KeXXIII16 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Arcana Bibliothecae Annaebergensis Wilisch, Christian Gotthold R Dd m : àe. L us a i E. 2 ii a E a 4 E L m - E. p $ A d 4 E db 2 l m 2 2 : d E A a. 5 z " "a s r i " " TT E E d Qs " E E E sss a* * A r TE E. i^ " " ä à " a L . ET. W " x * E - a P * " " vt E s *h d £s E z - &t L z. T .,M MR d 2 256 " "1 : -a : d T p d - íi: 08 hr Z d $ 5 P - E d " p - 39 4 É a E . T p 3 * Es " s L. " Is * " - j d : 1. s st as j " i a Yi 3 T r i us ES * . o 3 * Pa d n W z 2 E /4 N- Ri . ". 9 k - H E P Næm ? E. d g /Wn.., * * ^ F " i x p i. s m Es 4 g E * - 7 T s , E 7 as xj TE E* r " L. MT d e" F - r r Es TA 7 7 * $ É - g * r df L [ 2 r i. 2 p 1 » £. F. F ; * dT sb p - h — * d & E M d 4 e E. aE E. g X E. * od p 2 P E E A * L d L. : E. "T : d d L: $ aE d " j b L. u d -H k EE LP E ET - i. F z & 2 " d & 4 Rab d- ii,r.am; - A x LP E 1 EEE ia i "- x ts a d U M o " Est RRE — as - EC gein r k s g r U P 3 . "E m P n RR M M en| E GE b - d a z A T z ln 1 LULIS UR s — h j $ E E s E k Es . TC A n M. s W sl d " L. oA E T xtz x - - " d- T. A: p Wi M [ x L i t i od j r m€— EE ,..M - m - od [— — ER — zj .z'/ lï:? & * 5 4 I EENS K E qdirm a 9 Y - n — E-——1 l: zää W x | : —— Ex—71 E-—— ; x —— wcxmcuaA —— 2 —^ 3 b — 77 N TEU E O UER ACOHIN WA TRODES cCEET M TTRGAORORYRTR CURT N 11 d IIIIII IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII TCR ERREES N LLOLEGRILLIZLLINDUET m ï mm n !lillllll"! THH EE i lilllil llhm!m ücthinrnrUIU UE EM 4772 mlmml lllkl iif —— WeeKer- P. ï —— —— ;! N12«5 11129955 U v LELHLIULEEUL TEUM UB Tübingen ."X aes E P ESIT 2 )JJ A CQQW f /7/73ä ; | : ] W —— M ss — - n E t tl — ARCANA BIBLIOTHECAE ANNAEBERGENSIS. 3 in partes lII d1u1fa | Epiftolas LX XII. fummorum - quorundam Principum clariffimorum- que Saeculi XVI. et XVIL virorum nondum editas nec non Annalium Typograpb vsque ad A. MD Specimen complexa luci publicae expofuit * CHRISTIANVS GOTTHOLD WILISCHIVS LIPSIAE Sumtu Heredum Lancklfchlanorum Anno 1730. : »ä» [ 9-* e- ez VALOU Gu d — £i e» F-] UWM [z- —— —— Ül ii Wertehees, geeieriu — - fvw b .Mbauä Wm - n«.w p , d zä RE USS 4 Ræþcläralet veré digna res eft theologo **cmdito, quam IO. GE R SO N, Cancellarius Parien- fis, 1) de fanctiffimo doctere ecclefiaftico, AVG VS'TINO refert, quod hic morti proximus intet alia fuiordinis viros iufferit T'enipli bibliothe- cam; quam Ipfe comparauerat,tanquam thefaurum optimum; fumma cura afferuare, affernatamque au- gere diligenter, Ipfe GERSON contendit. bibliothe- cam cum turri Dauidis, de qua regum fapientiffi- mus et réligiofiffimus Vates, SALOMO, in carmine fuo elegantiffimo canit; Sicuz turris Dauidis, quae -aedificata «f cun propugnaeulis, — :Mille clypei pendent ex ea,omnis armatura fortium., — 2 ). Poflea Agitur quam vna cum Rectoris officio bibliothecae, quae quidem Sceholaflica eft, in Templo D. Annae tamen condita feruatur, curam mihi ampliffimi cor- 'dätïfïimique Réi iam dictae Publicae Patres ante AZouem iam annos demand-auerant: officii mei effe eredidi, non tahtum Scholam pro virium, quas di« vuina bdïïig;xitas conceffit, modalo regere, et inuentutj 'Viam ad verám pietatern, eruditionem non fücatam, moresque compofitos et aliis probatos monfirare: fed bibliöiþebam quoque omni ratione Ornare, eius, p— que 2) L.de hude Seriptarum Q Wdear. I 2) ar. AF. & 4 que dignitatem aanlzäcare. Feci, quod potui in tam anguflis, qmbus tunc circum fepn fuimus, rebus* puluerem; quo fepultiweluti et obtecti in angülis qi b buslibet iacebant libri,maánt mea abflerfi;fi ngulö's-fuo, quo, me quldem mdlce, pertinebant, loco répofui, 'ïat eà; quae digna yidebantur, vt publicarentur , fedulo - annotaui.. Sed'imedios inter hofce al iesque eiusmg- - di conatus, quxbus in quartum annum mærquotxdlä- Hifto nos abores Scholaflicos, partim publicos, partim pri- [ uatosinfudaueram,litterarios et hiftoricos,euocabare fchola, tanquam : ecclefia minori ad faiorem, ad Frexbergenfem,mquam, coetum verbo dei et: exeme. pload regulam verbi diuinicom Poüto Pafccndum m— Et iam. parum aberat,' qum leue. füitaendumque. 'hoc opufculum aeternis traditum tenebris perman*- üfTet, nifi fides publice data fuiffet hberahdä "Tuumn. du 1g1tur, Lector Honorande, eft, vt Plagülas haTce fa- e tis mcultas et lmpo litas aeqül bemque confulas Cupit yunt omnino mixta praeftantioribus lii z Tl d Dusis 'eiusmodi collectionibus inferuiendum eft ommbusï- Iel pi rnein "* d 'alii tliéologica, alii 1ur1d1ca,.a ii medié& aötp hylïc? Obfor 'alii hlüorxca,lltterarla demquc alii, re m&mt forte Qu ei *fmguk, nifi multum, tamen aliquid ad palatum fuum ibi "Beic inuenient. ?Tu vale et conatibus noï'fhs fau . ; parti Scr. e mufeo Fre1bergae 'ad bafilicam, 1pf ; ld. Apr. Ai,O, MDCCXXX, que,f x €- OC ET a AR- | potui inj — 15, rebus — ARCANA silis qq | BIBLIOTHECAE losfuo, äpoüli;?et ANNAEBERGENSIS * fedulo. ! eiustrge SeCuo I. quotidi"a- . Hiftoriam de ortu, progreffu, prac- rtm pri- feniique Bibliothecae conditione 10cabate. exponens, em, a l. et exenm xdurtite A&ïcuïi , quod 1a1n per Dei gratiam viui- mus, ea quoque inter reliquas felicitas l'uin leue eft; quod Bibliothecae, omnibusfere lo- pe;mati' Tuurd cis;in comtrnunes vfus patefiant et reclü- ufce fte da'ntur. Alia enim jam hominum animos oc- i (ulas, E cupát opinio, ac auorum atauorumque menti- bus infedit: qui quippe bibliothecas, litterarios " fed il UE rei publicae thefüuros, firmiffime obferare, obferatas claufasque, ab omni hominum afpe- j: forie . €&u etacceffu, fanctiffima fide tueri, librosque ijifullm ibi, partim cum tineis blattisque conflictantes, Hs(lfaUQo j partim,fitu et fqualore veluti feþultOs,*Obrutos- "'rd.A'*pr"- | que, et magnam faepe partem, arrofos et feme- L i'o.s, captiuorum more, catenis ferreis alligatos, À et AR ARC;'&NA 2 et ab&ruüfiämis ängülis repofitos, ae;el'nisqixe velutitenebris,etnocti perpetuae deuotos,reti- nere, füi effe officii, ftatuebant. — Iam vero rei litterariae incrementa vel eo ipfo haud leuiter adaucta fünt, quod nullus tam obfcurus locus, nulla tam ignobilis vrbs, oppidum nullum, iri- veniatur,quin ibi quaedam füpellex libraria , in publicos víüs comparata omnibus , quotquot eiusmodi deliciis oculos fuüos animosque pafce- 1 re cupiun.t? patgfcat promþi—fïime, er-inferuiat.j II' : Iínia, Germaniae, immo totius Europ*äe, clariffima lux atque ocellus, quemad- j modum omnes artes, omnia praeclara ftudia, ä quae etadmirabilem habent dignitatem, et per- gratam vtilitatem, in finu fuo nutrit, auget et tuetur; ita veluti in compendio quodam, re- praefentat, quicquid alibi magnum et inuiden- E dum eft, atque copia ejusmodi vrbium abun- à dat, quae bibliothecis inftructiffimis mirifice pulcerrimeque füperbiunt, et exfplendefcunt. m ä Quis enim eft, qui rerum in patria lnoü;-ra ta D fit BIBLJIQTHECAE; : 3 liv fit ignai'us', vt rfefciat, quám Attalicis eiusmi o&i tl opibus regalibusque gazis, vrbes pleraeque cla- ["! ( riores gaudeant, affluentiffime ? : r 3 iil fl* : ln Oh'ra quidem Annaeberga, poft tot rioria ot N tium iritercápedines, et ad extremos al [ tiffimosque; qua Boiohemum tangit Mifnia, N angulos latet, et reliquis Patriae oppidis vltro cedit: id tatuetr habet, de quo impenfius laete- tur: d primis flatim vrbis iricunabulisetiactis (, fundamentis, fe ciues habuiffe, qui litterás co- d luerint, et de colligenda fupellectile litteraria, il inature adtiiodum cógitauerint, WNori &ume« T rus libtorum, non dignitas et excellentia; honi & magnifici, fumtuofi, aut mirrio cedro'qüe illiti et exofnati, codices, hane bibliotliecam com- mendant,fed antiquitatis venerándáe réliquiae; n- atque felectior apparatus; — Quamobfem di- CC gnafemper haec noftra efthabita, vt inter prae- Y flantiores Mifniae bibliothecas referretu. Pti- ul inus omuium fuit, GEORGIVS HENRICVS Á A2 GOE- 1 4 ARCANA C GOE ZIVS, 1) qui pubhce pauca quaedam de. ipfa narrauit £ pauciora vero GVIL. ERNEST. TENZELIVS 2) BVRCARD: GOTT- et o . f]79À HELF: STRVVIVS 3) et. CHRIST. ] IVNCKERVS. 4) Rem omnem de ortu, incrementis, et praefenti bibliothecae huius flatu pauciffimis hlS expediemus, IV *Ui quidem natales füos debeat haec No- | ftr anon fatis,vt veteriRomanorum formu- la vtar, liquet: illud tamen certum eft, GEOR- GIVM, Saxoniae Ducem, qui primus vr bem hanc condidit, omnemque fplendorem ipfi de- ditet dignitatem, eamque vnice dilexit, aufpi- catiffima quoque initia bibliothecae fecifle, dum fedulo curauit, vt ex Ludouici Goezii, qui (cholam Dresdenfem tum regebat, et Georgii a con- um 3) In Nouis Litteraviis. Gevmaniae v703. p. 449 2) In Bibliotheea Curiofa a. v703. p. 460. 3) In Introdu£lione in notitiam. Rei. Littev. ex ea':tzong 1729. p- 356. 4) I Difcours 908 bcn eäad)f,[ Bzä/:of/aequen P. 4- ; BIBLIOTHECAE $ FA a confeffionibus facris erat, füpellectile, qui- dam in hanc noftram tranfirent , vti illud, ali- . quot libri adhue füperftites, Goczz; nomine no- T tati,abunde comprobant, etteftantur. 5) Circa idem fere tempus alii adhuc libri ad noftros ac- cefferunt, et illi quidem, qui I». Pfzuningki?, in IU hac vrbe tum fàcris defuncti, ftudiis inferuie- runt quemadmodum in Annalibus huius vrbis ad a. 1501. annotatum id inuenimus , hunc in modum: JDa 4. z501. Iob, Pfennig. eutweicht, fó ( kommen feine Bücher in. das. Barfüffer - Klofter,und ! von dar in die Bibliotbec. €) Poftea quoque M ex Aede,quae S.S. T rinitati folemni formulaet 2 l ritu dedicata quondam fuit, quidam libri huc le- trans- p y $) fta legztm in quzbusdam libris baec formula: Libey le Magiftvi Ludovici 69 Werdenf. Pvincipis G EO R- llll GII fumiliaris facerdos 150j. gll 6) De quo inter alia teffatur fequens libri cu]usdam de- j dicatio: Praefens volumen pertinet. Domino Toanni SMennigf facre pagime Profeffovi fidentifJmmo vevbi Domini praeconi deuotiffnmo illuftriffmorum. duo- vum . ducum Saxoniae €9c. praedicatovi ac ovatorz m bumanil]imo. fobannes Novdlhng 1497. quarto. men- Jfs Julii &n caftro ducali. Dvesden 6 ARCANA ransportati, iam certam inter reliquos fedem accepere. Ab exiguis his profecta initiis, mi- p rifice indies poftea creuit haec Noftra,et haud p f contemnenda fümfit augmenta, quae partim li- beralitaset munificentia, modo do&dïïmorum V hominum, modo ciuium covdaufhmorum, praeftiterunt: partim vero impenfae in id funt, collectae in folemnioribus et fr equennombus e conuiuiis nuptlahbus pe(.umaeg f M Dcus, quo repofita confpicitur haec füpel- L lex libraria, fuitolim Sacellum in aede D. Aaunae facra, quae quidem huius loci báfilica eft, Poít 1d tempus, ab a. 1558. feceffum et commorandi locum,in quodamScholae contu- bernio inuenit: tandem, poftquam per inte- ï £ros nouem et fexaginta annos,ab omni pericu- lo,licet vrbs haec bino incendio magnam fere partem confümta fudï'et, tuta heic habitauerat, rediit d. 8. Octobr. a. 1627. in Aedemiam fu.. pradictam, vbi ad latus dexnum Altanum, et fuper facello, vti dicitur, nouo,in eminentiore ä Aedis BIBLIOTHECAE, 7 dnptecect z Aedis huius facrae parte, lucidiffimum et am- ll pliffimum occupauit mufeum, variisque map- u pis geographicis auguftae magnitudinis, exor- natum , cuius foribus haec infcripta leguntur l verba: 1 Doclorum monumerta birüm chartaeque pärenneæ) lt Heic fibi magnificam confituere larem. U et paullo fuperius haec latino, aeque ac patrio, fermone fcripta confpiciuntur : Deo, Pa- triae ac Pofteritati, vt pietatis, cha- ritatis et Liberalitatis relinqueretur .]. D. monumentum , hanc Chori ac Bi- C1 bliothecae ftructuram ante mor- et tem erigi, poft mortem vero exor- u nari iuffit Dominus THEO D O- RVS WERNER, Proto-5yne- Eirt n drii Dresdenfis Secretarius ? Denckmahl der Gottesfurcht, gegen Gott, der il Liebe gegen fein Vaterland , und der Freyge- lls et bigkeit der Nachweltzu hinterlaffen, hat die- fenCbor und Bibliothec-Bau vor feinem T'ode, ro ÀAA auf- ]is ARCANA $ auffuhren, nach dem Todc aber auszieren und vollendenlaffen Herr Theodorus Werner des t — Ober-Confiftorii zu DresdenSecretarius f0 - YVL Rimam et práecipuam huius thefauri fancte condendi, feruandi, augendique,curam ha- bent, facrorum Antifles, et Senatus Ampliffi- inus, qui tamen, Scholae Rectori, tanquam Bi- bliothecario fuo, omne id, quicquid ad biblio- thecam colendam et ornandam conferre ali- quid poteft,relinquunt, et ab ipfo, rationem cu- rae füae munerisque;diligenterrepofcunt. In- ter illos, qui e Senatu, magnificas in publicum largitiones,grata liberalitate auxerunt;princeps omninofut MATTHAEVS KLINGEI- SENIVS M.D.et Senator, qui ipfe curam Bi- bliothecae omni fide et diligentia in fe füfce- pit. Neque vero claudi his finibus potuit optimi huiusviri benignitas, fed eo quoque proceffit, vtipfe catalogum Bibliothecae fua ipfius manu rite et aceurate confignaret, confignatumque ä praemiffo quodam anteloquio elegantiffimo trade- BIBLIOTHECAE 9 ind traderet, quod digaum omnino, vt.heic in viri des bene merentiffimi memoriam immortalem le- X gatur: 9 N n Aml)lzj' pnir ac Pmdentz]' virir, pietate , virtute at- que dotfrina praeftantiff. Confulib, Iudicibur et. Se- (e hà- natoribus, Reipublicae Anncbergenfis, Dominis ff- fs obferuandiffmir , Maitbaeur. Kling- eifen, Artiumet Medicinae Doéctor Di- SoBUP * 10* ili- Ollegi ex pulueribus et fitu, qua potui fi- Cu- de atque diligentia, bibliothecam no- In- ,ftrae fcholae aptam, mpliffimi Patres con- uf »fcripti , Prudentiffimique viri, quibus etiam eps Accefferunt aliquot noui libri, Ciuium non- Ef- ,nullorum liberalitate comparati, Horum o- ,mnium Catalogum, vel Indicem, in certum Bi- (ct- ,ordinem redactum, Domination: veftr: of- mul »fero, ea fpe fretus, meam qualemcunque ope- fíit ,ram et fludium, vobis omnibus probari, anu Scitis, Regibus olim, et füummis viris, praeci- pue curae fuiffe,vt afferuarentur pofterisymul qUC mo yorum authorum fcripta, ex quibus forma- ( i Mp ARA RI2 351 Cn' de- A 5 19 RCANA — ,,rentur iudicía, aecenderenturque animi, ad » ,capeffenda et vrgenda pietatis ac virtutis ftu- » ,dia: ethabet hoc officium, tam Magiftratus, » Jquam aliorum hominum fuas vtilitates non ,l ,contemnendas. Vosigituretiampergite, pro ,Veftro Candore, fummaque Prudentia, exem- ,plo Agefilal, ficuti Plutarchus recitat, augere ,et conferuare poüems Dibliothecas, vt pote ,,mentis potius , quam corporis iuftas tabulas, ,itquefidosindices. Ineftquidem picturisat- ,,que ftatuis, exprimentibus clariffimorum ho- ,minum, amicorum, aut proprias etiam cuius- ,que formas et ideas, gratia fua, et omnes nà- ,turae quodam inftinctu, eiusmodi tabulas ar- ,,tlf'ïclofäs miramur. Quisenim Chriftiano- ,rum, fàna mente praeditus, non ftupendo qua- ,,ü fufpiceret picturam exprimentem verum ductum, extremarum linearum faciei, media- »toris noftri, Domini Iefu Chrifti, cum homo ,nafcereturin Bethlehem : cum inTordaneba- »ptizaretur a Ioanne baptifta , cum celebraret ,cum fuis difcipulis Pafcha , cum orando circa ,umontem Oliuarum, noftra caufafunderet fan- »gui- BIBLIOTHECAE, XX ,ad »guineum füdorem? Quis (inquam) non ocu» flu- »lis fixis, intentiffimisque confideraret tabu tus, »iam, continentem vera lineamenta primo- 10f ,rum parentum, Adami et Euae Ifta videre, po »line dubio, effet omnibus iucundiffimum, Dm- ,verum euoluere libros doctrinae coeleftis, u »doceri de hominis origine , de redemptionis ote nodo generis humani, de venturavita,item las, ,de aliis infinitis rebus, humanae vitae per- ydt- »quam neceffariis et vtilibus, imo cuncta man- ho- ,data feriptis, tradere pofteris etc. ifta profe- U$- Xtofünt, Agefilai iudicio, cuius paulo ante Did- 1Uentionem feci, qulbusms cum ftatuis, tum ar- »picturis vbiuis terrarum, longe praeferenda. 10* Nam tantus vir, cum faepius a pictoribus at- Ud« "que fc.ulptor;lbus rogaretur, vt pateretur de- n »pingi et fculpl faciem fuam, in perpetuam i- d- »pfius memoriam, id nemini vnquam concef- Jo »lit: nolo inquit, formam corporis, vtpote aw ,,qu1ddam alienum, fed. potius fcripta mea, ret tanquam pr OPI'ILI[T], atque merttis ac virtutis vca meae fidum teftimonium, cunctis pofleris, If* ,nota effe. Egregia certe vox fapientiffuni J* 4 ARCANA 12 Erunt etiam alii vobis exemplo, prio- » ,ris aetatis hemines, non contemnendi. Te- » ,ftantur enim hiftoriae, quod Iudaei primo et » , Aegyptii, deinde Graeci, collegerint fumma » ,diligentialibros: et habuit Ariftoteles inftru- ? ,,d*clfïimam Blbhothecam, quam tandem The- j,Ophrafto reliquit, imo Ariftoteles Regibus »Aegypti, primus omnium, praefcripfit ratio- ,nemet modum concimandi Bibliothecas, ha- ,,bultque tàndem Aegyptus blbhothecam, con- ,tinentem libros 700000. h. e. feptingenta ,,nillia, . Periit autem tantus thefaurus, quod , deplorandum, incendio, vna vice, bello Ale- ,xandri primo : tam eft infeftus Mars 1püs Mu- ,fis. Itemperiit bibliotheca Danielis, ignota ,fünt plurima fcripta Salomonis,fumrni fapien- »tiffimique Philofophi, certe nen fine omni- ,um eruditorum, iactura animique dolore. Quot proh volumma, quot omnium faculta- ,tum defiderantur authores celeberrimi, pro- Á »pter diffipatam Romam? etobeasdem belli- ,casclades, iam Europa caret praeclara biblio- ,theca, ex innumeris tam Hebraicis, quam ,,Grae"' BIBLIOTHECAE 13 '10- ;Graecis authoribus , compilata, ab ipfo Rege Ie- , Pannoniae, Matthia, poft captam Conftanti- o ,nopolin, inaeftimandis fumptibus coempta: r »illainquam bibliotheca Budae, quae fuit olim TU* »caput Vngariae, priusquam Getica tyrannide he- , vaftaretur, feruabatur. Quarenifi alibi denuo bus »conderentur bïbhothecae, paulatim et prae- 10- ,teromnium fpem,irreperet füumma barbaries, d- ;etobruerentpofteros denfiffimae ac peftilen- o testenebrae. Videmus enim, quam aegre fe- fitd ,rant adueríarii quod feminaria verae religio- od »nis plantantur in fcholis, et mallent omnium AC' ,mentibus eripicognitionem linguarum et fa- [ ,,crarum literarum: ftruit horrendas infidias Xtd ,diabolus, omnibuspiis fcholis, omnibus vo- [l* ,luminibus continentibus coeleftem do&m- [l* ,,uam, et,fi nihil aliud potefthoc vnicum certe i mohtur vt corrumpat genuinam et natiuam td* ,,le&mnem, aut ineruditorum aniris fübiiciat 0* ;labyrinthos, fophismatà, et pugnantes ópinio- li- j,nes Oremus igitur filium Dei, vt regat at- O- jque iuuet noftros conatus, propter füam Ec- ;clefiolam ; et.noftros pofteros : excitemus e- nos 14 ARCANA — ,nos ipfos, verbo faluante aduerfüs teehnas et 1)] ,infultus diaboli, et foueat quisque pro virili ? i »pias fcholas, atque bxbhothecas, indies infer- ,vituras Ecclefiae ac Reipublicae. — Sic eriim » y »commodius pofleris conftabit religionis ve- » ,,Tae certitudo, et maximarum rerum notitia, 4quod confiderare in hac mundi fenecta , eft » ,0mnibus piis atque fanae mentis hcmumbus 53' ,iucundiffimum: et valde probo aureum di« » ,fKtum Caefaris Antonini: AXe ui» V-zw), ,2oi 08 opgvénys aUNOs Ünplem ipda:w: $uolà x OAev x]ncsee && majdapis denóg &vvírnus "7:090;0 Scio etiam non defuturos momos, qui calumniabunturfortaffis meum in hac re I ftudium, quod vna afferuarim aliquot aduer . fariorum pagellas, tanquam futuras peftes ani- morum, nondum vera doctrina eonfirmato- ,rum, quibus fignificandum duxi, me non alia ,ratione motum, quam vt ex antithefi acuerent ü »pefteri iudicia; conferendo veram doctrinam h .cum impofturis: etcredo cuilibetnotumeffe r f ,Plinianum dictum: Nullum effe librum tam i* , malum, vt non ahqua ex parte prodefTet.Com- 3 ;mcn:, 1$ BIBLIOTHECAE,. $ Ct ,,nlaendo igitur me etoperam meatnvobis Ant- iil »pliffimis, Prudentiffimisque viris, inquorum [or- ,Reipub. honorem et vfum füm aggreffus, m ,quicquid praeftiti , vbi intellexero probari Y€ ,meum ftudium, promitto Deo dante, meliora t ,1naioraque. Fruatur Ampliff, Senatus fana eft ,doctrina coelefti, fücceffu rerum et pace diu. büs ,turna. Annebergi ex meis aedib Anno di: ( 4 VII, 113 WRdinem librorum et feriem fi forte, Le- &or benigniffime, fcire peruelis, illos 0$, quidem fàtis commode, quantum fieri potuit; Ie iam collocatos effe exiftimem, ita quidem, vt $1 hi« pro argumenti diuerfitate, per feptem fcrinia, 0« multiplicesque et varios eorum loculos et ar- lia maria, defcripti et difpofiti, facili negotio in- ueniri queant, Praeterea confecli fünt abs Ui me quoque, praeter Klingeifeniantm , aen m iam laudauimus, duo noui indices, quorunial- flo i ter titulos librorum, auctorumque niomina m- continets et digito velut indice monílrat, quo Tl gue 16 ARCANA b finguli loco reperiundi fint, alter vero, ordi- nem et feriem omnium libi orum, fecundum E-— d ícriniorüni et loculorürm fitum et numerum, in fe comple&uur. d VIH,- N Um Ícripta doctiffimorum hominum ma- nibus confignata, et formis publicis non- dum exícripta, aut in lucem nondum emliïa, V Bibliothecis decus quoddam fingulare redde- re foleant malim ego, vt ingentem eiusmo- di praeftàntiffimarum rerum numerum pro- ducere,mihi felici iam contingeret. Sed, prae- ter vnumet alterum eiusmodi thefaurum, vix nobisaliquid fuperat, de quo gloriari poffimus, IX, Nthmtatls quidem laudeta habent, et A praeter hanc nihil plane; quaedam vO- luminajab hominibus faeculi XV. maxime infi- cetis etinfüulfis,rudi penicillo et incondita ratio- ne, defcripta, vix digna, quae heic loci recenfe- antur, bonatamen cum pace Tuaet cha, B. H 1pf0rum titulos allegabo: Ig B) BIBLIOTHF CAE YT yrdi L B. Thomae P, 1. dum II. Nicolai de Lyra P. V. urm; III. Thom. Aquinatis coniïderatxones de virtu- tibuset vitiis, IV. Tractatus de quatuornouiffimis. Dd V. Gregorius in paftorali fuper Ezechxelem 100 Flores Bernhardi. iffa VI. Horatii Eplüolae. finis : 1493. colle&us a Me Magiftro Iohanne Tinckelfpiel Doctore Io . facrorum canonum ac poeta et oratore pfO l famoHHimo Lipf, t "Tibullus. Annó dei 1483. in die Francifci YiX M.Io. T inckelfpuel Decretorum Doctor, Dus, orator et poeta excellentiffimus finiit hunc librum, quem ege Ludouicus Goz et de Werde Art. Mgr. ab eodem propria in VO períona audiui et collenglp( init Virgilii Bucolica, Ouidius de remedio amoris atiÓ Fabulae Aefopi carm nfe Ciceronis Orationes, L Ciceronis Rhetorica, 1 B 18 ARCANA VII. Liber Iunii Iuuenalis AquinatisSatyrarum velSatyricus, cum notis. 