omni-

UQHA

bus et fingulis facio. — Adhortor itaque vos

fii

pro officii mei ratione, vt quisque vicino fuo

fir

Tite

has literasquam primur transmittat, et lectis

fünt

literisnomen fuum fubfcribat, m ittatque quis-

vid

que tt 1ginta argenteos, et proprio nuncio li-

brum fibiafferri curet, quo accepto, diligenter

tii (

etfedulo ipfumperlegat, vt in proxima fynodo

mlT

eiuslectionisrationem reddere poffit. Valete

(l

bee

in Domino, viri Reuerendi, etfratres in Chrifto

4

nil

dilecti.. Dabantur Annaebergae 28 Febfua-

ru. Anno 60,

Xluj

Philippus Wagner M,

per

superintendens.

EESP

Y

Vir

-

neg

Maxime Reuerende, Ampliffime atque Excel-

a i E a T

Qp

lenniïime, Patrone fumma obferuantia

actatem colende.

-*

Quam

BIBLIOTHECAE

Y9tr

ÀÓ

-0«

Uam eram praefens exphcaturus mentenr

|Q

ftto

gnofce, rogo, quod chartae credam, Hoc

lat

enim pacto plenius meam fententiam expref-

"tU

fumiriautumo, Veniamfiquidem currogem

l-

habeo, quod Otiofos illos tantotemporis inter-

uallo otio torpefcere fiuerim

Qlos enim de-

Mi

vos

finit, vel fingitCl Rbenfeldius,*multo negotio;

) füo

faepxus integro perlecto libro, quaefiui;at inue-

e(ris

nire fub illa facie non fuftinui.

. Re vera credo

quS'

funt otiofi, h. e. nulli.

Vt otium male locaffe

) [i-

videatur Vir Doctiffimus, et nimium fibi nego-

tii, cum otiari fatius fuiffet, creauerit.

Fit e-

t

j0do

nim,dum aemulatio quaedam inter Viros do-

&tos eft fübnata, vt, palmam reportaturi ab or

jlete

be erudito, aemuli vel aduerfarii fui vniuerfum

riflo

TUd

inftitutüm, non veritatis amore ducti, fed vel

inuidiae velodio incenfi füb examen reuocent,

' M

perftringant, damnent

Sed mox poenas dant

i

inuidiae veltemeritatis, Nam veriffima faepe

negant et refellunt, vel in erroris examine oc-

cupati in pexorem et aeque abfonam hypothe-

(

fin

L a legztm per totami läaizc epz;/lo!am, eun wmm RHEE P

Ua

" FERDIFS fceibi debuiffét.

192

ARCANA

Odmmemm vel connenden-

findelabuntur.

n

diftudium, . veritatis infenfiffimus eft hoftis.

ti

Affe&tusenim fafcinant intellectum, vt iudicio

Tüi

fano eruatur Autor, vt nec diftingueie faepe

confufà, nec videre vera, nec pro falfis rectiora

de

IGlericis enim et febrici-

fubftituere queat,

fu

tantibus nihil non flauefcere vel amarefcere vi-

an

- detur.

Sed videtür. Laborant enim hlfenfi-

Te

bus, illi intelle&tu etiudicio. Idem CI, Rhen-

fü

feldio euenit,mea fent,enua :ficuncta re&e ex-

lis

aminentur. Multi enim vtin publica luce cla-

bu

riusluceant aduerfarium non ferunt, fed quae-

bu

runt,qui fdammam fufflet.Quanquam nimio áe-

q

ris motu in fumum publicum fàepe abeat in-

d

cendium publicum. De à*?o23 nówy fermo

q

eft: Anvero Otiofi nobis recte et fine ambi-

Is

(0

guitate dicantur, viderint, qui hanc verfionem

primi adhibuerunt, et anfam multis quaeftio-

Ti

nibus, erroribus, ambiguitatibus ea ipfà dede-

C0

runt

SicutPontificiiex probata femel mala

ba

Fontium verfione infinitos errorum ducunt

ft

siuos, IdquodinPhilologicistanto frequen-

or

tiuseuenit ha&cnus? quanto minus cognita eft

h

. ápfis

BIBLIOTHECAE

193

]ete

pis etiam Iudaeis, quid dicam Chriftianis? an-

(ls.

tiqui fermonisHebraei et vocabulorum prifco-

iclo

rum vis ac vfurpatio

Neque vero ex voci-

lepe

bus detritis et incognitis rem longo víü fere

10rd

deperditam, aut in alium prorfus habitum

iC

lucceffu temporis traductam, manente voce

ovl

antiqua et in alium fenfum detorta, eruere et

nf«

reddere licet. Quod in ritibus, fiue ciuilibus,

ell-

fiue Ecclefiafticis vfu venire palam eft, Singu-

» ex.

lis enim Saeculis, imo in fingulis fere regioni-

d

busvane, more veftium , mutantur, nomini-

Jdte

bus priícisretentis et in ahum fenfüm deflexis.

)at*

Quo igitur füerít quispiam eoyecmésepor etaffe-

L I

etibus minus occupatus, eo felicius coniicere

j

et augurari licebit, Vndefierinon poteft, quin

nbi-

perpetuae coniecturae variorum Autorum vix

jern

cohaereant, fintquelitium infinitarum certiffi-

lio

amateria.Rhenfeldius n2325 ^3 ^y m*v3

de.

coniicit, led et magno ftudio, fruftra licet, pro-

nala

barefatagit, fuiffe olim de cem viros, publico

"Ut

fhpendlo alendos, qui re familiari et cüra illius

(-l

omni neglecta, per integrum diem ab exortü

eft

folis vsque ad feram noctem in Synagoga con-

1Pfl$

N

fede-

ARCANA

194.

la

federint, vt, quicunque per diem, et quacunque

fen

hora ingrederentur oraturi, femper denarium

qu

numerum praefentem inuenirent, quibus cum

tàn

preces ad Deum funderent. Verum vocabulo

Latino Otiofi, pro Hebraeo femel incommodé

po

fubftituto feductum fuiffe doctifümum Virum

qu.

apparet,ex quoargumenta formauit,et ad quod

Qu

gi

Iudaeorum veterum verba, faepe valde relu-

Ceterum omnia Rabbino-

(0

&antia, detorfit.

ye

rum effata recenfita aCl, Viro, nihil volunt, vel

Ti

videntur faltem, ne etego quippiam in re incer-

tacerto definiam , aliud velle, quam quod illa

Y

ut

publica,et auctoritate communi fundata fuerit

u

Ecclefia velSynagoga, vbi ad minimum effent

TiQ

decem lIudaei, qui fingulis diebus, ftatis horis,

ia ao ia r sR i

mane et vefperi, relictis interea domeflicis ne-

]

M NENES

V

gotiis, publice conuenire, et cultum fácrum, o-

W

randoet verbum audiendo, folenniter celebra-

asss d s

[

refoleant. — Siigitur fint pauciores, quam de-

(

cem m^*v2,

vel qui facris ,vacare pof-

u

Íint, ctlamüpro fuo arbitrio interdum conue-

k

niant illi pauci adorandum, adeoque aliquem

faciant coetum vel Synagogam, non tamen ha-

t

ben

i us a a aA d t Dl d ia a

BIBLIOTHECAE

19$

beri pro folenni Ecclefia, publica autoritate et

que

um

w FUA ob s

fententia fundata.

Vnde etiam illa domus,

Uf

quam fuis conuentibus pauci illi deftinarant,

ulo

tanquam domus communis vendi pro lubitu

yle

poffit, et pecunia in víum certum. conuerti,

sum

quod nonliceat,fi fit domus et Ecciefia publica,

yecgocrarpmden r

od

qualis eft, fi modo fint decem, fiue vero fint vi-

lu«

ginti, fiuetriginta, fiue plures, qui facris vacare

confueuerint

Veluti fi hodie a Lutheranis

10-

xd

vel Reformatis in pexfecunone ftatueretur, fi

non fint eorum ad minimum decem, | Parifüs

er-

ia

Venetiis, et qui flatis horis fingulis diebus con-

erit

uenire poffint, relictis interea füis negotiis pri-

t

PUERINSSN

uatis, vt orent coniunctim et verbum audiant,

non habeiidum effe numerum illum exiguum

Yrs,

fi-

pro folenni et particulari Ecclefia Lutherana

velReformata, certo nomine definienda; Sed

,0

vrbem illam maximam, in qua vnus alterue fa]-

od«

tem Euangehcomm degat, et fparfim, velut in

de

campiset villis, pauci viuant, ratione Ecclefiae

yl-

non aliter, quam pro villaeffe habendam, quip-

u

peinqua nulla detur Ecclefia publica ob pauci-

m

tatem Euanaehcm um; Vbi autem flut modo

hi

N2

- decem,

bett

^

ARCANA

156

s

"—

N

qua

decem, fiue adfint vndecim, fiue viginti fiue

Qu

centurm, qui facris operam dent ftatis diebus et

W

horis, v. g. Dominicis, publice, Ecclefiam cere

tür

tam et publicam effe, et dici. Hine eft, cut

tor

promifcue ludaeis dicantur, vel Decem Wfraeli«

lur

tae, vel decem t55 vel P3» vno phra«

W

fium fenfü, forma re flatimm Ecclefiam cer-

fer

tàm, vt flatis diebus et horiscultum facrum ce-

o

lebrent, quanmscunque demut ille fit vel fiat

maiornumerus Ifraelitarum aut 3*52 Syna-

tur

td

sogam vel templum frequentantium, et cultui

di

diuino vacantium, domefticis negotiis tanti»

tià

fperfe pofitis, ad quae redeant, finitisfacris pu»

üe

blicis. Cumitaque Cl.Rhenfeldius ad fuos o*

WX

tiofos, quos pingit, mulras pertrahat Veterum

Di

fententias, inuitis haud raro Autoribus, et huic

À

imaginationi fuperftruat integrum Differtatio-

num aedificium : metuo, ne Aduerfario füo,

de

te

maxime ftyli acerbitate compun&o, anfam de-

Q

deritnon minori modeftia et ftudio refponden-

di, Cauendumitaque mihi fuerat , neargu-

tài

mentum Differtationüm Rhenfeldianarum e-

d

N

andem vel iniquiorem experiretur fortunan,

quam

ï

BIBLIOTHECAE,

197

—

qua.m' axgumentum 'Sex*i'pto;mm Eurignanääc,

Que

Xv

quoda Poiretio male fuitexceptum, et grauio-

rescuras Viriilluftris diftraxir. — Vix enim fu-

d

turum, quin in, materia , quam argumenti au-

Cut

torveram agnofcit, confenfium et quafi calcu-

ii

lurn fuum vel verbulo fauentiori teftetur,quam

J

«

vera improbandamiintelligit, in relatione dif-

ï

fenfüm vel vacula difficiliori aperiat, Sicuti i

|C€

fiat

omnibus fere relationibus factum deprehendi-

tur, etin Vindiciis Relationis Lipfienfis, Poire-

fnee

ia

ltui

tiano monito oppofitis afferitur atque defen-

ditur, Imonifi id faepe fiat, lectores imperi-

nte

3

J

tiam Referentis, exemplo Wagenfeilii, culpa-

p

uerint, Argumentum itaque bis terue formas

;o

as

ueram, perlectis plus fimplici vice vniuerfis

turt

uie

Differtationibus, confultis etiam aliishac dere

Autoribus et Rabbinis. Sed cum vix futurum

tiQ

deprehenderem;vt iudicium prorfüs füfpende-

(uóy

retur, ne et Aduerfarius Rhenfeldii haberet,

|dee

quod nafo adunco füfpenderet: confultum pu-

]ette

caui manum retinere et calamum ponere in re

p

ancipiti, certiffimus, non inique laturam Ve-

j 6

ftram Excellentiam, fi rogauero prudentiori et

La m?

magis

N 3

m

ARCANA

198

V

magis circumfpecto Interpreti, qui cauere pof-

fit inuidiamlJectorum et Aduerfariorum, id o-

:

perae beneuole deferatur? Incedendum hic

a

i

hir

inter ignes fuppofitos cineri dolofo,

Vterque

fon

Aduerfariorum in viuis eft;vterque offendetur;

Go

nifi fumma adhibeatur cautio, quam a me pol-

u

liceri non aufim minus experto

Ignofce Vir

ViX

Maxime Reuerende,roganti. Haec enimcau-

licl

íaeft,cur hactenus moraslongas nectere vel in-

üitas debuerimz haefitans, an in enarratione e-

t

,

loquendum quod res eft, an diffimulandum, fi-

"

NOI

nedetrimento tamen vel veritatis vel Referen-

lh

tium famae

Vale, acfauere perge

Cat

Vir Maxime Reuerende Celeberrimi

Nominis Tui

fch

Á. 1689 d. XV, Martii

ifg

Obferuanuffimo Cultom

Au;

M. Hermanno von der Hardte.

COT

——

LVI

den

(18)

Àu

Tempore Exorcifmi abrogati.

Mi

Reuers Chriftoph Gundermanni, Doct. et Pro-

fiic

feff. Lipfienf; ao. 92.aus dem gefengnifs da-

i

felbft von fich geben.

Ich

BIBLIOTHÉC AE.

199

f

Ch Chriftophorus Gundermann äer;heiligen

]

cchrifft Doctor, bekenne mit diefer meinen

do

hic

eigenen Handfchrifft, das Ich eine Zeirlang al-

hirzu Leipzig offendtich geprediget vndt

que

ts

fonft vffder Academia gelehret, Aber beydes

Gott vnd fein heiligesWortt vnd mein felbft ei-

pl-

Vit

gen gewiffen verlezet, meine Auditores Iung

vndalt damit geergertt, Welches mir den herz-

Cau-

lichen Leidt ift,were auch deflenthalben würd-

lin

tig,dasIch vonLeben zum Tod gebraeht würd-

nec-

;l

te, Weil mir aber fonderliche Gnad erzeiget

worden, Als gerede vndgelobe Ich hiemit, das

jl

Ich die Zeit meines Lebens hinfuro vff keine

Canzel kommen, oder mit meinen Caluini-

fchen füffen befchreiten, vielweniger hinfüro

irgendt etwas wider die H, gottliche fchrifft

AugfpurgifcheConfeffion vnd FormulamCon-

J

cordiae die Zeit meines Lebens fchreiben, re-

jdte.

denoderthun, oder andern hirzu anlafs geben,

Auch endtlich die gefengnifs,damit ich meiner

Miffethat halben beleget worden, in Ewigkeit

Pro

nicht gedencken noch rechen wolle, Im fall

T

do Ich in einen diefer Puncten halben

aber,

s

brue

NA

Ih

200

ARCANA

bluchlv eifunden werden mochte, will Ich

ij

mich deffentwegen felbft nachmals vonLeben

inc

zum Tode verurtheilet haben,

»

Vff folchen Reuers. ift er feiner gefengnifs

Pat

entlediget, vnd bey. Nacht aus der Stad

€0t

nach Kale, fo zwifchen Iene vnd Salfeld

?i

Inc

hgt zefuhret worden.

E

tht

LVIL (30)

S. et Q,

Vit

idi, quae de cenfore libri et Menckenius

df

V

nofter et Fellerus ad te fcripferunt, Con-

int

fentio equidem iisfacile, quod eontemnenda

)

ne

fint iftiusmodi nebulonis conuicia, idque eo fa-

Cdi

cio animo, quemalias faepius et grauiter laefüs

d

oftendi, ita fcil. vt floccifaciam apertiffima hu-

fie

ius farinae homuncionum mendacia, mea Vit-

ii i t

de

tute eiusque conícientia tutus ? fed vt plane in-

N

ultum hunc fcurram patiar, nondum a me im-

pi

ue

petraui. Intereft enim bonorum profecto, vt

i ia ag a

u

aliquando frenum imponatur eis, qui ad dede-

cus nominis Chriftianiet ignominiam rei litte«

m

'ariae fpurciffimis figmentis honori clarorum

d

virorum illudunt, iuuentutem eodem pruritu

m

L]

Aume

.

BIBLIOTHECAE

20«

Ih

lmpïent et obfcems muentmmbus ad hb1dmem

bon

incendunt,quorum non fterilis in hisprouinciis

fegeseft. Sunt hi fine dubio A&dapo: quos D.

nf :

Paulus non íecus acaliorum crimigaum reos

d ?

coetupiorum eiici vult 1 Cor. V AL Fanto ma-

f 1

gis deplorandum efl, inueniri, qm corrigendis

moribus iuuenum praepofiti funt, viros etiara

theologos, qui vitium hoc peffimum pro vrba-

nitate et ingenii elegantia habeant, aut vt leue

us

diffimulent, vt nihil dicam de commiferatione

ft*

intempeftiua , qua egeftati vel fcriptorum vel

typographorum cum difpendio veritatis et ho-

-nda

neftatis indulgetur. . Fodere. tales aut mendi-

ofi- ]

efüs

care fatiuseffet. Nefcio an fatis confideratum

|bue

fuerit, quam proterue nequam ille omnes mo-

defliae fines in cacata illa cbarta tranfilierit.

vt

Nam Mauriciuim, principem laudatiffimae (à-

du

pientiae et feliciffimi regiminis fama, dum vi-

m

ueret, clariffimum, in cuius ditione natus eft

QV

ede

fuumque benefactorem, vt fatuum . depingit,

jtte«

miniftrofcil. mancipatum ; Filium, de quo qui-

j

demoptime fperare fas eff, . minorennem ta-

jttu

men nec experimentis probatum, ip.contuime-

N 5

liam

u

202

ARCANA

liam parentis extollit, et quod ipfe Ser. Elector

fie

fcriptiset perLegatum nuper improbauitquod

tuni

Confiliarii paterni non retenti fünt, Cato hic vt

qutt

egregie factumlaudat. "Miniftrumnullius vn-

ep

quam malefacti ne accufatum quidem ab vllo

lege

honefto viro, nunquam certe conuincendum

IU

(et liceatid mihi dicere,apud waximosEuropz

fioi

principes, fiotium non praeferret, fummis ho-

deb

noribus et functionibus non cariturum) tot cri-

Ui

minum reum facit, vt henore etopibus fpolia-

Con

tumproterue mentiatur.Nec detorquenda hzc

fuünt quafi dealioloquatur. Nam teftimoniis

conuinci aut rigore confueto ad confeffionem

adigi facili negotio poterit, vt omnia, et auto-

resetiam, quorum inftinctu mentitus eft de-

tegat, Nemo praeterea tam obefae naris eft

qui librum infpiciens non ftatim deprehendat.

diu

de rebus Cizenfibus (neque enim de aliis afinüs

Tntt

ille quidquam nouit) eumloqui, neque tu fcri-

fuüi

ptis tuis tam ignobilis es, aut italates, vt non te

Ti

quoque ab ingratifümo difcipulo laniatum

ag(

fcommatibus et rifüi expofitum effe deprehen-

CQ

dat, vt taceam aperta pene et hominum noini-

na

Int

BIBLIOTHECAE

25

Qor

aàet locorum, quorum meminit

Quid.1gi-

od

tur in re manifefta denunciationes expectautur

Kv

aut tricae forenfes, nec animaduertitur vel Tui

V.

et paftorisI. caufa, ex officio, academica faltem

vllo

dum

lege, in reum manifeftum? Nam fi ego meas

iniuriasperfequendas effe ftatuero,animaduer-

opt

fioilla Academia non füufficiet, neque dubitari

) hO'

debet, quinego pro enormitate delicti iudici-

C

um conueniens aduer(íus fuftuarii candldatum

J

ld«

conftituicuraturus fim

hac

reliquaalio tempore, iam non vacat plura

Yi1$

defcribere

C. Cellarius.

Dem

LVIII

(3r)

UtO»

Vir Excellentiffime,

de

Uem proximo die, a quo acceperam,refti-

ll

tuturus eram Gallicum librum, opinione

Vdit,

diutius apud me remanfit.

Amicorum enim

10Us

1nterpellanone quod nundinae erant, factum

(cri

fuit, vt citius abiret, quam putaueram, ordina-

nte

nus curfor

Non ergo tantummodo gratias

tll

ago etampliff. poffeffori, et Tibi, cuiusbenefi-

yet

cio impetraui: fed ne moram quoque finiftre

u-

interpretemini, vehenieriter rogo. QlOd du-

na

dum

264

ARC&N&

dum füfpicatus fiun, uunc certiffime comger—

U.

tum habeo, maledicumlibrum (iam denuo feu

qur

iterum apud vosrecufüm)quo plures Cizenfes,

hij

etiam (proh nefas!) meritiffimus patronus nox

qzm

t

fter illaduntur, Felleri veftri cenfüra et appro«

bationeprodiiffe, ^ Deceteriseritforfanquod

kl-

fc ignorantia tueri velit (licet etiam, inhumas

fec

num fit concedere, vtignoti profcindantur) de

tür

me vero, et illuftri viro, ademta eft ignorantiae

qu

excufatio. Voceenitn et litteris confirmatum

TUl

habemus, Feltero. nociffimum fuiffe, vev zavo

Ye

traducit et,iam fermones eius , quibus inter

Íe

cenfsndum ad fuos domefticos vfus fuit, ad nos

ia(

delati funt, Quid vero mihi refpomdebl,t) pat-

Cef

fus eft RectoeremScholae exagitari, qui AN TI-

BARBARVM LATINVM vulgauerit.

ERQ

T

ignotumAcademicis viris libellum meum fuif-

fe :cenfori certe ignotus effe non potuit, vtpote

àl

fesquennio ante cenfuram ipfi Fellero partem

ii

Antibarbari po&enorcm dedicaueram, Ecce

Ter

vero honorificae nuncupationis meae pracmx—

qu

um! 6 s«»v, quo animo generofiffimo eft, nu-

tl

dius quidem tertius fcribebat; Spermende fuut,

De

vt

BIBLIOTHEC AE.

205

ts

-vt 45;; þomw;ci-anum áfléur modi nugac et conuicia, id«

ofeu

que, ff quis alius, dediciffe e exemplo fat luculento Pg&æ -

vofes,

bafe epimo, Addidit vero: inreref tamen. ali-

50«

quando publicae otilitati, n& fbulti. femper impuve

p

delirenz , aut lucelli vurpis diusurna fit vfura, Fel-

qui

Jero puta, quem fcit lucri caufía, quicquid eft,

Qu«

feciffe,ne praemiolo, quod pro cenfura accipi-

tur, reiecto et damnato libro, careret, Paftor

Dd

ytiae

quidam, etipfe hoc infami libro grauiteretno-

um

znihatim vexatus, Rectori veftro magnifico nu-

qan

yer cauffam denunciauit, et propediem contra

Ts

fcurram acturuseft,cui fi adeffe vellem, vt cauf-

doos

fàcotnmunis poftulat, quisfortiusmihi, quam

) pafl

cenforjacculandus effet? fcurrae auctoris ma-

NT*

ledicentiam tam patui facio, quanti eife folet,

Eo

fi afinus bonum virum calcitrauit: at huma-

füil*

nitatis profefforem, qui fe mihi amiciffimum,

patroni obferuantiffimum fimulauit, has cri-

Vtgotc

at

minationes approbaffe, hoc forfan impune fe-

Ece

rendum noneft, — Quod fi cenforem huncali-

1äcm1-

quando ita tnanu mea defcriberem, vt orbislit-

teratus intelligat, »o» effe, qui videri voluit, et

lü, nu'

perperam fuis litteris fübfcripfit, /me fele Felle-

, m

i

rumt

206

ARCANA

—

rum? 'Tu,candidiffime , tuo me confilio reges;

bCH«

vtetinnocentia mea, etdignitas meritiffimi vi-

Af

ridefendi contra quosuis obtrectatores püfïit,

niof

Vale,pt opembam, Cizae.5 Aug 1683

Te

de i

Tuus

&il

M Chr, Ccllarxus.

P

t

M

*

LiX

LU

(32 )

Vitu

Refponfio ad praecedentes

liti

. Ccepiliteras tuas, legique,fed non fine ftu-

Tet

pore. Nunquamenim perfuadere mihi

Dius

potulffem, libellum qualem 'Tu defcripfifti mi-

tün

— —

hi(ipfe enim nein hunc quidem diem librum

uf

vidi, rec ex noftris quenquam de eo memiar.

um

me differentem audiuifle)famofüm ac futiliffi-

vifi

mum,prudentis viri cenfura fuiffe approbatum.

Drol

Neque verbis tuisfidem flatim adhibui, fcd adii.

T UE NT

Qu

ex temploFellerum, vt ex ipfo rem omnem co-

£a

gnofcerem. . Verumpraeter fpem omnem ac

ia

fim

expectationem faffus eft, fe vidiffe librum et

H

permififfe , vt typis exfcriberetur , flagrantiffi-

ml,

mis paupemmae vxduac, quae exfatyricoli- -

Q

bello

—

ii E La st ia ia t t i

$

BIBLIOTHECAE

207

[vuoy

bellolucrum fperauerit, precibus cornmotutn.

Q Vie

Aft compertum fibi fuiffe, Illuftriffimi patroni

xoft

noftri famam fcripto fugillari, pernegauit, de

Tevero plane non cogitaffe fe, obteftatus. Sed

te eoipfe haud dubie vberius. Nunc animo

angitur, agnofcitque imprudentiffime a fe a-

larius,

ctum, doletque valde, etamicum veterem (li-

terasenim tuas ipfi ftudiopr aelegl) etfüummum

virum afegrauiffimeoffenfüm. — Egoetfima-

litiaeumnon peccaffe certe fcio, excufàre ta-

yeflu-

men imprudentiam non poffum ; et nihilomi-

»mihi

nus Te, fi fas eft, rogo, vt quicquid in 'Te pecca-

d m

tum eft, condones veteri amicitiae, et apud l-

brum

luftriffimum etiam Patromum, ne grauius in e-

emini

um confülat , intercedas. Quod fi «6 za'rv

iff-

vifüm ita fuerit, curabo, vt liber quantocyus

at

profcribatur: in Autorem vero libri, fiprofe-

dadi

qui paftor inftitutum volet, ammaduerfio erit

ni CO'

grauiffima.