14Ó6r.et fic eft fi- I nisanno domini I4Ó1. eo anno,quo inco- V le vrbis Dominum |Andream Heiden de Thanzig in monaflerio fancti Fran- ciíci in facriftia interemerunt. Eodem etiam anno Confules ciuitatis eiusdem decollabantur. Eode:m anno fere eius- demvrbisigne confumebatur. - Horatii Epiftolae. Virgilii Bucolica - - « Georgicaá : Exphclt in ftudio prae- clare Vniuerfitatis Cra - . 1467, proquo Deusaltiffimus fit benedu?cus Amen. Ouidii Tyift; L. Homerus per Pindarum infignem oratorem de graece inlatinum traductus. J lhefnida Hieronymi de Vallibus, Paduani, ad Dom. Petrum Donati Padueníem Prae- fulem digniffimum, opus Peeticum cla- riffimum inlIefuSaluatoris paffionem. Ouidius deVetula Liber pX 19 EIBLIOTHECAE.; um Es Libef de ludo fcacorum ,'vquifl alias liber de t - officiisnobilium appellatur. lCO. VIILDeterminatio concilii Bafileenfis de COIl- den ceptione B. Virginisin peccato originali. p Francifci Maronis. lem De-anno Iubilaeo, lem lIuuenes quid habent in fe? US- /e Paffione et re " tü fancto, furre&ipne Chrifti et.f'piri- Detribusr ! tibus. egibus glgriqf'c cl(v)lonic quiefcen- K- Oratio de conceptione i ntemerate virginis Mariae. Juo Sermo de Sancta Maria Magdalena, LiberB. Auguftini de difciplina Chriftiana. em Bernhardinus de conceptiore B, Virginis. IX. Cafus longi fuper quinque libros decreta- ad lium - K Regiftrum etautoritates fu per decretales. l- Summa quarti decretalium. De arbote confanguinitatis. Decifio confiliaris füpra dubio produ&ö de | indulgacntiis. edita per reuerendum in u b2 Chri- — ARCANA 20 Chrifto patrem et Dominum Fratrem Antonium de ordine Praedicatorum Ar- chiepifcopum Florentmum Doctorenmi clariffimum., Poenitentiarius, quem compllat Maglfïeij f; Ioannes dictus de Deo 1472. - Xv Libellus dans modum legendi abbreumtu- X ras in VtI'OqUC jure, "Tractatus de arbore confanguinitatis X., Repertorium in ftylolatino vulgarium fer monum illuminatiffimi Doctoris Io "Tauleri ord. Praedicatorum. - Liber Alberti M.Epifcopi Ratifponenfis ord. Praedicatorum, deadbaerendo Deo nu- | il - dato intellectuet affectu, et vltima et fü- prema perfe&wne hommls, in hac vita, lu ob uantum poffibile eft. XI. ConcordantlaeBlbhcae,et iuris canonici per qu ordmem fi Sermones: perI 'LibIudith. ni XII. DeS, Apollónia, et aliis fan&xs XIII. Selmones in dlebus Feflis. Y XIV. Libri Sermonum teutíb, qu Ser- ER BIBEIOTHECAE 2t Sermones über bíe 10. C ebote teut( em N Speculum conícientiae teutfd.. . Gloffa fuper Pater nólter, em Cfbort ber SXeffe, De S. Chriftophoro ley De S. Alexio. ä teutfde CBete, XM. leer Miffaticus in $vo. i XVI Subfine: Explicit fübanno domini 1447 fabbato diuifionis Apoftolorum per ma- nus lohannis Paulü Notaru Ciuitatis Mifne [ X, Lusdignitatis Iþlendonsque adfertomnino, d P cölle&usa PAVLLO IEÉNISIO, cuius in hanc vrbem, fcholam, et Bibliothecam, tan- i, ta funt merita, vt nulla aetas, nulluin tempus, obliuionulla, delere, aut obhttex are eadem vri- ? quam potuerit, fafciculus fatis fpiffus et copio- füs,informa, vti vulgo axunt maxnna fuüb hoc rübro : Illuftien v aliorimque druditorum Autogmpläa Exornauit hoc volumen fuüpra laüdátus et nun- quam / fatis laudandus IENISIVS prologo quo- b 3 dain, 22 ARCANA dam, qui in optimi viri memoriam nuh(iilam 2 intermorituram heicloci inferendus eft, 2 Lediovi beneuolo- S. J)c »QYTatuas ctfimagincxs,' quas fictorum picto- * » rumque ars exhibet, non-ofcitanter fpe- » etare, fed curiofius etiam contemplari fole- DQT ,»mus: quodexternailla corporis forma ad in- » ,teriorem mentis imaginem nos ducat, illud- )31 ,,due, quod praecipuum in homine eft, at a cor- » »porisoculisfe iunctum, exactius iudicandum )32 »relinquat. Fallit quandoque ea res, vt nec ))t »corporis venuflati mens, nec mentis pulchri- JJI »tudini corporis dignitas refpondeat. — Certi- » us iudicium a fermone petitur, quem tanti fe- » »cerunt prifcae aetatis homines, vt non teme- » »realiunde, quama fermone, ingenium homi- ) b ,nis aeftimarent. Notum eftillud Euripidis: »c)póc xapgax]np i« Aóys yretirra. Et So- )l ,crates adolefcenti, qui exquifitius ipfi com. ,nendaretur, dixiffe fertur: Loquere ? ,deam. —Quod ipfum intellexiffe etiam Co. ,,micumapparcg, qui inter caetera: Quale, in- LI ,,quit, BIBLI-OTEECAE.; 23 s n ,quit, ingenium haberes, indicio fuit oratio. ,Neque vero exiftimandum, fermonis appella- »tione eum duntaxat cenferi, qui linguae àcvo- ,cis minifterio formatur , fed et eum , quem o- »chartis tabulisue, literarum ope, infcribimus. - , Nam vt cogitatio fermo quidam eft, quem a- Jle- ,nimus fecum ipfe inftituit, quem ob id Asyor l itl iidiaüevo» dixerunt: Sic quod fcriptis com- ud- ,,mittitur, muta quaedam oratio eft, minime or- ,b eo fermone fegreganda, quem arpoQoguóv um ,appellarunt, Eius vero duplex genus confti- 1€C ,tipalameft: Vnum, quodin Vulgus exit: al- ,terum, quod inter priuatos. latet, Ad prius ME »illud omnefcriptorum genus referimus, qui- fti- fe- , bus vel ad rerum diuinarum, vel ad virtutis, Naturae cogni- nc- Artiumque, aut ipfam quoque Tl* ,tionem homines inftruuntur. -Alterum fibi lis: ,Epiftolas vendicat, quae funt abfentium, variis Y* ,de rebus cum abfentibus colloquia. Hae, ff« »cum inter manus fere nafcantur , nec vel re- ,"um varietatem, vel temporis impendium, yr ,laborisque ac. diligentiae authoramentum TU inum I[]v »nagnopere exigant, certiusnos dé hom 54 ,ani- it, - 24 ARCAMNA' C. "" TUXS ,',ahi;hiä edoce nt; 'quamftquae in vujguä Ípar- Jl »guntur, multiplici rerum copia, mentis judi- P »Cio accurato, ac ftyli fobtilitate, quafi fuco ») »quodam , colorumque pigmentis compta » ä; »quodammodo acperpolita. — Hoc certe qui- s »dem: in cauffa effe puto, cur Illuftrium atque * »erüditorum virorum epiftolas colligendas, ac 331 | » ,,vg?uti gemmulas fcruandas,- haud pauci fem- »per ftatuerunt. - Quos enim ob virtutem, » »quosob dignitatem, artiumque ac difciplina- Dt' um peritiam admiramur, eos praefentes qua- »l »fi epiftolae reddunt, nosque ad virtutis am- ää » »pliffimum decus, quamilli ad honores digni- » tàtesque ducem ac magiftram habuerunt, ta.. cita velut cohortatione inflammant. uod »igitur huiusmodi Epiftolarum haud paucae, »diuerfis annis a me collectae effent , veren- ij »dumque exiftimarem , ne vel cafü aliquo in- »terceptae, vel quouis modo alienatae, indigni- k ;us, quam illuftrium virorum fplendor, erudi- »torumque dignitas, poftulat, tradtarentur:. in »Volumen contractás, optimo ftudio, in Biblio- »thecaScholae Annaebergenfis, repofui, certa »Ipe . at - J BIBLIO fHECAET 24 par- ,;fþe fretus,g:os, quibus 1ibrorum 'cuüodi:a c'omQ udi- »miífa eft, operam daturos, vt hunc iieyeo- Uco »yes Quv codicem,non modoónori diminutum ipta »velint, fed infertis quoque, vbi commode po- qui« »teft, aliorum Epiftolis adaugeant, «Quos Qu »€tiam, vtet eos omnes,qui, quae praefenti hoc X »libro damus, lecturi funt, fludium hoc me- 2 »um, in fpeciem quidem tenue, at intelligen- bm, »tibus, vt Ípero, haud plane ingratum, in op- jld- »timam partem vt accipiant, vehementer u »rOgo. Perícripum in monte D. .Annae m- »üd Sudetos, Idibus Iunii. Ann . i V,erbivincar- Ti« ,nati M *D LXXXXIII (d» Paulus Img'/iw; Annaelergenfir, Ludi od diterarii in patria Magifier. it, tfle Neque ab hoc loco alienum, aut abfonum If« erit, integrum quoque MSCtorum indicem in fl* appenfa ygluti tabula intueri. (i- - Index Autegrap barum; In L Imp. Maximiliani Vien / nae ad Böh. Fel' bbtï 0- affenflein, td ilbliur v ir E PHRARESA 2 Mau- PO B5 N ARCANA 26 H 2 Mauritii, Duc. Sax,ad Wolff. Tiefffteterum Annaebergae. de a. 1546.d. 28.Iun. !j . 4 Ioh. Albrechti, Duc. Megapyrg. ad Boh. . Fel, oon -Daffenfieitt, a. 1567. d. 5. Sept Cibmetin. J Mauritii Duc. Befkau. 1558. Dom. Palm SBeftfau. ad eundem. Ij 6 Georgii Duc, Sax. ad W'olff. $lod in 9funa: berg. 15 1. » 7 Richardi, Com, Palat. ad Zach. Staudcn 1566 X d, 25, Iun, S Io, Wilhelmi, Duc. Sax. ad Slbyllam Duc, Sax. 1549. cfgolgaff. 2 9 To. Friderici, El. Sax. ad Sibyllam comugem am Countag mad) Bar tholom.1545. Gd)e! 2 lenberg. - 1o Eiusdem ad D, Mart. Lutherum, 1540 Wi- 4 nariae 9itteood) nad) Viti et Modefti.- h 11 Alberti, March. Brandeb. 1548 Kónigsbergi à 12 Io, Wilhelmi, Duc. Sax. ad Io. Pontanum Med. D, 1565.1. Aug. Winariae, 4 15 Io. Ernefti, Duc. Sax.ad Sibyllam, Duc. Sax 1549. Coburgi. i4 Hen- P BIBLIOTHECAE, 27 Pum 14 Henrici Sen, Burggrau. Mlin.1554 d.2r. Iun. 15 Henrici Iun. 1557. 3oh 16 Ern. Ludouici,Duc. Pómer.ad D Pontanum t 1559. d. 16, Nou. Gryphiswaldae 17 Io, Friderici;El,Sax.ad Com. Mansfeld. 1546 dm Torgauiae Sonnerffags nad) Valentini 18 Comitum Mansfeld adIo, Frid. El, Sax, 1546 MM 19. Febr. Islebiae. 19 Agnetis, Duc, Sax. ad N. de Haffenftein 152 6.Iul, Dresdae. 66 20 Margarethae, Burggr, Mifi. 155, 23. lun. Juc, Jyerbenberg. IDorotheae Duc, Sax, Winar. ad D Cafp "m Meliffandrum. 1575. 15. Maii. u 22 Nicolai, Ep. Mifn. ad D. Ge. Agmcolam 15:5 - 2. Mart. Stolpii. Wi i 23 Stanislai a Buyn y 555 24lIoh. Alb. Com. Mansfeld 157 4. d.2. Mart. Mi 25 loach. Schlick, Com. ad Boh. Fel. v. Hafïen— flein. r n 26 'Trautfon, Bar. Viennae SJX 27 Floriani Grisbeck 1557.Pragae Confil. Caef, ad Boh. Fel. v. Haifenftein. en 28 Boh 28 ARCANA' 29 Boh. Fel. von Haffenftein ad coniugem 4j 29 Bur ckardi, Com. Barby. 30 Mich. Forgacz, Bar. M. Paulo Icmfio 1588 6.TIulii Witt. I^ 31 Chriftoph. a Carlowiz 4 41 32 Anonymi ad Anonym. 33 Chriftoph a Vizthum. 1575 I. Apr, Pragae 4 ad Greg. Bersmannum.- 34 D.Henr.Salmuth. 1573. 22. Aug Llpf ad M. Paul Seiffert, Diac. Leifn. 4 35 Hauboldi ton ämfæbel 1589. 27 Ian ád Iad. 50 Eckfioxm ;! 36 Euftachii v, Harras. 37- 38 Ich. Huff Epiftola Bohemice ad Lxde- Q rumetSkozkowi cum verf: germanica. 3 39 Mart, Lutheri ad D. Aefticampianum. 34 40 Ei. ad Euam, M.Geo. Schüzii viduam !544 41 Phil. Melanchthonis ad Alex Aïeiium, D. 5 "Eheol, & 42 Ei.adSenatum Annaeberg 1556 Is Aug. "Xagiufr 3l 43 Ge. Spalatini 518. 13. Apr. am. Á Aeíticampianum. 44 Vrb. Rhegiiad D, Io. Aeft; wnplanum In- X X golftadii 1518 45 Palth BIBLIOTHECAE 29 $ Balth, Kademanni. 1580. 9. Dec. Dresdae ad Mich, Eckhardum, Raü Strelenf. 508 46 Er. Sarcerii. Islebii. 1554, 6.Mai.ad M.Mich. Barth. 47 Io. Mathefii exVallibus 1546. ro-Ian, adDo- natum Camitianum, Pr. Lipí.. ag 48 Hier. Welleri.Freyb.1552. 30. Ian. adBcrnh a Dàlen, Paft. Dfppoldiswald. i M. 49 Dau. Chytraei. Witt. 1549. 16. Ian. ad M. Nic. Rumbelt. Diac, Annaeberg i 50 Nic. Selnecceri. 51 Phil. Melanchthonis. 1552 6.08.ad D, Ge; Selneccerum. ide D. Iac. Andreae, er Ioh, Aurifabri. 74 D. Cafp. Eberhardi, Sup. Mifn, ;567 44 55 D.Cafp. Meliffandri 1586 ad M. Paul. Iem- fium. 56 p. Siegfried Sacci. 57 1. Zach.Schilteriad Greg, Bersmannum. [Lif] 48 a.Dan. Greferi, Paft. Dresd. a In 58 b.Dan. Toffani 5g Ant.Probi;Sup, 1591. 16. Apr.Vinarise, i Q 29 ARCANA 60 D.Chriftoph Pecelii 1671. D) 6 1 Ioh. Stóffelii,- 62 Phil, Wagneri 1;69 Dresdae ad M. Ge; j Mylium, Rect, Annaeb. 1] 65 D.Edonis Hulderici.1590. Altorphii 64 Nic.lagenteuffels,t580. ad M. Paul.Jenifium 65 D.1o.Schüzii, 1577.19. Sept ad Ad. Heu*- T mannum Diac, Annaeb. : [; 66 Io. Claii, Herzberg, 1572. ad Ludomcum Camerarium. 67 Alb. Lyttichii, Sup Annaeberg & 68 M, Obendorfferi ad M, Wolffz Stolberg1- $ um, Rect. Mittweid. 69 Chriftoph Friderici, 1558. ad Ad Herrman- Ü num. 70 Ad.Herrmanni,1579,ad M Paullenifium $ 71 Aeg. Hunnii, Witt. 1593. 30. Iun. ad D Marc. Gerftenbergerum, Cancell. Sax. $ 72 D. Ge. Mylii,Ienae, 1590. 6. Apr ad D.Cafp. Meliffandrum, 3 75 Pauli von Eitzen, fen. 1589 ad Greg. Bers- mannum. 74 Rofini, Ratisbonae T581. 3o. Mai. ad D. Caf'p Meliffandrum., 75 D. BIBLIOTHECAE 3[ m amp - D Tim. Knchneu, Wimariae 1587. 26. Ian ad D. Cafp. Meliffandrum, 76 Cyr. Spangenbergii. Mansfeldi 1574 20; . Mai.ad M. Greg. Khurnpeck. 77 D. lufti Ionae. Eislebiae 1546. 18, Febr. ad Tum Io. Frid. El. Sax. 78 D. Modeftini Piftorii ad Cammanum (2 79 D. Mich. Teuberi, Witt. 1577. 16. Iulii, um Matthaei Wefenbeccii , Ioa. a Beuft. D Viti Winshemil, $o D. Sim, Scheibe. $1 D.Franc. Schüsleri, 1576. Welmgelodae p $2 Valerii Cracovii, Secret.Elect. Maur.etAug. latl 93 Leonh, Badehorn Batauii 1540. ad M. Chn- ftoph a Ieluith. 94 D.Ioh. Hordeborch. 1534- ad D. Ge, Agri- |D colam.. 9s D. Hier. Turleri, Weifenfels 1572. ad M. - Greg. Biríchmann. Lipf. Dec. T 96 D. Cafp, Ilungermann. 1575. Lipf: ([Se $7 D.Sim. Oftermanni, Rect. Lauigani, 1576. $38 Ioh. Skenei (Scotx) Witt. 1571. ad Lud, Ca- meramum i 89 D, p 32 ARCANA 89 D. Ulr Mordeifen, 1561 ad Boh Fel.von 10 Saffeftein. co D. Eberh. a Weihe. lo 91 D. Chriftoph Aneforg, Witt. 1575 ad D. Mich. Barth. lo 62 lac. Monauii, ad Lud. Camerarium, 93 D. Mathiae Molefini, 1599.Pragae, 28. Iunu K ad M. Paul. Ienifium. 94 Chriftoph Kolrcuteu Annaebergae 1;75 ad M. Paul.lenifium. 95 Giphanii. Altorphii ad Greg. Bexsmannum. K 96 Sim.Stenii ad Greg. Bersmannum, 97 Ge.Sturtiades. Erfurti 1547. adAndr Non— l tallum- 98 Caíp. 'Neefii ad Ioh. Stauden, praef, Duben. ! 99 D. Ioh. Naeuii curuculum vitae autogla- phum. AX 100 Conr.Gefneri, Tiguri.1563. l 101 D.Ge, Agricolae.Chemn. 1552. adBlafium Fabricium. 162 D,Io, Strubergeri, Llpf 1549. adD Ge. A- gricolam. KO3 Conr. Gefneri. Tiguri 1561 12, Mart 104 BIBLIOTHECAE 33 von !64 aD.loh, Mathefii 1575 Bemh Paludamk 1581. 104 b.Sam. Huberi Witt. 1593. ad D. Marc. . D. : Gerftenbergerum, Cancell. Sax. 105D.Val. Cordi Venetiis 1544. 20. API adD. Ge. Agricolam. ul 106 Cafp. Peuceri 1564. 22. Aug. adM Phll Wagnerum,; Sup. Annaeb, n 107 Car. Clufii, Machliniae, 1570 ad 1..ud Ca» -merarium. lm 108 D. Frid. Megalefii. Goslanae x573 A. Apr. ad 'Lud.Camerarium. 01t 109D Wolffg. Meureri, 1589 ad D.Ge. Agm- colam. K IIo D. Mich. Barthii, Lipf. ad M. Ge. Myhum, T Rect. Annaeb. I1r1D; Leonh. Hutteri, 112 D. Maur. Steinmetzii. Al&adli ad M Mich, Quf Barthiutn, 113 D. Dau. Rungii. 114 Io. Bapt. Opizonii. Venetiis 1524 ad D.Ge. Agricolam, 115 D. Aeg. Hunnii, 9 C u6 24 /ARCANA. 116 Barth Schonbornn ad M, VJ Ql&g Scolber-» Wj gium, Rect. Annaeb. 117 D. Sal.Gefieri. B D 19 D.Sal. Alberti, Witt. ad M. Paul.Ienifium. 119 D. Scip.Gentilis.1590. D.Nic -TaurelliMed. 5j Pr. Altdorff. et D. Ph. Scherbii. Med. U $20D.Io, Góbelii 1576. ad Lud. Camerarium. 121 [(aaci Schalleri, ex Vallibus 1560. ad M1ch Barth. j 122 D. Balth. Brunnem, 1578 ad Lud. Camela. . rium. D 323 Gottfr. Scharffii, Vratisl. 1371. 12. O& ad j Lud. Camerarium, V T 1241o, Schoberi, Sexlafiarii Augufaarii. 125D. Mart. Rülandi, 1579. 20.Nou. adD Cafp; V Meliffandrum, 126 D. Andr. Ellingeri, Ienae 1575. ddM Grcg l Bersmannum, l 127 D. Sig. Kolreuteri, Coburgl 1576 ad eund 123 D. Hug. Donelli, Altorfii1590. 129 D.Henr. Pippingu dl 130 — X 2.229. 0£ 130. ab aliía. quadam manü Ienifrano buic Folu- qnini noftvis iaut gemporibus intev fevta funt. BIBLIOTHECAE. 31 |bet« IgoLeonh Reihx,Re& Commotauii, 1689.13 Iul. ad Chriftoph Emmerling. 13i Ph. Melanchthonis 1549. ad Io. Mathefium, 132 Erafmi Rot. 1533. ad D. Ge. Agricolam, "i Med, 133 lo. Sturmii, Argent. 3581 ad Greg. Bers- mantl, Iüm 134102. Camerarii ad Melch. deOffa. fich 135 Ei.1566. ad M, Cafp. [ungermannum. 136 Ei. 1556. ad D. Adr, Albinum. r 137 Ei. 133 Phil. Camerarii ad Lud, Camerarium. 139 ad 139 loa. Camerarii 1589-ad M. Paullenifium. 140 Lud. Camerarii ad M. Paul. lenifium. 141EfromiRudingeri ad Cafp.Iungermannum, 1. 142- l431u[hL1pül,lenaexs73 i. Mart, ad Lud Camerarium, 144 Petri Mofellani. Lipf, 1520 adD Ge. Agri- Itj colam. 145 o. Cafelii 1570 . Roftoch.ad Lud Cameta- and rium. 146 M. Mathiae Bergii, Aïtorænsgc 147 Io. Riuii 1543.ad D. Ge. Agricolam,. "v 348 Petri Lorioti ad Rect. Acad. ï ipf. /gli Cz, 149 36 ARCAN 1 !49 Petri Codicilli, Re&. Acad. Prag. 1559 25. Y É Mai. ad M.Ioannem. 150 Io. Gigantis 1545. 24. Ian, ad Ge. Agrzco- lam. Y 151 Petri Plateani dd Gé. Aamcolam 152 Eobani (Heiïï) ad D. Greg. Haloandrum. I 353 Ad. Siberi, Rect, Grim. 1577 ad M. Wolfï'g, Stolbergium. Ó 154 Io. Pofthii, Mompchu 66.8. Dec. ad Lud*" Camerarium 155 P. MeliffiSchedii, 1586. 156 Io. Ladislai ad Mel. Schedium. 157 Greg, Bersmanni Carmen ad Io Schraubx- um, Rect. Annaeb, I 158 Nath. Chytraiad Bersmannum 159 D,lo. Maioris 160 M.le. Lauterbachii Carmen. 1572. 161 Chrittoph Schellenbergii. Grimmae. 1573 6.Nou. adIo. Stauden praefect. Leifn. - 162 Dau. Criniti, Raccon. notarii 1568. 165 M.Io. Starck, M, Barth.H,Zynaus. M.Stein- metz. Valent. Drofo. 164 Thomae Hoffmanni Lipf: 165 BIBLIOTHECAE, 37 165 106 167. Nic. Frifchlini, ». 463 Hier.Frobenii, Francof. 1534. ad D:Ge. A- 1C0 - gricolam, - 169N1c [Epifcopii, Francof. 1548. 17. Sept. ad eund. | ao Hier. Wolfüi 1578. ad M. Greg, Bgrsman- num Llfl'fg; 171Petri Al..t)äpi. Witt. 1579. ad euud. ud 172 Chrift. Egenolphi 1577. d eund. 473 Ge. Fabricii, 5 VIA Io, Praetorii. Craco uiae. 1577. 18, Apr. ad Lud, Camerarium. jbi 375 Rein. Reineccii. Helmnft, 1592. ad D. Mich, Barth. 176 Matth, Drefferi, Mifenae 1 580. 25. Iul. ad " ANVolffz. Stolbergium. . Ienifium. | !x771To. Ladislai 1589.ad M. Pau 178 M. Mart. Heyneccii 1572. Chemnicii adIo. n Stauden, praefect, Leifn. 4 179 M. Arn. Arti. Lipf. 1 593.17.Febr. ad Con- cilium Wittebergenf. 180 Andr. Nuntalli. ] ag 1o. Schraufii 1560 .ad Ge. Mylium, Redt, j Annaeb, *3 192 j 38 ARCANA 192 D. Ge. Mylii, 1582. ad M. Paul. lenifium. Y 183. Ge. Schumanni Epigramma graeco-lati« numyin mufcam in poeulo menfáli Impe- ratoris Romano-Gertn, mtaxem&:ama 184 Id. Gezm. H X 95 Pauli Ober meieri, Cygneae I 377 üä Ad h Herrmannum 186 Pauli Rap. ex Valle Ioach. 1567 M * A D 1$7 Hiobi Magdeburgi. 388 Seb. Leonhairdi, Dresd Carmen graecu'*m tü ad Lud. Camerarium, ( x89Seb. Leonhardi 1570. 190 Chriftoph Thretii, Cracou. a ad Lud, Camerarium. Y9* Io, Renneri, Lipf; 26. Mart. !549.e 392 Mich. Stiefelii, Oct.ad p 1931Io, Neudorfferi, Nurimb, 1544 Ii, l Leonh. Geboferum, Á 394?0 Gleysbergii, 1576. 7. Mai. 3 95 Valent, Apellis Freybergae, 1$76. 15. Iun. 106 Mich. Hempelii Carmen. 1592. adGreg Bersmannum. 397 M. Steph. Riccii Sen. 1576 4 O& Lipf. 3d eund 398 39 BIBLIOTHECAE. 358 Hiobï Magdäburgi, Lubecae : 575. 1 .Fcbg tl« ad euqdq XI. " & Lterum ab hislocum, *:1ter Bibliothecae Á ornamenta, iure fuo meretur,nitide,ele- M. ganter,et omni -cura defcriptum, Chbronicon 4n- d lidem PAVLLVS IENI nacbergenfc, quo SIVS, a, 1392. fexies defcribi curauit, et v- num quidem arupliffimo Senatui noftro, qua* J tuor vero amicis quibusdam, 1) fextumtan- dem B,ibliOEïlcca.e donauit, fub hac formulaz In vfum. Scholae. Annaecbergenfis liöru;n Junc im publico, ciusdem Scbolae BiBAsocaueio opti- H -sno [ludio pofuit Pauus Yenifius autber die D. Annac a. Meffíae exbibiti cIo XCTI. "Tametfi duidem opufculum hoc hiftoricum, paucis interiectis annis,publice impreffum fuit, x multa tamen beic defünt, quae ibi habentur, lectuetpofteritatis memoria digniffima, - C.A4 XII. l 2) [);zm?inä vnum ad Heas ia vediit umaisus , n cuds 3 p ffronte baec leguntur verba : optimo, optimisque ftu- diüs dédizo, adoleftenri, Cafpava Hevemanno, Znnasg« id bergenfs, teflandae evga ipfum beueuolentjae, atmoris- L que evgo, ddi /i * 24* jév & e «'lwlum Autbor. ? 45 ARCANA €X u XH V AÁndem, mea qualicunque cura et äudlo, l aucta eft haec. Noftra, nouo quodam MsCrorum fafciculo, in quo varias fchedulas, étnoftra inprimis tempeftate, celebratiffimae W IX rum hominum, epiftolas colligere, collectase - que iftas, fractas, veluti ex diuturno naufragio, tabulas, afféruare, et ab temporum iniuria, lu- dlbrlbque vermium, teas fürtasque tueri fa- Xl tegi, fperans, non ingratam fore pofteritatem, Al neque quicquam intermiffuram effe, quo fu« pellex haec curta et tenuis, in dies queat locu« Xl pletarl. En! igitur indiculum eorum, quae XW hoc volumine colligi coeperunt, I. Appendix Litaniae pro pnti nccite IL - - - Pontif, Rom. Bulla d. anno r 431. X. Kl, Nou. E Piill.Pontif. Roman, Bulla d. a. 1464 Kl, Iulii, IV. Philippi Wagneri Sup. AB. Epiftola 'ad Dioecefanos V. Petri BersmanniEp. ad Petr. Lehmannuin. VI. MT BIBLIOTHFCAE 4t CU Siashan VI. Paj.dl Iemfh Ep. ad;Theodofium Lehman— dity .num, . jam VII Io, Vogelhauptu Epaüo!a ad Immanue! Jas, - Lehmannumd. 4.Mart. 1665, : m0» VHI Ei.ad Eundemd. 13. Odbobr. 1666. - lse IX, Ei.ad Eundemd. 7. Octobr. 1667 $10 X. Ei.ad EundemKl, Martii 1667. : ,lue XI. Ei.ad Eundem d.23. April 1667. [i- XII. Ei.ad Eundem absque die, tf XIII. Imman, Lehmanni Carmen Graecum ad fü Ió. Eric. Oftermannum. CUe XIV. Io. Vogelhauptii vita. [uae XV. Anonymi. Scudxi Theologxc,l Typus Ho- rarius. *«VL Bemhard;Schmxdu Apologl XVIL. Herrmanni ton ber £yarbt Epiftola ad L "Ott.Mencken. d.15. Martii 1687. K, XVII, Chriftoph. Gundermanni Paftoris et Profefforis Lipfienfis litterae Reuerfàles tempore Exorcifmi abrogatia. 1592. ex carcere datae, XIX.. Conrad. Samuel. Schurtzfleifchii Fplüo- J laad L. Ott,;Menckenium. d. 15. Februa- rii 1692, C5 XX. 4* ARCANA' — XX, Eiusd. Epl&olad 25. O&obrls 1692. . X)! XXL L.O.Menckenii Epiftola ad Conr. Sam; Schurtzfleifchium, d. 8. Decembr.1 693 AA XXIL. Conr. Sam. Schurtzfleifchii: Epläola ad. X eundemd.3.Tulii 1682 - A b XXIIL. Eiusd. d.27. Dccembr, 1682 XXIV, Eiusd. d. 5.Iunii 1683 XXV. Eiusd. d. 18, Iunii 1684 X XXVI. Eiusd.d. 15.Iulii 1685. : . XXVII, Eiusd. d. 15. Septembr. 686 XXVIII. Eiusd.d, 19.Septembr; 168:? XXIX. Eiusd.d, 10. Nouembr. 1688 XXX, C.Cellarit Epiftola absque die i l X XXXI. Eiusd. d. 5. Augufti]: 683. — XXXIL L. O. Mcnckemrüpmbla ad Csila,t:um X absque die. XXXIH. Cdlam d 21, Septembr. 16 ad Eund, - f XXXIV. Elusä ä 29. Ianüam 1«638 ad Eunä XXXV, Vit. Ludou. vonSeckendorff. Bpiftola ad Eundem d. 7. Martii 1683 XXXVI. Eiusd. d. 12, Februar. 1685. ad Eund XXXVIL. Eiusd. d. g. Martii 1685. ad Eund AXXVUI, BIBLIOTHEC AE. $3 XX*»(VHI Eiusd d 13 Decembr i686 ad Eund. j XXXIX, Eiusd. d.5 Nouembl 1687 ad Eund T XL, Eiusd.de 20. Martu 1690. ad Eund. XLI. Philippi Wernickii $.T. L, et Superint, Ronnenburgenfis Epiftola de 1g. Maii 1650.ad Michael. Gehmium, - XLI. Benignae, Illuftriffuunae Comitis. de Solms, Epiftola ad Mich. Oehmium.. XLIIL Hans Sigemund von Zeidler Epiftola d. 4. Decembr, 1680 . XLIV, Eiusd, Epiftola d. 4. Martii 1682 XLV. .M.Io. Thalmanni carmen amandatori- uminlos&lem Pinnouium. XLVI . LIE. Andreae Adatmi Hochüeteu Epl&olae VII. quibusiter fuum Belgicum d atque Anglicanum anno 1690-6 1. con- fectumad L.O. Menchkenium perfcripfit. X1H, Deft denique volumen quoddam Sermow num facrorum, in priores LI, Pfalmos, quos M.ALEXIVS PRAETORIVS, .Pa- ftor et Superintend. Mifenenfis habuit, quos- l ue, ARCANA 44 od — : ue, Theologus magni inter nos nominis, x GREGORIVS STRIGENITIVS, Iu- n uenis tunc etícholae Electoralis: Alumnus, n calamo exceptos,manu fua confignauit,id quod »Mi $t ipfein voluminis huius fronte ita annotauit : » ,,Pþlterzum, da« ift, Chriflliche vnd geiffreiche Aurle- »gung vnd Erklübrung etlicher sPfalmen des Kónigl. u s Propheten Dauidr in. gewiffe vnd. ontevfchiedliche Mor ,,Predzgtm verfaffct vnd gat/,van,durcla Alexium Prae- pro ,,tarzum, damalx Pfarrern vnd Superznændentm p2 , Meiffen. - Diefe nachfolgende Predigten babe |icb in a1q ,,mcmcr Tugend demHerrn M,Alexio Praetorio in der v Kirche aus feinen Munde naclggefcbrzcbm, fo viel mir serfilich müglich gewefen, bifs ich vom Tag zu Tage luc ,,mebr babe erreicben kónnen Wiewobl icb aber viel ii 5 davon perlobven, fo babe Ich micb docb einmabl dar- ———— t — ———"—— »über gemacbt,vnd wasnoch vorbanden, reinlieb um- ale dl »xgtfcbrie»on vnd in diefes Bucb zufammen binden Iaf- »fen, auf dafs beydes icb vnd. meine. Kinder mit der at bi ,Zczt folche Auslegung deffo beffer geþrauchan mócb- s ten. Deus et mibi et liberis meis buius tbefauri fa- Itarem v]itm cancadat ; S'crzptum manu M. Grego- ,brzz | Sirigenitii, Pafl,et Sup. Or'lammdaa 4. IV. Oit. 5M. D, XCIII, et in finehaec leguntar: À der Herr 5»M. dlex. Pramrzm diefe Predigt über den s&. ,,Pþlm BIBLIOTHECAE 41 ninis P/Zzlm vollendet, zþer bald beynacb kranck worden, n at etlicbe Wechen gelegen, vnd iff den. 14. Ocloby. DInus, 1563 j&älzglzrb in den HErrn entfchlafftn, und zu quod ; Meiffón begraben, vnd auf den Gottesacker vor der It »Stads gelegez. worden.. Áuil Zelum,quem ALE XIVS hxcPR AETO- ( RIVSincontrouerfia fuotempore mota ; Ze 2o- Alice norum operum neceffitate ad Jalutem, * maximo hic Prae prodidit opere, inferius forte, et commodiore (n 2l ahquo loco, copiofius enarrabimus. : johin XIV j der Eftat, vt libros pnae&annores 1mprefi'os, Inir velrariores, velalia quadam dignitate et Tagc luce confpicuos, commemoremus. Perquam yviid vero arduum eft et periculofa plenum opus | dat* alea,dicere: huhc vel illumlibrum alteri prae- )u " ftare: Ne vero ficco plane, quod aiunt pede, areolas has tranfiliamus, varia quaedam, quae t der nicl Bibliothecaenoftrae ornamento fünt, Sect. III. ad- "da Ti 3€ alius quidam, 4BDLAS féu vetlo fuo nomwe .GODE.- 0f SCHALCFS PRAETORIFS de eodem boc avgu- Wt emento cum Andrea Muftulo civca idem fere. tempus 14l difputauir,confer, Steptoilliged fpcbvm: zstk eDey: al fràge g. coy. Cc. 46 -ARCANA adducemus, fatis iam habentes, annotaffe,quod tria integra fcrinia.doctorum Scholafticorum £»isfiffimis crasfiffimisque referta fint volumi- W. nibus Neque etiam patrum Ecclefiaftico- rim:2AVGVSTINI, HIERONYMI, O- J RiGINIS, BASILII, EVSEBIL, IRE- J NAEIL CYPRIANI TERTVLLIAN! LA« CTANTII, THEODORETLCHRYSOSTO- L/ Mi, ATHANASII, GREGORIL BEDAE, i BERNHARDI, ahomm,que fcripta, maximam partem paulo poftartisimprimendi initia for- misexfcripta. Idem quoque de Scriptoribus, vti vulgo audiunt, Claffieis, afferendumcft. Addamus denique nonnulla fcripta, quae varias ob caufas prae reliquis omnibus afterifco nota- i merentur, quorfum ex ne&ms Feferri pof- funt! M L ludichum louis im vüle axmotnitatir baäætum, ad quod mertalis bomo aterra tracbur propter monti- fodma: inmonte Niueo aliisque multis Perfeäïa: 4c demumparricidii accufatus. II Zuijamentum de concubinariis non abfo lh. III. Tr. breuis et vtilis de flatu Canonifarum fcu mu- herum quarundam Alamanniae , quae vulgariter appel- BIBLLOTHECAE 47 du ii - quod hppellmtur Gïääzwme, an fit lmw»; eta dire ap OFüm probaius vel veprabatus. lunti« IV. Bonaueniura de-caflitate et m:mditm Sacerda- zum et ceterorum altavis gniniftrorum. . (tico V. M, Henr..de Fiáffa fécveta. facerdotum; quae fibi l) 0' |RE- placent, vel dzfplzcem* in sza 1497. VI. Lauacrum confiientiat omnium facerdotum. LA V1l Poggii Facttiatin Fol.et contra fratrem Hiero- TO- nymum baerefiarcbam libellus et proceffuz. )4E, VIIHL. H.Sauanarelae Expof in Pf in te Domine Jpe- Qarm raui, quamin vltimis diebus, dum vitae fuae finem | Ot* praq/ialaretur, edidit, et qwzm morte praeuentur ]bus, explere non patmt, mvo IX, E. FxP(J jklutarz.r Jfa per Pf Mg/ï?rere, aö eodem as jnvitimis fuac vitat terminis edita. jota^ » d Pracef/'üf contra eundem. XI. Wimpinae Epitboma, * 1. e, Cowmentatio bellorun: pof- zllzg/lrzquue aäï'arwnälbwnwc $ax. 1497 4. XIL i, 4d F ciiemdidiin: 0il & Proa'uxz hoc opu]&ulum b(äowmm ver Jit non atlao polzm 4t h coyfelium ante atiquoz anos i lucem publicam fub boc vabyo : CONRADÍI WIMPINAE com. JJ menzavius . Poericus . de ,expeditionibus bellicis A L- BERTIANIMOSI $4X, D/C. »ua cum WIM- j ii PINAE Fita in $. Lipf. et A/tenäurg apud Io. Lu- T slou. Bjcbrevum, a. V2f W! 48 ARCANA XII.- Micb. Serueti Dialogorum de Trinitate L, IT. e& m de iuflitiavegni Corifoi Capp. q. 1$32. g 00 AIHIL. Encreffen Baden von Carlfhatr Byt, mui Ver« m ] mabnung an D. Ochfenfart. W. 1$22.4..— fit XIV. lof.Arnd. de L'Worzöm &zlmaf i im ïïzaalogæ aut W. ol T X V e DN Aecfunt qmbus inatrio veluti Bibliothe- N cae noftrae conftituti, conditionem ipfius ini expofuimus. Ante vero quam penitius edn- qu dem mgredlamux, lepida quaedam narratiun- eu cula, quae, nugarum afilium more, multorum &t animos et linguas, in his montibus, exercuit, qu addenda eft atque eludenda. Scilicet non heri £0 aut nudius tertius, fed iam dudum, perfuaderi V fibi paffi funt, homipnum quam plurimi, I O- ANNIS. FAVSTI, at quanti! praeftigia- fi torisillius,et Magi famofiffimi, libros feris oc- Tü clufos;in hacNoftra reconditos,poftea vero ab- « latos furtim ad, neftcio profecto quas, malas (à artes; praeüiglas, incantationes, et alia eiusmo- d di flagitid perpetranda, adhibitos fuiffe, .Mul- L ti, dubio prócul, erunt, quorum animos adhuc h recordatio fübitquantum haec fabula,inter ho- mines l BIBLIOTHE CAE 42 IL« mines ad füperftitionem pronos, increbuerit, eo inprimis tempore, quo ante aliquot annos *Ver- morbi quidam conuulfiui, iique prodigiis fere fimiles, quosdam Annaebergae, nulla ratione, u aut aetatis, aut fexus, aut dignitatis, habita, i 1m- mane quantum, infeftarunt. Ineptias vero has prolixe exfibilare, vix operae pretium duco. )thCr Namque in fupemombus iam dictum eft, a pri- pfius eane mis flatim Bibliotheeae initiis, accuratum quendam omnium librorum affuiffe catalo- tUf gum,a KLINGEISENIO confici coeptum, Turm et ab omnibus fcholae Rectoribus , quibus cuity quippe omni tempore Bibliothecae cura heri commiffa fuit et tradita, nunquam interrupta deri annorurm ferie, continuatum fuiffe, in quo ta- 10 mennihil horum inueniri poteft, Contra ea lglü' facili coniectura affequi poffumus, vndeet qua OC Tatione hic rumufculus fubnatus fuerit? Scili- )ab- cet, prifcistemporibus facile nemo Bibliothe- y1lis cam ingreffus fuit;praeter Infpectores etBiblio- no« thecarium : Plebecula vero, quae ex altiore ul* aedis facrae parte in Bibliothecae mufeum de- ]huc Ípicere potuit, voluminailla monftrofa, catenis 'ho« D ferreis jres P 49 ARCANA "* ferreis vincta confpexit, fufpicata ftatim ; pa- rum abeffe; quin hi libri, ob argumenti pericu- ä lum, ad perpetuos carceres fuerint detrufi. | uid vero dignius eft his tenebris, quam, ex le vulginonnifi veneficiaet incantamenta fomni- li antis opinione, libri FAVSTIANI ? qui, num F in terraruni. orbe exiftant, nefcio, il'ud vero certiffime noui, quod hanc noftram haud vn- Tu | quam. occupauerint. at - Sectio II q & ANTELOQVIVM L f NBlbhothecae noftrae velutl atrio ha&enus | V conftitutis, penitius paulo introgredi, et,ne fpectátores otiofi fimus, praecipua illius deco- rà oculis animoque licebit perluftrare.- Pal- mam autem iure füo reliquis ommbus, quae heicadfunt, praecipiuntilluftrium aliorumque dignitate et doctrina excellentium virorum epiftolae, quarum complures et praeftantiores, 'aequo fi loue fentio, dignae mihi vifae funt, quae inlucem; prok ahantur I[D * BIBLIOTHECAE $t - W II. TCl Vantum enim vtilitátis in omni doctrina« tru/ rum genere; epiftolae eruditorum.col- |, CX m le&ae et pubhcatae attulerint femper, id pro- lixeetex inftitüto expofüere viri fummi,I O, Dnum veo FRANC. BVDDEVS, 1) et CHRIST. GODFR. HOFFMANNVS, 2) Reg. Bo- |yn suff. et Elect, Brandenburg. Confiliar, intimus m atquein academia Viadrina ICtorum Princeps, quibus praeter alios GEORG. DAN. MOR- HOFIVS, 35) RVDOLPH, MARTIN MEELFVHRERVS, 4) infelix ille, licet fatis doctusjin fide vertumnus: LO, HEINR! enus von SEELEN, 5) aliique complures annu- / t,ne meram poterunt, DZ HI. eco» :) 2 pmgfät "hpolog. Epg/?ol Mart. Lutlww colle&bion, Psl praem ilf. Hal. Magdeb, vzt7. 4. j3 quae E ) in Pyatfat. de Vitlitate ex: Literis Fivovum dotjo 7012 1que öaþzmda quam pvaesifie Chvij. Weià Epiffolis Se- letliovibus a fe editis Budiff. vrié. v r j ) in Polybifl. Littevav. L. L.c, XXHL £ IZ yre$, 4) m þ*r*aefatzorie, quami Bonieäurgmms Epiftoht a Je edi- funt, ts praepofuit , de epiflolavum ia ve liteeyavia Vtilitate, $) in Philocal. Epiftel, Prasf; Il ARCANA $2 II[ Neo Vero, quomodo riteet frugifera ratione I eruditorum epiftolae publicaridae fint, con- [1 filia et fententias, in diuerfas abire partes, quis di eft, qui ignoret? Quidam epiftolas aliorum veluti caftrari et ab oimni, quod ex vtilitate lit publica , non effe. ipfis videtur, circumcidi, et gl meliora tantum aut praeftantiora ex illis fele- i ho &ta, proponi iubent: quidam fuum cuique fcriptori integrum relinquendum effe, et epi- ftolas non mutilatas, neque, modo capite, tho- T fe do membris, modo cauda priuatas, fed integras illaefasque in publicum effe producendas, fua- dent,fi modo illa prouidentia, cura et circume fpetio adfit, vtne epiftolae ad familiares fcri- ptae indifcriminatim publicentur, id quod, iu- fü dicé viro fümme venerabili, ERN. SAL. CY- PRIANO 6) ab humanitatis officiis nou minus [ abhorretquam mortuorum violare monimen- Y ta,aut,ex IO. FABRICII 7) fcncentla, vido- j W. iA rum aedibus ignem infer re. —— 6) in pracfat. ad Clavov. Firor. Fpift. CXI/'II e B;b/,a. p £becae Gozbanae autogvaphbiseditas Lipf. vriq, - 7) in Bibliorbecae fuae. Kecenf, P. P. p. o BIBLIOTHECAE 13 LX t0fle Llud enim omnino certum eft, in epx&ohs eoft- [ intra findonem veluti confcriptis, omnes animi noftri receffus, curas et cogitationes re- quis Turm cludi, etquonulli hominum adire licet, eo per Itate literarum lectionem viam pandi: fcilicet, vt li,et alii refcifcant,quid fentiamus, quid cogitemus, (:le* Epiftolanamque eft tabula picta, in qua animus ique hominis fecundura omnes lineas fuas, et ad vi- gi uum expreffus, repraefentatur,, vti . DEME- 'TRIVS PHALEREVS in librode Elocutione [no» fcribit: £xaeev &uova 86 eawrx xþuxn;, E gras fud- i*me:an ype Qm. e um Vod fi vero in edendis huiusmodi epifto- ( U lis cautiones füpra laudatae adhibean- r tur, non eft, vt fubuereamur, nominis diguita- tem laefum iti, iDus uod quldem, vt euitarent, gett* viri quidam de Ecclefia, reque tam publica, yJo- quam literarià immortaliter meriti,vel folemni N. formula contra iuerunt, ne fe quisquam ex e- piftolis a fe fcriptis iudicet, id quod Theolo- ii g£um fummum, SAM. BENED. CARP- D 3 ZO- $4 .ARCANA f ZOVIVM , fecn'fe nou*lmus vel fanöhfü. mateftamenti formula, epiftolas fuasinlucem t 1 emittendas interdixerunt, vti LVC, SCHRE«. T KIVM; Medicum Auguü*anum, baud ita pri- dem id fec1fi'e, publicae rerum in orbe erudito ( nouarum tabulae commemorarunt, VI. qi Ngens quidem et innumerabilisfere eiusmo- Y , dicollectionum epiftolicarum copia pro- ftat, atque nullafacile, et ne minima qmdem e« ruditionis particula inueniri paterit, quin ali« quam inde lucem fibi queat foenerari. Non f eft, vt G, DAN, MORH OFIVM, 9) lu- 0 culentum huius rei teftem. excitemus, aut. . per fingulas eruditionis partes peruagati, epifl as Tlaeolegzcar, Iurzdzcar,Mcdzcmaler, Algbzmch,t,Pln- lofopbicar, Hifforicas , Numg/;n,atæca:,; Itmf;rarza:, $ Criticas, vel alius- eiusmodi argumenti, figilla- dm commemoremus, aut eas, quae ob ftyli et fermonisnitorem et digi mtate n PT m inícholis prae Sed verbxs fidem vt leg1 folent.recenfeamus facm-: &) À c BIBLIOTHECAE fï iffi facmmus, et quo hodierna rei literariae incre4 menta et progreffus pateant, ad epiftolas, vel a em N- "Theologis;: vel ad "Theologos, vel de rebus pl'lw "Theologicis et facris, quae fidei doctrinam; controuerfias in. Ecclefia motas . ritüus et ceres dito monias Ecclefiafticas, neque minus viros facris muneribus defunctos, eorumque fata; vàriae que alia eiusmodi, attingant, confcnptas, pro- ]ó« N vocabxmus. 