Aft llluftrifimi patroni, cuius

yenmac

famae fan&tiffimae derogari libellis eiusmodi

um e

fcurrilibus non poteft, tuumque normen expri-

vtl

mi, quando in Auctorem inquiretur, fortaffe

icol

confultum noneft. Seddeeoplura; quampri-

inum

belo

208

CM

ARCAN

d.

mum quid fentiatis intellexero

Vale et me

Cati

atna,

pl

Chr. Cellarius,

!

LX. (33)

E Magliabechii commercio eft quod tibi

magnopere gratuler.

Ceterum fi quid

de Alemanno fluuio Germaniae,quem Baudrand

"Tacito adícr 1b1!:, etiam ante ipfum Phil, Ferra-

rius,etaliis certius habes, rogo tribus verbis

lol

impertias,

Munfterus, Fabricius ita Franco-

fho

niae flunium Altmühl appellant, etiam Serui-

&it

us et Ifidorus Zlemaunum fluuium habent,fed pu-

ter

tanturlacum Lemanum intellexiffe, quia extra

ii

Germaniam ponunt.

Qui primus ia Franco-

Qi

niam hoc fluuii nomen ingefferit, disquiroz

fu

" acitum eiusautorem effe,Baudrand mihinon

plu

perfuaferit, nifialii forfan, quam ego, perfpica-

n

cius legerunt Tacitum,

Quod vero maxime

teq

miror, eft, quod acerrimus cenfor Gu. Sanfon

g

——————————— RRR

in libello tuo id nomen praetermifit, fortaffe

fir

etipfeperfuafus in Tacito reperiri, "Tuver-

—

ts

bo, fi me amas; quac tua fententia fit, fignifi-

gXl

cabis

BIBLEOTB&EECA

VL rdmgupuip

w

209

t m

catis.

Vale Dab. Cizae 21 Scpto 1684 Ra-

tlfüme

dL1US,

Tibi dedmfïimus

sst

M.Chr. Cellarlus.

—

d tibi

LXI

(34)

1 qmd

vir Noblhfi"nne4

drand

Uo mihi confilio opus eft.. Quaefifti u-

zelde

$*

per de Martisburgenfi praefectura: Scho-

verbis

laftica: uihil refpondi, quia nec erat, quod re-

anco-

Íponderem, — 'Tum enim recufaueram vt con-

Setute

ditionem cumC:zenü fron commutandamæ ER

edpu-

terum iterumque inflant, vrgent, augent; falati-

| extra

um in tantum, vt Cizenfe exfuperet.

Non ad-

ratico«

quieui: methodi in docendolibercatem oppo-

E

fui. Haüc quoque indulgent plemfümam et

quTOo

hinon

lura alia..

Quid ergo faciendum? obfcura

fpici

eft Cizenfis fchola, mihi vix vnquam auditajan-

axime

tequam eidem pl*aeücerer Martisburgenfis

Sanfon

jam olim dlara.

Nunc autem vt fata fum; no-

ortafíe

ftrarum rerum, Cizenfis numerofo coetü gau-

'uvet«

gdet: Martisburgenfis;nefcio quo malo, ad pet-

fgni

gxiguum numerum redacta eft. De patronis

Ó

nom

abis

3*

216

AD

X LV.

C

PO

N

Ax

h

non eft quid i uchcem.

Hic quidem incerti,

f

ï

dubii,quidam etiam inuidi, pluresde fchola et

ten

litteraria re parum folliciti: ibi omnes mihi

Q1

ignoti praeter vnum Schmidium, confiliarium

iu

ä

intimum et procancellarium , cuius beneuo-

C0l

lentia à multis annis vfusfui..

Hic bibliothe-

T0

capublica, et meae fidei commiffa: ibi nulla

be

Quid fieri placeat, rogo candide mihi aperias

Hi

Locus vterque vobis propinquus : vtriusque

fat

bona, mala fama non poteft effe ignota.

Vale

fiti

etmeama. Datum Cizae 29. lan. 1688

tiff

"] uus

len

Cellarius

lià

A

P

LXII

(259

E

ng

IterasTuas,Vir Excellentisfime, d.20. Febr;

e

datas, recte ad me curauit Cellarius nofter

de.

vna cum libris, quos adiunxeras, et nunc reci-

T

Excerptatamenex R. Simonis lIudaicis

pies.

llm

debeo maxima ex parte,amico, quem nomina-

tua

ui noftro Cellario, qui periculum, vt fcribit, fa-

|

bis

cere voluit, quid valeret in Gallorum lingua.

N

Sedfiquid ego iudico, non tironem fed magi-

fi$i

ftrum

g

arx

sl

BmïLïm TH F C A—E.

d

ïhum fe ppäe&i-tit, cui -e'go- fa'cgfle cedam, liceta

i et

teneris in hac lingua àliquatenus verfàtus,

Pihi

durodidax]o; tamen et exercitatione vt pluri-

IUf

mum deftitutus. Florii fcriptum verti latine et

AUO"

commentationibus atque cenfuüris quibusdam

»the-

notari, meaopinione mereretur. Multum ha-

ulla,

bet ingenuitatis, fed agglutinatus Romanae illi

TidS.

Hierarchiae, non potuit non in plurimis affen-

SQUG

tari,et antiquitatem oftentare, quam ex fuppo-

Vile

Cau-

fititiisfcriptis nunquam demonftrabit.

tiffime tamen omnia'de Primatu Papae, qua-

lem parafiti monachi praefertim füabiliunt, a-

irius,

liaque paradoxa praetervectus eft : inefcandis

—

Prqteüantibus; vel ad excufationem apoftatis

fuggerendam, . Sed haec publice notare non

Febr.

eft Vifilfï?l opportunum. .: Quod vero librum

oftet

de Natura et Gratia (cuius autor eft Malebran-

feci"

che,yet Oratorii, nefcio an Presbyterum aut a-

liud membrum (e nominat,) attinet, cum pace

iaim'is

nitde

tua, vti fpero ab eo abftinui. Nequeautorvo-

i,l

biseffe velim, inferendi hunc tractatum veftris,

Nam etfi intra terminos fteteritis, non carebi-

ngW,

g

tistamen inuidia, necfi dicere liceat, conícien-

irum

tiae

sz

ARCANA

215

—

tiae fcrupulo quodam, fi opiniones nouas et pes

MF ORERESSR

di

riculofis confequentiis,quod ipfe autor non dif-

ul

fimulatobnoxias, prurientibus iuuenum prae-

In

fertim animis, offeratis. . Eruditionem, acu-

ef

men explicandi facultatem, nemo autori abiu-

pla

dicabit; fed fierinequit, quin cenfüras et con-

ris

tradictiones plurimas excitaueritiam, aut mox

fo

excitaturusfithicliber. Itaquetutius rectius-

Qu

que, vcmihi quidem videtur, facturi eftis, fiex-

pectetur, dum aliqued contra eum edatur: Id

RURUTIHENTSN R TENS NI NRENIN NU ERE NHTENTN ii i GG d ii

le

in tempora veflra vltro incurret, et fiquid ve-

Q

neni his nouitatibus ineft (vti quidem ineffe

a

valde metuo) vria cum antidoto honefte exhi-

Or

bebitur

Proftituerem etiam me in ea mate-

ti

ria, cuius notitia admodum leui tinclum me

«

effe fateor. Scholafticae enim "Theologiae

?

non tantum , fed et Cartefianae Philofophiae

g

(quae breui vt apparet, Theologiae pallium in-

à

duet) parum fum gnarus,

Triginta annifünt,

fi

cum Cartefiana quaedarm legi, eta Lipsdorpio,

h

quituncin aula Vinarienfi verfabatur, deprae«

ü

dicari audini, fed fiue ingenii culpa, fiue nego-

Á

tiis obftrepentibus, parum ime nouailla docri-

na

213

äIBLI,OT HECAE

iia motum effe memini, etab illo tempore ftu-

tpe

m

diis illis fere totus abftinui, neque nunc ani-

rtium ad ea applicare vellem,

Difficile etiam

J

mihi fuiffet terminos autofis iftius, ea qua pat

acu«

eft, ZugiDeia latine reddere: naimn v. g. /wniere,

ibite

plaifr, feutimint; alind mihi fignificare, ex auto»

COfte

ris hypothefi videntur, quami quod vi linguae

Q0X

fonant, vt de eau/z occa/ionali nihil dicam; lta-

H.us-

que Cartefianam quandam Nomienclaturam ad

jex«

Md

manus habere deberet, qui vertere aliquid vel«

let, quod intelligibile et planumeffe poffet. Sed

: ve

quoniam inhané iateriam defcendi, non potui

vf

non aliqua Tibi; Viro Theologo, eiusdemque

EXhi.-

ótdinis praeclariffimis collegis amicisquequo-

dtie

tidie familialiter vtenti, proponere, in quibus

|mé

doceri m& a Te, cumcommotdum efl, velün.

p

Quid ergo Tibi videtur de exceptione illa

bi'ac

;äygägwqra)my;a;", qila däï*lfälflä S. Lit'efar*um.di'

J

&aelidit, quibus hypothefin fuam, delege Dei

ullt,

fiplici, generali, aut vt ràihi fentiré videtur,

fi0,

fatali, et negationem prouidentiáe particularis

[atr

deftrui videt, quidde defcriptione humanae

9

feruatoris naturae, fine animáe Chzrifti, de qua

Yj

hinc

fd

T

214

ARCANA

hinc inde infolita multa praefuppomt praefer-

il

tim in appendice p. 49. . Oblitus,vt credo, v-

Ti

nionis perfonalis, quae efficit ne. Chriftus

f

homo, autanima Chrifti, expers fit diuinorum

Or

attributorum

ond fiverum eft, non adeo

th

vt confiftere poffint, quae de gratiae Seruatoris

i

difputatione commentatur, tanquam homnns,

us

imperfecte, fücceffiue,et particulariter agentis.

(

Fateorcum legiffem quae de folutiore magnae

ft

illius dubitationis, cur Deus hominem labi per-

miferit, magnifice iactatattentiffime expectaf-

]s

f-, i quid melius, et ad quietem mentis condu-

ib

cibilius, allaturus effet

Atcum fàtisfactum fi-

bi etlectoribus putet, oftentata illa lege, quam

fi

Deoadícribit, generali , fatum mihi ftoicum

Ío

vel numen illud, perquod Dii Paganorum hor-

rendo myfterio iurabant, oftendere et reuela-

revifuseft. .Curenim non magis me folaretur

fi fimpliciter audiam et credam, hanc falutis oe-

conomiam Deo placuiffe, neque meliorem ex-

cog;tari,aut ab homine defiderari debere,quam

reuelata nobis fit.

Mirentur itaque et in pre-

tio habeant quivolent, ratiocinatores hofce,

p

Ícho-

BIBLIOTHECAE

21$

MM

efer-

fcholafticam ftribiliginem et fcabiem, lenoci-

0Y*

niis verborum et nouarum phrafium incru-

riftus

ftantes; . Ego profimplicitate mea, valde vere-

um

orne foueant, quas D. Paulus tamanxie Timo-

adeo

theo füo praecepit cauendas QeBgAse «evoQo-

ItOTIS

Mac «g) dilüémac vic dsudevó us yvactoc, De-

ninis,

usnos feruet inueritate: Verbum eius veritas.

entis,

Certe feculum nottrum, nifi vane metuo, cum

jonat

ftultitiam praedicationis Euangelicae magis

»1p€ï-

magisque faftidiat, in fapientia , quam tantope-

xcdaf-

ye amat, et ex Gentilium buftis xa«oc1Aec eru-

yidue

it,omnem pietatem et religionem breui confu-

m

met et perdet.

Tu prolixitati huic meae, aut

quam

fifortea Te diffentio, libertati, bencuole ignó-

1cufm

fces,. V, Meufelwitzd. 7. Mart.:683

ho!

Exc. y g

auela-

dedltus omni ftudio et officio

jretul

*

VT Seckendmff

ti$ 00*

LXHI. (36)

m

On vno Tibi nomine obün&um me effe

qüä

- fentio, Vir Excellentiffime;qui literis tuis

Pl Ü

h0L CC

proximis multiplicia humanitatis officia mihi

ce:

O 4

exhi-

216

ARCANÀ

"

exhibes.

Gratulationem de fecundis, vtinarü

Wf

vt voues, vtque fPCIO, fecundis nuptiis, amico

offe

i, e.exquali venit, animo, accipio.

. Non fui

fl

neícius, quo periculo mare hoc. I'emhs matri«

tié

monii naulgetun : nec Naíonis acroama, iuue-

as aCb t

tef

ter

niolim inter iocos non femel vfurpatum, me-

exl

moria exciderat: Twpe fenilis ámor: nec Quin-

tilianiz ln]ïrmzf imum .genus féruitutir jän:x mari-

im

tu:; fed iacienda camen fuit alea, nii me curis

fco]

domefacxs obrutüni quiete tantopere mihi

lil

chara prmare, maximá ex parte, voluiffem. E-

poí

fexit me etiam ad. fpem meliorem; Íponfaé

Van

quam delegi; perfpedtà virtus ; per annorunmi

LU

XVIIL, quibus parsfamiliae meae fuit, fidem

Yo

probata; Ad opes, quanquam non plane indo-

u

tata eft, minime refpexi; contemtor talium;

Ti

Corporls formàá fanusque habitus, generisno-

Te

Va n o L i ldu a Pa DC RL t

bilitas, inter illa fuert unt, quae ftoici praepofitá

dei

quidem bohà vocare mialuerunt.

Aetate eft

fu

non effoetà quidem; agit enimi anrüm 33; fed

qu

ea quae adolefcéritiae lubrica fuperauit, et mi-

P

hiiam fenefcenti, aptiori iungitur comöruo,

t

quam fitenerioris puellae illecebris capi me fi-

n

uiffem;

j

BIBLIOTHECAE

215

N

uiffem

Quod ad epithalamium, quod mihi

QuCO

effertis, attinet, Equidem beneuolentiam ve-

Y fui

ftram etagnoícoetmagnifacio, Fateortamen

attie

iné omni ftudio in eo iam effe, vt non (àl-

iBut«

tem cupiditatem gloriaé nouiffimam illam in-

füc

ter ferpenitinas cuticulas exuani, fed et fenfum

;älm

ex laudatione obtorpefcere faciam, ad intimam

War

imbecillitatis meae agnitionémi deductus, et

CUI'IS

Ícopoilli, quem perfeqüor, propinquus, vtni-

qihi

hilum hóc; vt ita loquar; cümi mortalitate de-

,E

pofitum, Deo facrificeni, qua poffum a mundi

onfae

vanitatibus pucgatum.

Séd cum non folum

orum

eonfideraridum fit, quid mihi conueniat, fed et

fidem

vobislibertás ofhicii, quó menon indignum re-

indo»

putatis, relinqui debeat, Non repugnabo co-

llumv

initati veftrae, duminodo, vt rogo, modüm te-

1$ 110*

meatis,nec inuidiae, finimium mihi tribueritis,

pofïta

dentesinmeacuatiS; Titulorum, fi quos ad-

u elt

fcribere placet, non aliura lubens admiferim,

) fed

quam Conf larii Saxenici intimi etc. mulla ícil.

(t m

Principum fpeciali nominatione: addi fi vul-

u

ts þotefï flatuum Ducatur. Altenburgici et- aevavii

mele

prouincialis Diredlor : praedia praeter Ober zeni

O5

et

üïem

ARCAÀN

218

et Meufelwiz, quae nominari merentur, non

Qior

poffideo, nec minutiora adfcribi velim. . Igno-

Tatul

la.

fce, quod ifta moneo, nam errare video aliquos,

imno

qui mihi fcribunt, aut dedicant.

In excerpen-

lm

dis quos habeo librisnon ita me impedlent alia

quae habeo negotia, quin plerosque ante iter

flat

franconicum abfoluturusfim, vnicum remit-

hi

tam, tractatum de Praedeftinatione, quem ali-

fide

obe

us faciliori labore expedlet.

V. Meufelwiz d.

Tuca

12 Febr 16&.

Exc. Tuae

Frat

add1&1fïimus omni P(udxo etofficio

lefo

V,L.v. Scckendonfï

fun

Cult

LXIV, (2

Yf

Tix expediueram nuper ad Te, Vir Excell.

Ch

fed

" literulas, quibus pro carmine gratias age-

Vitl

bam, cum tuas d. 3. Mart, fcriptasaccepi. Lu-

ner

bensintelligo, placulffe Tibi excerpta ex Gal-

lia Catholica, quanquam fateor mihi ipfi ea pa-

&nr

rumplacuiffe. Praeterquam enim quod non

lii

multum tribuere foleo laboribus meis, naeuos-

dlg

que plerosque ipfe primus animaduerto,diftra-

U

Cior

BIBLIOTHECAE.

29

TT

NI

non -

&101' tunc.eram, non tam ob nuptxaïem appa-

tl

ratum, qui valde modicus fuit, fed ob multa a-

U -

lia,nec parum molefta negotia proumcxaha,

Xn-

imo et ob infelicem quendam cafum, qui me

ylia

iama mulus annis afflixit,nunc autem in eum

ilv

ftatum . deductus eft, vt üngulal i remedio opus

mite

habeat.

Magna et multorum iam annorum

yili-

fide probata beneuolentia erga me tua, facit, vt

1d

obeam ipfam rem, quam cum paucis commus

nicandam habeo, confilium tuum implorein.

1

Fratrem habeo annos iam natum 51. qui ado-

cio

lefcentiam literarum.ftudiis , me dirigente et

tf

. fumtus procurante Helmftadii et Ienae appli-

*.cuit, inde in aulas Principum adfumtus, hono-

Xificas flationes adeptus eft, in militia etiam

'LCI

centuriae praefuit, et in leglone pedeftri prae-

Sed vno

agef

fe&us v1g11um (Maleur vocant) fuit.

vitio prodlgahtans egregias quas habet detes

Iu

itacorrupit, vt in (ummam fe miferiam iam per

6

annos plusquam v1gmt1 tae vero et caeteros

j pe

neceffarios in nonexiguum moerorem, ex in-

gon

dignis quibus fe proftituit, a&tionibus merito

uose

€oriceptum praecipitauerit.

Nullum a me o-

fira

miffum

ff

256

ARCANA

s citéids

miffum eft remedium, fümtus maximi facti, v£

N

«t debitis, et carcere, quo non fémel eo nomine

Cot

inclufus eft, liberum etad frugem reducerem, |

din

Yed etaecate correctumiri fperaban. — Fruftra

me

omnia, Quapfropter,cum iam Amftelodami

Tür

mefcioin quam popinam Íe immerferit (vaga-

tort

turenim et miris modis pecaniam exterebran-

his

'di vtitür)et aere alieno non pauco,quód contráe

&ur

xit, liberari velit, conftitui mecum, neqüe aliud

im

dfupereffe confilinrti aüt rémaedium, certus fum,

quia

dagere, vt honeftae cuftodiae iticlufus (ad id

con

enim plus vna vice fefe obftrinxit) finém va-

d

yandi et peccaridi ifthoc modo faciat. 'Tu au«

tem vir Exc. vrbis illius gnarus, nec ármicis, v£

ch

d

puto, deftitutus, magno mé beneficio mactare

fpü

potes,fi aliquem virum grauemet rerum intele

D

ligentem mihi conciliare poffes, cui ho nego-

Eo

tium tuto et i'ecfeto dematidarer;

Gerónto-

Ia

comia ibi effe fcio in quibüs viri et foeminae

vb

aluntür.

Fottaffeet alia hofpitia pro talibus,

um

qmrebus fuis fupereffe non poffunt, ibi reperi«

etf

v"intur, arctioris difciplinae ; nolim tamen in pi«

COr

ftriüumeum detrudi, fedita haberi, vt victum

Cat

popu*

BEEL!GTHF CAE

22EK

iil

popularem & amictum neceffarium habeat,

JI1DE

Coelebseft, nec pofïquam vxor,quamin Dania

efeitt

duxit, deceffit, ad nuptias alias adfpirat, fed co»

ruttra

meffationibus et ignauiae indulget, alea, e quo-

xdami

rum coemtione et permutatione, quae mul-

Yigie

torum ftultitiaeft,rem perditet famam, Ab

brate

his omnibus vt abftineat, nullum ego, quam

jntfde

eum quem dixi, modum fcio. Gratis vt haec

aliud

impetrem, niinime Spero,fed foluam quae ae-

) fum,

qua funt , contractu (in quem ipfe (mifer) ve

d id

confentiat, prolatis. chirographis nullo negotig

n vd

It

adigi poteft) ea de re celebrato. Siue vt ali-

uam pecuniae fummam numerem, quae ipfo

]sv

decedente , fifco iftius Xenodochii cedat, re-

ctatv

fpectu ad aetatem bominis habito; vel vt an-

yntel

nuatim praeftem quibus opus efl, fed non vltra,

ego

quue nomine idonea cauebo, Vides fum-

t Ü»

mam confilii, de ea vero quid fentias, et an in

iflde

virbe illaexecutioni id dari poffit, iudicinm tu-

lbUS,

umauide expecto

Inprimis vt dixi induftrio

r

etfideli viro ad curanda ifta opus eft, cui tuto

)p»

committam documenta et nummos,

Mer-

hi

catores facile inueniaim, fed neífcio an tali ne-

pr

gotio

ARCKNA

222

pE—

gotio expediundo fàtis idoneos.

Ante bxdu—æ

um literas Francofurto accepi a Dn. Ludolfe,

in quibus inter alia refert, imprimi. ibi tràcta-

tum Maymburgii contra mfalhbxhtatem Pa-

Tàtu

pae, in quo mafcule Gallicanae Ecclefiae opmlo

fot

defendatm.

Huius in addmomr us meis 11-

C

benter mentionem facerem ; 1de(; ue obnixe

illi

TOgO, Vt librum illum quat nocyu», Gcri poteft,

T^

90

deferriad Te cures mecumq

Y6

N»Q,.v

q **numces

QUf

Burneti libros fuppreffos effe

MAX &,-Ja

F!*a £

Verens

«t

dum eft, ne fub nouo Rege Ecclefi.e /latus in

Tias

Anglianouis difcriminibus implicetur

Ne-

DI i AC m ia m Est k a Md

ad l

fcio an videris Baxteri tractatus plures a quo-

£a

dam I, D, Germanice veríos: Interpres impar

DC«

labori fuit, vt vel huiusautoris gratia ferio me

Veí

poeniteat, quod Anglica non didicerim. Nam

qu.

ex verfione licet ieiuna et vitiofa, apparet ta-

Vtà

men, quanta argumentorum vi et fermonis ele-

fem

gantia autor Anglus fcripferit, vtfi quidego iu-

ile

dico, in Theologia practica vix parem vn-

den

quam habuerit. V. Meufelwiz d. o. Mart..

Dief

1685..

Bo d.

tdi

deditiffimus

0j

V. oD

BIBUOTHWECAE. :

223

"

LXV.. (38)

yfo,

] E editione fcripti in caufa B'urïgilöniaha,

i&aj

Vir Exc. quicquid flatueris, gratum mihi

Da-

ratumque erit. . Gleditfchius mercatoriis illis

uinid

fordibus vix meretur vt qui illum praeuenit

j li-

À

Caelio qualecunquelucellum auferatür? etex

fiXe

illiusliteris d. O.Dec. admedatisnihil intelli-

tll

£0, quod ad illum tractatum, de quo tamen,

ICES,

cum ad Te remiferam pertineat; tantum petit;

Iele

vt liber Mainburgianus circa; Francof. nundi-

Jskinl

nas operis typographicis dari paratus habeatur,

Ne-

adid enim vsque tempus trabere illas quod a-

quo4

gant. 'Triginta exemplaria mihi fufficient.

Dpül'

De correctione vt curam habeas impenfe rogo,

) Ie

Veftraenim quoque intereft, cum ego vtrum-

Nam

que poft carecta lateam, — M. Hardiovellem

t (d*

vtaliquid quode re 1pfiuseffet, praeftare pof-

:ele»

Ífem, nam et eruditione fingulari id omnino

) il*

mereri videtur, et officio quod füfcepit refpon-

| an

dentis füb D. Sagittario, eaque ratione editio-

(fatt. |

nem libelli contra Corde magum promouit Tu

tamen dedicationis alicuius meminifti, eius e-

gonon recordor, quanquam fatenduin mihi

eft,

».

234

ARCANA

TOPTER

eft, labilem in iftius modirebus habere me mes

but

moriam. Lubens porro audio non effe apud

ox

vOS, qui mihilibrum illum de notitia Imperii

(0

tribuat, Certenihil plane mei vel ftyli velfen«

ä

«

fusin illoagnofcere paffum.

Stultiffimus ali-

'"t f

us et prauis repletus opinionibus apud vospro-

qui

ftat,ahomine peruerío, qui fe W.S, v.S. i, e,

aui

Wilhelmurm Schróterum . Lib, Baronem no«

T

minat, S, Caef, Mai. nugas dedicare aufus,

Qu

de commerciis et reditibus aerarii.

Mers-

il

burgi impreffus eft liber non. ftolidus mo-

gn

do ct variiscommentis,fed vti dixi, peihlent;.

vid

busaxiomatibus infectus, qualia olim fiequam

al

illeIenae in difputatione de Miniftriffimo, edi-

nü

ditetGothae (vbi patergms Cancellarii mune-

I)

re fungebatur) recantauit ; paftea nefcio quo

fed

merito in Anglicam Societatem illam eutio-

hs

fam alle&tuset pertotam vagatus Germaniam,

E

cum et Electozi Sax, Ioh,Georg. Il. falfa metal-

me

licarum rerum peri:ie iactatione 1mp0fu1a'et

t

Zä

Viennae tandem fraudes füas exercuit, tranfitu

Cot

vt audio ad Papifmum facto, beneuolentiam

i

adegtus. Fuitetinter facios fcott illius Tri»

pu

bunl;

BIBLIOTHECAE.

22$

Ines

buni, qui in praedio Clemmiano Alchymiae

ipud

operam dabant ; deinde Weuerlingaein fi imi-

petii

" oæcma i ethostamenhomines fouent Prin-

ifells

cipes; aliqaando tamen pro merito tractant,

sdli-

vtfactum eft Byrutiiufigni plano Cronemanno,

pro-

qui ad Íumma in aula munia, vanae illius artis

' lq e.

aurificaefpe eucctus, cumaltiora paupercogi-

f0

taret, patibulum afcendit, viuendi mentiendi-

(us,

que pariter finem faciens.

Sed haec flellionis

[ef$«

iftius occafione mihi exmdemnt

Ad typo-

[I10«

graphos reuertor, :

Scripfi nuper vtile mihi

ehtle

videri fi relatio mea de Burignoniaet monita

um

ad eum Anonymum fimul recudantur.

Id an

e(i«

probes, fcire defidero/Typographo credo non

IIOX ium.

ial

WVt vero nomen meurn omittatur,

qu

fedulocurabxs. Vavillafihiftoriam haerefeon,

Iti«

Belgicae faltem editionis, commodari mihi

lam,

abstepeto. lam .enim ferio laboro, vt libri

etal

meianti-Maimburgiani pars prior editioni pa-

retur, eique additiones quasdam adiungere

Vitu

conflitui, in quibus Varillafiii errores etcalu-

at

mnias breniterperfiringam. — Si Hartius ille2-

Ttts

| pudvosLipfiae eft; etcorrectionem operis hu-

yull!s

P

iu$

226

ARCANA

Bn

ius mei fufcipere poffet (occügatiOreä enim O»

p

mnes alioseffe quam vt oi vacare poflint , etfi

gai

velint, exiftimo) multum illi deberem, et ali-

Ti

quoredhoftimento (fi res eius ita fert) operam

!

hi

compenfarems fedquid fieri poffit, nemo Te

de

meliusiudicabit, Bibliopolae minimefido in

Áit

correctione ordinanda. Omnia enim pecu-

ä;:

Pu

niaaeftimat et lucro poft habet. VMcufelWxtz

i

"

d. 13. Dec. 1682

T

addictiff.

H

D

NV.L. v. Sg;kengipr&ï

ld M d d al

Qu

LXVI 9) -

t

YC

Vir Excellentiffime.

TO ireti, de quo quaeris, libellum mec

um ha-

Àt

É — béo, ab excerpendo tamen illo me conti-

fo

nui, donec videro, quáe latine aduerfus noftram

he

fiU

defenfionem fcripferit. — Statuam deinde, tuo

Q0

cum affetifü, quid faciendum nobis fit cum ho-

&nine perditae titi doctrinae tum infolentiae,

ais o w — ii

u)

Si idem auctót eft, quém nune mififti, tractatus

v

di

de Libertate confcientiae, vt ex ftylo facile coniici

poteft, Munzerum quendam infrunitis agrico-

- ais ia ia a

lisconcionsntem repraefentat. Mittointerim

fi

Bruey-

BIBLIOTHECAE

227

um Qs

Bmey& apoftatae libellum de Ecclefia, cuie-

t edi d

picrifin adieci, nefcio,antibi placiturám. Lon-

gaenim eft,et offenfà omni non caret, etfi mi-

et ah«

pime fit-lata: decernes de ea vt voless . mi«

)peram

mo Tc

hi fycephanna illa,qua nos obtundunt, iftam fi-

fidoi m

dei noftrae qualemcunque defenfionem extor-

Af.

! pCClI'

Accepi per Gleditíchiuim caftigationem

Puféndorfii, legique non fine voluptate, ob in-

felm ]

genium et politicam fcriptoris, qui profecto

Herculeseft monftro illi i igniuomo debellando

vorff

natus

Nemo mihihoc fcriptum 1mputau1r,

cuiüs elegantiam et acumen affequi nünquam

volui,et fatis ex flyli meifimplicitate apparebit

j hï

Atipfe Ariftarchus fine dubio dicet, me impul-

contt"

5

forem fuiffe,et iam mihi videre videor füperbi

jfram

homuncionis intemperiem.

ngs ehnim eum

j Q

nunc ferat, qui, vt aiunt, ab El.Brandenburg.

m ho-

coriductus eft ingenti aéfe, ad hiftoriam eius

entitts

tfmfimbendam ? A Suecis quátuor annorum

atus

veniam impetráffe fertur, vixtamen ad eos re-

onmd

ditürus, aám dicacitate dla et infolentia füa ple-

gï'!w'

rosque offendit.

Autoretfi me célarenomen

yterim

fuum voluerit, xgnopus tamen mihi for affis ef-

;F 2

fÍe

TU

&

ARCANA

228

£.

n

md-

fe neqult. Optime de me meritum effe agno-

der

fco, necingratusero, fi occafio dabitur, Pu-

K

blico etiam commodo inferuiit, tuendo i inno-

tuf.

xium, etphilautiam intolerabilemet petulanter

€or

fefe efferentem deprimendo. V. M. d. 3. Nou.

ln

E. T.

1687..

deditiffimus

C0l

V.L. v. Seckendorft.

inti

LXVII

(40)

W

Vir Excellentiffime.

tij

T

Um Academiam veftram inque illa Theo-

f

logos vehementer amem etaeftimem,im-

yu

penfe profecto dolui, quod chimaerica, vt mihi

ä

Mi

quidem videtur, haerefi infamari coeperit, aut

fe ipfam potiusdiffamet. Quanquamhocnon

crediderim, ex fermonibus quibusdam : ad me

pellatum Sed nunc epiftolam ante paucos d;-

es accepia viro in munere infigni conftitu-

to, Politico quidem, et reform. relig. addi-

Cto,qui tamen non importuna monere videtur,

Communicarem illa tecum, fed familiariter, et

ne mihiid fraudi fit velim, fi forte occafionem

inde

— —

BIBLIOTHEECA

229

10«

indearripere poffes, adafferenda confilia mo-

derata.

Talibus ferio omnino opus eftin hac

Pu

o«

re, quae clamore et contentionibus exafperabi-

Ytet

tur.

Neminem video, cui ifta curae fint, vt

OU.

eomponantur.Me quidem etfi priuatum etnul-

larum virium hominem, mirum in modum an-

gunt, necoperam meam denegarem, fi quam

conferre poffum ad componendos motus; fed

(

intra votaftandum mihi effe video

Vtinam

veri Pietiftae omnes effemus! Ex alia remotio-

ri parte Germaniae literas habeo, plenas de dit-

i

fidiishis querelarum. — Eftetiam qui Impieti-

QO«

ftas vocat, qui Pietiftas ferre non poffint,

Alii

Ife

yihi

putant, actum effe de orthodoxia. V. Mz,d.20,

aut

Mart, 169o.

10

E, T.

dedmiïimus

L]

Ime

V. L V. Seckendorfï

di

Itl*

LXVIII

(46)

Id

Excellentiffime etSumme Vir,

d

]

*

Domineac Patrone Colendiffime,

[g*

em

P3

Quum

yde

L

239

ARCANA

(Cdc

Uum Tuorum in me meritorum ingen-

uit

tem numerum magmtudmemth pon-

adi

derarem, (ponderaui autem faepius, etrecogi-

EUR

a

tare, dum vixero, non definam) reprimendus:

vià

facile erat ifte animi impetus, qui obfecundare

qu

juffis Tuis quany promtiffime, et vel leuidenfi

tiol

quadam ícriptione teitari de fua gratitudine

iufferat

Neque enim ea mihi vis dicendi, a«

let

nimumüe .exprimendi idonea facultas eft,

Dior

exl

quam gratitudo demonftranda requirit3 quare

fit

merito fübtimidus hac vice fcriberem, nifi de

tim

beneuolo in me animo T'uo, qui conatum quo-

que conimendatum fibi habet, et leuiffima fae-

lan

pe nieanori contemfit , totac tanta documenta

m

teftarentur

Inqua quidemre, cum nullum

pit

plane meritum meumfit, optimum erit ad feli-

n

hal

citatem quandam omne id referre, cuius caufàs

temo reddit, et petere enixe,vt hunc mihi affe-

pe

f

&um continues, tametfi nihil in me inueniam,

quo eum incitem ac alam, nifi quaténus id ho-

Tat

nore, obífequio, cultuque praellati poteft, quo

Qs

nulli vnquam mortalium qmcquam in'Tecon-

al

eedam.

Qu

a i Rs dR d i2

BIBLIOTHECAE,

231

cedam . Caeterum, vt de itinere x.ljofïrc bre-

xgeh-

uiter apud Te agam, Celeberrime Virorum,

por-

auctor —ipfq extitifti, quare vel mandato Tuo

cogie

ndus

audex factus, qualescunque eiuslineas ducere

vifum eft. . Vitebergae fatis opportune appuli

dre

quod de Waltheri docendi difputandique ra-

idenfi

xline

tione ex publico fpecimine iudicare potui,qua-

dj2

letoto, e/gquod excurric, anno editum ab ipfo

nonfuiffecognoui, Sed et Schurzfleifchium

ell,

ex Parnaffo audiendi, ciusque Bibliothecam lu-

quure

if de

ftrandi occafio dataeft, et quod caput erat, Op-

timum prorfüs virum | G. Franckium compel-

;quo-ï

landi, qui cum ex Sueuia nos e(fe, et de Patre

afie-

meo cognouiffetmulto cum honorenos exce-

nenta

pit. Inde pedem .Berolinum protulimus,

yllum

iídli

cantoque in honore ab lll. -Pufendorfio

habiti fumus, vt eum agnato ipfi Hedin-

qufas

gero conuictu ejus, doctiffimisque difcur-

ffe

fibus frui liceret, qui eo iucundiores femper e-

tiri

( ho-

rant, quo frequentiori fàle adfpergebantur, io-

cisque, ex Sueuia eumprimis, cuiusille idioma

F, (uo

ad miraculum callet ,. repetitis.

L. Begerus

Tuig

ca Ele&orali ezzenumma-

T

qgoqusmBiblimhe

rg

PA

232

ARCANA

ria facilem fe nobis ideo ex?nbwt quod ipfe

&dic

Pufendmüus Bibliothecam nobxscum in ali-

hun

quot. horas hïf'traret ct rariora mon&rfaxet.

fün.

Francofurti ad. Viadrumy multumcum Refor-

Vift

matorum Theologis difceptandurn erat, Stri-

que

meto praefemm Buchioet Ioanne Simonis;

effe

cümnefcio quem Vniuerfülifinuim obtrudere

Ditl

vellent,nos autenr laruamfhatitaati monftro de-

üen

trahendanmarbitraremur: Aggl*edwuf Doctor

dor

ille Simonis Vener. quondans Praeceptorem

fne

meum Argentor, Seb.Schmidium, (qui fupe-

fen

rioribus annis 'lractatulum de fuündamentali

fle

inter CaluinianosetLuth, diffenfu germanice

i

edidit) eumque proximis nundinis,quod ex i-

Vt

Oceafio-

pfiusore habeo, refutatum dabit.

N

hemretutationi dedit Mafius in Intereffe fuo, v-

f0

bi tractatutuiiftam Schimidio adfcribit, (nam a-

da

as fübnomineC, E,A.P, quod mihi Conuen-

i

vas Ecclefaftici Argentoratenfis Praefidem, a-

Vi

àeoque Sehmidium notat, prodit) et Caluinia-

w

nis, cea opuscui refutando nemo inter illos par

EU

hitopponit.Contra eundem MafiumTractatum

d

quoque, fed diffimulato nomme in 4to germ:

$l

edidit

| BIBLIOTHECAE.

233

ple

ediditD.Io.Chriftoph. Becmannus, Vir certe

gli«

humaniffimus, qui Eliae Grebnizio nuper de-

tet

functo in Profeffione Theologica füffectus eft

Ol«

VifoFrancofurto Stetinum properauimus, eo-

XTte

que, poftquam triduo naui fuper Oderam vecti

11i$,

effemus, Cuftrinumque, vrbem Electoris mu-

lere

nitiffimam vidiffemus, felices Deo dante per-

de-

ucnimus.

Vbi compellari, praeter. D. Kans-

Tor

dorfium et celebrem Homiletam Fabricium,

m

merebatur Andreas ille Müllerus, qui quidquid

p

fererari in Literatura Sinenfi habet, promte o-

yali

ftendebat, atque inter alia fe a Caefarenon fe-

nice

melper fübornatos folicitatum effe referebat,

) 8

vt mutata religione adfetranfiret, Clauemque

o

Sinicam Vindobonae conficeret.

At ego ve-

9v

so, inquiebat, ClauemSinicam haud vendo, vt

a.

clauium coelorum iacturam faciam, Progref-

u

fiGryphiswaldiam Dn. Gerdefio, ICto Fautore.

n d*

vfi fumus, quiaFilio 'Tubingae olim literis o-

ipid-

peram danti iam pridem innotueram.- Dolui

j pal'

autem vehementer, cum Theologos eius Aca-

u

demiae D. Rangonem, et D,Iacobum Hennin-

errm.

gmm inperpetuo diffenfu, faepe etiam .vppe i£e

vme-

didit

?5

'ARcAäA

134

——

etiam quäcï deRoftochi- — |ii,

viuere audirem, quale

enfibus, Schomero et Wolfoconftat. Poft- |y.

uam enim Stralefündo relicta, Roftochium

etpi

perueniiïem , Schc;;)'mcr.us certe confeftim de

teri

Wolfio dixit, quinet Dnn. Lipfienfes repre-,

Tuu

hendit,quod in caufa Wolffi mitius nimisque.

mul

praecipitanter pronunciaffent. . Quodfi enim,.

Àm

dicebat, et nos ad ipforummet exemplum, tam.

diny

praecociter iudicaremus in caufà. Pietiftarum,

fioc

qua cum agendum ipfis eft;par demum pari re-

aud

laturifimus. — 1ta fcilicet diffidiorum finisnul-

- ehir

luseft, et quod de fuo tempore iam cqnäug&qs, Lac

eft Hilarius, dum alteralteri eft anathema,pro-

| tio

peiam nemo eft Chrifti, — Maxime autemlae-

| pet

eatus fum,quod OptimumDn.Fechtium Rofto-

Ber

chiioffenderem, qui cum multo cum affectu

pul

me exciperet, Humanitatem "Tuam mirifice.

of

depraedicauit.

Relicto Roftocbio Wifmari-

tue

a abii, tandemque Lubecam, vbi D. Pfeiffe»

Q

rum aliosque compellaui, et ftatum eius Eccle-

Ut

fiae, fic fatis diftractae et turbatae, non fine do-

Tu

lore introfpexi, Optimum vero videbatue

DN

€, Y£ CC

Pentecoftales ferjas Haxgburgi celebrar

T

lebres

— —

BIBLIOTHECAE

235

"

'.m:-f..u o 7s

jchis

lebres inea Ho m1letae aadlrentul vnde eo de-

Pol

lati, qudutum in ifta breuitate licuit, eruditione

yurm

etpietate praeflantes vires compellaui, quosin-

n de

ter iure numero Humaniffimum D. Adfinem

p

'Tuum, cui pro Officiorum fponfione pluri-

sque

mumdebeo. CrasD. V.Bremam ibo;indeque

fiifr,

Amftelodàmum properabo, petiturus eum He-

m

dingero meo Angliam, quamprimum fe occa-

lum

fio opportuna obtulerit

'Tantum ergo mihi

!tee

audaciae fumo, et'T'e: Patronefümme , (ipfus

nul

enim huic audaciae Autor extas) quam obfe-

x (Lus

quentiffimerogo; vt ne confiliis et cornmenda-

tione Tua, ad Viros in Belgio et Angliz;: quiáeé

proe

la«

petenda primum eft, Celeberrimis, Caueo,

yto-

Bernardoetc. deeffe mihi velis.

. Natuses in

edu

publica commoda, talemguc 'Tevniuerfo orbi

ifice

oftendifti hactenus, qm expulía barbarierefti-

1dtis

tuere theras nitori fuo'omni ftudio anmtatur.

jft:

Qlod fiper hanc imbecillitatem meam promo-

xl

ueri aliquid in" Anglia vel fübleuari laborum

de

"Tuorum arbxtrabere, iube folum ac inftrue, et

promtiffimum meatquead obfequia paratiffis

tu

tCe"

mum vbiqueet nullo non tempore reperies.

brts

Deum

ARCANA

236

P

DeumintereaImmortalem deuota prece inuo-

T

co,venerarique (quod abiturus fincere in Do-

IT

mino promifi) proporronon deftnam, qui Te

fie

inannos deinceps plurimos Ecclefiae Reique

Datt

publicae Literariae Decusatque Ornamentum

bus

fummum cum Incluta Farilia faluum fofpi-

den

temque diutiffimeferuet, ex qua Dilectiff-

bit

mum Filium (quem fanitati ex paterna Dei vo-

feri

luntate reftitutum proxime quaefo percipiam)

lu

filiamque [elegannfümam faluere plus millies.

l

iubeo

Ine

Excellennüïml NomuusTm

hil

Hamburgx 1 Iunii169o.

Om

]

Cultor obfequennfïïmus

tief

M, Andreas Adamus Hochftetter.

j

XIX, (47)

lni

Excellentiffime acSumme Vir,

Domine et Patrone aeternum venerande,

Tàt

dif

Amin eo eram, vt qualescunque ad Te litte-

l (v

ras meditarer, quibus iter hoc peregrinatio-

| fer

nemue noflram breuiufcule delinearem , et

l«

meac in Te pietati cultuique conarer fatisface-

tib

re,

BIBLIOTHEC AE

237

d

Cs

1fnuo-

re, quum e Wetftenii manu faíciculum epifto-

M

Jarum ad me, meique et Amici Hedingeri cau-

i Te

Vti-

fà exaratarum, laetiffimus acciperem.

eique

nam verotantum modo virium mihi effet, qui-

UI

bus affectum in Te omnem gratitudinemque

(ofpi

demonftrare valeam, pro honore ifto mihi ha-

&ifi-

bito, quod non adípernari leuidenfem meam

e1 VO«

fcriptionem, quin gaudere potius füper « eavo-

yiam)

luifti, refpondendique etiam, tot inter negotia,

Nllies

laborem füfcipere eius cauía, qui fe tale nihil

At video ni-

meritum effe prorfus agnofcit.

hil verba mea proficere, meliusque primam

omnem expectari occafionem, qua ingenti be-

fintus

:-|

neficiorum cumulo dignum aliquid rependa-

lettefs

tur, etquod fummum optimumque eft, Deum

O. M. remuneratorem largiffimum inuocari.

Ininclyta Hamburgo peraliquot dies connmo-

rati, multo cum dolore inteftina eius Ecclefiae

'andeo

diffidia mtro[þexunus, dum aliqui pietatem;

[itte»

(venerabile fanctiffimumque nomen) prae fe

tl*

ferentes, nimioferuore motus turbasque in e-

j,8

lecto coetu cient, aliis vehementer repugnan-

füct

tibus, et fua viciffum acerbitate, vti fieri folet

*

fo

€OS-

*

238

ARCANA

eosdem exacerbantibus,

Tametfi de vrbis

hal

huius che.fiaeque ftatu fere deplorando dice-

Te apuä Te haud opus eft, qul eundem longis

Ant

Eft ibi Io-

tin

ab hinc annis propius cognuux(h

anneszlderus numemïifümlaä;[) Mmhae—

itq

liscoetus Paftor,: qui cum de fabbati inter Chri-

flo

fhanas morahta;tenonnullos dubitare, ia eam-

mu

quererm I 'Dn. Fechtii fcrïpm vti animaduerte-

qu

Tuit

Yet, receptam per tot fecula fententiam defen-

dere, 1fhsque Fechtii rationibus occurtere fta-

fet

tuit, quanquam nefcio, an

placmuum omni-

ve

iuff

busargumentum fit, quod ex Hebr. IV, 9. de-

fun

fümere vr gereque in animo habet; confeffus

'enir ipfe vir infcriptura multum ver(ütus mi-

den

hi eftjReu. D. Spenei*u*m illud capere nondum

qui

Tem

poffe. Bremam dein,enacem hactenus:fuae

älbeïtafxs atqe amoeniffimam vrbem delatus,

ten

jerdue Dóminicum Diern in ea commoratus,

pri

* Tli*eaïöglsïïocccrum Haffium etVntereichi-

lo

hies

um,qaema concionibus vorticordiis tantope-

Te ä*eþfae"ä*lcähï füi,cum ftudioaudiui. Ate-

C&, (

$o qm&em ton memini, me quenquam vxdxfi'e,

ben

'qui peregriniam adeo concionandi rationem

lib

habe-

BIBLIOTHECAE

239

MÉ

I

ï*xabeat, quae nonáflueto naufeam certe ficili-

d. |

me mouet, Gauifüs autem iure fium , quum

ongts

'in nullo Reformatorum, quos vocant, templo,

x lo-

tantam auditorum multitudinem cernerem,

chae-

atque in fümmo| Regioque Templo, cuius Pa-

Chti-

ftor Dn. D. Lochnerus eft, vir plane humaniffi-

cant»

znus,

inde Delmenhorftiam, Oldenburgum-

IeIt»

que, properauit vbi nihil pene cimeliorum

ofeft-

fuit, quod antiquae fedi Auguflus Rex reliquif-

efüt-

fet, quippe qui et cornu iftud, quod aeri Win-

mite

xkelinannus incidi curauit, Hafniam transferri

, de-

iuffit. Dehmcper orientalem Frifiam àd Gro-

feffus

mingenfes tandem perueni, interque eos Aca-

5 f*

demiirn mibi perluftrandam exiftimaui.Quan-

ydum

quam eà nuac adeo non floret, quia Profeffo-

fune

rem in Theologia faltem vnicum habet Iohan-

latuS,

nem Braüunium., IPalatinum, ex edita haud ita

'atu$,

pridem foederum doctrina aliisque ingenii

Tmonimentis non Igflötüm.

Alter enitn loatt-

jchi*

hies Markius, Lugdunum Batauorum euocatus

ope

Me

eft, quod eo minusaegre Braunius tulit, quo li-

diffe

bentiusaduerfarium àfe remotiorem quisque

habet.

Perpetuae enim inter illoslites erant

nem

A

adeo

ybe

ARCANA

240

-

adeo vt ad publica Collegae adueríus alterum

tien|

fcrlptafæesprocederet nec tolerandas Markius

Or

narrare

cenferet V, BraunnHypccheI&;s, quas €

pen

Kdidit nu-

breuitas pawellae non permittit. -

luit

perrime Markius apal yfin, feu vt Braunius ap.d

Vàn

me iocabatur, eclipfin ia Apocalypün, quae

fuit

forteiam dum ad vos perlata eft. . Relinquen-

Leg

daautem Groningà erat et properandum Leo-

C

uardiam, vbi elegantiffimain Gubernatoris fe-

plat

dem hortumque pulcerrimum nouiffime in-

&

ftructum atque alia vidimus, demumque naui-

af

cula, quam vocant, tra&toria Franequeram per

fim.

uenimus, ibique viros in omni pene.doctrinae

ät, (

genere praeftantes compellauimus : quos inter

quie

eft Nicolaus Blancardus, qui vetuftam ruinae-

cad

que proximam arcem Francqueranam velut

ia

Praefectus quldam incolit, fenex admodum

detà

aetate, etanimo tamen, vt ipfe mquxebat, iuue-

Bür|

nis. Vidimus quoque humaniffimum Tuo-

Tner

rumque in Remliterariam meritorum admira-

Que

toremIacobum Perizonium, qui vna compel-

latione non contentusad alteram nos ac terti-

Ti

aminuitauit. Defuncto nuper Rykio;Lugdu-

Ti5l

nenfi

BIBLIOTHECAE

241

x

E

nenfi Batauo, fucceffor , vt ipfe affirmauit , ab

KUS

Ordd. denommabatur, fed aucto ab Frifiis fti-

Id

pendio Franequeram proporro incolere ma-

Til«

luit

E Theologls primarius-eft Tohannes

j.d

—

van der Waeyen, cui cüm Spanherio lis nuper

que

:|

fuit,quemque cum Hubero litigaffe conftat.