0 VH á n Mmenfus fere eftnumerus e1usmod1 epxPco- alis larum, , quae iþariim in lucem productae Nonn lu- lunt, quaruin in premerzdzbur quibusdam The- ologicis 9) neque mirius in C. A. HEVMAN«— pa NI Poecile, O. GEORG: SCHELLE- olas HORNII amoenitatibus , IO. HEINR: von ph SEELEN Philocalia, Eiusdemque deliciis Epi- n l | ftolicis, aliisque eiusmodi fcriptis difperfae le- gendae fünt, de qU1bus optandum effet, vt vel ]i t ) DA4' fecun- nvt $) pevernen buc prae veliquis E; pbemmdes t/reo/ogzcae pa Cid £vio fevmone füb vubro: Mujdulbige Seadyridten er t poft : Sltes-unb Steted pon zPeo/ogi [ Cadoen pul» dicatae. $6 ARCANA fecundum temporum rationes, vel argumenti diuerfitatem, velalia quacunque ratione com- moda collectae, in vnum aut plura agmina, publicarentur. Non primus ego huius con- Col —— RP R Á filii fuafor füm, fed idem ánte me dedit diligen- qu ve tiffimus Vir, MICHAEL MAITTAIRE, 1o) B qui idem confuluit, fcribendo: Nihil fere eft. M quo magis 1n vera certaque rerum temporum, tj virorumque iisdem temporibus florentiuni k cognitione proficimus, quam Epiffolarum lectio : d etquamuis plurima, variarum paffinr Epiftola: (0 rum, vnde quaque congeftarum, circumferan- Q tur volumina; non paucae tamen fuperfunt lu in diuerfis Librorum editionibus fparíae : quas, quoniam aut Libri ipfi non adeo facile oc- n f currunt, aut faepe lector cognofcendae, quam | L Liber exhibet, materiae auidusnon diu in limi- ne fübfiftit, Epiftolaresque Praefationes, vel prorfüs praeterit, vel minus attendic, ex fuis lo- cis, prout fefe dat occafio, promere fingulas, juuat, l! VH ) in ddanal. Typograpb. T. IJ. P.J. p.249. tter. RRE EEE BIBLIOTHECAE 17 Yentt VIII. om Ollegi aliquando indicem eiusmodi col» lind, C lectionum,quae T heologica potiffimum COf complectuntur in Íe argumenta, et veniam at- fent que excufationem fpero petoque, vteundem, veluti fupplementum quoddam ad. 1O, FR, 10) BVDDEI Différtat. Colle&ioni fuae. epiftolarums .eff urni MARTINI LVTHERI praemiffam , de ause ug/:gnzter, per vecentiffmas quasdam epiftolarum cal- lUt letliones,Re Litteraria et Eccleffaflica,jam commo- Qio da hac occafioné producam, fimul eas quoque ola commemorans, quae hinc illinc iti Bibliothe- ran cisadhuc latitant, partim quia magna illarum; (uat 1ud1ce MORHÓFIO, cura nobis effe debet, [j partim quo illorum, qui i eiusmodi xeugAie af- feruant , ftudium ad publicanda ea excitarem. d En! igitur catalogüm * ]i "COLLECTIONVM EPISTOLICARVM vel argumenti ymaximam partem leeologm lo H.CORN, AGRIPPAE Epiftol. Lib, VILT.IE ]ts, Oppi extant. Lugd. g. IAC. ALTINGII Fplftolae Theologlcae Opp. - eiusd, T'oni, V, continéntür. j LIBFRII a S.4more Epiftolae Theol,Irenopoli, 1679. 8 D5 Ífub $8 ARCANA . füb quo nomine confi&o IO. LLERKCVM latitare fatls conftat. Armlmanox um Theologorum f Prae&antmm $ -; etEruditorum Virorum: IAC ARMINII IO. VYTENBOGARDI, CONR 'VOR- U STII GERH, !O, VOSSII HVG. GROTII SIM. EPISCOPII CASP, BARLAEI '&c, iC Eplü Ecclef: et Theol. Ed1t3 a PHILIPPO LIMBERCHIO cur atanouoque augmento ! N plusquam 300. Eplftol locupletata. Amüel 1704.Íol.. Anonyml ; . Monumenta pietatis et liter arih Vlrorum in repubhca et literaria illuftrium fele&aä Francof ad Moen.l7ol 4. i N da quorum parte pofteriori eruditorum duobus fuperioribus faeculis celebrium E- piftolae nondum editae exhibentur, in qui« bus memor&blha multa,vt veniïime infron- ..... telibri pr aedxcatur, illorum tempol um oc- « Currunt. b N TH BEZAE Eplüolae T heologxcae Hano-» wae 1597. kdit. 3 Com- BIBL(GTHECAE f9 RUT QVM Commercmm hterämum cum rIh Beza - MSGtuin afferuatur in Bibliotheca Saxo- ItTuft) .. Gothanatefle V. C. C. S. LIEBIO ; Dzatrzl?c INIl de a.þsuä'auuu,m CALVINI 1723 $. OR JANI BRANT, Epiftolae Celebelrxmoxum OTII Virorum ante hac ineditae Amft. 1715. 4- &t, 1O, BVXTOREII hplf'tolae de admirando pÓ Euangehl apud vtrosque lndos progreiïu ento Baf. 1598. yflel JO.CALVINI Epiftol. etRefponfa Hannomae A597. 8 Eplf'colarum ad Io Caluinum Volumma II. mn inBibliothecaSer. Duc, Saxo Gothani late- C&aæ re, fupra lau datus LIEBIVS 1..c, exponit, MART. CHEMNITII Epiftol. et Refponfa um : "Theologica Tomill. E Promlffa funt. a Viro , Doctiffimo, IO. C qül COLERO, Theologo iam Vzarienf conf.E- fort phem. Theol, füb rubro: Sammlung vonal« ten vnd neuen Theol. Sachen 1721. p. 3t. | 0C IO. CLERICI Epiftolae . Criticac e; Eccleüam fticae. int Artis Criticae abEodem Pdmaf-P II.confti- t ftituunt Lipf. 8. 1713 IO 60 ARCANA. IO. COCCEII Epiftolae.. In Tom, VI. Operum reperiundae Francof .X689 fol, M PAVL. COLOMESII Épiftolae. in Opp a IQ A.FABRICIO editis Hamb. 1709. 4- i HERMANNICONRINGII Epiftolar. Syntagm II.Helmft.1694. 4. S.E. CYPRIANIEpiftol. CXVILe Bxbhothecac ä Gothanae Autographis Lipf: 1714. 4. GE CHRIST.DAVMII Epiftol. Scleäholes Dæesd; 1697. 8. Editore Theologoó Veneraïnh, IO. ANDR GLEICHIO. DARTISII ec LENFANTIIEpiftolae,i.e Lettres de Mr. Dartis ec Mr. Lenfant. fürleg imatieres du Socinianifme Berl. Y7z19 K IO.HERM. ab ELSWICH. Epiftol. Familiares "Theologici potiffimum argumenu Vi- teb.t719. 8 DESIDERII ERASMI Rot. FplfïolaeT n Ojp. Lugd,B.1703. - TAN. FABRI Epiftolarum Partes Il.. Salmur. 1674. 8 ANTON. FLAMINIIEpift. de veritate doctri- Dae BIBL!.THECAE Gï Tnae etfan&ltate religionis perToach. Ca- of, merar. Nor. 1571. 8. JO. FRONTONIS Epiftolae et Dxfïc.rtanones 410 . Ecclef. Hamb,1720. $. 10 GERHARDI etad Eundem pr&oiae XLIT. ttgm . Subiunctae funt vitae ipfius confcriptae ele- gantiffime ab ERDM. RVD. FISCHERO hecae Lipí1723.9. - GERVASII ABBATIS Praemonftrat.et Eplf Yresd copi Sag. Epiftolae confpiciendae funt in facr.antiquitat. monu- XDR imentis, hiftoricis, dogmatlcls,d1pïomat1cxs, notis illuftratisa R, P.ac Domino Car. Lud, Hugo, Abbate Stiuagii et fontis Andreae yrles Do&t, Theol. Stiuagii 1725. fol, IO ANDR.GLEICHII Trifolium Arndianum. as Eiusdem — Gazophylaceum — chartaceum, Vi ex meris MSCtisautographis conftans,cuius Tomusl.continet Imperatorum, Regum,E- p lectorum, Ducum, Principum, Comitum, Pontificum, Cardinalium, Archi-Epifcopo- ul rum, Epifcoporum, Abbatum etc.H. Theo- at logorum et Cl. virorum, Lutheri, Staupitii, fide Me- " és ARCANA M&lanchthoms , Spalatam IJI Iggcgrum - eommercium htg,ra riumD, (ïopmlmBeckeu - 'Theologi Llpfienüs IV. D.Eliae Sigismundi 1 Remhædl,Theologl et Superintend. Lipfis | - enfisV.M.AegidiiWildii,; T'heologi etSupere intend. Plauienfis in Varifcia V. .Mixtus ex 'Theologorüm noftratium,et exterorum et- iam,ícilicet Reformatorum, " Socinianorum et Armifiatiorum etc,. quibus omnibus vt edendis pat fit Senex Sanähüïmus, ex dánimo ï] precamur, IO, ERN. GRABII et doctorum Virorum ad E. undem datae Epiftolae , quas ex ipfis auto- graphis defcriptas promifit MAGNVS CRV- ;gz SIVS V. D. M. in Differtat. Eplüolxc. ad ^CHRIST, WORMIVM, p. GVNTHER à URIESHEIM Ccmfïl Ecclef' Sax et Canon. Numburg. commercmm epifto- licum "Theologicum, E Delitefcit hoc MSCtum in mea quahcunque fupelle&ile, et eft volumen fatis fpiffum,ma- xinim partem -Epiftrolas prolixifirnas, Griesheimii et füummorum doctiffimorut- m que BIBL»IQTHECAE 53 d — at g qhe iftius tempoms vn'orum,V L. Seckend ckent äorfïix, Mart. Hanckii, Ioach. Hildebrandi, nufidi Gerhard, Titii, Valent, Alberti, Io, Philipp. Sleeuogtii, Io. P. Hebenftreitii. T'ob. Pfan- Lipf uüpere neri, Dan. Molleri;Valerii Erfurti,Io.Melch u$ eX Stengeri, Chrift; Frid. Lauhnii aliorumque r et complexum, vbi de grauiffimis eontrouer- ofürti fiis T'heologicis e.g. an Syftematici rioftri de gratia indiuiduali non minus, quam de vni- us vt U ^ Gerfali agerefoleant? de'Theologia Myfti- . cà: deQuaeftione:ex quofonte deriuanda Eld Ed — fit verapietas? etc, agitur, dutO HV G.GROTII Epiftolae Amft.1687, fol IO. IAC. GRYNAEI Epiftolae, «ïRV , d Hibernicarum Epiftolarum Veterum Syllo— ge,quaepartim ab Hibernis; partim de Hi- ^ónx bernis, vel rebus Hibernicis, funt confcri- .1&0 ptae, quarum quam plurimae Hift. Ecclef: concernunt, et quas IAC. VSSERIVS, Arma- ique chanus Archi-Epifcopus collegit, et resen- fuit. Dublini 1632. 4 Recuf Herborn, Fma 45 1696. 4. i FRANCESC et IO. HOTTOMANNORVM et qu€ ARCANA $2 m etCl.Virorumad eosEpiftolas inlucem pro- K traxit [ANVS GVILIELW MEELIVS Ü ^ Amft; 1704. 4. Lv VLRIC: ab HVTTEN Eplüeiae in vita ipfius a Viro Celeberrimo, IAC. BVRCK- HARDO, diligentiffime confcripta. maxi- mam partem collectae adfünt. IO. HVSSI. Epiftolae in Opp. elus inueniun- I6 £ur, JEREMIAE et Theoiogorum Würtenber— genfium commercium epiftolicum proftat in ActisetScriptis Theologorum Wurten- berg. et Patriarchae CPLtani, D. HIERI- MIAE, quae vtrique aba. 1576.ada, 1581.de Auguflana Confeffione inter f& miferunt, Graeceet Latine Witteb.1584. fol. - PETR. IONCOVRTII Epiftolae Criticae de l : diuerfis . Argumentis iisque dignioribus, Scripturae Amft. 1715. 8. Gall IO. LANGERI Epiftolae et Theologoruin ad 1pfum et alios exaratae continentur in CHRIST. SCHLEGELII, Vita Io, Langeri. Goch 1717. 4 IO BIBLIOTHECAE. $ 1]ro« IO LAVNOII prüolae Cantabrig. 1689.fol. LV 2 GREG LETI Epiftolae.Aiift, i700. 8. Gall. VAL, ERNST, LOESCHERI Epiftolae.de vità MOR "Theologia et Illurinatioriei impiotum, nec fiori de vetitate carhis Chrifli cüm Refpon- JXl foriis D. IO. OLEARIL Lipf1710. 4. Diufle CHRIST LVPI Ord. Fífatr. Eremit. S, Auvu- ftini Syntagitia Epiftolaratn ex Codice Cas- ]ber finenfi Rotriae defcripto, voftat ;MART. LVTHERI EPI&O].:I*UIH Tomi. in rteü ipfius Opp. EN- Eiusdem Fplffolarum Co lleftio Noua edita A per IO. FRANC BVDDEVM Halae funt, T. 4 FR. IVL. LVTKENI[ Confilia et prüoïae g de TheelogsPalSI Lipf: et Gardeleb 1729. 4 jbus, POLYCARPI LYSERI Sylloge Epiftolarum E.POLYC. Senioris Lipf. 1706. 3. n ad MARBACHIORVM Epiftolae iri ftipplement. r m H. E. Saeculi XVLeditae cüra IO. FECH TII gel l H.G.MASII Velitatio Epiftolica cum PAVL- D LO INFANTIO Ecclef. Reform, in Gal- E lia 66 ii ARCANA p lia Mmz[ho edxta e& a SEVhRiNO LIN- 'TRVPIO. ANTON. MATTHAEP prüolaeTheolo- ? gorum collectae ab lpfoLugd Batau.1695. 8 PHILIPPI MELANCHTHONIS Epiftolae a diuerfisdiuerfo temporeeditae. IANI GVILIELMI MEELII prüolaïumSca le&aruma Viris Clariff. confcriptarum Ceri- turiae V. Amft.1701. $. Huc quoque referendae funt Eplüoïae de admirabifi et plane ftupendo converfionis gentis Malabaricae opere Halàe edi folifae; fieque mitus huc fpectant: Litterae Vtile$ etCuriofae: fiue Lettres edifiantes et cürieus fes écritesdes Miffions etrangeres par quel- ques Miffionaites de la Compagme cïe Iefus' Paris. 12. ! LVD. MGNTALTH í.e. BLASII PLXSCAI I$ Litterae Prouinciales Col.1684. 9. gaü IO. MORINI Epiftolic. Differtationes ad Ec» clefiae Orientalis Antiquitates pertinentes GEORG.. NITSCHII Epiftolae Theologicae.: ARNALDI OSSATI Epiflolae.Paris1697.4- Gall DIO- BIBLIOTHECAE 57 LIN- DION?SH PETAVH prHblarum len , Paris. 1692, $. eolo« PHOTIH Parrisrchae CPLtati Eplüo ae Grae: 958 cae c; n. et Verf. Latina Rïchaldl Moamw d Jae 2 Lond.1651. fol. R; Pontificum Epiftolae et quae ad eós fcri iptaé 19e funt a S. Clemente L vsque ad Innoa,eam Ó el« . Ht Qpexa et PcufheD Petri Qou&anf HET an ä!721 fol, e dd . De aliis collectionibus Ep:fïolalum Ponii: jOnij fïeæ C»Ollfþf&tül Vir Summus, IO. ALLha.. [l ae; 'rvs FABRICIVS, Bibl. Graec; Vol Xl. p: tll ^ d. etp. 769., fIeli* þ QVESWELLII Eplüoïarum Vol I i. & Ré u cueil de lettres Spirituelles; Paris 1723. 1O. REVCHLINI Epiftolae. efi MARTINI RYVARI Epiftolae CC. denuo édi: .tae funt à Theoiago magm nominis, GV- VUS "^ STÁY. GEORG. ZELTNERO, iü liiftciria Crypto—Socimfml, Altdorfnae qucanmz |Ee þss - Acaderiiae, infefti; Lipf. (729. 4. CASP HERM. SANDHAGENI Ej Gomm d. TA Theologxca,e, máximdfi, pattem Exegcti- «; £aeFr.et Lipf, 1725. 4. germ Jo- :tï 68 ARCANA um WO IO. ADAMI SCHERZERI et CHRIST. LVCII Epiftol. Amoebaeas de interceffione Chr ifti,anactuin aeternum fit duratura edi- dit IO. GOTTLIEB. LVCIVS in Differt. "[ heologica de cohabitatione et conglorifi- catione fidelium cum Chnfw aefernlepE Pï 1708- 4- | CONRADE SCHLLISSELBVRGH Studlum EcclefiaeFilii Dei inferuiendi pOf'thumum, i. €. Ep1ftola1um CL. Clariffimorum quo— rundam Theologomm Volumen.RoRoch 1624. 8- Centuria Epiftolarum Theofogzcamm ad IO, SCHWEBELIVM, Ecclefiarum Bipontina- rum Praefidem, a Melenchbtbone , Bucero,, Capi- tone, Conventu Argentin, Pellzcano, Ggrþgh, &*, fcriptarum. Biponti 8.1597. CASP.SCHWENCKFELDII pr&olarumm. [ ] luminalll, a. 1566, 1570. fol. RICHARD. SIMONII Epiffolae f&:le&ae—Toml lll. Roterod.aba. 1702-1705.8 gall. . THOM SMITHII S, T. D et Anglicanae Ec- cleliae ia ao n 2 BIBLIOTHECAF. 69 RIST clefiae Presbyteri Epiftolae, quasedidit Guil, Cambdenus Lond. 169t. (fione aedi GEORG. SPALATINI Epiftolae adfuntin ipfi- iffert usvitaa Chrift. Schlegelio confcrxpta - Jen.1693.4. lorif Lif PHILIPP IAC, SPENERI Confiha et Refþon(ä "TheologicaVol,l1l. 4. IO. GOTTLOB STOLZILEpiftolarum PaROa dium ralium fafciculus I. et II, Decades IV. Epiftolarum de Syncretifmo ho- quo- iodi, dierno noxioa Theologis doctiffimis con- fcriptarum Ziric.1664. 12. GVILIELMI TEMPLAEI Epiftolae Londxm 110 1700. 8. anglice, Itifid MICH. LEVASSOR : Epiftolaset Commenta- (gi rios Francifci de Vargas,Peir. de Maluenda alio- i rumque , fpeciatim quorundam Hifpaniae Epifcoporum, qui Concilio Tridentino in- MT ter fuerunt, e tenebris in lucem protlaxm Amft. 1699. 8. ANDREAE et PETRI de WALENBV RCHI omi J Epiftolae Col. 16466t1647. - IMMAN. WEBER: Decades 1l1. Fp1(*zola- Ee E.. mm 6 l zO ARCANA 4 nu:n Huberti. Langueti - Ioacb. Carnevar ii et ? . Peuceri promulfidisloco, Apparatui E- ti px&olaz um Theol ngcagum malgrl,p;aemr- eu ...fit Francof. 1702.. 4. di fü fïiFROWïMI WELLERI Epg&oïae in 1pfi- us Opp. reperiuntur. - GEORG, WICELII Epiitolarum leu IV 1537-. Y d r iO. WOWERII. Epiftolarum Cemumae lï H Hambmg 1618. $. Q IX, « F d quorfum delap£i fumus à ædeun&um N efte diuerticulo in orbitam,atque ad prae : tentem epiftolarum collectionem, quam Tibi, 1 i.H.mmfiftimus. Non omnes quidem,quae . in binis, quae füpra recenfuimus,voluminibus adfunt, dignas luce publica epiftolas iudicaui- *Z'i ï 1 ä us: fed praefintiores, et argumenti quo- dam veluti fpïencme felegimus radiantes: Ad- ] miodum quidem difficilein eiusmodi rebus eft: diiudicare, quid alteripraeftet, et quid dignuim, f quidue minus, vt in lucem protrahatur. Quem- d admodum enim communi luditur imouerbm- » De 1 BIBLIOTHECAE 7i "ii e*g De guftihur nan effé difputandum; ità faepe con- iL E- tingit quoque, vt quidam vel rei literariae in- (mQi- curiofi,.et minus periti, vel nimio aliarum difciplinarum eruditarum amore capti, alto i füpercilio ineptias has, quas fibi finguntatque Has apinat tricasue ct ff quid viliur iftis, j IV defpiciant , e adunco naío profcindant, rati; elegans nihil, nihil;dignum, praeftans e ]l tihil effs, nifi quod ipíorum moribus conueniat etf ingenio. Praeterea etiam accedit . illud quod epiflolae eruditorum jurt] diuerfa fiepe argumenta fmul pertractent, fC« quorum roulta obfcura, dameftiea multa, F'ibi, quaeicxrc aliorum nihil intereft, multa leuia et iuae vulgaria,praeterita ettemporum obliuioni tra- dita multa, plerisque primo intuitu, cenfentur. ibus uod fi vero alii eadem perfpicaciore perlu- ii« ftrant oculo etanimo, plane fentiunt aliter il- lth" Àd- luftrant obfcura, domeftica vitis eruditorum selt conícribendis,aut amplificandis, inferuire pof- fz exiftimant, reliquaomnia, vel ad dignofcen- tl dos fcribentium animos, aut propenfiones, vel eitle ad ortbügram,mm ;mt jizlum euriat, vti 100:11 d- 5i0' E 4 inant, p 7£ .ARCANA matit, iftorum temporum ex phcandu m,come Ino mode norunt adhibere, p X Il ää Qdo Vibus otmnibus bene p.;-'obeque pcniït'atisä Q ; rationibusque in vtramque partem pon- iil deratis, epiftolas has qualescunque ea, qua i- Pl'ä pfas inuenimus ratione, formis publicis exfcri- inl DN bendas tradidimus, fübueriti; easdem, vel a ä fronte, vel atergo, truncareaut mutilare, — Il- TX lud tamen certum exploratumque habemus, ln nullam heic affore epiftolam facile, quae ma- qu cilenta plane; et omni decore aut víü deftituta, ol fit, licet non omnes et fingulae, ex fingulorum ct-Qinnium iudicio digniffimae prae&anti[fi,g maeque videantur, Mola enim fàlfà Btäüf; qüi non habent thura et. nobis volupe fàtisue ä e.ü; quod. afPGl'ki ctinculti montes, quos iam in« u colimus, vel tantillum : ad literarum cultum et x N lu d-egusä afferre valeant,. C Nte vero,quam Te L,'H;a,d epiftolas has ü Á perluftrandas penitius intromittam , v. H V num vel alterum adhuc habzo, quod Te prae- monéite« [ E BIBLIOTHECAE 73 Oil« monendum effe exiftimaui, Primumeelt, quod in Jenifrano, 1. €. primo dutographorum volu- mine, nón omnes, quae in catalogo fupta addu- atlS, &Q, recenfentur eplüolae fint mtegrae fed yn multae quoque adíint fchedae; quae nihil fere. üi praeter nomen manumque doctorum virorum. ' [cti« infe continent, e. g. adfünt complures, plagulaé el dcademicae, quibus lectiones, modopubhcac, 1 modo priuatae, indictae fuerunt, Deinde fi- 1iS, lentio praetereundum non eft, quod iam ali- tnà quot epiftolae ex his noftris,ab ahxs do&tis viris, üti olim fuerint pubhcatae, in quibusprimum pro- um meretur locum Venerabilis primum 4pzaeber- genfum, poft Lulecenfium Praeful, G. H, GO E- Iæq nf TZIVS, qui partim in reliquiis fuis L'VTHE- ISUe RI diuerfis in locis afferuatis, partim in 'no- jf uis literariis Germaniae A. R Q MDCCIII, n et Menf, Decembr. nonpullas e noftro vo- lumine Jeifano eplfiolas, cum orbe erudi- to communicauit, Idem fecit, licet cuni pau- has ciffimis quibusdam, frater meus vere germa- nus, CHRISTIANVS FRIDERICVS, rerum in V. ^ vrbe et agro Freibergenfi ecclefiafticarum, i Ícholafticarumue 4ffer, qui Incunabulis febo. E5 lae - ARCANA 74 | o E lge Annaclærgenf , Leonhardi Badehornu dh(;h t H rumque eplüolas, inferuit, N 1þ11 autem fub- dubxtaux, ea, quae noftra funt, nobis vindica- DO re, et fuo loco ordinique reftituere. dans a demex nouo, quod ego. in vnum cogere oc- coepi, fafciculo, quantum mihi qwdem coü- g ftat, nullae adhuc fünt editae, praeter Scburzz- H z/l-lnanar, quae in magni huiusviri aT CAAAY UM d volumine comparent. Ceterum non eft, vt caploüus enarrem, qua occafione, et. quo tetne« pore, fingulae huc venerint epiftolae, fatis ha- bens, quod fpes fit haud vana, iufto tituloJ et ex liberalitate maiorum Bibl lothecam haec 04 q mnia poffidere. Quoquidem nomine praeter pl alies, poft fata quoque fua laudandus eft,1O. KEILHACKERVS, primum fcholae ad D, N- Y eolai aedem, Lipfas Con-Rector,deinde vsque Q ad fupremum, qui in llore aetatis ipfüm inter- p ceperat, diem huius fcholae Rector, qui epifto- ( las primüm a nobis productas, et a viris cele-. berumls,V L. SECKENDOREFFIO, C. CEL.. LARIO AD. ANDR HOCHSTAETTERO, ad OTTDNEM MENCKENIVM, at! uamumïperfguptas, in üqmgmgnam,&bhæ» ä X ecac BIBLIOTHBGAF 77 od hOa thecae trad; curauit. HOCI ïSTAETTERE ub nomen immortale, dum commemoraui, op- C* portune mentem fübit meam recordatio, a* Qrationis ab ipfo habxtae, publiceque impreffae Q* deitinere fnoAnglicano: quaenum forte cum O* epiftolaruni, quas nos heic exhlbunnus, argu- r mento,conueniat, proríüs ignoro, cui illam vis "UM dench nunquam data fuit copia nec occafio, XII, VE ffla Aec funt, quae de Bxbhotheeae noftrae Dd« ornamentis primariis, epiftolis videlicet et MSCtis, praefari vifurn fuit. Neque vero reli- [0.! qua ipfius decora, inter impreffos libros, ficco ( plane pede licet praeterire. — Adfünt praeter 0 eas, quas fupra commemorauimus;antiquitatis Ni venerandae reliquias, figillatim V. Volumina, uae B.LVTHERI primis poft einendari coes uc 11',,, ptae doctrinae aufpicia, tum ab ipío, tum cor- 0 qa ipfum editas fparfim fchedas, partim bre- le uiores, partim prolixiores complectuntur, quasue haud parum lucis hiftoriae. iftius tem4 [^ poris, crediderim effe,allaturas, Interalia quo- ^ ï"' que adeft Spbe IACOBI VYMPFELINGII Sleiffacini, fCl'lEth in homines fm faeculi vehe« d fnets, 76 ARCAN*A "A rnentiffime fal(à,imo mordax, et ehgna profeg é&o luce publica. Át enim vero claufulae lo.. co,ne in atrio Bibliothecae defatigemur, vni- cumtantum modo faeculi,alias admodum bar- 1 Q bari,poetam facrum,eumque fais facundumet N pium, pronominisratione excitabo, queni V; C€. POLYC. LEïSFRVS in hiftoria Poetarum et Poematum medii aeui penitus omifit, et cu- K L iuscanticum, iure füo,Jux n tenebrir aut ;c;/hmo- eriuxi veritatit Euangelicae " Papatu ab szä, poft l Papa, prolatum appellandum eft quod ita fluit; ; l ENEE SILVY poete laureatl in Chrifli paf. fionem contemplthc; * Si vehs Crifti cruce gloriari Eiuset mortem meditatus. efto i Peruxgxl Ícire cupiens venuftum hoc ! Carmen Eneae Sa Incan Endeca jillabon Enee Siluy Pocte Laureat; (alza.f pii fcdi Pontificis maximi) ad erift | paffonem cantemplandam uid tibi tandcm fcelerate queris? uid petit fallax homo? quid requms? ä Immemor qna te Pxetate criflus uerdt ametquc Vemt in mmundum fobo!cs tonantis Étlicet celum regeret fupemum Ex deo feruus voluit videri Caxnis in vmbra Tu - J, "miperm mmo'ri»æäcæ. rdfe; Tu cmls putris fugi"enda' peflis e lo. Alta depofcis miferande vermis - buiffe nullum ,Vi« Ut Parezj:æ credas ha 'Terra tumefcis - Dr- Ille catnalem pius in parentem ml Quos decet eunctos referens honores uam violauit vnum 1 V, S—abbatmn nunq ) .. Semper honeftus Iu . "u patris iuffus fugis atque matris t Cs Feíta peccatis-violas nephandis - Etdeut qui te reparauit horres fint- - Demone peyor - pl Ílle ieiunans domuit fuperbum Huii: Spiritum carnis, cibus atque potus Illiuscorpus fuit ad regendum - Viueret edit "T'u mades vino, verieri parentas Nulla te bachi cererisque poffunt Dona vorantem faciare ventri .. Viuis amicus - Yllefermories habuit modeftos. E docens fedesiter ad beates * mti Quo quf quisque r epararet actus Ordiue dixit . 