UCf

Legi epiftolam, quam hoc demum anno ad

£0*

eundem fcriptam vulgauit Huberus, fatyricam

s fe-

plane, nec nifi de perfonahbus, vtfic dicam, tra-

d

E

étantem, quamque apud me vel eo faltun fine

dui»

E

áfferuabo, vt oftendere recenti exemplo pof-

w

I

fim, quam parum inter iftos quoque charitatis

nnae

:

fit, et quam ne facro quidem muneri parcant, fi

Intet

| quemex illo ordine aduerfüm fenferint

Suc :

iflde

cedit Cl. Vitringa, qui proxime totius Acade-

velut

1niae Senior exiflere poterit, etfi trigefimum

dun

aetatis annum vix füpergreffus, quia fere vice-

Qu

ä

narius ad profeffionem admotus eft: Vehe-

Tuo-

menter ille gratus Tibi exiftere cupitanimum-

nitg

que iftum Opufculorum fuorum, data occafio-

npd*

x r n

Maio-

fiey exhibitione fe teflaturum promifit,

terti

risifla momenti caufa eft, quae cum Collega

]gdU'

Q

Her-

m

242

ARCANA

Hermanno Alexandro Roellio eidem interce-

ä

phi

dit, etquamin ecclefia motam effe bonus quis-

quo«

que doleat..

Statuit nimirum Roellius(de quo

hon

iamin Bibl. Vniuerfali nonnihil, fed obfcure dl-

vel.

Dei

étum effe, deprehendo p. 395. fequ.) 1) Chri-

ftum pro morte fidelium non fàtis feciffe. 2)

YOC

Eundem Dominum Seruatoremque noftrum

quà

looj

infcripturis IMPROPRIE faltem Dei filium di-

Cl, neque pr opter aeternam, quaetamen come-

äï

LSu)

muni omnium feculorum confeflione credlta

trat

bia

hactenus atque afferta eft,. Generationem ita

vocari,fed tantum ob manifeftationem demon-

fv

ftrationemque (Rom.1, 4.) et oeconomiam il-

reli

lam fpecialem intempore factam, qua fc inob-.

Cile

fequenti operis redemtorii exequutione Patri

Cs

tanquam filius mandato. Genitoris. obfequens

Vit

exhibuerit. -

. Ego fane miratus Vitringae mo-

bet

derationem füm, qui collegae fententiam. mihi

X0e

longe mitius, ac ipfe Roellius expofuit, qulppe

fici

qui confeffus infuper apud me eft, f& vnam fàl-

"

tem perfonalitatem INABSTRACTO in Diui-

d&

nis agnofcere, tametfi III períonas IN CON-

f

CRETO ftatuat 5 (quodforteomnibus Philo-

tioí

phis

BIBLIOTHECAE

24

l.

phis fuerit imperceptibile) exiftimare etian,

UiS"

quod ratio diftinctionis perfonarum inDiuinis

quo

non ütdefumenda vt fieri communiter foleat,

] dl.

velexgeneratione vel fpiratione,quae fummae

hri

Deiperfectioni repugnent, fedex triplicijquam

2

vocat, habentia, difficulter fane, vt plane elo-

Purm

quarac barbare, explicabili.

Fruftra quoqué

li*

locaPf.II, 7. Mich. V, 2. Prou. VIII,22. pro ae-

r«

serna generatione hactenus allegata füiffe arbi-

qità

tratur? necde communi Ecclefiae fententia fi-

1 14

biaduerfante folicituseft, vt merito doleam, E-

ore

greglumVlmm et Vitringae quoque magnope-

nl

relaudatum, eo deuenire, vade quidem tam fa-

(ob-

cile extricare fe haud poffit.

Edidit ante pau-

atf

cas hebdomadas Franequerae alteram contra

jens

Vitringamdiffertationem, integro fere alpha-

o*

betho conftantem, quam a Gyfelario ftatim

vihi

coemi, etoculo volante perluftaui, neque dif-

n

ficile forct vberiora exinde commemorar e, ni-

/fi

fi quae ex ore Roellii habeo,potius perfcriben-

ul*

daduxiffem. , Rhenferdius valde conqueritur

ov

fuam cum Vitringa de X, Otiofis litem proo-

ylo

tiofa habcrllquam tamen ftudiofe tractari Ec-

Phü

Qz

cle-

244

ARCANA

clefiae poftulent commoda, quare etiam fe de

n

ge

Synagoga ludaeorum peculiari libro propedi-

em tractaturum, de que re eadem latius, muta-

T

to tamen titulo, acturum promittit.

Frane-

Cui

quera Harlingam iuimus, ibique nauem pti-

d

qu«

mum n mare, der Zuyder Zee, confeendimus,

ventoque adeo fauente vfi fumus,vt decem for-

Ü

te horarum fpatio Amftelodàmi fehcrten, jü-

e

Ht

uante Domino,appelleremus. Orbisnunc it-

colocompendium , . eoque ibi libentius com-

om

moror,quo promtiores hactenus per iuniorem

um

Dn. Wetftenium ob commendatitias 'T'uas a-

bu

micum mihifactum, fe ex Eruditis non nulli

Xit

mihi praebuerunt.

Quos inter merito mume-

Vtt

vauerim Bibliothecae Vniuertalis conditorem,

ba

Clericum, et Philippam inprimis Limborchi-

N

um, apud quem heri aliquot horasconfumfi,

di

quum inquifitionis Tholofànae aduerfus Albi-

hil

genfes et Valdenfes ab A. 1 307ad 1322. inftitue

fu

tae genuinum exemplar Mfc. quo de hactenus

f

nulli eruditorum conftitit, quodque nefcioquo

t

fato ex archiuo Gallicano huc translatum e»ft,

3

oftenderet, ac de Hlüoma illius inquifitionis, de

to]

jgno-

BIBLIOTHECAE

245

de

ignoto pene hactenus difcrimine inter Albi-

i«

genfes et Valdenfes, quoad dogmata ritusque,

t

etalianon ipernenda, differeret, in publicum

fig?

cum ipfo Mícr. fideliter expreffo a fe exponen-

n

da, quam primum id H, Wetftenio placuerit.

QU$,

quod quidem hactenus refcirenon potui, quia

"

Optimus Vir acidulis Sualbaci vtitur.

De in-

j

genti lectiffimi Batauorum militis ftrage vt

a

inulta dicam haud neceffe eft, cum clamoribus

n

omnia lamentationibusque plena fint, praeli-

em

ümque integrum fine dubio ab Hamburgenfi-

Fa-

Eu

busgraphice, vt folent, defcripta extent

vili

xit modo Ter-benignum Iuftamque Numen

n

vtne vires inde animosque recipiat plusquam

f

barbarus hoftis,et in dulciffimam Patriam de-

hi

fuo faeuiat,

Dici non poteft, quanto nos gau-

dio affecerint Frifi, quum a Gallica Claffeni-

a,

Ibi

hil prorfüs metuendum effe affirmarent : fed

tU*

nunclonge aliter fama refert, vt vix quenquam

us

fiodo reperiamus, qui fecuram promittere

£raiectionem audeat, praefertim cum Gallica-

quo

dl

nà BelglcamAnghcamque claffes nurnero praes

ualere dicátur ;quare expectandatantisper fue-

Q3

xit

no

246

AiRsz.n [&

ritopportuna occafioquam DEVSpro be.mgm-

dgit

tàte fua proxime fubmxmüret

p

—

Tüti

LXX

(48)

Ànr

Excellentiffime acSumme Vir

iE

Patrone colendiffime

cgi

Qu

lereamplius non poteram, cum Tuae mihi

*

redderentur, quibus ingentem in me affe-

coll

Cum fauoremque denuo demonftrafti , Viro-

rib

am Ampliffime.

Quare arrepto confeftim

WT

calamo exarare iftas conftitui, etfi nitore pror-

XiyI

fus omni deftitutas, 'Tuoque adeo lumine in-

ne

'Tantum enim fumma in me be-

eul

digniffimas,

neuolentia Tua audax factusfum, vt me con-

um

1

fcius propriarum, hoc eft,leuidenfium infirma-

den

rumque virium, animus detinere abs alloquio

dit

'Tuo nequeat, tametfi Ipfe alioquin nonnifi ab

teC

Optimis quibusque et doctiffimis compellari

3

que

tnercbare.

Accedebat paratiffimum manda-

du

tumimperiumque Tuum, cui parere füumma

left

a

mihilibertas et voluptaseft, | Superiori fepti-

1nana Nardam in Batauis petii, vbi cum Ioanne

füa

Lcyendekero Paftorem (de iongfte predikant)

Qit

agit

;ï

BIBLIOTHEECA

247

l-

ggit'Anmnius Byneus, ex Hebraeorum calceis

egregie delineatis formatisque, et nupero de

natali lefa Chrifti Commentario non ignotus.

Annosferme XXXVI natuseft Antonius ille, et

inEcclefiae minifterio vltra decennium iam ex-

egit, ruftico antea coetui in Zeelandia praefe-

hi

&us in pago Birfal, quemante 30. modo annos

fe-

collectae fenfim e mari arenae;aliisque tolidio-

10-

ribus particulis inaedificatum effe dixit, fuae

tim

vero, quamdiu ibi fuerit, valetudini valde no-

"0f«

xium. Quare Graeuius, quem Patris inftar fum-

me veneratur, fibi fuaferit , vt fcripto in verna-

l-

be-

cula euulgato ingenii monimentum ederet, ali-

jf

umqueea ratione paftoratum mereri conten-

a«

deret. Quaeres tamfeliciter fuccefferit, vt e-

dito mox, reeufoque in tertiam vicem de Mor-

;uio

te Chrifti libro Nardam vocaretur, priftinam-

[ ab

[lari

fq,ue« ibi valetudinem recuperaret. — Vidi iam

Yl

dum initia promiffilatino fermone tractatus de

j

Ie(u paífo ac mortuo apud Borftium,quem adeo

augebit Byneus, vt IV. Volumina in 4to confli-

äpti-

tuat,quale vnum materiam de Natali comple-

ne

adfinem iüq,-»ïtret de afcen-

jit)

| j&ritur. . Perducto

fione

.QA

aj

248

ARCANA

""

—

o

d

fione Saluatörls fanctique Spmtus &ï?uf' orie

tra&atlbus, áàd Ebraeorurn veftes regredietur,

mif

vbiBr auniumGroningerifem aduerfarium cori-

Tum

feftim habebit, nifi in verbaomnia formuïas-

hum

que confenferit. Memoramrde coeteroidem

qu

Tllé nofter, fe cüm Hulfio in actu femel iterum-

fera

que memoraáto ad Profeffionem Theologicam

pid

Groningae nuperex Tohahnis aMark (quiCónmi-

Tàti|

pendium Theologiae éiusque aliud tuccincti-

um

üs cornpendium, vti Wolzogenius in Amfte-

hen«

lod, Athenaeo Profeffor, Burmaünianae Syno-

Con

pfeosSynopfin, et nonnulla alia cam Eclipfi A-

Bk]

pocalyptica edidit) ad Lugdunenfes in Batauis

tàni

difceffu vacue factam, denóminatum effe, pro-

p

ximeque declaratum. iri, cui conferendum

Qu

iftud munus fit.

Videri quoque Nardae i me«-

neq

rebatur memorabile Lamberti Hortenfii epl-

erg

taphmm' vt etHlf'pamcae crudehtans mïigne

Uati

mommentum,quod ad priuatae cuiusdam ae-

j

du

dis, Nardenfiüm olim curiae, parietes lapidi in-

Vàt

cifum confþxcxtur quo inloco contradatam tri-

il

busque vicibus ad Hortenfii manum repetltam

tür

fiuem, ciués Närdem füb praeüan(h Hifpanofi-

ï

RL

deli-

BIBLtGTHECAE

245

ais

fionie

dehmns iuramenti praetextu in vnuti CO&&I,

(tuf,

mifere omnestrucidati funt, magrid etiám eo-

COf

rum pars in cinerés fáuillasque redáctaeft. Mu-

ulise

nimentudi vrbisegregium plane axüphämum-

ydem

que eft, vt interpotiffima totius Hollandiae re-

Ul«

feratur: Vallum quippe, terreum fiüiul ác la

Tcant

^l

pideurn , cuitis partes cernuaque ortinià acca-

om.

ratiffimefibi inuicem refpondent, XXX. paffu-

l

di-

um latitudine fia complecti cum Byrieo dépré:

Müe'

hendi, quae ingens faiie amplitudo eft, ad quari

Jro-

corificiundam, praetei' cefpites, nonnifi láteres.

f

Belgarum coctos induftria adäibitöä effe

ICUIS

tanto magis miratus fur,

Capnïä Tius

per própe Fleuriam eius loci Güberhatór

p

du

cum DCCC füorum militum, à Gallis e&

ó mel

neque ha&enus folutum pro eo amplifïimnrri

| epre

?ku'rgov

In armamentario fingularé et obferz

lügne

uatunon indignumeffe füd*rca*uxtByneus itigeris

1 de*

illud tormentum, quod in naui fua Oliüierus

(iifi

van Norden habuit Xquüm fub initiüdi hmus fez

jitfle

culi vniuerfüm orbem triénnii fþatlo emetirez

ritarm

tur 111udque iterum in patriam fecum afportas

jot«

ret. Vüde verfüs, quos eidem ädfcripfos legi*

des

d

Qs

2$0

ARCANA

db

des aertbodens ronde cloot

f10

Hebik indrie iaeren

C

dooravonturen groot

]

cele

TC

Mit Oliuier ronds omgevaren.

1nà

Sedhoc apud Te quid refero? cum nihil pl»ane

p

elegantiae contineant , .nifi quod belgici funt.

qu

Octiduum fere effluxit, ex quo Illuftris Her-

bordius,Sereniffimae Anglorum Reginae ex-

lor

traordinarius ad Foederatos Belgii ordines Le-

Vit

gatus ex Anglia appulit,exacexbatos illorum ex

lut

tril

nauali cum Gallis praelio turpique. Comitis

Cel

Torringhtomi mora, animos mitigaturus

W

remqueiisomnem ex vero expofiturus Qua

re Hagam Comitis properare cum Hedinger

br

(qui fe quam obferuantiffime commendatum

ii

cupit)cras D. V. conftitui, facturus ibi pericu-

Vel

fier

lum, an traiicere eum Illuftri Legato posfim,

eh

quibellica procul dubio naui: in flructus defen-

fusque ibit

Quae res nifi feliciter füccedat,

ef

omnis fortaffe Anglicani itineris fuauitas exu-

bi

endaerit De As Veftris, toto orbe celeber-

dii

rimis multorum hactenus doctorum iudicia

f

intellexi,fed ea maxime, quae optimum maxi-

VK

ino-

BIBLIOTHEC AE

C

2$E

moque hactenus cum fucceffu, et applaufu Li-

terati OlblS continuatum inftitutum vno ore

celebrarunt:nifi quod F ranequerae Iacobus Pe-

- rizonius dixit, omnia fibi in ifto opere probari,

i plane

maar dat fy te partyhk wefen (quae nifi fallor i-

ci funt.

píà Hominis verba fuerunt) cum Cocceiana at-

i Her-

que aliorum Lutheranis. aduerfantium|Iheo-

logoxum fcripta recenfeant,

Vnum hoc eft

nae ex

Viri Humaniffimi, eta quo ofïicxoiïfïimam fa-

yesLe-

um ex

lutem nuper perfcripfi iudicium: cui vero num

ormitis

tribuendum aliquid fuerit, Ipfus iudicabis, Vir

jcurus

Celeberrime,

Alias vbi fententias cognoue-

Li-

Ql&

"yo, vtfine mora perícribam, pietas iubet.

lingero

brorum defuncti nuper T heodori Rykii et nu-

mifmatum auctionis inore, menfe Septembri,

oatunm

vendendorum Catalogus fine dubio a Lugdu-

pCFlCU'

osim

nenfibus Lipfiam transmiffus eft; vt et alius Pe-

delen

chlini, vbi quidem fertilis poftillarum numerus

ccedit,

eft. " Herinefcio quofato ad Clericum veni,v-

as exu

bi variosinter difcurfus de Latinitate| quoque

diuerfis hodie nationibus vfitata fermones mi-

elebet

Ícuimus

Valde autem in Germanos iniquus

judicid

Vvidebaturle Clerc, qui omnemferrae eleganti-

m

us

j

ij

ARCANA

—

üs f(.rnbendn facultatem 1piïs abiudi cablt B*æl*gfä

dic

folum Latiirelicta gloria, quos interfüacon-

epif

feífione I, G. Graeuius effet primarius. Ego

g

Vero et ipfüm Graeuium Germanum effe op-

Iu

ponebam! Remon&ranuque liberius remon-

Don

firabam, quam Latinitatem fere fuam Germa-

tüir

fiis debeant Bataui, quatnque potiffimi ex ipfo-

ety

tümliteratoribus e Germánia fueriüt orlundt.

ben

Itique ad Anglos delibebatur et deCäueoGaa

que

leoque nonnulla durius loquebarur; Anipfe a«

a

deo bene fcribat, nofti Virorum Ámpliffirie,

tf

Vale, Vir Summe, et rem fácram hzerarlamque

leer

omner Literatorum Ipfe Prmc*eps promuuö-

deli

re exornareque feliciter perge.

Vale -

füus

Ampliffimi Nominis Tui

Que

Cültor perpemus

eXp(

Dabam Amftelodami 23 lulii

Lsv

1 Aug.1696

M, À. À. Hmhüettesus.

tehc

f

LXXI.

^ (49).

Exceïlenniïime acSumme Vir

€ini

Patrone colendlfïïmc

&f

Uanquamelapfum vix biduum triduumue

par

ob

eft, ex quo ad fauentiffimas Tuas refpon-

di

BIBLIOTHECAE

273

nmn2d

a m

Belgis

di cultumque in'Te meum ac pietatem probare

W COf

epiftoliofuftinui, nonomittenda tamen erat e,

Ego

gregia exoptatiffimaque occafio, audendi ex

le o

Lugduno paria, et quidtam breuiusculo teme

emott«

pore invrbe Literatorum fàtis fertili obferua-

Jernds

tuma mefit,füccin&eexponendi. Poftquam

x ipfo«

ergoheri Harlemum , elegantem prorfus vr-

riundi.

bem fyluaque circumiecta amoemfïimam,aha-

e0 61«

que minora oppida vidiffem, Lugdunum hoc

iptie

acceffi; inque eofolum hodieIacobum Grono-

iffime,

uium, Virum Humaniffimum, compellaui. Il

amque

leenim,quum Tuo ipfüm nomine falutarem et

moye

deliteris nonnullos innicem fermones agitare-

nuus, dici non poteft, quo me affectu honore*

que affecerit,tale quidem haud merentem, nec

expectantem. Mirifice autem Te amatac vee

neratüretquam iucunda fibiconuerfàtionis an»

tehoc decennium coeptae meinoria exiflat,te-

xttemus

ftatus abundeeft. — Atde Fellero quae egoaus

diui?:Vtinamperho rulae quadrantem Tecum

eflem, memorareque verba fingula, mordacia

pleraque, et recenfere omnes notas illasatque

uumue

obferaationes liceret; quasig fumtm ad maz

epo

nus

254

ARCANA

d

nus mtolexabde IHUd Felleu de fafïu Critico-

tT

rum intolerabili fcriptam apud ime expofüit.

hons

Caeterum, non dignabitur refpontione Felle-

türy

rum, nullorum, füào iudicio, ftudiorum homi-

tet q

em, qui fcurra fibi innocenti,et veritatem tan-

Oper

tummodo libereediffsrenti, infültare tam ne-

glica

farie aufüsfit. Mirari folum fe fignificauit,quod

fcrib

fcriberetalia permiffum fuerit homini ab Vni-

fauet

uerfitate , inqua tot Eruditifint et literisexeul-

tiViri. Atchartaeomnia committere haudli-

lu

cet. Quarecum ore aliquando affari iterum

'Te, volente Domino, dabitur, plurade Grono-

uio etFellero,quem nebulonem confidenter l-

le vocauit enarräbo.

In Eruditorum Adtis,

quae maximopere fuo merito laudauit, id de-

fiderare folum fe pronunciauitquodfi quos Li-

pfiae aut inSaxoniareliqua euulgatos libros re-

cenfeant, nimium quantum eos communiter

depraedicent, titulosque.faepe complurimos

adhibeant, :quae quidem ipfe elogiaferrenon

Tenti

poffit. Exempli loco Reinefianas Inferiptio-

Qie

nes afferebat, quibusille nihil in ifto literarum

] ml

hete

generc jmperfectius vitiofiusue extare arbi-

t1ie-

BIBLIOTHECAE

25$

vt

IC0

tretur, Subfinem difcurfus in tertiam vsque

(uit;

horam continuati de. Fellero iterum quereba-

le-

tur, quod odium in Germanos Gronouio impu-

[ile

tet, quam quidem accufátionem ipfo apud me

Lafl

opere refutauit

De reliquis vt et itinere An-

|fl£«

glicano, vbicertioraconftabunt, Tuo iuffu per-

uod

fcribam,

Vale, Virorum Excellentiffime, et

hi«

fauere mihinondefine

u-

Inclytae Amplit. T',

(li«

Lugdum Batauorum 25 Iulii

um

5Aug.169o. -

10«

omni obíequio addictiffimo

M. Andreae Adamo Hochftettero.

"ls

dis,

LXXII,

de

(s6)

Excellenttüime acSumme Vir.

»LI'

-Patrone colendliïimc

jis

T iam finiftri quidpiam füfpicabar, quum

yter

105

E

L'uae mihiPatrisque literaeLondini redde-

non

rentur, maximo vtique meogaudio, curarume

tlo

que baud exiguo leuamine, quarum certe non,

vna hactenus me exercuerat

um

Qui enim non

| laéterego, cum mearm hanc fcriptionem , aut

jbi

ue

anee

246

ARCANA

— a€— 9"À

æppnas pqtms T1b1,, Viro fqmmatx ,nan dxfpïl.

m

cere, quinetiam non. abs voluptate legi eas abs

Hi

"Occulta fane ifta felicitas eft,

"Te,percipio.

COI

quam Tuoinme immerentem a'fectui debeo,

loc

quem demereri omni ftudio cultuque per ae-

ä

cur

tatem omnem deuotiffimo conabor, . .Caete-

tibt

terum confufus primum perculfusque flupore

tis

in'Tuispaternisquelegi, domum me vocaris

lar

fed quid agendum nuncfuerit , cum Belgio iam

Int

exceffimus Angliamque toties optatam adiui*

Paf

mus? Excedere tam cito Ànglia, nec prius ce-

fiid

lebresdoctiffimosque, «quos eaalit, homines

fre

falutaffe, neque in mores eorum'inquifiuiffe,

Paf

nec didiciffe egregiam vtilifimamquelinguam

puu

haud fàne confultum videtur,

Immortales

QU

potius Diuüino Nuraini grates refero, quod ex

flat

periculis ommbus,quorum non vnum in itine-

dio

remgmmhat me potenter eripuit, mwboqug,,

füi

quiinitia iamdum fümferat, liberatum, ver(ari

Phu

ha&enusinter Anglos,etfi non vniusnotae mo-

K

risquetiomines, conceffit

Ita vero Lugduni

d

inBatauisactum porro eft, vt Spanhemiumob

Cün

ferias abfentem haud viderem, Vitriarjum ta-

Va

incn

M

"BIBLI"OTHEC'*AE. :

i

men ef'Dl'elincürtium corhþ'enarem. inrïö

ds abs

Hagam-Comitis petii, illuftriffimum atque inz

h dl

ebe0,

comparabilem certe pagum, quo amoeniorem

locum vixorbis hàbeat. Vifàhic Hollandiae

et «

-

curia Principisque Auriaci feédes, cum adiacen-

Cdete

tibus ad eundem fpectantibus Principem;Pala-

upore

tiis hortisque, dem Haufs im Bufch et Hunds-

ociris

lardyk, quae certe regifice omnia extructa furit;

io ia

Inter doctos compellàui GuilielmumsSaldenuri

ii

Paftorem Hagienfers, virum calculo valde af-

]5 C*

flidumet fenem: Ioannem itäh*ï*' Schelham-

mues

[iui'fï(':

merum, Ecclefiae I;utheg'ahae per XLVI annos

yguam

Paftorem, virum celebrem et in plusquam fe-

ptuagenaria aetate vegetum humaniffimum-

yrales

que, ex quo de Lutheranae in Belgio Ecclefiae

od ex

ftatu multa audiuimus, Mágno inprimis gau-

titinöf,

dioerat percipere, quod nuperrime Magiftra-

oqo

tus Dordracenus noftrae addictis fidei Tem-

r

plum concefferit, feneftrasque et valüas ipfus

emo-

iniddonauerit: quod fperandum certe a Dor-

dracenis non erat, qui rigidiffimae Synodo lo«

Lm] Qb

cum aliquando praebuere;

Eft etiám Hagae;

jm t*

v.tf a Eéérfio Roterodamernfi h

^

g

R

a'bea, B'afnaigius?

qui

n T

$8

ARCAN

a

ui Hlüonam, ni fallor, operutmn erudxtorum

po

CODdlt, iednobisex ignorantianon vifus. Inde

Àti

Delftam iuimus, vbi templum Auriacorum tu-

fii

mulis illuftre vidimus, illudque inprimis Wil-

ia ia s CH

mq

lielmi Naffouii monimentum, quem, vt infcri-

as

die

ptio habet, PhilippuslI. Hifp. Rex, ille Euro-

Xn

dar

paetimor timuit, non domuit, non terruit, fed

emto percuffore fraude nefanda fuftulit, .

.Sed

qu

etRoterodami fübfiftere aliquantifper nonvna

Qr

ratio iubebat

Primum vidi Cl. Petrum Bae-

ljum:: quocum confabulari, eiusque maxima

d

humanitate inaliquot horasfrui fummae volu-

Que

ptatifuit. Eftet ibi Prophetalurius, quem mi-

ais RC - M od ld at

W

rifice eapropter Meldenfis Epifcopus exagita-

at

TC nouit.

Nihil autem in hocaut parum cer-

tem

te humanitatis deprehendimus; quo fane mo-

Reg

returpem fuae genti maculam inurit, quae o-

Bo

mnium alias humanisfima eft, eoque ad. con-

mu

uerfandum promtior, quo doctior. . Alloquu-

thL

tus quoque fum Ioannem Texelium, G. L. Prof.

fcw

etPaftorem ; . Virum humanisfimut, ex editis

Caí

Lightfooti Operibus notum. Basnagius, qui

Qic

Boüuetum aggreflus eft, Vltraiectum eo tem-

Vid

pore

BIBLIOTHECAE

d

259

TU

pore difcefferat, quo nos Roterodami eramus.

Inde

Atnunc inportum nobis Heluoetiam eundum

Intü-

fuit, Hic ergobellicam confcendimus nauem

Wi-

inque ea ventum fauentem in octauum vsque

erti«

diem expeciauimus, pofteaque varie. iactati

UnQ.

XIX Augufti in Augufta Londino, felices Deo

ttd

dante adpulimus

Tametfi mihi Hofmanno-

Sed

que fuperanda febricula fuit, ex mari fine dubio

nvia

corporisque neceffitatum defectu orta

Fe-

Dae-

citautem diuina Bonitas Medicique ftudium,

xumá

vt paucosintra dies conualefceremus, capere-

volu-

que initialuftrandi Londinipoffemus- — Quare

Y fmi«

Weftmonaflerium protiaus excurrimus, vbi

agltä'

antiquiffimum illud totoque orbe notiffimum

T

templumatque Abbatia eft, in qua potiffimos

:O*

Regum tumulos (a Sandrartio pictos defcri-

)je 0"

ptosque, e quolibro, quae memoria retinui

cofi

multum mihi praefuerunt) multa verendosan-

)quu-

tiquitate videas;et alia,quae vix fine ftupore ób-

Prot.

Íeruantür

Eftetibi, vt nofti, fepultus Iíaacus

ditis

Cafaubenus,in cuius epitaphio quidquid eft do-

$ qu

&iorum fürgere iubeturtam colendo nomini,

tem

Vidimusinde vtramque Parlamenti cameram,

R 2

rCg

pox'e

266

ARCANA

-—

uim

regium füminurr;que in aula Weftmonafteri-

] p

enfiiudicium, vbi condemnatus a Rebellibus

! diffe

All;

fuit MartyrCarolus; Sedem item Regiam, Al-

mel

bam,quam vocant, Aulam,et infigne caftellum,

quod Towrappellant, in quo ornatus regni in-

giot

l

comparabilis mulrumque ab Auguftiff. Willia-

fiam

:3no et Maria auctusoftenditur. Ex viris cele-

viri]

bribus compellari meruitRi.Baxter,cuius toc in

Que

vernaculam conuerfi libriafcetici proftant. At

quoc

valde nunc fenex illenec nifi vltra dimidiam fe-

curft

re horam detentus a nobis eft DeReueren-

w

diffimo Spenero folicite interrogabat, et num

tüny

tàm vehemens ad huc Lutheranorum a Calui-

tàm.

riftisdiffenfusfit? Vifus quoque nobis com-

de Pa

pellatusque eft D. Tho. Gale, cultor Tui perpe-

tame

tuus ; Isabftinerefe aliquandiu debuiffe dixit a

f)bliu

Porphyrii de Carnium Abftinentialibro: tum

In (

quodaegritudo quaedam impediret, tum et ab-

Cum

cundum alio fuiffet. Adhaecplura fe ex Mfer,

tl'um

expectaffe, quam nunc ipfo deprehendat ope*

TIom

re: Promiffa tamenfe propediem feruaturum.

pror

Sedet Guilielmum Beueregium, Paftorem in.

Rütgt

mpella-

Cornhill, multae vi-rum humanitatis co

uimust

|

BIBLIOTHECAE.

6x

s

| uimus: quivir magnamin difcurfu modeüiam

leri-

praeíetulit, nec ferequicquam de Ícriptis fuis

ibus

differere nobiscum voluit, luimus deinad P.

-

Allixium, ab Cl. Dn. Ittigioallegatum haud fe-

ufl

mellaudatumque. | Sedem hic habetin Colle-

iil*

gioSionis, vbi Bibliothecam haud male difpo-

lida

fitam omnibusque patentem vidimus.lam quae

vle-

viri huius humanitas?. quis in fcripturis omni-

ocin

que lacra àntiquitate inuefliganda ardor?

Àt

quod pa«is defiderium? "Tametfi cum ad dif-

nf;e-

curíüm tandem delaberemur,ipfeque ob diui-

"

norum Attributorum humanae in Chrifto na-

1um

turae factam communicationem a nobis a(fer-

ylui

tam defen(àmque Eutychianifini nos incufaret,

o

de pace-iam non amplius fermoeffet, — Multa

wrpe-

tzgni.en edi(curfü didici, quorum me aon capict

xit d

obliuio. Egregia etiam illa Bibliotheca , quae

tutm

in Collegio Medicorum Regio vifitur, inquam

ab

cum introducerer, pulcherrimum fimul thea-

ffct,

trum miratus fam, . At de Guilielmo Caue,Vi-

pe

ro.maxime reuerendo, quae differam? Stupeo

u

m incredibilemque huma-

pror'.ü;xs/aA vbi füumma

m

nitatem recogito,qua

me cumÓto 7moque kfu"

JJlae

Rs

1us

TM

262

ARCANA

—

ius menfis Vindeforiae, quae .6 ab Londino h(.)'-* É

t

ris diftat,Ipfum inuiferem, pleniffimo cum af-

que

fectuexcepit! Ita enim aliter fieri haud pote-

ded

rat,quia à Te, quo neminem fe pretiofiorem

charioremque in erudito orbe habere teftatus

fiepius eft, Vironon humano, fed ,täui ipfà eft

humanitas, commendatusfuüi. . Adeo ingenti

1 aoh

| À

f

Tà

Teaffectuprofequitur, vt inter, diuerfos faepe

difcurfus, delapfusad 'Ye iterum fuerit, et mo-

z

do amplecti Teet colloqui Tecunr optauerit;

que

modode Tuisfolieiterogauerit. Vtadeono-

PeA

uus Tibi debitor ex ifta commendatione exi-

$

3

o s if

|

! pro:

ftam,quafruitus quoque mecum Hofmannus —

[

N

ä hye

eft, quem aditer hocin Angliam füfcipiendum

;

me.

Hedingerus egoque pertraximus : Cupit ille

flos

probeneuola füi memoriaeffe gratiffimus, et

cumHedingero fauori f&'Tuo commendat. Vi-

Lor

dimus etiam non Oetonienfe faáltem, quo&Vin*-'

deforiae eft, CoHegium,k fed et regificam ar-

cem, in quadegere vidua Caroli II, folet,alba ]

PS

certe auï.a multo fplerididiörem. Inde Harn-

6

ptoncourtam, quae 12 a Vindeforia Anglicis

DA

milliaribus diflat, iuirnus, vbiomnem fere ve-

QUi

terem

Tej

BIBLIOTHECAE

253

——

)ho«

terem ftructuram deiici Willielmus iuffit;iam-

1 df

que regiam fibi fedem per Belgas Architectos

Qte

aedificaricurabit, Scripfifti, ni fallor, Vir Am-

TOR

phlhme adDn. Caueum de luniore Larrogua-

atus

rio,quo de doctiffimo iuuene vehementer f&

üeft

j

dolere dixit Cl. Vir, quodad Pontificiorum ca-

Zentt

ftra, referente ita fibi Burneto, tranfierit; quod

i

quidem factum Lipfiae inter vos diffimulauit.

[nü-

Hodie Regiam Bibliothecam, Illuftriffimum-

Tit

ue Boyle vidimus, de quo proxime plura, nifi

10*

graue id Tibi futurum eft, exarabo.

lamque

eXt"

proxime Oxonium ibimus, etvtiþesePr ibi

fIius

hyemablmus Ita vale ex animi voto,Vir Sum-

dum

me, et orbis Literati maximum lumen inan-

tille

nos viue Neftoreos. Sed rieque fauere define

et

Inclyte Nominis Tui

Vi-

Lonchm Anglm um oSept. 1690.

Vin-

aeterno Cultori

) df*

M Andrcae Adamo Hochflettero

ii

P.S. HodieSereniffimumRegem in hac vrbe

at

expe&ant Im,ufimus etiamStiliardium,de quo

ficiS

D,Ammaunus vera memorar at.

Non dubito,

LL

quin perlatae Lipfiam fint, quas ante 14 dies ad

ye

"Tefcripfit D. Caue. ValeVir fumme.

:64 —

ARCANA "o

LXXIH. (5))

I

Excellentiffime ac Summe Vir

T

Patrone c'ol&ndiiïïme.

Qu

Ametfi nunc nihil magnopere habcrem,ï

$

fui

T

-

ij

quod dignüm Ícriptione r?purarc*m-,cpm

H

,

Tüt

mittere tamen haudqua

LE

quam potui, quin exa-

gu

€to fine literis menfe ad

Te recurrerem, atque

R

Vti

Quare €o aequiore animo Te laturum, prorfus

Dius

i;oafïdo, quod inculta fcriptitatione ifta melio-

Ti

ves Tuas occupationes interrumpere füftineo :

fler

quamquam nec legi eas ab Te cupiam, nifi

quum a grauioribus vacet. Caeterum is,de quo

gatx

if

nuper memoraui, Io. Milliusin colligendis pii-

I

Ll

morum Ecclefiae DID.monimentis ftrenue per-

Tiu

git;proximequeSS. Barnabae Epiftolam cum o-

ing

mnium, quotquot ineam extant, Commenta-

&ni

riis, et ampliffima Doduuelli differtatione (ita

Ty

enim fcribere fere folet vir ifte,

et digreffioni-

"

it

bus mirifice delectari) eiusque p

araphráfis ; Vi«

Opt

di quoque iam ad prelum par

dta Clementis

IObI

Romani raew(outra cum Millii animaduerfio-

Qur,

Ua G at

nibus, in qulbus vel folus labor aeftimari me-

df

Teà-

BIBLIOTHECAE

26;

Featur

Abfoluto, quem vocant, Termino, in

rus conceflit Dodwellus nofter, cum quo alias

quotidie in Coffipolio (ignofce voci) domiue

'e,

fuae ampliffimam loquendi occafionem habui-

Ofn

mus. Pr odeunt nunc eiusdem inHiftoriaeAu-

(

guftae Scriptores Praelectiones, magna iam

t

parte fua xgnpreifac Clariff. Bernardus aliena,

Tem,

vt ipfe ait, iniuria dormifcereIofephum hacte:

jíus

nus paffuseft: videbo vero vt Ípecimen labo-

elio

risiam 1mpre£ïi obtineam, Vobisque. D. V, Q-

DO

ftendam.. lam in Chronologia multum occu-

nill

patus eft: inquotaimenftudio omnium diligen-

uno ]

tifme verfatus Dominus Affaphenfis,.. Dr.

spri* 1

[

Lloyd, RegisReginaeque Magnus Eleemofyna-

at

rius.

Sanctiffimi Pocokii beneuolentia fum;

mo

mo cum fructu vfusnon femelfüm: Quicquid

entà

enim fere cimeliorum fecum attulit Vir fum-

(1ta

mus, id per interualla quaim promtiffime often-

floni

dit, necnifi doctiorem ab fe dimifit,

Id vero

S,Vl'

optimumSenem non parum affligit, quod ab

yentis

IoboLudGlfo in Epiflolis Samaritánis corr igae

N

tur.

Necenim feliciter ibi Ludolfum conie-

ciffe quiuis deprehender; quanquam et Pocoki-

jmeo

g

R5

us

266

ARCANAÀ

d

us ipfe admiffum a fe nonnihil effe fateatur.Ob-

üant fàne Ludolfianae correctioni duo nitidiffi-

d

mi Codices Mfcr.quos ipfe mfpem , quorum-

ti

i

T

que contrafidem homini Europaeonihillicere

arbltror.

l

Jam paratas füper eo argumento li-

teras habebam ad Clariff. D. Wagnegim ve-

ää

q

ft

ftrum, fed nolui nunc et ipfi moleftus effe, Ve-

limtamen vt Tuo beneficio memor viuat no-

181

ftri

Denique et difceffum abinclyta Oxonio

It

meditamur,! proximeque Cantabrlglam ibi-

qu

ä

W

mus, vbi quae dediftiin mandatis, ob[äquenter

exequar.

Vale Vmet Patrone Summe et mi-

Qu

hi faue

i

Ampliffimae Dignitati Tuae

pr

Oxoniae 12 Martit1601

«

jï

et

omni obfequio atquecultu

Hochüetterus.,

m

ilb

us

(0

LXXIV. (;x)

te

Excellcnnfïime acSumme Vir

3I

i

id

Edeundum ad Te tandem eft, Domiae et

6;

1

r

Patrone aeftumatiffime, poftquam et pa-

triae meae meisqueymihi denique ipfi fum red-

f«

di-

BIBLIOTHECAE

267

b.

dltUS t nequeemm Imeus efi'e iure hactenus vi-

T-

deri poteram, ob varias amicorum interpella-

m—

tiones longiorumque itinerum diuerfà incom-

Jie

moda, quae non nifi dierum aliquotin optatam

m

quietemfolitudinemque mpend:o difpelli pot.

erant.

j*

Dum ergo fentio, ad me redeo ipíe,

fcribendum plane ad Te fuit, tum quod leuicu-

lt«

lam fcriptionem noftram et amares et iniurige-

)o

n

res, tum, quod antiqua in Te pietas mea hoc,

1bl'

quidquid eft fanctioris obferuantiae , exigere

t

videretur, Caeterum ex quo ab Inclyta multo-

mlu

que m1h1 nomine chamfïïma Tua domo diíces-

fi, Norimbergam repetii, inque ea Nobiliff. in-

primis Iac. Guil, Imhofium fàlutaui, dignum

certe virum ob eximiam,vt nofti, eruditionem,

etquae comes huius effe folet, inirificam hu-

$,

manitatem, quem fauore omni adfeQtuque

complectamini : Anguflae Vindelicorum prae-

ter Publicam Ill. Reipubl. Bibliothecam, cui

Georg, Fridericus Magnus, Annaeani fimul

Gymnafii Re&or prae eft, et quae ob infignem

ed

Graecorum Míc. optimorum copiam iam vltra

P

iet-

feculum literato orbi ignotuit, priuatam quo-

d

que

268

APCANA

—

que illam

luüram, | ci—uam ab B. parente Thöd-,»

(

philo, Gabriel Spizelius ad patriumin Ecclefia

us

Diaconatum nupere vocatus haereditario iure

Qu

accepit, - Dolui, quum tota Clariff. Welfchio

Die

relicta maximi vaftiffümique ingenii monu-

&«

menta cernerem, abfoluta partim, partim affe-

Iel

cta, | Vtinameffet,qui Literariam "Turcarum

fer

Hiftoriam. ad prelum iam paratam ac Cofmo

BCJ

III, M. E. Duci. infcriptam, infigni literatorum

MR

beneficieeuulgaret: Dici enim nequit, quan-

d

to me opere vel folainfpe&tio eius aliorumque

f

operum deledtauerit, . Poffidet quoque Mat-

T

thias Fridericus Bekius, amicus nofter, cuius in

Actis mentionem factam effe memini,vitam G.

qu

tl

H. Welfíchii, quam ipfe fermone Avabico,

am

quem optime didicerat, ante obitum defcripfit.

Alialubens praetereo, quia rectiffime ifta o-

mnianofti, Literarum Princeps atque Antiftes

be

longe Clariffimus. Vlmae etiamnoftrum Ve-

d

^W|

ielium laeti compellauimus, qui tam. etfi Ven.

Spenerum maxime amet;optare tamen fe dixit,

vt tam benignam pro- Bóhmio fententiam in

cclefia

Chri-

;mbligum non emififfet,vir alias de.E

BIBLiOTHFCAE

269

"etsast

IO-

fa

Chn[h hterlsque elegantioribus optlme meri-

tus.

Necenimcapere poffunt Zelotae noftri,

ue

qui, fiat quod vir piffimus legiffe (s&Bohmium

Juo

neget,ettamen non nifibene de illo pronunci-

l

et. Tandem et de me lubenter aliquid adde-

f

rem,nifi hactenus a publico confülto abftinuif-

1m

fem, nec ferenifi apud CariffimumParentem in

no

Bebenhufano, cui praeeft, Monafterio otio

m

meo indulfiffem. . Quare alias fuper his literas

Afl

ad Te exarabo, vbi valere Tecum Tuis quam

Jue

rectiffime abs Te intellexero.

Is enim in Te

Üt-

'Tuosque amor meus adfectusque eft, vt vix

j

quieto mihi effe liceat, nifide rebus vefïns cer-

16.

Ita valein Domino et me

tior vsque reddar.

n

amare perge

Yit

Tuum, Viret Patrone Summe

|0*

Bebenhufae X X Iulu

(les

clo IoCLXXXXL

u

'ef)

omiicultuatqueobfequio -

ï

ll

M Andream Adamum Hoch-

j

y

ftetteruri.

lia

j

ALEXII

276

ARCANA

II .

- fe

ALE XII PRAETORII

de

ZELVS

! n

ANTI

MAIORISTICVS *

Yi

Die Zwólffte Predigt

Wi

uber den 22. Pfalm Dauids: Dich will 1ch

di

preifeninder - - - Hertzfoll ewxghch

A

leben.

da

He wir aber weiter kommen, vnd fägen,

gh

worzu Chriftus nutze fey, müffen wiretwas

fagen von denen, ie Chriftum vns wollea vn-

nutze machen, vnd wollen ihn nur zueinem

j| Re

de

halben Hedande furftellen

Das thun die, die

da lehren vnd fchreiben, d4/s die guten. Werck nó-

W

W

zbig /md zur Seeligkeis. N'ie wir vns dareinrich-

bo

tenfollen, wollen wir fagen aus Gottes Wort

fo.

E

Denn wenn wirlange fagen, worzu Chriftus nu-

fie

zeift, muffen wir dagegen auch wiffen, wie wir

fo

denIrrthum wiederlegen follen, die Chriftum

bei

vntuchtig machen wollen, wie iezund aber ei-

nerauff die Bahn kómmt, als ein Doctor der

dl

ER

Schrifft, (Georg Major D. et Profeffor Viteber-

TT

ge/t) welches Schriffen in diefem Mittel

Íeyn,

I«

3 Cotfer [6s Se8. L. $ XIIL

BIBL'IOTHECAE;

2l

—

;izeyn, ynd ohn Zweiffel etliche gbfundcn Y

v

ere

den, diefie ibnen werdenlaffen im Hertzen ge-

fallen. . Vmb deswillen, dafs fie nicht billige

-

Vrfach haben, fich zufreuen, wollen wir fagen,

n

was dauon zu haltenfey, wenn man furgiebt;

i

dafs gute. Werck nóthig, feyn zur Seeligkeit,

xich

Alfo fprichter: Bófe Werck verdammen,denn:

—

da Paulus 1 Cor.5. Gal. s, einlang Regifter von.

M

groffenSunden vndLaftern erzehlet hat,fpricht

(s

er, dafs die dathun die Werck desFleifches,das

V1

Reich Gottes nicht ererben werden,

Weil

am

denn bófe Werck verdammen, mulfen gute

die

1.

Werckzur Seeligkeit nóthig feyn.Das ift falfch.

Wenn einerfchon faget, wenn die Apoftel von

d

hRa

ort.

bofen VVercken reden, vnd die Leute warnen,

fo gedencken fie der guten V Verck, darum find

u

fienothig zur Seeligkeit. Darauff fagen wir al-

vit

ío: VVenndie Apoftel der guten VVerck ne-

um

ben denbofen gedencken, thün fie es darum,

ü

daís man fich der guten befleiffigenfoll. Dafs

det

manaber willfagen ; bofe V Verck verdammen,

T

darum dienen gute zur Seeligkeit, dasi(t vn-

jd

yh

recht. VVirfmd vngleich geneigt zubofen vnd

guten

27*

ARCANK

Ti

guten V V ercken Zum bófen find wir MCIH'CI',

aber dasgute zu chun, da find wir arm; drum

Che

konnen wir nichts verdienen, vnd ift d1e Rede

Wer

vnrecht, dafs gute VVerck zur Seeligkeit nutze

fOlt

vndnóthigfeyn. Vridift vnrecht, dafs man vris

Tit

"Fheologen will weifen zu den Iuriften, die fol-

gel

len fagen, was wir follen lehren vnd fclireiben,

den

Alfofaget der Mann :-in iure eft firmiffimum

fey

argümentüm.. Es gilt nicht; quando contraria

non fünt pariterintegra, es giebts ihm kein Iu-

af

rifte £u, darim auch kein Theologus. Drum

AUg

ift es nichts, dafs gute VVerckzur Seeligkeit

Ün

dienen. Ia weni wir fie vollkommen thunkón-

W;

ten, weiles aberfelilet, fo fehlet es auch,, dafs

Tüic

fie nutze foyn zur Seehgkext Das ift die erfte

Wi

1

—

Lug.en

We

21 Spricht er alfö :-dás ift van hochfïer

len

wal?, dà mán von guten VVercken alfo fagt

legl

Pfui, ifbdas deiti Troft.Es folte dir ein Abfcheu

6u

feyri, dafsdu dich furfeheft, VVenn ich vvolte

en

alfo fprechen, vvenn ichkiime zu einém Pfucl,

AUg

dareineiter vváre gefallen, vvenn ich vvolte

fol

t

fagens- Ey ich vvill auch hinein, das ift meini

fpm

"Troft,

BIBLIOTHECAE,

T

qef,'

Troft, daís etliche Männerïiïz-l'd drinnenertrun-

um

cken. Ein Narriftdas. Vndalfoiít es vnrecht,

ede

wennmaníagts dasift vnfer Troft, da man al-

iC

Ío redet von guten Wercken. Wie dünchteuch

|VIts

mit dem Troft? Kónt ibnauch der Teuffel ür-

fol

gergeben ausder Hóllen? Zum Hencker mit

beno

demTroft,es foll einem Chriften eine Abícheu

uf

Íeyn,

;

jria

Das3.dasder Mannf ïxrgiebt,dafä erfpricht

]u*

dafs gute Werck nóthig feyn zur Seeligkeit,hat

utri

Auguftinus gefagt;drum iftes wahr; vnd zeucht

keit

Oerteran, daes ftehen foll. Daraufffüge ich mit

tOn

Wahrheit, dafs ich das in meinem Auguftino

dufs

nicht finde,hat ereinen befondern,fo hat michs

ille

Wunder. Alfoíàget Auguftinus, dafs gute

Wercknutze find, vnd das hat Chriftus befoh-

flet

len. Aber dafs er folle gefagt haben an dem al-

ag

legirten Orte, vnd fonften mit den VVorten:

hell

Gute VVercke find nóthig zur Seeligkeit, dasift

olle

erftuncken vnd erlogen, Vndan dem Ort redet

U

:

Auguflinus nicht von dem, dafs gute VVerck

olte

folten was verdienen an der Seeligkeit,

denner

Yi

fpricht : bona opera funt neceffaria credenti«

9

anæ

bus,

ARCANA

274

d

ii

bus,erfàgt m.cht, adfalutem. Daer fagt bo*

EK

W

na operafünt neceffaria credentibus,meinet ers

alfo,. dafs man nicht follden Glauben auff der

Zunge führen, wie iézt .gefchicht, vnd führen

Y

ihn nichtin Hertzen, wie manieztfügt: Oich

Se

thue, wasich wolle, es iftreclitz Dawieder fa.

l

get Auguftinus :

Der Glaube foll nicht allein

fi

auffder Zunge fchweben, fondern im Hertzen;

L

damit man Chriftüm annimmt. Soiftnun das

Ye

die erfte Antwort, dafs esnicht wahr ift

Vf

Darnach geben wir die Antwort: vnd wenn

te

esgleich wahr wáre, dafs es Auguftinus fagte;

h

wáreesdarum recht? Sollen wir nicht Gottes

L

Worthóren? Auguftinusbefchleuft feine Bü-

cher mit den Wortenz Ich bitteiederman; der

meine Bücher liefet, fo er was findet in meinen

ilg

g

f

Büchern, das wieder Gottes Wort ift, foll ers

hu

nichtlaffen gelten, denn die Schrifft follallein

gelten.

Habe ich aber was gefagt, das der

ul

Schrifft gemáfs ift Ío laffe man es ftehen, dar-

3

üj

um daís es Grund hat in der Schrifft.

Drum

e

thut er wieder Auguftinum, weil er aus demy

te

das er foll gdaget haben,einenKezerifchen Ar-

N

ücul :

i

BIBLIOTHE*CAE

27

It RPE

Od

ticul f ürhált. Daes ToHe kommen zumh efferi,

I$

wie würde fichserfinden?

kf

Da will erzurSachen greiffen, vas das fey,

e

wenumanÍaget? gute Werck feyn nóthig zur

h

!

Seeligkeit. Den Articul habendieSophiften zu

Louen gefezt vnd vertheidiget: Gute Werck

j

find nóthigzur Seeligkeit, dasift, fie verdienen

ln,

as

auch etwas a der Secligkeit, Diefen Articul

vervirfitder Mann, aber die VVort behált er,

vnd villesy ertheidigen, dafses wahir fey : Gu-

n

O wié

$

te VVerck feyn nóthig zur Seeligkeit.

;i

Taümret fich der Leue; er mufs zu fchanden

d

werden

u-

!