'Tuvel infefla venenantelingua Proximum carpis fuperos laceffis *Fabulas crebro referens inanes. "urpia narras. Ille nullius bona concupiuit . |. Etmanusodit nimium cruentas . Pauperem duxit ïoiluïtqqg vitam Tu | ..&393&8&535 'Tu 78 ARCANA n Tu rapis qulcqmd pofes, e et cruorem Appetis, fictum fcelits omne pai*uum Diues M fiasreputahsubiqué — Prélia xmfee&s Difcste qmntx miferande fecit iile qui vinclis voluit teneri ä Vt txbi fuinmam pateret ometexü Ductus z d,Annam Cefus eft illic alapïs magifler Et redarcatUS dominus$ déoPuim j Nocte mox tota ttaliitür pet vrbenà d D:f C rucxandüs Judici Cayphe dztur audieridus ÍIn déum teflés citat hic mal ignos ä Ducitur viactüs reus et Pylam Mittitur i'liné 1 Hincad Herodein rapitur videndüs Purpura fumpta reditad Pylatüm Qui licet nullam videat réatüimi Judicitim fért Innocens agniis inanet ad. tmbunal Quem flagris c&funi ferat vt coropant :Fj Spinearn cogunt vmxbusque pulfant — — —M Ó Ó À EEE Córpus honeftum Confpuunt vultam ptulnstjne fedat C Mej Aftur vt faptam lacérat colimibam « Membra celcítis fpecxofa regib — "Dilohiantür 033 N r i Nec mouet tüirbas fpeculuth doloris Clamitant cuncli crucis elfe digtiurti pepj PB—mj $ Soluc latronem crucifige chriftumi €efaris. hofteta Dum —— —— 79 BIBLIÓOTHECAE. i Bo n grni n nud Obuism fertur lacrimofa mater qule fuistundens manibus pudica : Pectora. clamat Nate quo pergis periture? Quiste In modum talein lanisuit hoflis ? 'T'e meum pigüus cupio videre elpice natrém, Temeusventer tulit has papillas Suxeras quondam generofe fili Me tuam fpernis fugis atque matrem Refpice que fuimr O truces feue rabideque gentes Quo meum fertis genitum iudei Nil mali Éccit Sinite heu meum me "T'angere natuifi Tlle fubmïffis' oculis abibat Ad locum venit erucis atque nudus Etduosinter pofitus latrones Fettur in altuim Indä fuB ligno fï.,eien $, dcetum . Felque iuflauit, latus eft apertumi Lguc'e"a, fangïgit fluit atque limpha t Matre vidente- Ptdbra, quid dica i, referamque mult ij Se dei fecit genituim quid vltra I Clamitant plüres, alios beauit Se modo falute O Iefu quantum genus hoc amafli Perfidum, qui ne moreretur, ipfe FPergis ad mortem, moriendo noftrà , Merte lauas nos 5i — $o ARCANA Sichomo pro te patitur redemptor "T'u quafi furdus penitusque cecus l Graciam pendis nihil efle talem Crimine plenus Tün Ipfe qui verbum faciomifer fum Peioret magnas d:tusin. ruiras io quid gerendum Ncïfco peccatum fe Necmelior fam Ni tuumi prebes deuso fauorem Gratiam ni des homini peremto t Perdituslabor mifer in gehennam Ign;" piandus Labitur quisque fine te beari Queritat, munus datur hoc ab alto ogo me vocandis "Tu vocas quos vis,r Adiiceferuis bin Da mihilumen videam quid egi dei Da mihi fontem lacrimisin vdis fte Hunc meum plorem Íceleris reatum pra Teque repofcam. Non pareim pauló veniam requiro Dén Gratiam petri neque pofco fed quam W, Incrucisligno dederaslatroni dig . Sedulusoro- f .Ch Jam deum cuncli rogitémus ipfum die Qui neci noflrám datus ob falutem - € mi ditum fuorüm Scxfl))cr exPe'&at* r Vt veniam det bd Iam nimis duri fimus venite Sereum nemo magis effe credat - Quam pius nobis maneat redemptos " Ethere miffus - .Idgj.g:ro fequumiur, - Epifto- BIBLIOTHF CAE $t g r t a Epl&olac Prmapum dasifimo- rumque Saeculi XVI Virorum vnà cum aliis quibusdam , dignis , quae ad pofteritatis meinoriam coriferuentur, IQ EX Velumme Iemf iano. -f- L Q) Ieber Yvon Haffenfchtam ich hab F., Schraibemr 4 wol empfingen. vermerkhe auch E. Glück- binfchung zuder pollnifchen Saclh zu fonder Gna- der der ebig Gott svolle eszu wolfar gemainert Chrí« ftenhait fchikhen vnd zu forderft zu Lob ere vnd praifs faines góttlichen namens, vnd das es zu ai4 nem glükhlichen ende móge gebracht werden, Was aber den andern Handl betrift, da ift nit a das ich der gefchtalt auch bericht bin das Mandeslo fich in Frankhreich begeben folle haben, do ier num die bebuft fach mit andern handlen wollet, ift es mier nit zu wider. doch das es main vrinermeldet befchehe. dan wer wais wo es noch hin geraten F khunt —t Wm'e " Sef? I $.X h&amems czrce//a iclafi 4 $ Hofag ovdinem jn /futograp/uf & leniftó colletiiis, iflee $2 AR CANA d nd khunt der ébig-Gott verlaihe. femen gotthchen fe- Ber gen, vnd E. alle: glükhliche Wolfart. g,cbenann den 4. Aprileis bit Wi MAXIMILIANVS Stu Dem Wolgebornnen. vnferm. lieben. getrewen gd Bobuslaw Felixen vonn Lobkowitz vnnd haf- Is feuftain auf Litzkaw onnferm Rath onnd vn- [hl fers Kbngrezclu" Bebaumb Landt Richter. PA p II (3) PA Von Gottes gnaden Iobans Alärecbt Hertzogk | fet zu Megkelnburgk etc. W W T Nfernn günftigen grus zu vor, Edler vnnd Wol- ün geborner befonder lieber, wir mügenn euch günfligk nicht pergenn, dafs die Seeftedt Ire Gefand- T0 N tenn in Polenn, Schwedenn vnd Dennemarck fchi- ckenn die Kónig zu er fuchenn, dafs fie inen Handlung H einreumen. wollen ob fie nun beffer Glück als an- h dere habenn werden, das wvirdt die Zeit gebenn. Die be Denifche vnnd Lübíche Schieff feindt all vvidet von li einander, die Denifche nach Coppenhagenn in den Sundt, vnnd die Lübfche nach der Trab gelauffenn Sollen vff beidenn feitenn fo wol der Schwede als die Dehnenn vnnd Lübfche im Storm befchediget fein, vnnd wirdt villeicht difs lar nicht vil ausge- rich- minmr " «BIBLIIOT-HECAE. 83 n fe richtef xväralenn. In Sch:wedenn vverdehn gefchickt l'jenn Benedictus Fürflela vom Sunde, vand Iürge Strau- bitz von Stetin. — Der Kónig zu Hifpanienn foll ge- wifs heraus kommen, wo ehr nicht albereit dieífe (27/] Stunde zu Antorffift, Die Niederlender habenn gebetenn, dafí man fie mit Spaniern vnnd Italie- 'Ha/c dm nernn nicht beladenn vvolle, follen auch. vertrü- ftung daruff bekommen habenn, Hertzogk Heinrich ( zu B'raurifchvveigk foll etzliche reuter dem König zu Spanien zu gut annehmenn. — Sonflenn ift es die- À fer órter noch gahr flill. Nachdem euch auch be- vvuft, dafs vvir euch eines gutenn vveidemans halben, vvelcher die. Entenn vnnd vvilde Gens kórn konte, wol euch angelangt, vnnd vvir einenn falchenn Weidemann ng)chmals gerne haben vvoltenn, Als gelinnenn vvir ande (chi« hirmit günílig, ihr vvollet vns fürderlichft einenn zufendenn, vvasihr auch dero Ort von Leitungenn lung L habt, die vverdet ihr vns hinvvider mitzutheilenn vn- Die befchvvert fein. das feindt vvir umb euch gunftig- von. lich zu befchuldennerputtig. Datum Schvveriri den den 9..Se-Ptemþris Anno LXVII. entt Manu- proþria T P. $. ao H gt Euch folich auch nicht verhalten, das der Kónig zà P'olen mittfeinen Litauern dem Muüfcovviter entge- i?gc' Y sz gen 84. 'ARCANA | Wwi gen zühet vnd kommet zum Krige, Ya laffen dem Mufcovviter 16000.Man abgeben,darun- fen terj3. Woyvvoden einer ift erfchoffen, die andern 2. Ht gefangen, aus der Cron Polen ihrer vvenig mitt, ge- det flern hab ich gevviife,Bo'tfchafft daher bekominen, rid Die Italienerund Hifpanier fein allpereit in Nieder- If land ankommen,desKóniges ift man auch gevvertigk. d s fürchten fich vill Leutte fehr,vvas gutts zum Schel- tej lenberge vvird ausgerichtet,- folches vertrauet mir ke hinvviderumb fo vil ieh vviffen darff, bin und bleibe ) euch gevvogen. -Hiemit Gott bevolen. ha Dem Edlen onnd wolgebornen onferm befondern licbenn Bobusla. Felixen. Grafenn vund. Her- ü n sen zu Haffenflain vnd Lytzka, der Róm. Key. Maj. Ratb vnnd. Landvoigt dn dev Nieder- m f * awfsnitz. Zu feinen ejgnen Handen. Id E WO n III. 63 . A W Ieber Herr. Lantfockt ich thue mich der ï,v.bera- X A. Íchickten Brieffe kegen eui:h"freundlij:h bedan- fe cken vnd vberfende euch diefelbe beyezeigenden vvi- derumb des Apts von der Zelle habe ich euch gevvifs d in folchen Fordacht nicht gehlapt dan es imir felber dermaffen gefaget vvorden, das er y,vcck'foltc gefa- ren fcin? fhonflen vvere die Sache richtigk vvordeu, vvill ? á $$ BRIBLIOTHE.;CA/E." | vvill mich forfehenir vverdet in differ Woche evve- arune ven kanezeler mir zu Freuntfchaft kegen' der Zelle ferordnen aldo do ich auff evver. zufchreiben mein In 2. He,vvþt'mami alhir auchi. Befellich gcben vvill auff t, g?* dervveylen'einen vvir vnter vns beredett die Dinck Inen, eder- richtigk zu machen vnd yvarten des evven antvvordt. Ich beforge. ir vverdet. rnit evyerem eillen vnd we- tigk. chel- ckezin nicht groffen Danck fordinett haben; vnd kon- te mir ohne Orfache auch-woll allerley Weitleiftig- timir leibe keit begegenen veill aber de$ beften hoffen vnd mich in des meiner vnfchuldt getreften : den bewufthen kanezeler belangendc wiffett ir. das ich 3. 0. 0. O. G. dur thaller bey meinem fettera erlegett vnd richtigk ge- Hir macht habé vnd das ich iezo fchwerlich darzu kom- Ky men inagk, fzo habe ich von engclandt meine pen- d fion die allererft nach Oflern betagett noch nicht er- langett habe aber nieckften minder bey thomas ribl 4u Franckfordt fzo woll auch bey Bartufch Kracht vnd anderen mer fleifs forzuwenden befollen, dan bete ich wolte gerne.das dem Herren damit ob ich auch 5&1?- feiner perf hon geleich üicht Kundfchaft mochte ge- MU vvii;s dienetverden, were es auch auffzu bringen ane das ]ber o nich vnbefchwert auff kegen forficherunge mich dafor einzulaffen auff das ihedermann .meine gutt- d h abär was ausrichte folte 'iüng villigkeit ,,zuf?hen do ic . euch " 3.. &il 86 ARCANA: far euch uvnförhal-tfcn bleiben auch auf den Fall eurem Beger nach copeien der forficherunge überfchicke n werden. Heute habe ich ltunde vberkommen, das p engelandt mit franckreich in folcher Handelunge di fi flein foll das er die 4.0 o. Pferde fzo im Herzogk erich von Brawnfchwick gefchickt aus den Nider. W landen georlobett vnd vnängefchen das fie krafft à irer Beflallunge auf drey monadt angenomen vnd bettalden gewefcn inen nicht mer den einen monadt e neben der Beflallunge erlegett, vnd diefelben alízo k faft mitt fchimpff abgevvi(fen , der von altem ift ir d ritmeifler, daruber die revvtter vbell zu friden vnd f einsfleila faft Pferd vnd ruftunge dahinten gelaffen f Ízo follen die andereti gevverbe auch fer vvas es bedevvtett , vvill die zeit geben damit Gott befohlen vnd bleibett zuflben vns im alten glavv.. ben, vvas ir evvers theils erfarett, folclis vvollet mir evver zu fa-ge nach nicht forhalten, folchs fzoll von mirauchgefchehen. Datum Befckavv fontages pal- marum anno I$$8. H,OM, , B. : Manu propria —— IV. (s) F Reundliche herzallerliebfte gemal ich vvill dinft- freundlichfler meinung nicht bergen das ich init ï .*fampt BIBLIOTHECAE. —— rf MR durem fampt den m&inäx in guter gefundheit gotlob alhie chicke ankommen, des glychen von dir und vnfern fonnen 1 das zuerfahren vver myr ein befundere freund vad vvil dir nicht bergen, das ich mit fampt meinen Hoffze- :Iunge Tzogk finde und diner von meinen Vettern freundlich und Nider. vvol gehalten vverden kan nicht andersbefinden den das fein liebe und f, l. Bruder H. Auguftus kff n wd gans gecken halten und das vvyr liebe Gifte fein, aber Vonadt es þaf fich ein unffal zugetragen das f. 1, das Fieber be- alíto kommen, vvelches mir gans leid ift und mag vvol der -gfoiïc truncke und fchrecken vvas die Schuldt Ytie n vnd fgi;iich hoffe aber es foll fich mit góttlicher Hulf- luffen fe vvieder beffern, aberich vvil dir därneben freund-- licher meinung nicht bergen das eben zu gehet, vvie t Gott du vvider mich fageft da ich dir anzeiget das du und unfer fonne follten zu myr uff den nechften Frei- glavv-- t mif tack kegen aldenbork kommen und folgendt myt mir kegen dem homleshain zyhen, das dir || von s pl mochte etvvas anders drein komen das nychtes draus vverde fo gehet es eben alfo zu vvelches ich doch liber anders haben vvolde und das du und unfer ria fone vvereft die Brunít bei myr gevvefen und ift das die urfache Herzog Augufiüs'hat fich fo fylfer- mercken, laffen. das ich mit fug nicht habe umbge- dinfl- auff die Brunf! kegen den junit hen m-ü:gelnl L 1 zu myr F 4 Hom- ampt $8 fARCANA Hoxiileshäyn züladcll die vvk:il ich dan H, pfylyfï- fen von Bronefvvig infonderheit gefchrieben und auch zu myr kegcn, gebetten fo haben myr f. l. folches zu thuen zu gefchrieben die vveyl es dan zum Hamleshayn auch auff den andern Iz:gdhcüm*-ïn ä die Gelegenheyt hat vvyc du vvey(t das man fo fyl leite gar nyt kan unterbringen, za dem das mein Sruder auch vvol foltezu mir koimmen fo habe ich dein und unffcr müffen byet derhal- ben freuntlighen du vvolteft nsich entfchhldigct ha- tcn und , vvas iezünder an der an der ergezlichkeyt ferfeimt fol zu einer andern ii Zeit vvider eixxgdbracht vverden und muf derhal- de ben denich nicht mit frolichen. 4,z,u und xneinen Íonnen fchreiben ich habe Ihm 'aber dane- Vr ben mündlichen befehlig gethan dir von meinet vve- t gen anzeigen vvie du von ihm vernemen vverdeft f und habe dir folches allesin groffer eile freundlicher ! Meinung nicht ferhalden vvollen uhd thue dith mit fampt unfera Sonmen in die gnade Gottes befellen wund dir freuntlichen. Willen zu. erzeigen bin ich vvillick. Datum Schellenberk am Sontag nach Bar. ? tollomei in XV C und XLV Iar 3 M Ye, Fridrich Churfürft - | 4l Manu propr, 1 Der BIBLIOTHECAE, 89 r Mu r n |yf Der Hocbgäöorne*n Füvfiin, enfer fWuIzdlzc/fm Hie- wnd ben Gemabeln , Frawen Sibillen , g&äome VOR myr lülichete. Herzopin zu Sachb/ren, Landgrcvm : du u Durzng&n und Marggrefin zu Meiffén, (feri Zu irer Lzäd azgm Handm » ngmn V (10) eidi Vonn Gotf Gnadenn Iobann! Fridrich Herzog al Zs Saclg[än Ghurfürft ezc. vnd Burggmf lia u Ma(gd?öurg der nnfern grus zuvor, Ervvur&wcr vnnd Hochge« lern larter heber andechtiger, vvxevvol vvir bedacht, hal den auch Hocb gelarten vnnfernn licbenn getrevvenn ud Maglüer PhüxPH'enn Melanchton nebenn aundernn ante vnnfernn gelerten m ch Hagenavv zu Íchickenn. So V tregt fichs &och mit ime dermaffenn zu, äas vvir be« df R forgcrm, er vverde älfvmaïs vonn vvegenn feiner her Íchvvachheit &ahm, vnnd zuforderfï fo baldt ait kom« mit men konnenn, Weil vnns dan der auch Hechge- [len larth vnfer Radt vnnd lieber getreuer GregoriusBruck i Doctor bericht hadt Was ir ime gnants Magifler at hxhpleaxfenns halbenn gegennHagenavv gefch rie« benn So bedenc&en vvir, aus euren erregten vnnd andernraehrn vrfachen, das mit feinen Raifenn nicht zu eylen fein vvolle. Nachdem aber die notturfft erfor- Du' Fg 9Q ARCANA XBE erfordern vvill, das vvir euch berurts tags halbenn bey der Handt haben Auch. der Theologenn ainenn oder zvvene unverzuglich gegen Hagenavv fchicken | So begerenn vvir gnediglichenn, ir vvollet euch zu Wittenberg erhebenn. Vnnd does mit ichtem Eur M gelegenheit zu vnns furderlich anher gegen Weymar verfugenn, Vnnd dievveil es mit Magifter Philippffen f die gelegenhext hadt.. Sa vvollet Doctor.- Cafparn ( Crutzigern mit euch annher bringen.. Solchs auch ! an im Crafft dis vnnfers Bevelichs gnedlghchcnn be- ü gernen, vnnd anzaignenn, das er feinefachenn dar- nach achtenn vvolle, ob vvirin hie dannen aus vveit- t : her gegen. Hagenavv verordenenn vvurden das er fich dazue gebrauchen laffe, — Als vvir vnns dan ver- ) Das Íehenn das er fiche nicht befchvverenn vverde habenn vvir euch nicht vvollen vnangezaigt laffen d Vnnd thut vnns hierann zugnedigenn vnnd guetenn gefallenn, — Datum2vy Weymar Mitvvoch nach Vi- tü vnd Modefti Anno Domxm L5.4- o Jo. Fridrich Churfürft t! Dem Erwirdigen vnnd Hochgelartenn vnnferm ä liebenn andecbtigenn Ern Martin Luther. der beiligenn Schrift Dottor zw Wittenbergk VI, 9I BI'BLIOTHECAE bey (16). ent Emg!?m Ludauzcur Dux Pomcramae etc; n Uum aequalitas generi humano adeo ne- | 2 -effaria fit, chariffime | D. Doctor, vt fine n ca vita ciuilis confiftere non poffit, quemad-. mas (fen modum in oppidis et pagis, vbi duo aut tres, (e (anguine et medulla proximi ditant, et mul- m ta millia ad mendicitatem redigunt, apparet, iuch be Ac füblata gratitudine omnis aequalitas tolla- r tut, Conftat homines non minus in hac vi- lt ta gratitudine carere poííe quam elementis, « quae Deus ad conferuationem omnium crea- Ver turarum mox initio mundi creauit Haec e« Das nim virtus non. modo agnofcit, fe beneficia jen. accepiffe, fed rurfus fe obligat ad mutua quae- em dam officia, pro modo facultatum , quibus vi- Vi cino fingulari humanitate. nos comprehen- denti, libenter comrodat, Sicut igitur, te- tris fe. delictis polluunt; mendaciis aut fraude, bona proximi, fine compeníatione. rapientes, m et detrimento aliorum. commodum . fuum t quaerentes, ita et omnes ingrati faciunt, nulla retributione oftendentes , fe. ab. amicis bene- ficiis Vi 92 ARCANA ficiis effe affectos, Cum itaque ettu hoctem- t pore, fingulari confilio in morbo mihi adfuc- « ris, quod. libenter crebris vfürpo fermonibus non comrnittam, vt haec virtus, quam ma- V h gnis parentum fumptlbus m1h1 ülbmde in« ftillari fate'or &efulffe wäeatm, Etfi quidem, C hic rerum mearum Praæus eft, vt opibus nunc W refpondere- nequeam, tamen magnam fpern TET IN habeo, tibi benignam voluntatem mearn, o- t mmum virtutum dommam non mmus gra- n] eam iri, quam frcum pecunia, verba aääequa- rem, Etquia intelligo , vfürariis vohlptati eíz ft opes et diuitias, tibi véró artes, induftriim et hiftorias, ad exprimeridüm: grati pectoris h animum, exiguam hl&ovmm non pi*oeüï à 1 Clempinouio! vifüm commemorabo. - 'Non multis ante diebus, vt hic fertur, Amphfïi— mus et fapiens vir, Do&or Baldafàr Syluius, H Hluftriffimi Doinini patris mei praefectus et confiliarius prudentiflimus, miniftres füb ve- fperam, ad éonficienda negotia inpagum, non procul inde fitam, emittit Hli rebus confe- Ctis, domum dum redize cogitant, forte in i- ä tinere BIBLIOTHECAE: 93 —— Ins tinere oculos ad coelum attollentes, videntin UC« aére duas nubes, inftar duorum montium, a DUs meridie et occidente. eoncumere, et ex illis Dd« veluti ex equo Troiano , fublatis vexillis ee Jfs haftis, exercitum equitum et peditum, acre Vm, congrech, donec tandem in meridionali mon- s te pugnantes tormenta in