Nunfagter: Einem Chrift, der da vill Fee—

er

lig werden,feyn gute VVerck nóthig,drum feyn

z

|

Is

fie nóthig zur Seeligkeit. Sed hoc non eft ve-

n

yum.Es ift eben fo vielals verin ich (1gte,venn

r

viner Haber hauét, muf$ er Tranck haben viid

et

Speife haben, drum mufs er SpeifS vhd"Tranck

[*

darzu haben, er han nicht hauen, és müfs vm

a

eineKdnne Bierftrelhen. VVenn eitieral(o redes

i

te;vürde nicht iedefiman fügen : Ef iftein Narr?

ru-

N Qch foll Ruanes in die Kirche brin

f

gen, Es hei-

jl

$2

fet E

ARCANA

376

Gd

fet: plus eftin conclufione, quam in 1 praemif-

ben

fis. Darum iftesfehr vbelgeredet; EinChritt

fa.

mufsgute VVercke haben, darum mufs er fie

fpti

haben zur Seeligkeit, dazu feyn fie nóthig.

C

Nun yohlan, die Rede if vnrecht, vnd dafs

für

fienicht folle gedultet werden, haben gewar-

N

net, Chriftus, die Propheten vnd Apoftel, Vnd

esift nicht vahr, dafs gute VVerck nóthig feyn

Gef

konr

zur Seeligkeit, vnd kan nicht vvahrféyn ; denn

Vie|

vvenn fie nóthig vváren zur Seeligkeit, fo vvür-

Nun

t

den fie etvvas verdienen zur Seeligkeit,

dís

habenes die Propheten vnd Apoftel vervvor£-

fen. AlfofagtPaulus Eph.2. AusGnaden feyd

ditn

ihr feelig worden, durch denGlauben, ,vnd dat-

felbigenichtauseuch. |Die VVort: Nichbt aus

WW

lern

eucb.. habenfo vielin fich: vnfere VVerck hel£-

v

fennicht dazu, wenn man will reden, wie die

VO

Seeligkeitzu erlangen ift. Rom. 3. fpnchtPau—

hii

lusalfo: VVir halten,c dafs der Menfch gerecht

werde, ohn des Gefetzes VVerck, alleine durch

NOLD

Fing|

denGlauben, Dasdeutet der Mannalío, Ia wir

werden gerecht durch den Glauben, ohne die

Gnx

N

VVerck des Gefetzes, wean vir die VVerckdes

Gefe-

BIBLIOTHECAE.

27?

— ?

Gefetzes fchon als vollkómmlich erfüllet ha-

»mif

ben. Das follPauli Meinung feyn, aber es ift

hrill

falfch vnd vnrecht. Pauluslegtesaus, vnd

erie !

fpricht Rom. 4. Ift Abraham durch die VVer-

ckegerecht, fo hat er wohl Ruhm, aber nicht

df

f ü:r GOtts :

]

Val

Vnd

Soheiffet nun das gerecht werden ohne des

Gefetzes VVerck,dafs die VVerck,die vir thun,

: [cyn

dentt

kónnen Ruhm haben, wenn vir vollen reden,

xie man die Seeligkeiterlaugt. Chrifto gehó-

yvur

ï

ret dieEhrealleine, der hat es allein verdienet,

Nud

dàfsalle,die anihn glàgben, durch fein Ver-

vort

ä

dienft (celig werden.

fejd

Es ift eingroffer Vnterfcheid zvifchen den

d-

VVerckGattes, dem Verdienft Chrifti vnd vn7

T

helf

iern VVercken, Dasift Gottes V Verck, dafs wir

vm Chrifti willen der , Sónden lofs vnd feelig

e die

werden, Vnfere VVercke helffen nichts/fie die-

pau

nennichts dazu. . Aus Gnaden feyd ihr feelig

echt

woiden vnd nicht auseuch: wenn wir das ge-

urch

ringftefollen dazuthun, fo wáre Gnade nicht

ivir

Gnade, vie Paulus Rom. 4. fagr.

o die

einung der Schrifkt, dafs

de

» So«ifmm dasdie M

53

der

dee

278

ARCANA

der Gïaubean Chriftum allein feöiig mäche;,äiä

]l

£uten Werck, die der Menfch thut, die tügen

will

nichts dazu, viefagt. Chriftus: Wennduwas

vil

den

gutesthuft, folldielincke Hand nicht viflen,

vras' die rechte gethan hat. :: Wie werden die —

gebi

Chriften fagen am Iüngften Tage? Gottvird

vid

vnfer Werck nicht vergeffer, "aber vir follen,

vns nicht drauffverláffen, dafsvir méinen,wiv -

dis]

vollen dadurch feelig verdeg, — Wenn er fie

ten, *

virdrühmen am füngften"Fage, werdenfie (

f

2gen: O.Herr wenn.haben wir dich huün

geng -

Früc

getchen vnd haben dich. gefpeifet? ode

p dur« !

G

a

ftig, vnd haben dich geträ'ncïkba? AWenn.haben

Wi

wirdich einen Gaftgefchen vnd belierberget?

Clr

oder nackend vnd haben. dich bekleidet? Weun. 4

umt

haben wir dich kranck oder gefangengeféhen, |

cke

vnd, find. zu dir kommen?: Sie werden nichts

n

wifen vollen von ihren guten Wercken. Wer

fehn

nun vill fcelig werden, mufs nichts wiffen von

dafs

feinen guten Wércken, dieergethan hat,fon-

EICI'D

dern fich állein des tróften, dafs Chriftus kom«

keit

menift,die Sünder feelig zü maáchen,

i

lHe

flor

- Alfo redet die Schrifft davon, vnd wer c;la

Wi

BIBLIOTHECAE

279

xrill Chritto die gebührliche Ehre geben, wer

(lià

0

will laffen Gottes Zufage fefte bleiben, ,wer

"ds

vill gewifs feyn feinerSeeligkeit, der hatallein

IN

den Troft, dafs ibm Chriftus verdient hat Ver-

die ^

gebung der Sünden vnd Seeligkeit, vir kónnen

vnd dorffen nlchts dazu thun.

id |

len ]

- Gleichwohl follen vir gute Wercke thun,

Gott hat fie vebo—

vili

das hat andere Vr(àchen.

fie

ten, wir follen beweifen, dafs der Glaube recht-»

f

fchaffen fey.

Denn wo ein guter Baum gute

fig

Früchte bringet, alío follein Chrift feinen

UT

Glauben mitiguten Früchten beweifen, dafs

Xn

wir anfhen vns für Sünden zu hüten vnd ein

e?

Chrifttich Leben führen

XWiriollen esdar-

n

umthun, daís wir vns befleiffen guter VVer-

cke,auffdafs die Vnchriften nicht Vrfach neh-

en

hts

ien,.vhns in vnfern fündlichen Leben Gott zu

[et

fchmáben vnd zu láftern.

Es ift wohl recht

jon

dafs man gute Wercke thue, das hat viel Vr-

ofjs

(achen, aber nicht, dafs fie dienen zur Seclig-

keit

Diefe. Ehre follhaben Chriftus, der

Ia

ift ein Menfch gebohrn, am Creutz ge-

ftorben

VVir follen gute VVercke . thun,

uda

daís

il |

54

a

&

286

ARCANA

Qdaf?: vvirGottalío dancken fir die groffeVVohl-

MT

d

that, die er vns bevviefen hatin feinem Sohne,

dener vnsgefchenckethat, vnd fonften für an-

jl

dere VVohlthaten. VVirfollen gutes thun, da-

MUET EE

li

mit vvir dem. Nechften dienen vnd niemand

d

fchaden. VVir follen gutes thun,dafs iederman

j

gutes vonvns(àge, vnd niemand dürffe (àgen,

di

das bófe habe ich von dem gefehen, Ein Hauts-

wirth foll nicht bey der Magd Íchlaffen, das (eya

H

bófe VVerck, VVir follen gute VVerck thun,

b

aber vver fie thut, dem kónnen fie nicht helffen

al

zur Seeligkeit, Es ift ein ander Vrfàch, darum

f

GottdieSünde vergiebt, das vvoll er thun vm

h

Chrifti vvillen, der fein Blut vérgoffen hat far

d

vnfer vnd der gantzen VVelt Sünde,

So hat esnun die Meinung, das esnichtrecht

li

if; vvenn man vvill figen : Gute VVerck find

N

nóthig zurSeeligkeit. Die Apoftel Chrifti ha-

fe

benes vervvorffen, VVas fàgt Chriftus? Gort

f

hat feinen Sohn nicht gefand, dafz er die VVelt

|

d

richte, fondern dafs die VVelt durch ihn

feelig

fe

vverde, vveran ihn glaubet,

der vvird nicht ge-

d

richtet, wer aber nicht glau

betderiftfchonge-

l

rich-

ää

BfBLIOTHE C AE

28t

ll

fichtet, denn erglàubet nichtan den Nahmen

D

deseingebohrnen Sohnes Gottes. Ioh; 3. VVas

NI

ift dasanders geredet,denn fo viel? VVilt du fee-

di

lig werden,fo ift keiner,der dir dazu helffen kan,

nd

dennallein Chriftus der Sohn Gottes, den Gott

a

in die Welt gefandt hat, -

Glàubeft du an ihn,

tll

daís ersalleinthut, 10 wirft du auch gerecht.

]ls

Wie fàgt Petrus A&t. 4,. In keinem ahdern ift

j

Heil, iftauch kein ander Nahme den Menfchen

un,

gegeben,darinnen wir follen feelig werden,ohn

fetl

allein der Nahme Iefu von Nazareth. Wenn

Jm

nun guteWercknóthig wàáren zur Seeligkeit,fo

vt

hátten Chriftus vnd die Propheten müffen an-

ful'

ders lehren,

Darum iftdas der Grund, darauff vnfer See-

eht

ligkeit ftehet,dafses Chrlüus verdienet hat,der

(üd

Sohn Gottes, da er ift Menfch worden, das Ge-

i

fetz erfüllet vnd den Tod gelitten, vnd auffer-

Ott

ftanden, vnd was wir bófes gethan haben, hat er

lt

dem Vater abgebeten vnd Abtrag gethan mit

lig

feinenLeiden. Weilerdas gethan hat,fo ifter

d-

dergnugfimeHeiland. Aberdieguten Werck

gC

helffen nicht zur Seeligkeit. Warüm fie aberzu

h

thun feyn, habt ihr gehóret

Die

282

AR CANA

"Die Mánner Gottes, Mart. Lutherum vnd

K

?hlhppum, quorum in Ecclefia inter bonos

fen

erit memoria bona et aeterna; ärefe fezet er

UT

fle

hinten.

Wie fpricht er?. Reuerendus vir Lu-

M

therus lehret alío.2

VVarum macht ihrs an-

vl

ders? Esftundzu ihren Zeiten eben alío, aber

VIX

das haben fie. nicht gelehret, dafs fie nóthig

get

G

feyn zur Seeligkeit. . Drüm thun:die wieder

die Schrifft, die.da. auf. die Bahne bringen, vnd

Tg

wollenes verrheidlgen daís gute VVercke n*

G0

thig feyn zur Seeligkeit, foes doch nicht wahr

iftvnd wieder Gottes VVort.

Drum foll man

lol

fich f urfehem

W

MURU L ais - ii EM GR

Go

VV1$ fpr u,ht er? VVa—r W-ollen alfo lehi'en,

lo

dafswir wehren den. VV1ederteuffem vnd An»

ge

tinomern, die da fágen, man.móge thun, was

REU E EEE ER DN NIRET T

fh

man wolle, einer wird wohl feelig, wennernur

len

glàubet.

Dem zu vvehren vvollen vvir alfo

80

lehren, dafs fie nóthig feyn zurSeeligkeit. Das

la

heiffet den Feinden vvehren 3uff einer Seiten,

Y

vnd auf der andern gróffern Feinden die Fen-

fter auffimachen.

VVenn Vvir das folten leh-

feh

ren,

pet

ä

—

BKBMGT.H"E'C AF.

283

vid

xen,fowale vniuLehie an&öth A- Si-ehl'eh-

nos

Yeti niehtsanders. . Das íchreiben die Sophi-

te

ften auch von Lóuen, daís gute VVerck nó»

L

thig find zur Seeligkeit.

Drum foll man wehs

dfi

ren dem Pabft zu Rom, den VViedertàuffern,

ber

vnd den Antinomern. . Mann foll nicht (a-

hig

gen: Gute VVercke dienen zur Seeligkeit,

xXdet

denn daniit giebt man dem Pabft recht, man

v

machet Chriftum vnnütze,

Da behüt vns

o*

Gott vnid feinSohnfür in Evigkeit,

àht

Alfo ftehet dieSache, drum feyd gewarnet,

nail

folieb euch ift euer Seeligkeit, dafs ihrGottes

VVortlieb habt, vnd eucb fur denen hutet, die

Gottes VVort verkehren,

lehfageeuch, die

fel

l.eute feynfurwitzig, feheteuch wohlfur, Ich

Mr

gedenck an die VVort im -62 Pfilm.. . Mens

ya3

fchen find doch ia nichts, grofe Leute fch-

nur

len auch, fie wáàgen weniger denn nichts,

jlfo

So viel ihr ift,; Wer fich- will auff groffo

DI

Leute veilaffen, was der Mann fchreibet,

(

es ift ein. groffer Doctor, wie kan es dem

en

fehlen?. VVer dahin kómmt, der fchlep«

d

verloi

pet Íchon die Schenchel vnd vvill

EO

(

284

ARCANA

renthun, Aberwarlich,kehret mannicht wie«

f

der vm,eswird einbófs Ende nehmen, vnd das

ää

W

Vrtheil feyn, das der Herrfallet den Propheten

Vae vobis paftoribus etdoctoribus, die ihr die

h

Heerde iein weidet vms Bauchs willen. Ez

34. Es wird folgen eine ernfte StraffeGottes,wo

g

inan nicht Buffe t.hutg

Darumfeyd gewarnet. Sprecht nichralfo: Ey

ä

folte es der Mann nicht auch verfiehen? O der

6

Teuffel kan die weifen, wenn man nichtlebet in

V

Gottesfürcht, blind machen,dafs mancher ver-

le

Ia er hat verge(ïcn, waser

zieffet der Biebel.

at gelehret, erhat vergeffen, vvas er fclbft

V

hatgelehret, Für 3 lahren fchrieb er; Es

b

ift vnrecht, dafs gute Werck helffep zur Seelig-

keit; nun er bcut er fich;er wolle beweifendafs

eute Werck nicht vnnóthig würen zur Seclig-

keit.

Nun felber erdreim mit Halfs vnd KOPH"

d

Vnd man fehe zu, wirdman ihm nicht wehren;

di

er wird weiter kommen;Wie fchreibter iezt i

K

artequen-Buch? So fprichter z Chriftus vnd

hg

!ie Apoftel hengen die guten VVerck a Glau-

lh

be" dafs man móge dencken ; Gute V Vercke

find

lk

BIBLIOTHECAE

285

]«

]as

findnóthig zur Seeligkeit. VVas meinft du das

werdenwird? Haterdie VVort der Sophifter

s

dit

werlebt, vber ein Iahr wird er ihre Meinung

haben.

F1,

Nun, wir machen es zulang, wir meinen es

LU

gut,feheteuch wohl für, esift kein Menfch, es

kanihm fehlen, weife Leuthe fehlen auch.

Hj

Drum feze ein ieder fein Hertze drauff, dafs er

]er

Gottes VVort für Augen haben, bey dem bleibe

n

vnd halte das im Leben vnd Sterben,dafs wir al-

?i

lein feelie yverden, durch. das Verdienft Chri-

set

fti, vverfich des tróftet vnd glàubet dem, der

Mi

vvird bey GottGnade finden vnd das evvige Le-

Es

ä

ben. Indem Troft erhalt vns Gott alle. Ameén

ig

Nota

n

Eshat der Herr M. Alexius Praerorma, dztua

5

mahl, als er diefe Predigt gethan, auch etliche

r

deutfíche Reim gemacht, vnd etliche argument

eth

dran gehengt,damit er die vngegründete Leh-

i

re, dafsgute V Verck folten nóthig feyn zur See-

rnd

ligkeit, vviederlegt hat, die hat er feinem colle-

u

gae vad diacono damahls Herr. VVolffzan «

'X€

Behmen geíchrieben zugcfchwket, diefelbeu

jid

Vk.i].

286

ARCANA

"

r

ä

vveil ich fie abzufchreiben bekommen, habe

ich fie auchi vvollen alsbald nach diefer Predigt

V

fetzen, vnd lauten vvie folget ;

*W1edei die vngegrundete vndreuffhü:hc

Z

Propofition ;

Gute V Verck find nóthig zur Seehgkelt

L

Anno 156r. anuarii 16 die.

N

HilffGott du treuer Schirm vnd Hort

VVie gar feind ift doch ftets dein VVort

Der Satan vnd die fchnóde VVelt

Darum fie ihr macht Gut vndGeld

D

Kunft, Fleifs;Muh vnd all Liftanvvendt,

'V

Damitdierecht Lehrvverd gefchàándt,

VVie man denn hàrt, dafs auff der Bahn

Y

Iezund auffs neu ein Teuffels Mann

'Vw

VVelcher zuuor gar rechit. gelehrt,

ln

Vnd Gottes VVortgehalten vverth

Y

N

Gargreulich vnd erfchbrecklich zvvat

Antaften darffdes Glaubens Lahr

G

W

Vndfrey fo vnuerfíchàmet feyn

Vndfprechen: .dafs der Glaub allein

ln

Den Menfchen garnicht mache frorirà

y

VVonicht das V Vercl; dazu auchkomnu

|

là, ex

BIBLIOTHECAE,

187

be

la, er darff fchlieffen, arguiren,

or

VVieihníein Logicus thut fuhren

DerSatan, dafs gut VVerck gemeiri

Zur Seeligkeit vonnóthen feyn.

Aber vvasfolchen Punct betrifft,

Lehrt vnsklar Gottes VVort vnd Schrifit,

Dafs nichtsim Himmel vnd auf Erd

Sogut, vollkommen; theur vnd werth

Heilig, rein vnd vnftráfflich fey,

VVelchsvns von Sunden machet frey,

Dennlefus Chriftus Gottes Sohn

Durch fein Marter vnd VVunden froi,

VVelcherdann zur Gerechtigkeit:

Von vns Dichts anders, auch kein Zeit.

VVillhaben, denn dafs vvir genmiein

]Im Glaubenihm ergeben feyn,:

Vnd vns auf ihn verlaffen feft ;

So tnacht er vns. gereaht auffs befï )

Giebt vns dazu den Hellgen Geift,

VVelcher vnsrecht zuleben vveift

In diefer V Velt, damit vvirauch

VVie ift der rechten Chrifleu Brduch,

Deg

ü

288

ARCANA

DenGlauben mit der Frucht bevvahre,

W.

Vridleuchten laffen Gott zu Ehre,

Viid

Vnc

Vnd vnferm Nechftenauch zugut,

VVelcher hierinnenthóren thut,

Die

ÍnS

Vnd diefe Propofition ;

Der Glaub allein gerecht macht fchon,

Ày

Hil

Vnvvandelbar im Hertznnicht hált,. —

$ol

Der ift verführt vnd fchon gefállt

Láftert vnd fchàndet greulich ie

We

De

Des Herren Chrifti Marter bie,

Achlieber Gott vvoift ein Mann,

Dat

W

Vnd Menfch gebohrn auff Erd, der kan

A

DenRuhm vnd Titul führen recht

Dafs er fey das Lamm Gottes fchlecht,

|

Aü

hr

VVelchstrágtdie Sànd der VVeltgemein?**

Àu

Daraus denn vvarlich klar ift fein

Di

VVas

03

Ti

y€ Zdrgumenzum meur. inuitliffrmum

Vn

Quicquid non fimul, fomel ez pevfiéle zollit peccata munds

nil facit adiuflitiam [alutis aetevnae opera etiam opti-

eua uon tollunt C?'c.

Evgo

DenKnozen wivd miv Maiov, ia dev HolIen Pfovsen woblun-

doluirtundunvefutirt laffen.

BIBLIOTHECAE

289

VVasnicht all Sünd zugleich hinnimmt,

Vüdtrágt, demfelben garnicht ziemt,

Vnd zuzufchreiben ift kein Zeit,

Dieeinig vvar Gerechtigkeit

ä

InSumma vveleher vvill auff Erd

Auch feine beften V Verck ío vverth

Halten, dafs fie ihm auch ein Zeit

Solln dienen zur Gerechtigkeit,

Welch gillt vorGott, der will felbs feyn

Der Sundnaver vnd L ammelein.

DannC hnüus die Sánd?* aller Wel

Wie die zugleich werden erzehl

Zuíamm gebunden vnd gelegt,

Aufffeinem eigen Rücken trágt.

Er will warlioh laffn keine Stund

Auffknüpfen hie die Bürd der Sünd,

ï

Die ihim der Vater auff den Hals

/4$

Geleget hat zugleich des Falls,

"Trotz einen auch, der íey fo bóís,

4f

Vndfie mir von einander lófs,

*

Weil

a

tinasHM

x Fuum peceatum /zne altevo tal/: nequit

gt

. Ergo opeva peccata. tollere, et fuffificave neque-

L

unt,

ARCANA

298 .

tsf

W

Weilohn d1e ander keinenicht

Vr

Gebüftkan werden vnd gefchlicht;

Wiltu darüber zu Boden gahu,

Vc

Di

So magftu fein Bürd greiften an,

Ich rath dir aber iezt dasbeft, -

Dafs du fieihm beyfammen láft.

Wir üu aber die kleinft dauon

H

D

Nehmen, vnd durch des 'Teuffels wohti

L

Ein neuerChriftus wollen feyn,

W

Vndfie tragei durch Wercke dein,

Y

So wird fie dir ein folche Laft

Vnd fchwer werden, welche fofaft :

Dich drücken vnd befchweren witd,.

Dafsdu wirft in die Hóll geführt.

O wiegarfroh der Satan ift

Wenner merckt eirnen Meníchri ein Fr 1&,

Dener von lefüu Chrifti Rock -

Vnd Schulter heben kan rmit "Tück.

YWeil Chrifti Reich vnd Opffer fron,

Wiie E(aias fagt dauon,

Allein auff feiner Schulter ift,

Einieder rechter frommer Chrift

Verflehet vnd vernimmet fein.

—-—p - ^ 0 pR RC J bBoLEJ C h- C

Was

ais i ii

BIBLIOTHEC AE

29t

W/as ich durch Chrifti Schulter mein

Vnd weil der fal(che Heuchler fpricht,

Vondem ich droben dich bericht,

Dafs Auguftinus felbften klar

Beyfallen folle feiner Lahr,

So willich dirfchlechts wiederum

Hie zeigen das Contrarium

Denner mit hellen Worten fagt,

Wenn man fein Predigten drum fragt,

Weildich Gottzum Menfchen gemacht,

Vnd du felbft durch dein Thun vnd Tracht

Dich machft gerecht, fo imachftu ie

Auchetwas beffers, fag ich hie,

Denn Gott felbeft, das kan. nicht feyn,

Dalís du fundhafftig Menfch vnrein

Etwas kónft beffers machen werth,

Denn Gott felber auf diefer Erd,

Drum fchleuft ichsfein vnd feihghch

Dafs gar niemand gerecht kan fich.

€Machen, wie Auguftinus fein

An viel Oertern der Schrifften fein

Gar meiflerlich allein die Gnad

Die vns allen hilfft von AdamsSqhad

|

d2

Ohn

L

ARCANA

292

In(

Ohn vnfer Verdlen& ruhmet klar,

W

Vnd mitgar Íchónen Worten zwar

De

'Treibet des Glaubens Gerechtigkeit. -

Vn«

Damitdein Lügeri-Maul gar weit

Vn

Fehlet, dafS der heilige Mann

Di

Solt feinem Írthum auch beftahn

Be

Drum mag der felefam Abendtheur

ldl

Vnd Doctor Maior vngeheur

Ve

Auffs Maul vnd Pfauen-Feder eben

M

Hinfirder beffer Achtung geben

hn

Ich'hab abergrofs Sorg dabey,

K

Dafs ihm gefchnitten worden fey *

D

EinFeder vondes Pabftes Schiaàr,

Vnddas féin Augen durch den Staar

h

Des Mannes fo verblendet feyn

Dafs er hergeiffert lo vnrein

Y

DieDing, welche auch für vnd für

Gewefer ihm inder Natur,

XWie denndesgantzen Pabfthums Lahr X

Allein red von den Dingen zwar,

;]DJ

VVelch gaf vnmóglich, vnd nie

um

x Sufpicor covruprum vffe. munevibus.

BIBLIOTHECAE

293

]

In Gottes VVort befunden hie.

VVem nunliebift fzin Seeli gkeit, -

Der foll den Minor fliehen weit,

Vndbey dem Catecliifmo bleibn

Vndin fein Hertze fefte fchreibn

Die VVort des Glaubens, daerfein

Bekennt mitallen Chriftn gemein:

:

ich glàub die Vergebung der Sünd

Verdienefie gar keine Stund, *

Denn das welches vergeben ift

Auanad verdlent wird keine Frift,

Kómmtnun einer, fchreibet vnd fpricht,

Der Glaubthut es alleme nicht,

DerVerck dabey auch mütfe

nfeyn,

Alsdenn du wirft erft recht gar

*

ï

Demhkónnen meiflerlich begegn,

Vndihn auch balde wiederlegn

All Argumentz vnd fprechen recht:

VVas nicht im VVort Vergebung fchlecht

Der Sünden if begriften mit,

Das lafs ichzuvnd glàub dirs mit,

Ein

T

ï".

;ï

3 Credeve ez meveri funt contraria ez diuevfa

294.

AR CANA

Einlauter Narr ich müfte feyn,

K

Y

VVenn ich auch fchon kónt kein Latem,

W

Is auch kein Buchftaben, daf$ ich

Hierinnen folte hóren dich

Di

Ve

Vnddir gláuben, vnd folgen noch

Inden Dingen, welche feyn doch

D

$o

Stracks wieder Gottes VVort fo klar,

Dennbeydes ia nicht kan feyn wahr,

Im

D

Nehmlich, dafs die Sünd werd vergebn;

Yr

Vndauch durch eigen VVerck daarn,ebm

Gebift vnd abgeïegct jé,

Das wàr ia doch erfahren nie.

Bey diefer Einfalt du nur bleib,

:

Mcein frommer Chrift, Go« geb wasfchwä

Der Maior, Mmor Mmlmus,

Gotts VVort behàlt das hàchfteTus.

Inallem Vnterfchied der Lehr :

Der ewig Gott erhalt fein Ehr,

N

Vnd wohn bey vns in vnferm Lanä

Vndanders vvo, vnd vvehr dem Tanci

Vnd vnueríchámten Lügen-Maul.

Vnd feinm bófen Gefchvvátz gar faul

ï

Mach auchihnin feinr Klugheit grofs,

AV)

BIBLIOTHECAE

29$

Zu Schanden vnd zum ï*ïanrenblafs9

VViedannfchon anhebt zugeftehn,.

VVirfollen aber vvohl zufehn,

Dafs vvir nicht rmt Vndanckbarkelt

Verhefen diefe Gnaden-Zen;

Des Euangelii fo klar,

Sondern dafs vvir nur immerdar

ImGlauben vvohl gerüftet feyu,

Derdurch die VVerck ift chátig fein,.

Vnd vnfer Leben alfo f ührn,

VVierechten Chriften vvill gebührn

Das hcïfï'vns Gott durch, Iefüm Chrift,

Der feiner Kirchen ,Schutz-Hen ift

AMEN

: Àrgarnentum meum ex Eauïo Phil.3,

contra MAIOREM

Stercusnon luf*üficaa

Opera, etiam optima, ad iuftitiam üdex rclata

funt ftercus, tefte P&ulo

Ergo non iuftificant.

Argumentum contra cundemy

ex Auguftini

TA

di-

2

ARCANA

296

dicto z luftificare impium, maïus e& o-

pus, quam creare coelum et terram,

Facere maius Opüs, quam creare coelum et tex-

ram, folius eft Dei omnipotentis,

luftificare impium eft tale opus.

Q

Ergo folius Dei ett.

€0)

Qu

ui praefumitfe iuftificari opembus, praefu-

ho

mit fe poffe facere opus maius creatione

coeli ét terrae,

MAIOR haee pracfumu Ex go,

v

Pulchre autem et erudite quldemAuguHmus,

—

Iuftificationem impii dicit opus maius creatio-

ne coeli etterrae, quia in creatione totius mun-

dinon requiritur pzffio, mors et fànguis Chri-

fti, aeque atque in redemtione generis huüma-

(

ni, Sanguis autem Chrifti maior etpraeftanti-

;ä

or eft mundisi mnumerls

n

Ex hisDn. Wolfïgangc collige , quanta - au.

ï

daciaet impietas MAIORISf t,volentis opus

Ü

humanum per fe imperfectum, et non nifi

a

[

cum

placens, aequiparare fanguini

Chrifti.

,

Argu-

s

BïBLïOTHF CAE

29

1o.

Awumentum meüm contra M AIOREM

eum effe crudelioremeet peiorem Ecclefiae

g.

Chriftihoflem,quam fit Turca, imo ümplþ

citer a Satana oriundum:

vasquxs non folamn opeser vitam, fed finul

COI'PUS et aánimam nobis CHPCI'C, et in a4etere

fü-

H

num exilium deportare ac occidere conatur,

one

hoftiseft crudelior Turca:

MAIOR hocper dogma fuum de necemtatc

'

operum ad falutem, facere conatur et audet

Ergo

IUS,

—

10*

Sectio III

r

uf«

PRQ)OEMIVM

Ill*

ld«

j Vantum fplendons et dignitatis libri füb

primis artis typographicae incunabulis

tl«

]

unpreffi B

Bibliothecis afferant, tot eruditiff-

morum hec in doctri jnae genere virorum vo-

dU«

Nolo iam extrà

ces et fententiae confirmant,

püS

oleaset carceres' mihi praefinitos vagari, et

nil

fcriptores, qui de artis huius praeftantiffimae,

(f

eiusque primis inuentoribus , emendatoribus,

jisque tandem, qui eam ad decus illud et nito-

P

T5

rém,

ARCANA

898

rem, qua iam iupenebxc, euexerunt, prohxms

Lib

exponere, qmbus prodignitate laudandis, prae-

libr

ter alios iam operam fuam. ad,dlxemng BVR-.

CARDVS. GOTTHELFE. SERVVIVS 1) et

VALENT. ERN. LOESCHERVS, 2) viri, V-

ti dealiiseruditionis partibus, ita et de hifto»

ziaequoque litezariae incrementis,iamdiu im-

ï:

mortaliter promeriti.

Illud tamenapraefenti

NT

inftituto alienum haud'exiftimo, vt libros ali-

iU

quot füb Saeculi poft C, N. XV. fine, etartisime

d

primendi exordiis,exfcriptos recenferemyillud

k

modo vehementer dolens, quod, mihi poft tot

montium intercapedines latitanti, viri diligen-

tiffimi,MICHAEL. MAI'FTAIRE;annales Ty-

pographicos ad manus habere;non licuerit, En!

igitur venerandae antiquitatis pignora et xeli^

quias, quibus haec Noftra gaudet, céu

E

ANNALIVM TYPOGRAPHLI-

CORVM SPECIMEN.

Anno MCCCLXVI.

ais at G r al a M

Falfo huc quid'am referunt? Lo.de'Tambaco

P

PASPNINUR

LI-

1 ) iu [ntród. i Notir. Rei Litevaviae Cap. XI mtegz'

2) in Stromat. Se. F IT.ez Setf. XI.

ts ibEti zi ais

BIBL!O YHECAE

299

Xj

lerum déc wnfolatlone Y heok)gm:a, in'cuius

KC«

hþm fine haec ïeguntuæ 4

TR

Exphcw liber de eonfolatione thcolegle per

)et

^ fratrém Iohannem de Tambaco otrdinis pre-

lV*

dicator. prouincie theuthonie facre Theo-

iflo

k*)«ræ Profefforem ænfummams. Anno-dni

n

M. CCCLXVI in dle Ambrofii..

fent

Sed füpra laudati duo viri eruditiffimi rectiffi-

) ah'

me iudicarunt, annum, vel defcriptionis , vel

IIüe

elaborati ab auctore libri , effe intelligendum.

llud

Idem fentiendum de libro, qui ica inferibitur :

! tot

Galenfis fümma collationum alio nomine

g

fiue cemmumïoqmum vocitata, dogmatum

Ty«

ä

varios microcofii gradus ac. flatus refpi-

.E

cientium , complexiua, artificialitee. efagi-

iells

ata, legis gratise anno 128]. finit feliciter.

|

Et huc quoque nifi me omnia fallunt, perti-

net fequensliber: Repertorium vocabulo-

d

j

yumexquifitorum oratoriae Poefeos et-Hi-

ftorlarum cum fideli narratione earum re-

-

rum ; quae arabiguitatem ex- huiusmodi

xco

"n

vocabulis accipiunt, pez' quod.fere omnes

Qecultae, et difficultates; et fübtilitates , in

;*:

üumæ

ARCANA

$c0

n

ia

ftudiis humanitatis: facile iuxta alphabeti

T qe

ordinem inuenientur

Editum a doctis-

itny

fimo literarum amatore Magiftro Conrado

Turicenfis Ecclefie Cantore et completus

a.Domini MCCLXXIII invigilia affum-

füb

tionis beatae Mariae .Vir gmxs mdx&mne

rima:.

drit

füb fine hbmlcguntur hi verficuh i

a

Vnde liber venerit prefens, fi forcarcqulras

etT

uidue noui referat, perlege, quid fequitur;

Ter

Bertoldusnitide hunc imprefferat in Bafilea

ten

Vtque adeat doctos, protinus ! ille iubet.-

d

2

Ille quid abftrufüm fidiua poemata feruant .

*ur

*

MM

Exponit, Lector ingeniofe fcies: .

pt

Quid Lacium, Teucri dignum , quid Graecxa

u

geffit,

ion

Praeterea magnus quae videt Oceanus.

inà

Silibet interdum raris gaudere libellis,

tOr

Difperiam, fi non hic liber vnus erit,

di

MCCCCLXVI

Biblia Aureacum fuis hiftoriis nec non exem-

j 0[

plis V. atque N, Teftamenti i. e. manualis ac

mtrodu&omus liber inbiblie hiftorias figuras-

que

BIBL[OTHECAE

39t

beti

que Vetel'lS ac noui Teftamenti peroptimus

Aiss

imprefï per Magiftr. Io. de Gruninger 4to-

xdo

MCCCCLXX

etus

Duranti Rationale diuinorum officierum,

J«

fub cuiusfine haec extant:

Qne

Anno à natiuitate dominica Mdleümo qua«

dringentefimo feptuagefimo. Kal. vero Febru-

ar, vndecimo libri prefentis colle&aneum, cui

etrationale diuinorum titulus, Guntherus Zai-

tUl

ner, ex Reutlingen ciuis progenitus, vrbe au-

tem cómnianens auguftenfi in medium cun-

ctis legendam exarauit feliciter, non fcripto-

ä

rum arte, quam maiores noftri et quidem fa»

|

pzenufümlpw coluere, quae hodie literarum

CH

etiar ignauis, vt ita dicam relinquitur, verum

longe alia imprefforia ícilicet, qua noftra vlti-

ma dotata eft etas, quam et diuinam, quia erra-

torum obuiatrix, omnium doctiffimorum Iu-

dicio iufte appellauernn.

MCCCCLXXI

nm-

Quidius de Arte Amandi et Remediis Amoris:

gdc

cum not, MSt, Aug. Vindel, per Gunth. Zai-

ner fol.

[dS*

i

M

qUC

3e2

ARCANA

MCCCCLXXIH

H

L

Rayneri de Pdis Pantheologlae PA &H Nae..

rimb. fol,

Finislibri haec habes

Qu

Annoanatiuitate Dm 1473. fexto Idus Aprik

finita Deo /Iuuante perfectaque eft illa e-

D i

gregia fumma fratris Rayneride Pifis ordin,

C0

praedicat, quae alio nomine Pantheologla

qf. tota theologia haud ab re vocata eft per

C

induftriofos imprefforie artis Mgros loan-

nem. Senfenfchmid de Egra et hcnncum

Kefer de Moguntia Norinbergae ciues,

Ti

'Th. Dornberg (*ompendmm theologxcac Ve-

ritatis fol. :

| E

An. Manl. Seu. BoethuL de Confolatlone Phl-

C

lofophica fol. Norib.in textu latina alemannia-

quelingua refertus actranslatus cum apparatu

et expofitione Thomae de Aqumo

MCCCCLXXIV

Pifana Summa £,.

"Thomafini de Fefrari& Qladrageümale Opus

Col. perIo. Kolhoff. .

Calderini Comigp, in Martialem Ven.

Fr.

BïBLäGTHECAE

305

Fr de Platea Bonon, de Reftitut. Vfux is et Ex-

[Q«

:

communic, per 1o. Colhoff. Col füb cuius

fine haec difticha reperiuntur: -

ngæmïegæ, inpreffus dum ftabit in aere ca-

ril

vacter,

Q«

Dumnonlonga dies vel fera fata p*rcment.

i,

Condita perpetue non deerit fama Bafilee..

"ia

Phidiacumhinc faperet Leonbardus ebur

pe.

Cedite chalcographi millefima veftra figura efl

jlle

Axchetipas fingit folus at ifte notas..

Jm

i

MCCCCLXXV.

'Th.de Aquino Opus Aureum fuper IV. Euang

t

Norimb, £ -

Bernardi Clareuall. Sermones Mogunt f

hi«

Claufula hbm ita fonat :

d

À. nàatiuitatis Chrifti MCCCCLXXW dem—

jtu

ma quarta die menfis aprilis in nobili vrbe

Maguncia non atramenti calamo cannaue

fedartificiofa quadamad inuentione impri-

imendi ac caracterizandi fermones hos. Bea-

J

ti bernardi abbatis clareuallenfis cuncti po-

tenti annuente: Deó . Petrus Schoyffer. de

gernsheim fuis confignando . [cuus feliciter

M

f

coufummamt.

LA

301

zilX .äi

h

;

*5

Sub

MCCCCLXXVI

. Clementis Conftitutiones f.

ïn fine haec leguntur:-

Ü

lo

^o. falutis noftrae LXXVI. p M et CCCC

VI. nonas may ingenio et induftria chhael

Wensler non absque fumma arte et impri-

!

mendi peritia completum eft hoc dignum

:

atque celebratiffimum opus Conftitutio-

nutn Clementis V. iri inclica vrbe bafileenfi

|

quam non folum aeris clementia et fertili-

tas agri,verum etiam impritnentium fub-

|

—

tilitasreddit famatiffimam.

lo Grizfch andxageümale Baf. £

Ambrofii Spirae Quadragefimale £.

| «

;

b

Subexordiolibrihaecad funt

lnclpthxadrageümale de Henbus Iäplentlae

peroptimum editum et compdatum per e-

Dre

gregium facre theologie doctorem . Ma-

grum Ambrofium fpiera taruifinum ordi-

&i

nis fratrum feruorum Sanctae .. Mariae ad

DEI laudem et eius matris totiusque curiae

hi

fupernae. Affit engo prmcxpernrgp Maria

13eo,

Que-

BIBLIOTHECAE,

307

Sub fine vero fequentialegunturz:

Qladragefimale de floribus fapientiae per-

optimum per facre theologie profefforem

IC,

eximium fratrem Ambrofium de Spiera

'Taruifinum ordmxs feruorum fan&ae Ma-

d

"n

yiae virginis intactae Chrifli lefü genetricis

[

I

gloriofíffimae eleganter editum ; et per

]

Magiftrum Vendelinum de Spira alamane

10

tilí

num in vrbe Venetiarum littetis eneis ime

li

preffum : finit feliciter anno domini mille-

ib

fimo quadringentefimo feptuagefimo i'exrö

1

die19. menfis Decembr,

LXXVII

Chronica Carthufienfis, quae fafciculus tetoe

, porum dicitur Spirae £.

ä

Deeretalium L, V1 f.

ia

in fine haec adfunc?

. Preffosfepe vides lector (tudiofe hbeïïbs,

ä

f

Quos etiam gatides connutnerare tuis

di

Si fuerit nitidi terfifi dogmata digna

ad

Contineantet fit litera vera bona

J

4

Difpeream nifi inuenias haec omnia iniftis

rid

Quos preffit Wenszlers ingeniofa manus,

Infigne et celebratiffimug optis Bonifacii 0«

üd

£au

ARCANA

T

306

—

&aui quod fextum Decretalium appellant

In preclariffima vrbe Bafilienfi ingenio et

arte Michaelis Wenszlers Impreffum glo-

riofo fauente Deofüis confignando fcutis

feliciter eft finitum anió domini feptuage-

ERE ENININ OE TSPINENSUENINON I ER NIIMEN REU E EE EE EE

fimo feptimo poft millefimum et quadrin«

géntefimum quarto ydusDécembris.

LXXVIIl

Accxalolus in Ethicár Atiftotelis Florent.

Finislibri hic eft:

Donati Acciaioli Floreütini expofïtzo fuper

libros ethicoruni Ariffotelis in niouam tra-

ductionemTohannis Argyropyli Bizaritini fi-

äl

nit foeliciter.

Impref(fuin Florentiae apud

Sanctum lacobum dé RIPOII MCCCC

LXXVIII

CDXXPC

Matth Farinatoris Morahtates f Lumem

Animae. fol.

In fine haec adfunt ;

LiberLumen Aninie dictus fehcxter*exph-

cit. Quipoftdiutinam occultationem diui-

nà cooperante gracianon fine magnis labo-

nbus

,:ä

BIBHöTHECAha

267

:

nt.

ad laudem ommþote*ïitxs Deii tonusque

et

- triümphaütis eéclefie honorem et decorem

lo-

átque i maiorem frücturi 1päus militantis

ILIS

;ïï

cclefiae piorürmque filiorum fiiial viilitda

W

tem flagrieis cara&embus prisium i& lucem

ï

Jfls

eftproductus annoque à natiuitáte Dómini

iriillefimo quadrxügenteiïmo Íeptuagefimo

i

fióno quaita feria poft vdaltici funïma cum

diligentia completüs:

LXXX

- "[h;de Àquino de Veritate Fidei Cathohcae

per

Tds

coritraerrores gentlhüm Ven; fol.

lf

Fiater Petius Albüs íancdti CantlamVenetus

ud

theologus patauinus in epift. àd Petrüm Fie

geuum; Vefeturi theologum et Àrchiepi-

ícop. Lorkirenfem fub finemaddita: Eam

mfuper ; iiquit; Corret&lonem nouam Nie

l

colauslenfor Galicus Vit inpritnis Catholi«

Cüs: erga omnüesgratus: beneficüs : libera-

lis: verax : conftads: paleritudine: maghie

li-

tudine fidelitateque iriprimendiin tototer«

Jl*

garum orbe? pace opinium dixetinij pri«

0

i'nus iiràt etiàm éeleritate : noftia lidc teimia

us

Ü a

þeüsï"

308

ARCANA

peftate veluti fingulare munus celefte nobis

impreffam Venetiis dedn-a MCCCCLXXX

ydibus Iuniis.

'Th, de Aqumc Probïemata Quaef'c PrimiSen-

tent. Col.f.

In fine addlta efthaec commendatloms for—

$

mula:

C

"Vigilantiffimo corre&um ftudio lmpref'

fumque per me Henr. quentell colonn. inco-

lam fexto Idus Iunias fimtfellcner

BibliaLatina Fol.

Inprima ftatim hulusVolummls plagula haec

manus poffefforis adiecit :

Biblia Magiftri Ludouici Goez de Werdxs

Rector. Scolarum in Drefsda 1482.

AnnoDomiti 1496 ipfo die Simonis et Iu-

demane hora 7, in ftuba aciali fub Capella

caftri Lipfiae fuit mihi Ludouico Gez Were

denfi collatum altareSctor.Aplorum Petti et

N

Pauli inCapella f; crucis Dresden fitum ab ill-

N

mo PrincipeGeorgio, qui eo anno et menfe

duxit Iuditham Barbaram Sereniffimi régis

Poloniae Cafimiri filiam in.vxorem Lipzk

N

prefentibus proceribus priucipibus ac Baro-

nibus

'Eabu-

309

BIBLIOTHECAE;

bis

| ."Tabulam d&pi&am omniäque alia ornamenta

H.

X

praefati altaris propriis meis expenüsgcom-

páraui.

'in.cepit incrementum mons

ln-

. Annoprecedenti

S, Annae

)

Sub finem verolibri h:a,ec formis

typographi-

cisexículpta inueniuntur:

f

. Anno incarnationis Dominice millefimo

quadringentefimo octuagefimo. Mai. vero

. XLoctauodecimo Hoc infigne Veteris no-

uique teftamenti opuscum canonibus euan-

(

-. geliftarumque Concordantiis in laudem et

gloriam fancte ac indiuidue trinitatis virgi-

li

. Bisque intemerate Marie impreffum in op-

'pido Nurnbezgenfi per Antonium Cobur-

u-

ao um cmpremenerse

gerprefati oppidi incolam induftria cuius

la

/"quam diligentiffime fabm factum finit feli-

fe

citer.

N

SummaDecretorum

Hdüienlis. f.

l

perlo, Zainer,f.

:

Sc,glaCdeliVlmae

LXXXI.

aA

I$

"Th. d

ö'—Aquin? seggndum Sc'rip?tum Venetiis

k

FOl..

)o

um

'Th.

*

À

Jw

U

310

ARCAN UA

dqeecem

Th de Aqumo SUPer tho L Sentent ibid. F

- Baptiftae de S, Blafio Tr de A&lombug et

naturaeor, ibid, fol,

f

Bernardi Sermones fugra Cant, Cant. Raüq-

chii, F

Io. Caïdemm Tabula, au&ox itàtes et f&:nten-»

tie biblie. Spirae

Clemehntis Con&xtuuones Spn*ae fol. fa&ere

Petro Drach,-

......

. Bialogus Creaturarum 1ucundxs fabulls ple-a

l

fius €ol,

(

Decretorum Grauam Godex Baül f geg

Mich. Wenzslerum,

L

Galenfis Summa Collationum ahg nommg

Com mumloqulum vogitata f

-LXXXII,

K

Alex,ab Ales Summa Theolog Pmcä IV.

Norib, fol.

p

Aftexani Swnma Cafüum N0umb £

Digeftum Vetus Mediolani 1mpr.f

..... Digeftum Nouum xmpxefïum per M. Io, Sy-

g4

ber, Almannum fol,

-Ipftituta et Decreta Mediol. f

H

Diges

BIBLIOTHECAE

311

Digeftorum Libri 33 ibidem.

h

j

Mundim Anothomla

Fuv emeadata ab axumo artium et medxcme

. doctoreet magxüro Petro Andrea moriïano

Jc

d'Ymolain almo ftudio Bononie cyrurglam

le

lsgentc Coadzuuanubus Mgro Io. Iacobo

Caraia de Buxeto et mgroAnthomo Fraíca-

[

ria Januenfi cyrurgie fludentibus impreft.

perIo.de Noerdlingen et Henrieum de Har-

Jem focios anno domini 1482.

A

Jacobi de "Theramo Compendium Breue f

T

Confolario Peccator umGoudaeBac peï Geraxd

Leeu. l:

LXXXHI

e

'.Bæ tholomaeus Anghcus dePr aprxetatxbus

rerum Norib. f,

- Boethius de Coïxfo!af phxlofoph eum ex-

pof. Th.Aqu. -

»

Decretorum Codex Medxo!an f

- Jordsni Opus ?o&xllamm et Sermones Ar-

ent.ÉÍ

Pauli Qmæ Hlüorxa Venec. £

!

UA

LXXXIV

*

äï

$19

ARCANA

b

——

LXXXIV

6

Bernardini de Parentinis Elucidarium ommum

K

dlfücultatum circa afäcu.m miffe concur.

. rentium Colonie impre(fum per lo,Gulden*

L

fchaeff ciu. Colon

Decretorum Gratiani Codex Argene 1mpenfis

- Io. Grininger.

Gottfzhalccii Praeceptorium legts diuinae i im«

preffüm perIo.Guldenfchaeffciuem colon.£,

H. Herpff Se:m,cmes de 1emperc et Sanäs

' Spirae f.

Fr. Martini Decreeum cuu: Margarita Arg. f.

Simonis de Cremona Poftilia fuper Euang 'er

Epift. Reutling,

;

LXXXV

Bonauenturae Sermones de Tempore f. Reutl.

Ciceronis Liber de Vniuerfitate per Georg.

Vallem Venet.f.

Concordantiae Maiores Lat. S. Tacobi prrae £

Digeftuminfortiatum Venet.f. impreffum arte

etdiligentiad. 15. Nou, Ioannis et Gregorii

Fratrum Furlinienfium

Digefta.fol. -

Guil, Durandi Speculum Iuris Venet, £.

Guil.

BIBLIOTHEC AE

313

Gufl Dm qul chcrtormm Iurls f

FO[C&IIUUH&»FIQ,& contra Chrlülanae üdex ini-

[

micosper Anton. Coberger £. -

:

[*

Leonhauh de NögarOhSL de Beautudme,Vm-

cent.f'

i

|

T.Liuii Pataumn Decades Taruxf' E

Macrobii inSomn, Scip. L Ilet Sammal L. VII

Brix.f.

[l«

Miffale Ecclefiae Mifenenfis.

I$

Cum in Dioecefi Myfmenü effet magna pe-

nuria Codicum miffalium fecundum ordi-

nationem ecclefiae leenenfis : lidem ma-

ä;

g

gna ex parte Corrupti ac Deprauati effent:

reuerendiffimus dominus. de Weiffenbach

memoratae ecclefiae epifcopus animaduer-

Ü

|

tensofficii fui effe eiusmodi penuriae oc-

gq

currere atque promderc vt ex facili codices

f

quam emendatiffimi haberi poffent, proui-

deque in eamrem intendens, vt et optime

[

emcndmntur et emendatl unpmmexentur

curauxt Ex auctoritate i itaque et juífu fuo at-

que expenfis prcf'ens opus Miffalium [ecun-

dum rubricam ecclefíae myünen[is Caftiga-

[0O 0

J

U 5

314

ARCANA

H ;

r

vt

tumatque emend( tumpnus 1mpreifuni:i)er

Cl

Petmm Schofferde Gemshexm jn nobili ci-

uu:atc Moguntma hmus 1mPreïfümae artrs

M

inuentrice elunamcegue prima anno incar-

Fi

nacionis dominice millefimo quadringente-

fimo o&uagefimp quinto XXVll dle Menfig

Iuniifeliciter eft cqnfummatum

H

Platma de Vitis Ponnficum f

hn

Prima ParsSummae f,

la

PrimaSecundae et Secunda Secundae Bam f.