adueríos hoftes ful- em minant, exercitum fcindunt et internecione trücidant. Hi hoftibus fuperatis, arma depo- Td- nunt, cadauera fpoliant , ampliffimisque fpo- d is onerati ; in aere euanefcunt, DEUS aeter- e nus,patér Domini noftri IESU CHRISTI,qui ii poftremis mundi temporibus et in aere et in TI$ terra, nos fignis et miraculis, ad poenitentiam ja inuitat, mifereatur nofltri, poenas mitiget, et on aliquas Eccle*f ae reliquias clementer tueatur J et pr otegat,. Reftituatet Illuftrifürmo Domi- J5 no parenti noftro, firum corporis robur, & ad Ecclefiae falutem et Reipublicae emolu- Q mentum, et mentem tnam pientiffimam, ad n multorum mcolunntatem paterne dirigat. A- e. men. Hoc pueulc quoque Íciiptum te aequi al bonique pro fingulari bonitate et aequitate tua [e L 94 ARCANA tua fadturum , magnàm fpem habeo, fi anti II numerum aliquando orationis augebunt, eru- ditiora mittam.. Gryphiswaldio 16 Nouembr. f Anno I559. Clariffimo Viro, Eruditione, virtute et fengulari ä pietate ornato , D. Doctori, N. Pontano, Ar- chbiatre | IHluftriffmmorum Ducum Saxoniae y l jïdelz[ Lno etc. VII, (17) t Vann Gots Gnaden. lobans. Friedrich , Hertzqg Zu Sachffen, Churfürf! & c. onnd Burggraff zu ] Magdeburgk nnfern grus zuvor, Wolgebornnen lieben Rath V vnnd getreuen, vvir habenn euer Graff Albrechts fchreibenn, dorynnen Ir vnns des Ervvirdigenn vnnd ä Hocligelarten, vnfers lieben Andechtigen Ern Mar- thin Luthers, der halhgen fchrifft Do&or, abefchxed vnnd todlichen abegang, vonn diefem cleaden Iern- mertalh, nach dem Willen Gottes zu erkennen gege- ben, empfangen, vnnd daffelbe imit hochbetrübtem vnd bekhommerten gemueth vernhomen, der Al- mechtige Gott geruhe der feclen, gnedig, vnnd barm- hertigk zu fein, vvie vvir dannnicht zvvejveln, Vnnd die- POT BIBL"IOT'HEC AE. 96 ant diexr;reill fichs alfo zugetragenn, fo will es feiner AI- CTu- mechtigkeit, Inn des Handen alles ftehet, zubevelhen fán, Wiewol wir am liebften 'göföhen, gedachter m Martinus feliger, were als ein alter abgearbaiter Man, mit diefen fachenn verfchonet pliebenn, vnnd nach- uan deme wit bedacht fein, denn 'Corper*vonn Eifsleben , P fhurenn, ghen Wittehb'erg bringen, vnnd des orts Inn miat vnnfer Schlofskirchenn zur erden beflattenn zu laffenn, fo ift unfer "gnediges lla-egercnn, Ir wollet uuns denfelben Corper volgenn, auch bis genn Bit- terfeldt glaitten. unnd b'rihgcn laffenn, des orts ha- J p ben $ir weither Verordemmg gethann, auch Doctor lonaffenn beuolhen, mit der Leichenn, ghen Wit- tenberg zu fharen, unnd wollen unns des alío za Doran Rauth euch guediglich und gentzlich vorfehenn. gefchiet unns zu gnedigen gefallen, unnd feind euch :chts d mit gnadc;n geneigt, Datüm T'orgau Domirflags pach Valentini Anno XLVI. at i, Denn Wolgebornnen vnnfern. Ratb vnnd licben. ame getreuen Albrechten PZailz'pFn vnnd Han: lor- gem ,gz'vedtern onnd Brudere Graven unnd r teim Herrn zu Mannsfeldt., ito M C ito rm jnd j [izmgt und jönderlicb( dit Gne- 96 ARCANA TE Vn! 82 - l Mi B nedxgüer Herr, Ewer Chfï g. fchreyben, äen G todlichen Abgang des« erxwu dlgen Hochhelar ten, Doctor Martini Luthers, haben wir auf heute dato, faft umb acht Hor kegcn den abent empfangen vnd vorlefen, Das nuhn der Alinechtige deimfel ]bie entevvren Man, von dmfem Iammerthal, infondetr- al heit alhie f*rfordert haben e. Chfl, g. gnedigflzu be- dencken ,. vvie hoch befchmerzlich vns folchs. fein e m gnufss Wieaber dem Allen,vnd das es der Almech- tig alfo geordent, vvelchs vvillen nicht zu vviderfech- b ls ten So hetten vvir vvol gehofft, Evver Chfl. g. fol- den die Leych des Doctors dievveyl ehr alhir zu Eyf. VE Vi leuben geborn vnd getaufft vnd von dem Almechtla genaus diefem Iammerthal in das evvigk Leben, auch b k alhir mitgrofler Bekommernifs aller chnügleybxgen menfchen erfordert ift vvorden, gclaffen haben, Aber 2 hi vngeacht das. vvir die Leyche des hochtevvren von ———— Got, mit vnausfprechlichen Gaben begnadeten Mans, lg gernne In der Herfchafft behaltena wolden, So ollen wir doch e. Chfl, g. zu unterthunigem gehor- f fam vnbefchwert fein Die Leyche, vff den fontagk zeytlichals vor 12. hore zu Bitterfelt zu haben,.Solchs baben e Chfl. g, denen vvir In vaterthenikeit zu dinen xvil- —— — ESEIRS BIBLIOTHECAE 2? , villigk In Antvvort nitwollen vorhalden, Datum Eyfleuben den r9. Februarij Ao, 46 den ear: Albrecbt, Philips vnd Han: Goófg Gevetter ond Bmder, Graven vnd herrn zu Mansfelt eute REMVEDRR IX, (19) Elgöll Ieber Her von Hashenflein vnd zukmftlger liebér elbie det L gefatter euger gutherzig fchreiben habe ich mie i be« allen freuden emphangen vnd verleffen. vnd dancke Íein euch gantz freuntlich der gutten naugen Zeitung als edi meinem lieben gefattern, vnd fonderlich das mein lie- eci ber Her vnd vetter fol lofs werden vnd im heiligerr fol- rqxch fol frid vnd einigkeit werden, Gotfey Lobeht vnd preifs vnd hel ff Got das wir nu fromb werdemn Ej d vnd vnfer Leben beffern amen, lrdorffet euch nicht beforgen das ich etwas werde daruon fagen fonderm uct 1gen bey mir in geheim behaldcn Ich wil auch der Briff zurreiffen auff dasin niemant leffe vnd beffelle euch iber vort hlermt Got vnd wehn ichs vvider in gnaden vnd al- an$ lem gutem vvufle zu erkennen vvehr ich gantz genegt Vnd gruifet euger gemahl von meinet vvegen gantz $ hof Íreuntlich Datum Dreflen den 6 Iulius anno 1$$2. Agnes Hertzogin zu Sachffen etc. d mein Hant |chs ned e5 il mnein Beger ir vvollet diffen Briff zurreiffen vvehnirn geleffen hat, 11 G X, (20) AR CANA l 98 QUE A. (20) [us Olgeborner-lieber Herr gefatter ich vvünt- W W fche Euch von Got dem almechtigen alle [^) gelickfeli gkeit vvieich Euch yngift hie gebetten mier i peyftandzu laiften vven 'ich mit meinen vngehorffa- f fncnvnderthanenvor . haber vvelichen Ir mier zue gefandt gyb ich Euch zu Erkhen .das fich die fo Herrn Comifarii Ein mall bedacht vnd mier geflem j dinflzg Ein dag Ernendt auff den. dunerflag nach Z petter pauly dasift den Erflen Iulii vvie vvoll mier differ dag vvoll vvas kurtz angefezt ich mus aber ge- dencken vvan ich In nit annem fo follt mier aber in E Ein halben lar kain dag ernent vverden fy hiben D anier an den dag feitt Weihnachten ernendt iff der- f D vvegen mein fundter fleiffig bitt an Euch ir vvollt mier auff gemelden dag bis zu Enderung des Handls d peyftand laiften vnd von heudt datto yber achttag hie bey mier Einkumen das vvillich mich bey Euch Eu- rem zuefagen nach vnabgefchlagen verfehen vnd vven Ir vvollt das ich auff den Litzka folt kumen fo vvertt ir nit auffen pleiben verlaft ir mich auff den dag fo vvill ichbey meinen aitt inein Lebdag nit zu Euchkumen Die Handlung ift ghen Falckenavv ge- 4 jegtauch mein lieberHerr gefatter bin ich des gentz- l lichen verfehensir vvertt mein mit dem Korn nit ver- b geffen BIBLIOTHECAE 29 ais geffen Es 1H€mer vvarlich drefflich von nedten vnd vunt l Vvo ir mich darmit verlafíl vvie mier dan ger nit 1 2i le zvveiff lytt fo thuet ir vvarlich Ein findt an mierich I Bitt Euch freintlich vvo sor ir vill Waiz vnd Arbes Jl"ffl Habtt ir vvoltt / mich auch mit. Ein zvvay flrichem Imier fleuren vnd vvan Es Eur gelegenhaidt geben vvolt, h die fo dhet ir mier Ein g-*offen dienft das ir miers pis (lern ghen fchlackevvertt oder puchen Íchiekett an dem nach zvvalen orden hett ichs am allernehitift zu habem muet as nuhn Eur gelegenhaadt hierzue fein will das rge woltt mich bey diffen potten "viffen laffen ich bitt [In Euch ir wollt zu den Fuetter Korn nit kleine: pauer ben pfertt laffen Emfpwnnen wiemans heroben hatt dam d Íy kinden nit Ein groff Fuetter fieren vnd damit vlj ont ich Fuch; Gott dem Herren pefehlen Datum Here mdls denbergk mitwoch den 23 Iuniusim $ 7. lan. ;hie Margeretta Burggraffin zu Meiffen vnd Wltw Eu frauw gebome graffin von Solm vnd " XI (21) den Yeber Gefatter wir wündtíchen euch von Gott t u dem Almechtigen eine fehge gutte Nacht vnd gö zu derfelbigen vorftehende reis glück hail vnd alle fe« YZ lige Wolfardt vnd fchicken euch hieneben das fchrei- T ben an hern Bartolomeus vnd wolten euch die Orge- [ G 2 nal ioQ ARCANA E. nal der 2 fchreiben neben den fchreibenan Hans von q Hildeshaim gefchikt haben foift noch keines derfel- q a blgen fertig aber fie follen euch nachgcfclnckt w'er- den dasirfie den dinflag gewis haben follet das ha- ben wir euch der wir euch mit allen genaden genaigt fein nit verhaltenkonen.Datum in eil 16 MajiA, 1575 ]i unfere aigen Handt (alia manus adiecit) . fe NB. Der Fürftl. Widwen zu Weimar, F. Dorotlvem Sufannen Herzogim zu Sacfen, gebobrnen 9 Pfalzgrüffim bey Rbein Handfchrift an D Cafp. Meliffandern XIL- (22) Itrastuas v1r doctiff. reddidit m1h1 Nun- eius tuus vna cum pecunia ad me mif- fà. uod vero ab Arrianis. dxfl'enus, et cum ecclefia fancla et apoftolica fentis,id equiderm valde commendandum iudico Nunquam e- pl nim fieri poteft, vt ille deum hàbeat patrem, qui Ecclefiam Catholicam non agnofcit tna- t trem. . Pecuniam ad me miffam. M, Iacobo t tradidi,eique demandaui vt in pietat; víum eam l vertat, diligenterque pro ipfis. defunctis de quibus * YOr BIBLIOTHECAE. — - $von quibus mencionem l*itterae tuae faciunt fuppli- vel- cet, qvando adaltare dominicum accedit, quod Ver et ego officii me illis preftiturum promitto, g ht Tu vero pro prudenciatua etfacrarum littera- naigt rum fciencia quibus polles animum tuum (a- of liqua fortaffis iam miferia perturbatum) ita moderaberis vt omnes intelligant te ab illisef- fe alieniffimum qui fpem nonhabent. Cupio T D. T, in Domino femper bene valere.Curfim r n D Stolpii II Menfis Marci Anno Cbriti MDLV Nicolaus Epf. Mifn. Excellentiffmmo. Medico et dotliffmo viro Domigo 1 Georgio Agricolae amico cbariffmo. um XIII' (3) S. P. D. mif- D XVII Cl. labuarii Pragam venimus: cum deti quem locuin ftudiis noftris deftinauera- Oftracium enim ne mus, fed valde infeliciter, praeceptorem noftrum amifiraus, qui quan- i cam nobis iminatura fua morte dolorem at- [nd* tulerit: quantum patriae: teftabuntur lacrumae obo eam et amicorum querimoniae. Meumverodo- 5d0 lorem,qui primum fàne incredibiliserat, leniit G 3 Chri- |bus k 102 ARCANA Chriftophori Manlii viri do&ti et integerrimi di confuetudo, -cuius nune vtoropera víurus- Ya que fum in pofterum. Tuautem, mi fua- i ariffime et doctiffime Bersmanne, illius, quem p viuum amafti,de pones nanquam memóriam: le et doctorem Barthum V. C. et medicum prae- P ftantem officii . admonebis : meisque ver bis fr faluere iubebis. Mitto tibi poftremam Oftra- cii ad me fcriptam elegiam : cuius, fi aliqui- bus iffhic aon fatlsfeceut tu fufcipies patrom- nium :. fupremámque manum non accepiffe dices. Nos Pragae viuimus fümmo'cum defi- derio adeundi Italia m;quod intrà menfem futu- rum fpero. "Turcica legatio apud Imperatorem eft, fed quid boni vel mali attulerit ignoratur. Princeps legationis Mahometus Begus, homo Germanus et Ratisbona omundus nec rudis noftrarum litterarum : in hiftoriarum lectione certe quidem, vt apparet, non indiligenter ver- &l fatus. Hifpanorum, Gallorum etItalorum tan- K ta hic eft frequentia: quantam nusquam alibi DiQ vidi, OrdinesRegni de inftauranda Academia (0 et amplectenda religione Auguftana egerunt dU dili- BIBLIOTH]*,CAE 103 — I diligenter; ied refponf'um nondum acceperunt us- Vale, mi Bersmanne ?. et caue aliquid de tua ud illa beneuolentia, qua me praefentem com- e plectebaris, remittas. Iterum atque iterum va- im leetrefcribe XIIL. CL. Aprlhs MDLXXV a Pragae au(j b" SIvoft. ^bis Frater meus Wolffzangus Thcodcn icus m te falutat. » Jl T Chmfïophorus aVicztum X Glariffmo et. doctiffmo vire, D. Gregorio Bers- IIHC mano Annaebergenfi, poéticae facultatis Pro- efi- füffori eic. amico . fuo ,colendo I[U- Lipfiam. em il »XIV. (34) u Gratiam et pácem etc. (dis Enerande vir,in vinea Domini usqui per- )C functi laboribus fuis decedunt, alii inte- d. gris viribus fuccedant oportet, ne illa inculta df* jaceat, Requiritur igitur hoc tempore apud [ibi nos opera pii et eruditi viri qui confiftat eo lo- fid co,quem alius morte fua vacuum reliquit, Cum t autem nuper mihi oftenderis cupere té locum lli- G A mutare, 304 ARCANA mutàre, cemunicato confilio cum iis penes " denr quos haec res eft, ad te perfcribendum duxi, vtfiex re tua effe videatur,ad diem proximum loff Touis hicaffis et fequenti die hora Vl ad D.Ni- tagl' ï tag ( colai pro goncione dicas, Materiam deChrifti dam beneficiis eligas velim, habet n. hoc genus tagl snultum füauitatis et gratiae, et tali inftituto vi- en] detur accommodatum. Reliqua Deo com. àfs mittentur,ego tibinon deero. Vale Lipf.XXII auf Augþufti— Anno 73 verf Henricus Salmuth, D, hón ï Venerando *I/'z'ro M. Pau[o'.S'ez'fdri/o verbi apqd, bin Leifnicenfes miniftro amico fuo. her Go i)cm Diacon der Kirchen zu :Lq;yïzick. doc XV. (3D W. Litterae ex Bohemica lingua veríàe, Wej Ott mit euch ihr getreuen vnd geliebten Freun- ligk deim Herren, vnd Wolthiüter, meine befon- du dere, ich b*egcrte zu wiffen, wie es euch gehe, denn g« von der Zeit an, da ich euch gefegnet hab, hab ich W nichts von euch gehórt, l4ff auch kein 'Tag fürüber, g in dem ich nicht offtmahls euer gedencke, vnd mit ber der da fei El?incm Caplan (Plcbano) michxfdg:ht berede, grofc BIBLIOTHECAE v TY lw grofe Verlangen nach euch trágt, wie er fürgiebt, Xi, denn er famt dem Huffio, hat fich bey euch niederge- 1 loffen, es hindert mich nichts. Von dem erílen Son- N tag Advents hab ich gefchrieben : auff ein ieden Sonn- ifti tag das Behmifche: Evangehum, vnd die Auslegung darneben,wie es Gottbefohlenhat. Vnd che die Son- lus Yl tag kommen werden, noch ein Quartal willichs vff ein halb Iahr aus egen. Vnd ich verhoffe zu Gott, i dafs ichs will zum Ende bringen des gantzen Iahrs, auff dafs die getreuen Behmen nach meinemAbfchied verftehen das Evangelium, vnd auff meine Predigt D, hóreten, wiewohl fieietzt dasnichtíehr achten, Ych ud bin bey guten vnd gunülgen Freunden, die mich hertzlich lieben, wo ich mich nur hinwende, fo ift Gott allezeit bey imir Er weifs warum er das thut, doch willich erkennen, 'dafser mirs zum beflen thut. Wennich gleich v1el fchriebe , fo fage ich iezund mit wenig Worten, dafs alles, vvas zu euer Heil vnd See- i ligkeit gehóren,das begehre ich vonHertzen,vnd bey- J des vm des Gebots Gottes vvillen vnd vvegen euren nn grofen W olthaten,vvclche ich nimmermehr, vvie ich vvolte, vergelten kan. Aber ich befehls dem gnádi- di 2v gen Heiland, dafs ers vergelte hie vnd im evvigen Le- ben Amen. Gott vvolte verleihen, dafs ich bald durch nit d Ícine Gnade bey euch feyn màge vnd noch fein hei- G. 5$ hges t 106 ARCANA liges Wort euch predige Ich bitt euch, grüffet alle glaubxgcn Freunde. Du Margaretha alle Frauen vnd ) Iungfrauen. Vndilir Luderi vnd Skuzku alle gláubi- gen, die ich nicht alle izt erzehlen kan. Gott gebe Qu ihnen Gcfundhext aus Gnaden Cor i Meifter Iohann Hufs Vul Den geireuen in. Herrn, freunden. Herrn Lidero (b ond der Frauen Margaretlm vud dcm Herm Sckozkokm nof XVI dj (59) Ihus qui doi Alutem in domino. Vnumabs te peto. Vi- Iu rorum Eruditiffime et integerrime, hoc autemeft, vt meam paruitatem praefentia tua pl digneris, hora:decima vel media poft : ad T BI prandiolum femper cum defiderio meo fru- ftratus fum, quv te aliquando inuitare volui Qu Cuinecnunc fàtisfacere poffum. Sed multum praefumo, quod tu haud ignoras mediocrita- tem ne. dtcam paupertatem noftram, Volo autem tecum affumas D. Magiftrum tuum cu- íus nomen ego ignoro. Vale vir optime in dommo. Exnoftro Monaft. F. Martinus Luther. .D. Do&m &licampiano fuo in Domino. BIBLIOTHECAE 107 XVII (40 D. Reuerende vir etcariff. Frater Ho- fpes ifthic Pannonius proficifcitur, vir do- ctus et honeftus , Paftor F.cclefiae Dei in vrbe Corona, vt Eccïefias harumregionum audu.t Vult n. fuam Ecclefiam cum noftris COmuu- Cam et vnam effe in Deo. . Dedi ei pagellas noftrae proximae difpurationis de qua valde cupio tecum loqui, eamque ob caufam ad vos, quam primum potero expatiabor. Vtinam doctrinam explicatam et incorruptam trada- mus pofteritati. Hoc praecipue opto, alii de potentia et de imperiis contendant, et Sifyphi more faxum aduexfus montem agant, qUOd interpretatur Lucretius effe, petere Imperium quod mane eft, nec datur vni Bene vale. L4 T. Rév. ! Philippus. Reuerendo viro eruditione. et virtute praeflauti, D. Alexandro Alefo Dactori Tlaealogzae inin- clyta Academia, Lipfica,fratri fue cariff. XVIII (42) Ottes Gnad durch feinen eingebornen Son Ihe- N fum 1o8 ARCANA : fum Chriftum vnfern. Heiland vnd vvarhafftigen dur Helffer zuver, f Erbare vveife focrneme günftige Herrn, Evvr Erbalkexten, 'als verfïendxge chriflliche mit Regenten, vviffen das gottliche Weisheit beides ver- Kit kundlgt hatt , nemlich, dafs in difem lezten fchvva- bet chen Alder der Welt, gróffer Vnruh fein vvirt, denn tud Zuvor gevvefen, das aber der allmechnge Son Gottes ym Ihefus! Chriftus ihm gleich vvol fur vnd fur, bifs zu M: bit Vffervveckung aller menfchen aufs dem tod gevvxfs- lich durchs Euangelium vnd nicht anders ein evvige terl Kirchen famlen vvoll, vnd vverde dazu ettliche zitt- Yi liche Régiment erhalden, vvolle auch das vvir alle, ln ein ieder nach feinem Stande, zu pflantzung chrifili- g cher Lehre, dienen follen,vnd vverde dazu feine gott- NU liche Hulff thun, dife Verheiffungen find der aller- d flerckeft troft in difen groffem Zerruttungen in Re- gimenten, vnd follen teg lich betracht vverden, die- fe] vveil denn. Evvr Erbarkerten vviffen das Gott difer n Dienft vvol gefellig ift, Kirchen vnd ftüdia erhalden in bitt ich Evvr Erborkeiten vvollen ihn gunülghch E difen Matthaeum Behem laffen bevohlen fein, in be Betrachtung feiner armut vnd guten Gefchicklich- E cneit, denn ehr ift durch Gottes Gnad in latina und !I Da graeca lingua und in chrifllicher Lehr, vvo! gelart, , vvie feine Schnfftcn vnd Carmina bevveifen, - die durch 109 BIBLIOTHECAE. gcn durch. den "Truck ausgangen find, auch ift ehr. gott- ige furchtig vnd guter fitten, das zu hoffen, Ehr vverde dhe mit Gottes Hulff ein. nuezlicher mann vverden, in [ Kirchen vnd Schulen, Nu vviffen E. Erbarkeiten fol- Và ber vvie hoch nóthig'ift, zu gut den nachkhomen, nü tuchtige perfonen vff zu ziehen, derhalben bitte ich t(e$ ymb Gottes Willen, Evvr Erbarkeiten vvollen difen u Matheo ettlich Iar im fludio Hulff thun, dagegen er- ls bitet ehr fich zu evviger, Danckbarkeit, vnd dem Va- , terland vor andern orten zu dienen, dife Wolthaten It vnd elemofynen find Gott gefellig, vnd ift ganz kheiri le "Lvveifel, Gott lindere viel Straffen , vnd thut Hulff lii gnediglich, von vvegen folcher elemofynen, vvie der jtt Son Gottes felb fpricht, vver den geringflen vnter et de*.nk meinen, vmb der Lehre vvillen, einen trunck U Waffer gibet, der vvirt Belobnung empfahen , der- ] felbige Warhafftige Son Gottes Ihefus Chriftus, der fet ihm g&vvifslich einevvige Kirchen durchs Euange- len lium im menfchlichen Gefchlechte famlet, vvolle h Evvr Erbarkeiten und die Euren allezeit gnediglich n bevvaren vnd regiren, vvolle auch feine Gaben vnd Evvr Na-ruxig im Bergvverck reichlich fegnen. Amen )d Datum' r$ Augufli 1$56. Evvr Erbarkeiten lUt vvilliger Diener d : Philigpus Melanchthon, iXO ARCANA. t JDen Erbarn Wezfm wzd fornemen Berrn Bur- p germeiffern vnd Radt der. Stadt Annænlwrg qneinen guæ]&zgen Herm f l bu XIX. (q4) , de D. ïoanm Aeüxcampmno Poetaeet Oratori Vi Laureato "Theologoque vero i I et corpore et animo bene vales, eft quo Qu gaudeam, Praeceptor obferuandliïime eo qu fiqmdem amoris vinculo tibi cömuncmi vt ru quicquid aliquot iam annis fortunae vel pro- t& fperae vel aduerfàe tibi accidit, id omne mi- ril hi contigiffe arbitratus fim nec minus de tua IN quam propria falute hactenus fui folicitus. Ad siios. f quod me genuina tua in ftudiofos facilitas; vt b interim beneficia in me tua taceam ; compellit. n Dii boni, quanta alactitate, quanto amore, cum Friburgi Caefaris aulam fequererís, me K adolefcentem et antorem fenex et hterani- fimus confoulfh, qua exornáfti erudltlone, per- Q fonat adhuc in auribus meis extemporaria tua tü loquendi facultas, de mulcet mira pronuncian- te di fuauitas, permouet grauitas. Multus igi« tur BIBLIOTHECAF XII ? tur mihiin'ore Aemcamplanus eft, fiue inter li profeffores priuatim de doctis mentio incidat, H'g fiue praeceptores meos in publicis le&tioni- bus comemorem , facundiam, doctrinam, fi- dem, candorem ita praedico, vt plerosque tui videndi defyderio mirum in modum accende- rim. Magnum illud mihi crede eft, quod eos lu uos tibi ftudiofa amicitia fola deuinxit. nun- /0 quam obliuifcaris, quod nulla tibi difcipulo- vt rum.obliuia vel temporum vel locorum in- ter capedine abripiant. Accepi annis fuperio- ln ribus literas tuas, quas in Parifienfi Gymnafio ld fcripferas ex Italia reuerfus, in qulbus me co- miter: vtaffoles: nen minus ad mores Chri- d ftiano dignos, quam literas fynceras adhorta- t baris, quae fane monitio adeo acres in animo t méo aculeos reliquit, vt s«2 Periclis non Z perfuaferit vehementius.. Protinusenim poft l- Magifterii lauream veftras literas non minori opera quam Mufas aniplexari coepi, vt tuae monitioni morigerarer, idque ex apimi fen- tentia ceffit, Maximilianus n. Caefàr facra- | tiff. nuper ftudiorum meorum mercedem mi- hi i1I2 ARGANA hi lauream Oratomae et Poeticae contuht, eà lege utChriftianu$ Poetafim, ad diuorum lau- des decantandas quàm Cacodezmonum delira- mentaáccinctior, quod equidem mihi in pri- mis placuit, lamque non Apollini aut Mercu- riofed Deo Op. M. Virgini Matri, coelitibus- que hymnos pango, ne illa quantalacunque eft, j ingenii portione abuti videar, mea item fludia n vel ethnicis impenfa Chriftianifrnum fapiant um et inpietatiscumulumcedant. — Gratias igitur f tibi habeoetago maximas pro hac tuaChriftia- 1 na et falubri admonitione, pro quibus et aliis at tuis in me beneficiis vtinam dignam olim vi- vel éem rependereliceat ; quodfi ob loci incom- ütm moditatem, eo quo inftitueram, cumulo fieri U nequit. Efficiam tamen, vtpriusanimum cor- )d age pori noftro, quarm te animo noftro effe prae- fentem definere intelligas Vale Ingolftadii Ql Ipfo Fefti refürrectionis dominicae die Ao.18. ] o * bii Urbaniquetui memorefto; tui etiam Ottho- nis Bart, qui mecum in Lyceo Ingolftadienfi deambulat -- Mgr Urbanus Rheglus Poetaet Cae- Íareus laureatus Orator. 4d BIBLIOTHECAE 13 , Ad erudifEmum virum D. loannem Aefficampia- du num, Poetam et Oratorem Laureatum; litteya» Id vumque [acrarum profzfforem Dominum ei )Ua Praeceptoremmeum perpetuo obferuandum. rE C« XX. (46) US- P. Mi Domine Magifter, offero tibi lo- eft $ * cum in Schola noftra. Stipendium funt (id centum floreni. 1f Tu igitur cura, vt ad;6 di- LUE em Maii hic adfis absque omni mora, alioqui fruftraberis conditione, Voloautem te veni- Ha- re in veftitu fancto et tali, qui decetbonarum (s Vl* artium cultorem, ne velIlluftribus Comitibus, vel ciuibus noftris fcandalo fies. Non dubi- n]- um tibipo z redeundi in patriam, idcir- co tecum füme füpelle&tilem tuam, aut hoc J* age, quo te breui Lipfiam fequatur. — Vale;et i^ dii cum nunmo certum refþonfum refcribe. Ne- gotium enim non patitur vllamm moram. Isle- h 0* bii Anno 1554- die Maii G. T Eraf. Sarcerius. Dpä'a et: pio Adolefcenti. M. Michaeli Partt, p nunc. 2n mente Diuae Ánnae agenti, amico fue dnnenperek H XXI. ARCANA 114 XXI, (48) p 1. etP,in Chrifto.. Siccine 1mD Bernhar- G !'u [uN « de, filentio mecum eertare mduxxüx ani- lx mum? Namnecegoadte, nectuad me longo [ interuallo deditti literas, quod antea nunquam anobis factum eft.. Magno defiderio literarum 14 tuarum teneor,nec pofïum hoc diuturnum fi— a lentium ferre diutius, fi vüquam alias, nunc ab« fIS maxime hoc yaAero]zto xpoo crebras lite- Sic emm Cal qas alter ad alterum mittere debet. Qu tibi perfuadeas velim, me mirificam femper tel oluptatem et confolatxonem ex literis tuis Animus mihi eft lucubratwnes PGI*CIPH'C. meas de Statibus feu officiis vocationum ede- re, hisque pfàlmos aliquot, quos enarraui, ad- w jungere. Oro te igitur, vt preces tuas votis E meis addas, quo Dominus hunc meum labo- rem fortunare velit, et benedx&mnem huice- ditioni tribuere, et conatus Diaboli, qui no- ftros pios labores et ftudia femper interturba- renititur, frangere. Conftitui etiam Epifto- lam ad Phlhppenfes, vbi hanc inftitutam ma- teriam de remedus tentationum pertexero , pre- BIBLIOTHECAE " 115 - pr aelegere Ogod fi qude ex A feu meditatio- df* nes tuas in hanc epiftolam habes; qudefo vt If« eas mecum communices, Nam ab illis pro- lixis et verbofis Ioannis Hafemanni Commen- o d tariis abhorreo. Videntur mibi tales 2£5yz- um va: cOmmientatores magis perturbare, quam f- erudire lectorem , eumque a textu fcripturae ]nc abducere, cum hoc fit praecipuum interpre- [(vu tis ftudium, vt le&orem ad ipfos fontes dedu- t cat et verba fcripturae perpendere iubeat, Si- pet cut ipfe nofti Pluribus iam nequeo propter UIS temporis anguftiam. — Bene ac feliciter vale XS in Chrifto Iefu, qui te confoletur ac feruet ad nominis fui gloriam. Amen. Oremus e- d pro inuicém Erybergi 30 die lanuarii JtIS 1552. L 0* T. Hieron. Wellerus. e Reuerendo viro, Tufigni pietate ét. doéirina prat» 10* dito D. Bérnbardó a Dóltn, Ecclefrae Dippol- bi- diswaldenf. paffori, fuo in Dammo fratw lo* carz » Dd 0 2 XXII t^ Yr6 ARCANA XXII (49) Ti Tur Ad M. Nicolaum Rumbeltum Diacon. AB * MU D. Cariffime M. Nicolae, deum aeternum lng epatrem domini noftri lefü Chrifti toto pe- p &ore oro vt hicannustibi et Ecclefiae veflrae di fauftus foelix ac (alutaris fit. Etfiautem ma- US iores videntur Ecclefiarum turbationes et a- ff liae publicae calamitates imminere, tamen nos fio iis nos confolationibus füftentemus quas Ec- clefiae fuae propofuit filius Dei, qui pollice- pr tur fe eam fine humanis confiliis et praefidiis W füa manu protecturum effe. In mea patria tmi- h ferrimus eft Ecclefiarum ftatus. Vno die in qu ducatu Wirtenbergenfi- fere quingenti pafto- m res dimiffi fünt, ex iiscumfortaffe 20 librum lic Vt Auguftanum approbaffent, poftea dira decreta eispropofita funt, de eo genere doctrinae, quod grl hactenus profeffi effent penitus abiiciendo T dins 'TIre- li * ]ta legitur manu eliena addiza infcriptio, vetfius fov- El | £e fegi debez: GFNTHERFM : qui in D. Annae enontibus Diaconi officio yunétus jzmul Jypograpbiae C? curam babuit. —— M Ts BIBLIOTHECAE 117 - Trecenti exilium fibi voluntarium conífciuee runt, eorum aliqui cum in Hifpanicos milites inciderint, horrendis modis cruciantur. Hanc n ingentem miferiam quomodo fàtis deplorare [v poffumus, Etnihilo melior eft piorum con- at ditio intota füperiori Germania. Et iam fili- d. us Imperatoris dicitur Auguftam cum tribus 1e millibus Hifpanicorum militum veniffe , qui 05 nouas aerumnas politiis et Ecclefiis pariet. c-: Mitto vobis exemplum epiftolae iniffae a d, c. Pï'aeceptore ad concionatores Marchicos, cu- I$ jus le&tionem vobis etiam non ingratam fore W fpero Non enim dubito, quin apud vos i quoque durloms de ipfius facilitate fer- )s mones fparfi fint. De noftris fodinis metal- licis velim mealiquid ex te cognofcere, Te n. d vt fcis factorem reliquimus. — Feceris mihi gratum, fi de omnibustuis rebus ad me fcripfe- ) ris ét hunc Nicolaufn tibi noftrum, qui quae- rendae conditionis caufà ad vó$ proficifcitur àmanter complexus fueris, Bene et feliciter 1j vale, -Salutém meis vérbis réuerenter. di- ! Gés Reüer'endo viro Paftori Ecclefiae ve- P:rac "H3 18 ARCANA firae, Vltebergae die. XVI I&nnam Ao. & ba 1549. a Damd Chyn aeus. u V0 XXIIL, (s!) i Glariffimo Viro, dotlrina st virtute: pracflanti, D. N G'eorgio Selneecero * luris confultovcipub. Nori- qr bergenfte, omico.fuo cariff. S. D til Larifàme vir. Locuti furmus egoet M. Ca- Un fpar gener meus et M. Sebaflianus cum fi filio tuo, vtvoluifti. .Suaforfui, vt commen- Vil daretur alicui ex profefforibus Iuris , praefer- i tim Doctori Schneidewino, quem tibi notum, effe exiftimo. Multi enzmfünt in repub. ve- ftra viri eruditione et. vistute praeftantes, qui cum illo familiaviffime vixerunt. Et horta- tor fum filio, vt eum dngenter audiat. Pro- mittit fuam operam Sebaflianus 'Theodorus li vir eruditus, hofpes filii tui , quod ideo figni- M fico, nefisfollicitus de filio, . Valde mihi pla- ä; cet k ie ? Pazer fuiz Nicolai, Theotogi poftbac Lipfrenfis celebra- k zif[zni , de quo. etiam baec epiflola agit , ex qua pa- li zet, Theologum Dbunc pwmum animum fludia iuris applcujle: BIBLIOTHFCAE 1I9 0. cet mgemum filii mode(ha et pletas che— bátfe malle ftudio theologico imtorari. Haec enimerant ipfius verba: fed expofüi ei tuam voluntatem, et rationes addidi, quibus exifti- tnabam animum eius flecti poffe adtua ftudia D continuanda, et fpero eum in hoc confilio ac- quieturumeffe, Pro munere debeoet habeo tibigratiam Sebaftianum Magnum , qui tu- aq um filium non minus, quam proprium armat a falutabis meo nomine diligenter. cribere ei Il* Bene iam non potui, quia obruor negociis IL* et feliciter vale Die VI Octobris. Anno m M DLH ve.. Philippus Melanchthon LUI d* XXIiV. ($4) Q« Ottes Gnade vnd fegen mit erpittung meiner. u$ treuen Dinfl alzeit beuo: Erbarer gunfhger ] liber Her vnd. Freund, Ich hab nicht anders gewufï vrid mich des herzlichen gefreuet, Es folte nun dar- d- pei beruen, das ich pfarher vff S. Annepergk, wie et ieh auch mich verfprochen vnd vorwilliget , Es ha- L ben aber die zu Meiffen rieine pfar Kinder fo oft J Anfuchung gethan vnd fuppliciret pei. vnfern gae- n H 4 dnghn 120 ARCANA disften Hern, vndfo vil Wehklagens vnd fehnliches E fuchen vnd pitten vnd mein gewiffen, vnd. Am pt fe- gen vnd Wolfart derinafen angezogen, das mich fel- biges us wichtigen Vrfachen beweget, fürfie zu p fchreiben vnd funderlich weil ich. glauwardlg be- Ix ficht das ein Erbir Rad dafelbft vber meiner Vocation X D ial t a follen ganz flritig werden, vnd vil befchwerliche vnd fui li feinfeelige auf lagen hiervber fur geweand etc,. Wel- ches mich in Warheit hart betrubet, vnd hoff Es foll fer e nicht alles fcin, weil esden dem liben getreuen Got dem oberflen Radgeber vnd vnfern gnedigften Hern tut Cit alío wolgefallen. pinich auch zufriden, ob ich wohl der Hoffnung, das meine Ruhe, Peffel ung, gefund Ui vnd fegen were geweft. — Darzu man mich auch be- t Íchreibet, als der ich geringcs Leibes, ftim vnd fchwa- t cher fprache, vnd dic Kirche fehr grofs vnd hoch , das YVI die libegemeine mich nicht hette follen vcrnemcn li Nun es fei Got bevohlen, der wirds wohl machen, kan es nicht vnder! affena folches als meinem, liben, & N euten vnd vertrauten : frenad zu klagen vnd zu fchrei- ben, Wcllet auch Eure libe Haus Ehr meine libe Freundin vnd Sunamitin fampt iren Kinderlein, treu- TOE EEE q lich grüffen, .Dem liben Got flcxüg bevolen, Da- il tüm in Eil 24 Augft, 67. B E, W. S Cafpar Eberhart BIBLIOTHECAE A21I hs XXV,. (55) h- , Alutem et gratiam per Chriftum Saluato- fel b ? rem nofïrum ommPQtentem. Ex eotem- p pore quo te, Vir humaniffime et doctiffime, v vt k Domine Mgr, fuperiotibus diebus obiter 101 vnd füm alloquutus, ftatumque tuarum fcholarum fel in tranfcurfu ifto breuiori tanquam per tran- ol fennam cognoui, te vehementer amare cepi, yot et doleo me tunc temporis bteuitate impedi- em tum, maiorem tecum noticiam fimul et ami- hl citiam non contraxdï'e Sed non dublfo De- nd um occafionem daturum, vt denuo conuenia- le mus. Habeo n. duos pueros, filiui etcogna- J tum, quos vidifti, fcholis confecratos, eos in das vicinia füb praeceptore aliquo celebri priustim [2 libenter haberem. De tuaetuditione et dili- efh gentia nihil dubito, et placét Locus thárum u l Ícholarum. Rogo igitur vtprirmo quoque teme pore me certioretm faeias,quae lectiones et ex« ibe (li" ercitia linguarum i& füperioribus duabusclaf- ) fibusa te tuisque collegis tradantur &t quod fir precium hebdomatimi pro alirhentis priuatis, Si tolerabile effet, et lectionespueris mels ef H 5 fent 122 ARCANA Íent idoneae pro eorum aetate et profe&u, $ fi tuae fidei quamprimum eos adducerem ipfe, Ó maioremque tecum contraherem familiarita- tem. Deum opt. max. oro, vt fcholas docen- f tiumet dlfcenuum conferuet et ornet, B A bt Idus. XBR, A: D. 1586 d H..- -T. p - ftudiofiff. b n Mehfï'andey, . l Reuerendum Dominum Supermtendentem M, Lytichium meo nomine amanter falutari cupio. p Ornatiffimo eruditione et virtute Vzra, Dn. M. Paulo lensfo, Scholae Znnaemontanae Rettori f fidelifftmo, Domma et amico þto calendo 1 "- 6 XXVI (58) | Ornatiffime D. Magifter. Iaiunctum fmt - Miniftris fuperioris Palatinatus, inter quos diu Mataeus ille verfatus eft, et quosipfenom - natim infcripto germanico nuper perftringere non erubüit vt eius calumnias, quas haclenus f contemferamus refutent, et ipfius multiplicem exogacie) defcubam Mifienimeis mature Scri- H BIBLIOTHECAE. 123 lu Scriptaabillo Sycophanta edita ,cf;vrfi refpon- l& fionem. - Superintendens Lopichius 26 Au- ( $ufti Neo foro ita fcribit: Confutationem «[s fcripti Mataeani per proximum tabellarium ad vos mittemus : Hoc enim tempore relegi et defcribi non potuit, praeterea intelligimusty- pographum veftrum alia nunc füb praelo ha- bere, quae moram non patiantur. ProEpitha- D. lamio Carmine quod doctiffimo viro D, Bers- M manno partim amicitia erga te.et coniugem, n partim iufta Nemefis contra Afmodium ex- preífit, gratias ago: Mittam exemplariacolle- ort gis. Bonushomo e bono thefauro cordis pro- fertbona:Qui nihil nifi diabolos profert, bonus effe non poteft ? et recident in eius caput ma- ut ss 0$ 5 ïDan. "Toff la XXVIE (61) Ie Pfal. 89.Ich vill yhref üénde mit der rüten heim- Ób fuchen vnd yhre miffethat mit plagen. Aber meine Gnade vil ich micht von im wenden, 'e ynd meine Warheit nicht laffen feilen, . 1- Ich ARCANA 124 Ich will meinen Bund nicht entheiligen, vnd nicht endern wasaur meinen munde gangen ift. a Ich hib eins gcfchxvoren bey meiner Helhgkcxt. Ich viill Damd nicht hegen Seinfame folewig fein, vnd fein ftul fur mir vie die fonne hi Wie der Mond foll er exriglich erhaltcn fein, vnd gleich wie der Zelger in den Wolcken gewxfs feyn. ? Sela. I dulciffimi verficuli do&ruiam étconfo- ]it lationem proponnnt. Erit Ecclefia füb- d iecta cruci, vt reliquiae peccatorum haerentes TR R Qu innaturaopprimartur, et cogitent de ira dei ad k verfus contumaciáam generis humani, item ve c fides piorum exploretur et hypocritae à veris Chriftianis fegregentur, fed né frangantur pii defperatione , ampliffimam addit confolatio- nem, quae fepe alias repetitur de flabilitate Ec- clefiae vt Efaiae 65. inquit deus, fe ita fevua- turum effe Ecclefiam poftremis temporibus, ï vtfi vinde mitor colligat vuas in vindemianon copiofà, hinc inde in vitibus difperfas, quas ta« meh percipiat cum gaudio et pratulatióne, quodaliquid fructuum prouenerit, Aumos 3, Quo- BIBLIOTHECAE 124 t Quomodo fi eruat paftor de ore leonis duo CIUrà , iic erucntur filii Ifrael :1t, Ioannes Stofï'el aæ 6 Pf 34. Der Gerechté hat viel Plage, aber der Herr l'uliït ihmaus- den allen M XXVIII (65) Tl InDomino. Reuerende et doCtiffime vir «compater chariff. pergratae mihi fuerunt j« literae tuae ex quibus intelligo te cura affici ec- ^ clefiae et mea votatecum coniungo: Deum- que vero gemitu oro, vt pulcherrima dona et d bona inter nos feruet, puritatem nimirum do« ji j centium in ecclefia et falutarem tranquillita- I tem i * JOHANNES. bic STOESSELIFS tempore. Crypto- )*d Caluinifimi in Saxonia. Eleffovali famoft/Innus tan- dem iu vinculis j&ekwmji;arum " gmäu: Excleftam l- boffiliter ez. immane. guantum impugnauerar , poe« 3 nas luit,et ZIEGLERO in zbearvo, vt vocat , tem- povis, Part. I. fol. 366. teffe, exitum vitae qmexi- dis dignum, confecutus eft, aegvitudine Jffne. vll expe- éatione futurae vitae.et vevum meliorum coyfetdus, Huec vero fébedula, im cavceve qum'em ipftus, fed an« ge luchuofim, quem iam. indicaujmus, fhatunm, coufig- j eiata J ut//e mibi viderur, e 126 ARKCANA DX tem vt protinus vnum fint in ipfo fonte et ad- &ore beneficiorum omnium corporalium et : aeternorutm. - AAbeft adhuc a nobls D, Iaco- tul bus in conuentu quodam Theologorum ex Pet Hama Scribit tamenD. Chemnitius in infe- p riori Saxonia fe experiri benedictionem do« 9 mini, in negotio conftituendae falutaris con- cordiae inter Confeff. Auguftanae focios. Ident À nobis fignificant Wirtenbergici doctores de Filius Dei vicinis fuis in palatinatu füuperior Micael Dux magnus ftat pro filiis populi fui Y aduerfüs Draconem antiquum, qui feduxit or- sstl R atb a li beminitio. Pergite fratres chariff. vrgerege- inituset vota adDeum. "Nonerunt irritae pre- cesiuxta promi(f; Etego fum vobiscum q.d Ó fum Immanuel vefter omnibus diebus vsque ad. confumationem feculi. Mitto adte piam explicationem hiftoriae paffionis et refürre- &ionis D, noftri lefu Chrifti, et oro vt cándide ä munus accipias, vt hoc pacto pro Encelii li- bro tibi fatis fadtum fit, Pecuniam quam ex- pofuifti mea caufà breui remittam, Bene vale | D. M. Lytichio paftori et S, ecclefiae veftrae d mexs BIBLIOTHECAE I27 iU* meis verbis omnia foelicia et faufta precabe- & ris,falutabis et officiofe meo nomine M. Hel- 0s tum, Mufculum et veteranum ícholae veftrae Petrum Hocknerum omnesque honeftos et fs pios ecclefiae et reipub. veftrae ciues. . Datae s I9. Septemb. 