I

Sermones Q;adragefimalcs Thefaurus nouus

nuncupati f.

Vincentii Beluacenfis Speculum Naturale P.I,

II Noz ib. f

i

LXXXVL

Aeneae Syluii Epiflolae Norimb. P

Alex. Ar ioftide Ferrama oxd Mmdr. Tr. deV-

furis Norib.4to 1mpreff Baltas de Hyrberia.

De Alex. Magni Reg. Maced, Praeliis Strasb,

Barthol, de Chainis Ccmfemonale Mediol: 4.

Petri de Crefcentiis Bonon2 Opus Rurahum

Commodorum Arg. f.

&.,bxomconLatmum cumSuppIemenns f

"Cle-

B[BLIQTHECAE

31$

xl

XT

Cle'nmïems Conihmg;mes Baiil. per Ithh

4

YVVensler. £.

ts

Decreta Qrcgomvmmf;

if*

Figurarum Bibliefru&tuofumet vtile campen-

(*

dium, qvod et auncäa; äxbhe repemörxum

li

nuncupatur, $..

K

Horatii Opera Vemät, ä

Inftituta et Authentica f,

Iacobi Philippi Chronicornm Supplem f

Profper de Vita Cangemplatma, actuali, dequa.

US

vitiis annexis et virtutibus 4.

"Tertia Paszummae.Ven,f

)L

Vincentii Beluacenfis Speculum Do&rmale,,

Nor. f

Vocabularius Breutloquus,cum arte dlphthonf-

gandx, pun&and1 et accentuandi Bafll, £.

LXXXVIL

Mag. Bernard de Gordonio Tr; de vfums et

Cautelis Urinarum cum Tr., de pu!übus im-

preff. per Andr. Gall. £.

Conradi Celtis, Protucii, Profeutxcum, ad D

Fridericum HI.pro laur eaApolhnamNomb 4

39 Chryfoftomus fuper Matth Cplon £

lo

316

ARCANA

lo. Abbaus'szcell Cmcordannebzbhe etCa..

x

nonumcum.titulis Decretalium. Bafil.

k

Io. Gerfon. Operume

1V Argenæ pet

É

- MartinFl

Petri Lombardi- Taäms .Sentemmrum cum

ConcluflombusM Henr. Gorichetna. Baf £.

D

Malogranatum Compilátum a quodam vene-

rabili Abbate Monafterii aule regm inBohe-

miaord. Cifterc.£

Petri Hifpani Copulata tractatuum et pame-

Y

rum Logicalium iuxta do&trinam Colonie

inburfa montis regentium; in, Colonia apud

- Lyskirchen. 4to.

Summa Hoftienfis fuper Decret Venct E

,

JTitui Decretalium totmsque luris Ciuilis

Ba£ £

S ViocentiiFerrar uSetmnnes de San&:s. Ca—

—^ Jon,

LXXXVIII.

Gml Durandi Rationale Ofücwr, &m.*BaE pe

Nicol. Kesler.

ko. Gerfonis Operaf.

D. Lanfranci Repetitiones Col* f.

Nlco-

317

BIBLIOTHECAE

Jds

E 100181 Abbatls Slcuhfupern.. et5 Decret.

Pasquini Opera. -

PetrideRiuo' Tr. de Anno, die etfema domini-

(ü

cae paífionis, Louan I per Ludouicum de

- Rauefcot.

«

Bapnüae de SalisSumima. Cafuum Nor f Par-

tesIV. Baf, £.

Diefieben wayfen. Maifter- Augfpurg Hans

Schónsberger gedruckt.f.

Valer. Maximi Factorum ac Dxäomm Memä.

Ie

- mabiliumJibri Venet. £.

d

LXXXIX.

Albumafaris Opus de magnis conmn&:om«

bus, annórum reuolutionibusac eorum pep

fectionibus.finis ita habet:

Opus Albumazarisde magnpis coniunctioni-

bus : Magiftri Io. Angeli viri peritiffimi dili-

genti correctione: Erbardique Rattoldt vi-

ri folertis eximia induflria et mira impris

p

mendi arte; qua nuper Venetiis : nuncaugue

ftae Vindelicorum excellit nommatxfümus,

Pridie Kal. Aprilis 1489.

Augu&mx Opufcula plurigna, quibus accefü::

)4

Poffi-

3'8

li.

ARCAFA

"hf"fw

Pofïidomus de Vita Augufhm Argeüt.f if

penfis et operá Matt; Flaccli;

PetnBergam Dictionari B. fäi:!ï!ä

ff

RobefcxHolckOtfuþefL,Sapænïïäöääutl £

3

Io de Langer dé Bolckenhayn'Tv. de Cenfi bus'

* fubtitülo Reeriptiosis: 4jtó;

Mammotre&us i.e, Liber Expofitionis totius

*s od l"s

^^ biblieac a/)mum,

ml

ü ec*cleäa äeölfänmt

ä

Árgent. .

Richàardus de Media Vxlïa fupei"lVg Sent'.Ven,f

Defideri Spreti Defcmpüö Vrbis Rauerinatis

Ven 4tof

Xö

;

äl

Aegläu de Roma Ord. Eremi. $. Augufïm;,

"Theoremata de Hoftia Corfecràta Col. d)

Petri de Ailliaco Serinóres Árg. £

T h de Aquitio fuper TertiolibroSeüt, Ver.£.-

G

e

$

Opufitla, in quibüs ómnis

phllofophxae ét diuinarum. fcriptürarum

theoremata eft comiplezus, Veri;

|

a

s

Quaeftionesde Potertiá Dei; Ma«

lo, Vhioüe verbi iücarnati, fpiritualibus

éreatüris; ánimá; virtutibus Colon, £. per H.

Quentell

"'Eh.deé

TAX

Bmuoi*ni—:c Ag

3'9

1l

'Th deArgentma füper IV. Libr. Sentent Arg

per Martin Flach.f.

Matth. B()HiprftolaeFamxl et Iectmdae,Man-

tuae "

SJ

ïïo'bem Caiaöcmh de L1c1o Opus de Laudlbus

" Sanctorum prraeper Petr Drach.

B

Modusïegendt abbreüiaturas in vrroque Iukis

f.

Proceffü. Argent.£.

Kicolai Perotti Corni Copxae Ven£.

Suetomus de Vitis KII. Caefarum cum Para«

f

I$

phraft Anton, Sabellici Ven,f,

Vocabularius Vtriusque lüris ; Agg. £,

Dieteutíche Bibelin 2 Thellc Augfpurg fol.

XCL -

l

Alberti Magm de Mmerahbus L V Paple pcr

Chiiftoph; à Canibusf. *

Atishielai Cantuar. Archi-epifc. Opera Nor.f.

l5

Antomm Aicthp Florent, Ord. Praedic. H1--

" fortaleie. Chmmcal?arteslll Bas f

"

Biblià Latina Toriii 1l.£,

Bonauenturæfupeth Libr. Sentent, Ven, f.

5

aiïiodoæusmPfalteuum Bas. £,

Aligh. Danthis Poetae Itahm Caxmina É €o-

ó

moedie Ital. Ven. £.

?on«

l

320

ARüANA

La

Hortus Sanitatis Mogunt. £

Infine leguntur fequentia:-

Impreffum eft autem hoc lpfum in mchtä Ci«

l

uitate Moguntina que ab antiquis aurea Mo*

guntia dictaac a magis id eft fäpxenubus vt

fertur primitus fundata, in qua nobiliffima

ciuitate et àrsac (cientiahec fubnhfïima Ca-

racterifandi feu 1mpmmend1 fuit. priu

num

.....

inuenta; Ímpreffum eft inquam fub Archi-

prefulatu Reuerendiffimi et dlgmüïmx prin-

cipis et domini Domini Bertoldi archxepþ

fcopi Moguntini ac principis electoris, cue

jus feliciffimo aufpicio graditur, recipitur

j

et autorifatur. Anno falutis Millefimo Qua-

dringentefimo Nonagefimo primo. Die ve-

rolouis vicefima tercia menfis Iunii,.

luuenalis cum Comment. Domit. Calderm:.

1

- Xen. £,

Plam latine reddltus per Marfilium Florenu-

num Ven.£

Vegetiusde Re militari Romiae 4.

XCII!

Angeli de Caluafio Summa Angehca de Cafiæ

bus Confcientiae Nor. f.

Th.

BIBLIOTHEC AE.

32X

Th. de Aqumo fcupta fuper LL. IV Säntent.

Baf. fol.

ä

l&

Bernardini Caruaial. Oratio de eligendo fum—

(

ä

o Pontifice Lipf. g.

Macrobii in Somnium Scipionis LL. 2. et Sa-

ld

turn. LL. 7. Venet,

ad

Fr. Micbaelis de Mediolano Sermonengadra-

gefimales de X. praeceptis Ven, per Io. et

!

Gregor. fratresde Gregoriis

S, Vincentii Ferrarii Sermones de 'l'empore

Norimb. per Anton. Coburgerum f

XCIII.

]s

AUgufhm Epiftolae Baf. per Io. de Amerbaehaf;

jf

a-

"Chronica Latina, fol,

En colophonem Voluminis!

ä

Adeft nunc ftudiofe lector finiis hbn Cronis

]

carum perviam epithomatis et breuiarii

compilati opus quoddam preclarum et a do-

€iffimo quoque comparandums Continet

ilo

enim gefta, quaecunque dighiora funt nota«

tu ab initio mundi 4d hane vsque temporis

noftri calamitatem, : Caftigatumque à vitis

doctiffimisvt magis elaboratum in lucém

|

ää

X

gros«

3n

ARCANA

r AR

prodiret. -Ad intuitum autem et preces pro-

uidorum ciuium Sebaldi Schreyer et Seba-

ftiani Kamertnax&er hunc librum dominus

aT

Ántonius Koberger Nurenberge impreffit,

Adhibitis tamen viris mathematicis] pmgen-

dique arte peritiffimis, Michaele W Ong*'

muth etWilhelmo Pleydenwurff, quorum

folerti accuratiffimaque . animaducrfione

tum ciuitatüm tum illuftrium vu*orum f-

gure inferte fünt.

Confummatum aütem

duodecima menfisIulii a. falutisnoftrz 1493

Conradi ex Fagis dicti Wlmpmae']?x deEr-

roribüs phil ofophorum in fide Chnüzana

g

Ariflotelis Commentatorum: Aumänn*e et

N

;ä

Alkindi cum confacitiónibus eorunäem;;to

Jo. delanua Catholicon Lugä f

"Lombardica Hlüoua alias Paffionale Sanäo-

^ orum Baf:perNic. Keslerüm..

Pauhm de Lemberg Tr 1Iogium Anrmae Bi*un-

- pae Mor.

f

|

Rofeum' tüefioriale dxumorum elquä&lm

| ]

noui videlicet ac V.T ; corpendiofe conten-

tinum fingulörum cotibs biblie principllio-

res

[

BIBLIOTHECAE

328

E sl

Üv

res materias cápitulorum copxofe per car-.

Dd«

minaexpreffans, Nurnb. per Frider. Kr euf-

1US

ner. 4to

fit

"T hefaurusi, e, Sermones de Tempore et San—

ä

an.

&is Tomi Il 'Arg, E

ul

S. VincentiiFerrarii tractatus breuis omni f'ca-

D.

. tui Chriftianae religionis peruühs de inte-.

m

ne

riore homine mformauuus Magdeburg ar-

It

te Mauritii Brandis. 4

EOV

2)

Auguüxm diuerfà Sermonum Operaf.

Auiani Apologus cum commento, AtO-

41-

Bernhardi Cáfus Longi faperDecretales, Arg. »

na

H

e

Nic, Dorbelli Ord, Min, Curfas libror. philo-

foph.ration, fecundum viam do&oms fubtie

10

lis, Scoti, Baf per Mich. Fürter.

Fortahnum Fideicontra Chrn&xanae üdex ini-

On

. micos Nurnb. 4 ;.

n-

Sexn Tulii Fronmm Stmtegemauc. L1b11 W

Rom. 4to

Petri Quesz de Es-lmgexg "Tr, de- quaeü vtrum

H'

appofitio in. grammatlca fit nugaüo in Logi-

:)-

a? Lipf..

X* 2

Re-

j

&

y

334

ARCANA

Reparationis Librorum totius naturalis philo-

fophiaetum pro Dominis Albertiftis quam

lo

etiam Thomlfhs 4to Colon. per Vlricum

Fell

[99]

Regertorlum in PoftillasFr. Nw. de Lyra fuper

V.et N.T. 4.

Michael de Vngaria Sermones per. Annum, At«

gent. 4tO -

XCv

h. deAqume Commentarii in omnes D, Pau«

li Apoftolit profundiora theologie accurate

. dilucidantia Baf £

*

Auguftini Sermones de Tempore et Sanctis

Baf.fol.

BernhardiSermones de Tempore 1b1dem f.

Bonauentarae Operum Variorum Partes]H. As«

gent.f,

Sebaft, Brandt Convratuï*ati*o de Ccnfoedel d-

tione Alexandri Vi. Papae eic. Maxnmhani

1495 facta.

$. Gregorius füper Pülmos Poemtentxales Mo«

. guntiae perTac.Medenbach.gvo,

Henmm Inültons Ord. Praedzcat. "Tractatus

varii

3IBLIQTHECAE

327

H

varii contra errores aduelfus Sacramentum

]lo

dm

.-EuchariftiaeNor,

Io. de LapideRefolutorium Dubiorum circa

T

celebrationem miffe occurrentium, 8vo

Guil.de Occam füperIV LibrisSent. Lugd

por

"'Thefaurus Mgri Sententiarum cum plenisfen-

tentis

Àf«

Sermonarium decommendatione Virtutumet

reprobatione Vitiorum editum perR. P. fra-

QUs

trém Mich, de . Carchano Mediolanenfem

Ord. Min, deobferuantia pconem aplicum,

d

Impreffum Mediolani per Mgrum Vlderi-

cum Scinzenzeler anno domini 1495.

di

lacobi Wimphelingii $letftadini Salpho pr-

rae 4to.

XCVI

f

Aeneas Sylums.æ de ritu fitu moribus et condi-

g

cione theutonie def'cmptlo 4, impreff. per

r

Baccalaur. Woyïgangum Stockcl de Monas

i

co Leipzik.

. Alex. ab Alesin Pfalter, 'Ven. £.

[«

Antonini Archi Ep. Flor, Ord. Predicat. Reper-

torium tetius Summe Partes IV. £ epera

ts

et

* 3

n

ARCAuA

326

etlmpenlis-M Io.TrechfeI alemanni. ^

Th.de Aquino Quaefhones fec L1b11 Secun-

dae*Pamg "Vén.f

.

L

Tr' de Ente et Efïemxa

Ven,.foi

H

Begnaröm &4Buüa .rä Sei aph Fr.anc, Mau-

riale Arg L

Bgnauenmfae Sermbnes de Tempore et San-

$

Cis cumcommuniSanctorum Hag A.

jac. Carthufienfis Ti F. de ammabus exuns äcor-

poribus 4 -

ä

M. Laur, Corulm Nouofor, Stru&ura Carmx—

num 4. Suidnizii

Deftructorium Vitiorum f,

In fine haecleguntur :

Infignis notabilisque compilatio haud mo-

dicum cuique ftatui' conferens omnelgenus

vitiorum fuis cum fpeciebus clariffime eui-

denterque eradicans. " Obidnon immerito

Deftructorium vitiorum nuncüpata a cuius-

dam fabri lignarii'filio, maximam ad eccle-

fiae vtilitatem AnnoM CCCC XXIX colle

&à. Denouo Mureiniberge per Anthonium

Ko-

P.

»

BIBLIDT'HECA

ER A iU. Lpac: MMARRN

317

Koberger exactiffimecor re&a t acfüummo

!n.

ftudio impreffa, ad laudem Summe monadls

XII. Kalend. Octobris Anno Domlm Mllefi-

(

t2mó: quaäxmgenteiïma nonagefimo- fexto

finita.

*

j

Hieronym. de Ferraria Compendlum Reuelaa

- fionum Vlmae f.

[l«

S, GregeruPape Libri Dmlogorum Bas 4 .

ï& j

[ À

d

Moxralia f. ib.

r

-

""Expof. füper Ezech, 4 1b

M Tafeph"ämnpeck de Burckhaufen Tr. dc pc-

ll

ftilentiali Scorraf. malade Franzos.4. -

Gu11e1 mi Paris, Ep. Opera Norimb.

g

[j

E

Opera de dee, Leglbus,

- Vittutibus f.

H. Herpff. Speculum aureum de precepus di-

—

us

uinelegis Bas. 4

ll*

Roberu Caráccioli de Licio Q Qxadra gefimale de

(o

pe&cahs'cum ahqmbus fermonibus an-

5

nexis, In fine haec leguntur

e-

Completum ad laüdem etgloriam omnipoten-

t

tis Dei et Virginis gloriofe Marie ac beatiffi-

mi patrisFr ancifci etnoui Sancti Bonauen.

a

AA

uen-

338

ARCAN-A

aqpeecep

uenture Qiïcnburg 4

lo.Pici Mirandulani Qpera 30110:1. f

Sachfen-Spiegel f.

Guil, Texteris de Aquisgrano Se;;mcnes 3 d&

6

Paflione Chrifti Argent, &

"Theologia Nacurahs fiue liber Creaeuraxum;

À

fpecialiter de homine et de natura eius, in

quantum homoet de his quae funt ei necef.;

fàriaad cognofcend,um feipíum et Deum et

k

omn debitum ad quod homo tenetur et ob

ligatur tam. Deo. quam. proximo, Azgenm,

l

nae per Martin, Flach. f,

XCVIE

LU

Auguflini Quaeftiones Lugd. Pt

Bernardi Clareuallenfis Ep:üolæcäc Regg;ms

domusfamiliaeque.Lipf A .

Brunonis Pfalteriam 4

As

CiceronisSomnium ScxpwnrsVeæä

Lauacrum Confcxgnqe omni

, Sacerdotumg

Lipf. per Conrad, Kacheloifeag

Eufebius de Praeparat. Euangel, Ven.f.

Gilberti Sermonesin Cant. Cant. Argent. f,

Mag.Henrici de Haffia Secreta Sacerdotum,

que

BIBLIOTHECAE

$29

que fibi placent vel difplicent in imiffa Ato

D. Fel. Hemmerlini Cant, Thuring. Opufcula

Bafil, £.

Guil. Paraldi Epife. Lugd. SummaVzrtutum et

Vitiorum Bat 4

Anton, de Rofellis de Ieiuniis Colen, 8

li

TextusSequentiarum i, e. Poftilla de Sanétis

f

Bafil.

lo, Tiithemii Oratio de Operatione diuini À»

i

moris Erf. 4.

To, Viterbienfis Gloffa f, Expoüuo de Statu Ece

clefie abanno falutis 1486 vsque ad finem

þ

mundiet de preclaroet gloriofiffimo trium-

phoChriftianorum in ThurcosetMahume-

thanos, quorum fecta et imperium breuiter

incipiet deficere ex fundamentis Ioannis in

h

Apoc. etex fenfü eiusdem litterali aptiffimo

cum confonantiaex iudiciis aflrorum 4

ConradiWimpinae deFagis :

Illuftriffimi famaque füperaethera noti Princi-

iset Domini, Domini Alber tijSaxonie Du-

cisetc. Bellorum illuftriumque actorum

l

epxthoma, idettbreuiufcula commentatio.

:

XCVIU

339

ÁRCANA

s

XCVHI

*ä

AlbertusM de veriset perfectis Vir tutibus, a-

lias Paradifus Animae nuncupatus Ar $4

Io.An. Tr, fuper Arboribus Confanguin. f.

Bonauentura decaftitate et mundicia Sacerdo-

tum «et-ceterorum - Altaris mnmümrum

Lipf4 .

|

Daretis Dhrygulrh&ona T101ana 4 1b

Fft, Maronis Sermones de San&15 cum Tx. fubf-

tiliffimis Bas. 4

z

Ludouici de Pruïiia Tmloglum Ammae No-

?

rinb.-4

-fei

l

Pauli Scriptoris Le&ura,

uam ediditdeclarando lubnhfïimas Deäoms

fubtilisfententias circa Magiftrumin pr imio

4!*

libroTubing.perIoan. Ottmar.

M. Ant. SábelliciP. L. Enneadum, Ven. £. z»g

HlemnymLSauanorolae Expof Pf L et XXX

s

Reg.8.

PC

Pauli Veneti. Loglca eurm Fauenum Commen-

L.

p9

- to. Ven; per Otinum de Luna.

Jac. Wimphelingii SletftadiniPhilippica. mlau—

dem. :et-- Défenfionem | Philippi. Comitis

eni

J BIBLIOTHECAE,

331

Rhenä Païat Bauor Duc. Arg 4

a-'

XCIX

Mt-

Th de Aqumo Summa de Veritateet Qxaefho-

4 mes da Potentia Col,

o

I)

Bedae Repertorium Au&orxtatum An&oæhs

cum Comm, Nor. 4

geveee s rl

Gabr.

iel Expof. leïe in alma Tubmgenfium

ordinarielecta £.

b

Petri Hifpani Textus Summularum Llþzk per

Mich. Lotter.

V

0-

Philofophiae '*äaturalls Compend&üm cum fï'g,

b

Lipf £.

TI$

Cum not. MSt exblbhütheca Ancü VVeya-

1o

neri huius montis ohm lud1 mag;fh i.

"T. Sacerdotalis de Sacmmentxs däq,le dn-unls

" Officüis Arg,4

X

Barth. Släygagsägecqþlm Peregrmämuä uae-

ftionum Strasbur g.4

Wendelini Steinbach Sac;rl Canoms Miffe Ex.

)ns

pof. ?Fubing,

SermonäesGrof'sgelahrten in Gnaden er lauch-

U

ten Do&gn; Iohanms Thauleu Prediger-

ts

df

Ordens

en

33?

ARCANA

Ordens we 1fendc auf den nehe&en waren

Wegk in Geifle 2u wandetn durch über-

fchwebenden Syi, viiuoracht von Geittes

ynnigen verwandelt in déutích manche

Menfchen zur Seligkeit. Leypz. 4. durch

Cunradum Kacheïouens

"3

——

Vitia Typograpliica extantiora:

pag. 7, liri, 7. legi debet inagnificurn,

*

12. * 96

e

concinnandi,

$

2I, * 12;

Sudetes;

&

$?. - 3

freud

&

Vatte£,

7*11'3

8

1277 lin.vlt

demums

$

Peifero.

I$1. * $:

L

172. * 19.

hoftro,

Li

&x9tei

17$; * :

16

208. * 8

O. Menckerius,

G»Q

—-—M

ZA

F

-

EE

C

....3

A —

NY

at

en

] Ii.

i

(

à

Es

u

*s

DN ATA

3

PU

UPU

:

Pa

EM

EM

EAU PA

EW .t?.i.lkpa.lrü-..ls.f.?. x

:

»

z

x

POPT IT

-

— (

-

i

-

-

—

ia

--

m

F

s

EEE

—

RT

-

-

-

ts

—

uà

m

T

T

U

P

o

*

Punr-

E

-

a

N-

i

W.

,

u

ER

-

aE

ES

€

N

x

"

i

m*

p

M

^E

N

E

DT

--

peccr

—

r

ES

-

T

:

d

at

i

-

-

38

-t

"

a

e

s

P

E E

—

-

ts

-

E

E

—

s.

RE

-—

3*

diet

Lj

g

M,

$

B

.M.

d

Es

A.

g

g

4

i

Hu

"

x

a

«

5

—

du

w

-

*

:

o

"m

*

ONS

d

du

a

F

E

-

EC

"—

*

.

z

A

E

b

D

P

À

-

d

n

E

d

E d

E-

TM

i

a

Á

T

x*

E.

7A

W

u

-

2

7

-

3

^

b

*

2 s

du

-

Yi

m

TM

-

*

"

EE ^

r

m

z a

a

E

:

*

"

-

d

E

2

*

T

*

x

aE

"-

T

E.

d-

z

E

E^

És

2

d

Y p

a

i

C

$

sE

— d

"m

N

Y

I

*

F

P

d

E

2

g

w

E.

L

d

E

s

d

Ut

i

d

5

:

H

a

H

^.

-

es.

E

i

z

L

P^

a

:

z

z

&

3

z

*

E

2

-

EC

"

TE

z

Mo

pE

»

E

D.

.

:

(

P.

3

"4

M

T

i

A

"-

k

":

EC

3

Á

F.

u

E

z

p

*

:

a

5

-

g

g

x

F

$

d

d

T

s

2"

É

EU

4f

"

zi

u

p

a

x

F

r

F

*X

P

g

&

2

"x

*

i

E

:

P

F-

2

ii

E

P

m d

d

d

"

:

k

a

2

E

um

adi

3

i

k v

E

d

d

:

E

"

EE i

em

Z

Y

X

S

W

R

9

ARCANA

eo

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

r

BIBLIOTHECA

O Baancee Q

o

ANNAEBERGENSIS-

ä

ä

in partes II diuifa

ä

Epiftolas L'X XII. fummor-

quorundam Principum clariffimor

;:

que Saeculi XVI ct XVIIL virorut

S!

nondum editas

nec non-

ä

ZAnnalium Typograpb.

g

vsque ad A. MD

Specimen complexa

EX

luci publicae expofuit

| i

CHRISTIANVS GOTTHO-

7

k

WILISCHIVS

6

5

LIPSIAE

sumtu Heredum Lanck1fchxanorum

4

Ánno 1730.

3

V

Y

--

- N

2

M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1