1577 ls 'T. Ioh. Schütz, nl Academia Dei benificio tranquilla eft, ni metus (ie a contagiihic Apiculas inftar fumi aliquantu- l lum diffiparet. f | Veftris piis precibus nofmet cemmendamus. [* De ceteris rebus alias ad te.plura £cribam (s Deo volente. e- Dem Ebrwirdigen welgelabrten. Herrn Adamo Her- d manno, Arcbidiacono der ehrifllicben gamein K auff $. Annabergk aneinem lieben, ,Hern vnd m gqfattern zu eigenen Handen. Qu XXIX (71) e j Salutem in Chriftolefu p Xa Vas, Magnifice Domine Cancellarie, pa- Q le trone plurimum colende, 15 Iunii ad me dednh literas, eaeheri domum mxhl funt reddi- 4 15 fae, 128 ARCANA tae. Inuitus, ita me Chriftus amet, cognoui, qu quae de tua Magnificentia fpargunt etfingunt H nouitates illae Lipficae: praefertim cum Mag Qu tuafuam in doctrina fidei finceritatem abunde tf fecerit teftatiffüumam, — Tumultum illum to- 1m tamque adeo Tragoediam illis exeitatam quod Ti attinet, fcripfi, fateor, candide quae fenfi : non Q quod fcelus ipfum eorum, qui decollati fünt, z probem, abfit abfit: fed quia conítans rumor du increbuerat, de capite et vita periclitari infuper It alios, eosque non paucos, praeter illos quàtuor. C Qlae res animum meum moeftitia et dolore lo ita perculit, vt Epiftolam liberam illam mihi €a perturbatio extorqveret ; praefertim cum fi ad memoriam reuocarem, quanta indulgeatia i lu cum apertiffimis Caluiniftis et quidem publi- cae tranquillitatis inea Repub turbatoribus fu- fe iffet actum. Interim aeterno Deo ago habeo- tel que gratias nunquam intermorituras, quod in- iC teruentu crudelis illius xaTasp091c, hoc ope- di "— À — M ÓQ df ratus eft, vt Lipfienfis vocatio, in quam alias fuiffem confen['urus, impedirétur. Etagnofco t hac in parte clementem Dei gubernationem, i quae - d BIBLIOTHECAAEJ.L 126 Ms Jui, q&ää Eepe mala fieri p—we-rmittit, vt vel bo nos unt inde fines eliciat, vel füos fideles a malo be- lug. Yde nigne cuftodiat. — Lutheri fpiritum quod at- tinet, fuit nec iple fegnis in Zuinglianoruim t* impietatibus refellendis ; necego mihi clamo- od ris vllius, quoad concitandam miferam plebe- 10 culam clafficum canitur , fum: confeius: nec Int, ea literarum Tuae Magnif, parte me vocari Jor aut perftringi arbitror. Ipfe námque propter per moderationem apud quosdam prope in fufpi- OT. cionem veni futurae defenfionis ; quam Deus Jre longiffime auertat, — Vrautem me ceterosque ühi Theologos ad pacis ftudium excitari par eft, m fic vieiffim propagandae veritatis' ftadium, Ytid eiusque aduerfus. manifeftiffimos et in folis Ji- luce expofitos Sacramentariorum errores af- fu- fertae Zelum fobrium debitaque moderatione : temperatum , Tua - Magnif. pro eximia pie- Ifle tate fua et in tantis rebus diftretione non K diffuadebit. Amo ipfe quoque tra nquillitatem . Jd$ atque idcirco Witebergae, loco mediocriter i tranquillo, quam Lipfiae viuere malo; halcyo- [l nia haec ad Dei gloriam illuftrandam, infor- I mati- v 130 ARCANA [Gc: ? mandam ue cholaPcicam juuentutem cohf&r- q re defiderans, | Collegium inchoaui Difputa- tionum Theologicarum , quibus Auguftanae Et Confeffionis Articuli ordine explicantur. mitto T. Magnif. thefes hodie excutiendas. De K literis, quibus aedium donatio mihi confirme- di tur, certiquid cognofcere geftio, maiorem in moduim orans, ne grauetur negotium id pro- äig mouere, quodqueet per literas ante hac et nu- q per Torgae cum effem., oretenus recepit ac H promifit. Quod füpereft, ego Magnif,Tuam h aeternoac praepotenti Deo commendo, qui T. pt M.quam diutiffime florentem ac fofpitem in falutem harum regionum conferuet. Amen. yl Datae Witeb. die 30. Iunii Ao. 93. N Tuam Magnif. ii d) officiofiffime colens H Egidius Hunnius D. t0 ,Magnificö Viro, pietate, dotfrina fapientiaque e« i minenti/fimo, Marco Gerflenbergio , L, L. Do- &ori,et Saxoniae Cancellario Japientiffimo, Ti üe Dami(nay et Patrono perpetuum coln-ulo. V XXX. (74) s | -BIXBIN,IOTHEC'AE. I3I fet XXX (v4) Itd» K Y atiametpacemper Chriftum. Reueren- nae ?. deac clariffime domine Doctor: Licet I ihil habuerim,quod communicarem, tamen pe per hunc noftrum tabellarium iftuc praetere- n D. untem, paucis volui fignificare, me faluum re- g diiffe domum,et reperiiffe etiam incolumes re- [O» liquos omnes, praeter M, Samuelem Gallum, iil qui adhuc in feptimanam decimam tertiam [ aC grauiffime decumbit lethali epilepha. Cum at n. initio laboraret paffione colica, accefüit et WTO hic acutus morbus, qui hominis vires omnes m |. prorfus Jabefactauit, ita vt vifü fere careat et gl inànuum motu. Medici iam pridem mortem ipfinunciarunt. Deus,profua paterna benig- nitate, infiducia vera Filii Mediatoris, clemen- teripfum conferuet, Amen, Quid Vinaria no- fira fperet depaftore nouo etaulico conciona- [ tore,cognofcereaueo. Fecerisigitur gratum D mihi et excitaueris noftras preces, fi eius nos 1 monueris. A Doctore Kirchnero accepi qui- dem interea literas,fed nihil Tuae R. refpondit: nec vere meminit Actionis et Colloquii, quod l2 4) ipfi — ARC AWA -5 132 & 1pf1 et reliquis 'Fheologis fuit nupe1 He:del- GK bergae cum paftoribus Ambergenfibus et relï- tüt quis füperioris Palatinatus affeclis, qui . hä&"e- a nus negarunt et repudiarunt fubfcri 1ptionem. de Sed monui eum ante biduum, vt ea de re nos « certiores reddat. Quomodo 'TuaR.iftic cum Qu vxore valeat, monebis, et meis verbis fuauiter : falutatis Amicos. Ratisbonae 30 Maii 1581 W 'Tuae Reuerentiae Compater dilectus Rofinus, paftor Dem Ernvürdigen vndHochgelarten herrn Docto- vi Cafparo Meliffandro, Superintcndenten vnd Pfarrern zu Altenburg,meinem freundli- cben licben Herrn Gevatternzu aigen Handen Aldenburg — XXXI. di (75) H Succreuit hactenus tum in hac ciuitate, lu «tuminvicinia numerus Maánich. id quod actiones in Conüüomo habitae abunde fàtis te- Cit ftantur. Ea occafione coepi hunc tractatum dii confcribere, quem tamen propter multiplices t occupationes nondum abfoluere licuit. Reftant ( tria BIBLIOTEECAE 133 kl- cap. L de Manich. 2 Refutatio arg. quaeex dictis fcripturae detortis' producunt. 3 refu- d tatio Arg. quae ex D. Luth. fcriptis colligunt ac oftentant Mitto autem excell. t. ea quae n defcripta funt, vt füccifiuis horis illa percurrat, 20 U etin peculiari charta notet, fi forte aliquid oc- tT currat, quod notatione opus haberet. Viciffim excell. t. ofcia mea conftabunt. bene vale : Wimariae 26 lan, 1587. Y Excell, S. deditiff. 'Timotheus Kirchnerus, D. l Reuevendo et clariffuo viro domino Cafparo Me- J n lz[anaïm Daétori Theologo, amico fuo detur lii CXXXH. (76) dti 'Alutem in Chrifto Domino: Singularicum 4nimi gaudio ex compatre meo Georgioló- diken metuo nomine Clariffime Vir falutante intellexi tecum tuis optime adhuc valere: no- Jj u lui igitur intermittere: quintadellario: has: vi- ((* ciffim adte darem : vnde cognoíceres : amiciti- aminternos olimcontractam: apud memini- Jf me inter mortuam : De ftatuEcclefiae noftrae ( turbaufïimq anteàte. audxm(ïe non dubito:pro- D3 pter- NU 134 ARCANA : pter veritatis confeffionem ego : ftipendio meo [ priuor: etalias mirum in modum a plerisque lï Comitibus noftris gremo-r: Solus Volratus et e Carolus fratres : adhuc aperte confiteri audent f ie meae fententiae effe adiunctos, ^ Quamuis etC. Chriftophorusa menon fitalienus, Mit- a to C. Volrati et fratris coufeffionem fàcrae fcri- V pturae confentaneam: et Lutheri te(timoniis confirmatam : cui et ali3 quaedam de eodem & negotioapud nos edita coniunxi. Teautemo- i To: vt illa omniain timore Domini legas et diiudices : Conteripfi totius difüdii orti d integram hiftoriam quam te habere: v- tile effet fed nolui grandi volumine tabel- larium hac vice onerare: praefertim cum etgenerum meum, M. Rofam quaedam ad te miffurum intelligerem: Potero autem admo- nitus per proximam occafionem Hiftoriam il- lam tibi communicare. / Interim quae mitti- — mus legas: Scopus controuerfiae inter nos eft, quod ego cum Paulo, Auguftino et Luthero ftatuam, Peccatum originale effe hominem ve- terem;carnem Naturam noftram corruptam in et 135 BIBLIOTHECAE umusente €0 et per Chriftum tamen fánandam, | Hoc fim- ue pliciterIslebenfes negant: fingentes peccatum e illud: effealiud quiddam feparabile in Natura: 1nt et fic mifere totam 'Theologiam. confundunt HH male reuocantes, quae antea bene vno ore me- I lt' cum multis annis docuere, Qgemadmodurn videbis ex reuocatione Mencelii. Pluri- p I mum in Domino vale et coniugem ex me falu- t3. Cupio mihi, fiatefieri poffet, annotari Coe- (« a2obiorum nomina: in finibus Bohemiae: Ger- a manico tamen in folofitorum. Datae Mansfel- t di 1574. 20 Mai Ahas copiofior ero. Ye Cy1 iacus Spangenberg. j C larg[ jno Viro Dedlrina et Virtute praefanti D. I[]Y M. Georgio Kburnpeck domino, ct amico fia te multir modis colendiff. — O- ]l« AXX. (77) * Urchleuchtigfler, Hochgeborner Churfürft, eu- tl* ! ren Churf urül Gnaden find mein vntertemg l I4 pe o e- ^ Eadem baec epiftola prmm quae [ ] inclufa fant, mutatis legitur in. F'ivi fümmi et Illa- n feis, FITI zmowcz SECKENDORFII opere e 136 ARCANA Ll gchorfame fchu ldige [verpflicht] vnd ganz Wllhgc Vs Dinf! zuvorn. gnedxgüer Churfürftvnd Herr, Euren hs Churf ürfl. Gnaden gcbelIch in Vnterthenigkeit m1t Vi mi ganz hochbetrübten Gemüthe erften: [eilends] zuer- kennen3 Nachdemder Erwxrdrge in Chrifto vnfer al al« Yw ter [:ller] liber Vatter Doctor Martinus Lutherus fich Hs zuvor qu;ttenberg vid auch auff difer Reifs. etwas M geklaget, auch im Wagen, da er anhero gefaren, vnd (Vw hart für Eiflében kommen auch fchwachheit fich Y0 bek! laget; hater doch fo]angwxrzubfsleben in difen au Sachen derGrafen vnd Herrn gewvefen, alle mittags lg vad Abcntmal gehalten,vber tifch zimlich wol geffen od ne vad getruncken, fpeifs vnd tranck auch funderlich ge- lobet,wie esIm wolin fein Vaterl and fchmeckete, Er H p hatauch alle Nacht ziemlich gcfchïaHen vnd geruhet, | da fein Diner Ambrofius, Ich Doctor ihonas feine K zween kleine Shóne Martinus vnd Paulus fambt noch e einem oder zween Dinernbey Ihmein der Cammer À ge'egen, Ihm auch mit VVermung der Külffen femer fi Gewohnheit [Schwachheit] nach alle abend zu Bs,th Ti gefchickt vnd bracht, offt wir bexde Magifler chhä;l k Celius, Predi ger zu Ma nsfeïd vnd Ich Ihonas, da er A vns M d dncomparabili e? fupra lauden. nqämm poj'to, Hi- ffovia Lutl)emng/'mz Iibr. IH. $e&. XXXZ $. W j Tom. lL. fol. 658 ex edit. Latina, BIBLIOTHECAE 137 lhge vnsfxohch alle abend dlfe drey Wochen durch gate Iren Nacht geben, offt mit diefen Worten Do&or Ihonas mit vnd Herr Michl bettet für vnfïern Herr Gott, das Im 1 mit femerKlrchen vnd fachen[icmenKlrchen—fachen] rd» vvol gehe, das Concilium zu Trientzarntfehr Auch fich genedxgüer Churf urü vnd Herr hat gemeldter Herr WVaS Doctor feine fierck kuch!em Wafler vnd aquauite wd (vvas er daheim i in gebrauch [zu gebrauchen] gehabt) fich von Wxttenbcrg holen laircn die Doäorm hat Im ien auch zum teil von Ir felbü anher gefchmkta IP: alfo al- (ags lezeit dife drey W ochen cïurch (dcnn ie über zvveen (fen oder drcyTa geinmahl Handl ung gevvefen)bey mei- g nem G. Herm Furü Wolfen zu Anhalt, Graf Hans It Heinrieh von Schvvarzburg3 bey den Hendlm, le zu heta zeitenein Stund ,ie zu zeiten andcxbalb gefciïän,Aber a geHerantvvochs nach Valentmx den 17 Februarii ift od eraus bedencken des Fürflen v V onAnhalt vnd Gr affen T Albrechts, auch vff vnfer bltten vnd veunahnen, den Iner fü unmttag, in feinem Stub cin bliben, zu den Hendm ht nit gangen, im fiublem aber ausgezogcn femer Bem- hael klelder, im fcheublem vmbher gangen, ie zu zexten "T zum Fenfler hmaus oefahen vnd gebett fo cmiï ig, L. vns vvirs auch d;e bey Imein derStuben gevve refen.gchort, doch immer frólich gevvefen, ie [ia] zu. zeiten ein [ Wort horen laffen, Doäor Ihonas vnd Herr Michl, W I5 lch 138 ARCANA Ích bin hie zu. Eisleken geborn vnd getaufft vic b& wwenn Ich hie bleiben foll gedachts nechfi verfchinen k uitvvochs aber hat er dannoch nit in feinem ftublein, q fondern danieden in der groffen ftuben, malzeit gehal mi ten , vil vnd von fchonen fprüchen in der Schrifft vber hà üfch gereth, Auch in gemeinen reden, cins oder zvvie VC efagt, V Vannich meine liebeLandshetrn die Graffen vertragen, vnd vvils Gott, dife reifs ausricht, So vvill l icb heimziehen, vnd, mich in die Sarck fchlaffen le- gen, vnd den V Vurmen den Leib zu verzehren eeben, ei Nachtem. deffélben inittvvochs aber, vor dem abent- il mal, hat er angefangen zu klagen, es trucke Ihme auff ï der pruft, aber nit zum herzen, hat er begert, Ihne b mit vvarmen tuechern zu reiben, darnach gefagt, das trucken laffe ein vvenig ab, hat die abentmalzeit aber W daniden in der groffen ftuben gehalten, vnd gefagt, a allein fein bringet nit frólickeit, vber dem abentmahl zimlich geifcn, vnd f; rohch gevvefen;auch mit feherz- d reden, Nach demfelben abentmal hat er fich vvider ï b etvvas geklagt, es trucke Ihm auff der Bruft, vvhar- l me tuecher begert, haben die Herrn vnd vvir, den Arzt vvollen holen laffen, Maglftcr vnd Doctor hat ers verboten, vnd etvva zvvu oder drithalb ftund vffen l ruhe pettlein gefchlaffen, habem vvir Herr Michel &j Celius, Ich Ihonas, der VVirt Statfchreiber zu Ei:le- ben, B»X'ABLIOTHECA"E. 135 — VIO ben, vnd die VVirttiid, fïïnä 2v€en Kleine Sóhne, vn- Qen geverlich bifs halbe eilfe bey Ime gevvacht. Da hat dn, er begert, man folt Ihme das Bettin der Kamer vver- hal men, vvelches alles mit groffem fleifs gefchehen, vnd ber haben Iim zu Beth bracht, ift Mg Celius in der Cam- IVié mer dabey gelegen, aber fein Diner Ambrofius, fo fen von VVittcnhcrg mit Ihm komen, vnd Ich Doctor il Thonas, feine zvven klein Sóhne vnd die Direr find l bey Im in der Kammer gelegen, Vngeverlich vmb ol eilfe ift er eingefchlaffen, geruhet , mit naturlichen nt Íchnauben, Darnach gnedigfter Herr, vmb ein Hor ;uff in der Nacht hat er den Diner Ambrofium vnd mich hn Doctor Ihonas auffgeruffen, erft dem Diner gefagt, daa mach das ftublein vvarm, Als der Diner aber geeylt, ber vnd das ftublein albereit vvarm gevvefen ( als die gan- ze Nacht darauff bereitet) hat er zu mir gefaet, O lgty il Herr Got, Doctor Ihonas, vvieift mir fo vbel, mich [7 druckts fo hart vmb die prufl, o Ich vverde zu Eisle- jer ben bleiben, Indem ift Ambrofius vnd vvir alle zuge- al lauffen, Ihm aus dem Beth geholffen, Als er ins len ftublein komen, ifl er noch einmal vmbher gangen, hat darnach aber vvarme tuecher begert, haben vvir ey- fe lendtsbede ertztIn der Stat, Doctor vnd Mgr laffen dl aufvvecken, vvelche auch eylends komen, Derglei- le chen m. g. H. Graf Albrechten laffen vvecken, vvcl- (l cher ARCANA 140 cher bald mit der Grefin gelauffen kommen, aquaui- te , vnd dcs Do&ort erzneyi vnd alles verfucht Da hat der Helr Doctor angefangen zu bettcn, Mein g( hxmxnhfcher'Vater,Evv1gcr barmherzxgcr Got , du b haft mir deinen lieben Sohn vnfem Herrn Ihefum f Chriftum offcnbaret dnnhub ich gelelt, den hab ich bekarint, den liebe Ich, vnd. den ere ich vor meinen & lieben Heylandt vnd erlofcr, vvelr;hen die gottlofm Y verfolgen, fchendcn vnd fchcltcn, nim mein fehehcn Z zu dir, In dcm 1cth erin dle drey mal In. manus tuas f commendo fpxrltum meum, Ledemx[h me deus Ve- H ntatls I alfo hat Got äle VVelt ge liebt, In dem ZW gnedlgfier Herr, als die Erzt , vnd vvir , die beften flerckung brauchten begunt er elnmal fhl zu fchvve1- gen, als f ünckeer dahin, vnd auf vnfer hefftxg r uffen vnd rutteln nichts zu antworten. Indem aber, als die Grefin Ime aquauite ernfïremhen vnd die FErzte, "— bcgunte et wider zu.antworten doch. fchwechhch Heerchl[M ]Ceha vnd mir.Doctori Ihonas.Iha vnd neyn, vnd da wir Ihai beide emfchrxcn vnd fr 'agten, f Allelhcbüel. Vatter, It bekent Iq Chrlfïum den Sohn. dinc RUi Gottes vnfern Heyland vnd erlofer, fprach er noch einmal das mans horen kunth, eben flarck ;. Ia, Dar- g. nach war ÍIm lürn vnd "mgeücht kalt, vnd wie hart man meff mttclte vnd mit taufnahmen nennet, Do- | ctor dR T BIBLIOTHECAE Y4l 1 ll ctor Martine, antwort er hicht mer, that ein fanfft ) Adem holen vnd feuffzen, iit gefalten, in einander ln gefchlagen henden, vnd gnedlgüer Herr, das wir mit ( betrubtem Herzen, vnd vielen threnen Klagen, iftal- fo in Chrifto entfchlaffen vngeverlich zwifchen d - vwei vnd dreien in der Nacht gegen dem morgen, u Graff Albrecht vnd d. g, Frau die Grefin, auch m.g.H 2 von Schwarzburg feind zeitlich gnug da gewefem, 4 zumteil zum End komen, diefes genedigíler Chur- furfi vnd Herr, hab Ich bald die volgende ftundt mei- ner vntertenigen Íchuldigen Pflicht nach , wiewol er armen, felne difcipel vnd Ionger von funff vnd 2 zwanzxg Iren her, auffs hochft durch difen Vhall betrubt, eure Chf. G. follen eylendt durch dife Poft 2 zu Íchreiben vnd zu erkennen gebcn, bitten vnterte- ] niglich, E Chur£f,'G; vollen vns des Begrebnus hal- 6 ben, damit wir verziehen wollen bifs auff e. Chf. G« l antwort genedlgü ihr gemueth zuerkennen geben, d auch unfern G. H, den Graffen fchreiben, was Ire G. " fich darinnezu halten haben, wiewol Ire G. Im gern If Ín Irer Herrfchafft als feinem. Vatterland behalten w'olten, doch ftellen fie esin e. Chf. G. genedlgs ge- fallen, der Almechtige himlifche Vater trofle e. chf, [t g vnd uns alle, vvelche diefer Vhall herzlich betrubt hat Es vvollen auch e. chf. g. genedwü der Docto- r rn 142 ARCANA rin femer lieben Hausfrauen, vnd domino philippo Bomerano vnd Kreizing , forderlich [fonderlich] ein trofibrieff zu fchreiben vvclchs e. Ch£ g. beffer zuthun Vviffen, dann vvir vnterteniglich erinnern [erfinneu] konnen, bitten e, Ch£. g. genedigft eylende antvvort; der Her T Ihefus Chriftus bevvare e. Chf. g. allezeit. Dastum in Eil hlsleben Do nrüags nach Valentini umb vier Hor frue am 18. Februarii anno 46, E, Chf. G ä vntertenig |t . wvillige Diner Juftus Jhonas D. fambt Herr Michl. Celio, Prediger zu Mansfelt., die ä bey difem allen gevvefen T Alia manus baec ediecit: 1f dir Exempiar da« Í auff erfimali die Hifforia des feligen Abfcbieds Hern. Docl, Martini Lutberi iff concipiret worden ï] t Aauch geb ich E. Ch. G.untertenig zu erkennen, das ge- [ dacbter Her Doéfor Martinur alle fontag ein korz predig getan,deren Abfchrifft wir babenn ais UNEsss ia S atl st aT2 at U vnd bat diefe drey Wochen zwey abfolution empfangen und. communacirt, ven andern fei- 1;1 nen BIBLIOTHECAE 143 15 nen veden vber tifche will E. Chf. g, vntevta- en niglich Bericbt tun hun (Haec Coelius adícripfit) ] Of XXXIV. '(95.) 'elf mb D. Menfes funt aliquot, cum ad te fcripf: $; de Lucano, eum enim in manibus te ha- bere acceperam, Interea tamen neque Lu- canum ate diuulgatum vidi, neque vllasate li- teras accepi : fere vt putem tmeas quoque tibi non effe redditas. Scripferam autem Luca- li, num me habuiffe, in quoplurima loca ex duo. bus codicibus manufcriptis emendaueram a- dit dulefcens Luteciae,18 abhinc annis; libellum meum tibi mittere mevoluiffe, fed diuquae- (j» Tàm enim certe 7! firum non potuiffe reperire Sed mihi perfuadeo, eum furto ablatum effe eatu ipfe omnia facile praeftabis, codicem ve- teremetbonum nactus. Sunr enim in eo po&- " ta multa perfpicue mendofa Scripfit ad me 2 !l Canterus Vltraiecto (nomen hominis, certe humaniffimum et doctiffimum notum tibi ex- 0n iftimo) is igitur ad me fcripfit, totumfe effe in n Ame ARCANA 144 Ammiano Marcellinoemendando; "Mifi meas d aliquot fiue coniecturas, fiue einendationes. p Habeo etVefontione amicum Iohannem Cifle- tium; cuius frater Claudius infignis ICtus, fed i immatura morte nobis abreptus, multa et in f Ammiáno etin Tacito emendauerat. ea qgä— d que abillo petii. Nuncatequoque mi Bérs- L manné peto, vt fi quid in Ammianüim hábes, Ü eacum amico iPco noftro D. Cantero commu- nices, facies et illi et mihi rem gratiffimam H De rebus adlitteras etftudia noftra pertinenti- bus, nihil habeoquod fcribam. 'Nam de Mu- e reti et Sigonii, iam de Vicborii quoque morte | accepifti,ni fallor, Vidi programma Viteber- genfe de morte Vefenbecu, pragmatlm, vt au- dio, dlU.ltlS. Scribunt Viteberga eum mori- entem Vbi qviftis affenfum effe, de quo certio- ra a té malim cognofcere. Hotomannus no- fteragit Geneuae. eius brutum fulmen etapo- logiam vidifli, vt etde re nummaria. Modius ï eftin taberna Feyrabcndu et homini popularia amanti fuam quoque operam haud g»oineias praeftat. Donellus et Lipfius bene valent Lei- dae. BIBLIO THECAE 145 [viN dae Commendotibi hune iuuenem doctüm Y profecto et doctorum liominuni valde obfer- fle uantem, eundem et famlharem meumet Ber- fed giinoftri contubernalem. - His folis et paucis tIn nominibus confidófore; vt fatistibi commen- g detur.- uodfi tamerimeo ftudio eftopus;ro- T$ go te virdo&tiff. etamiciff. vtomnieum bene- J uoletitia complectaris. ei cogtiomen eft Quec- )u chlo. modo honoreri Magiftri confecutus eft J in hac Academia , quam:vrid cum'ipfo etiam tl átque etiam vehementer tibi commeéndatam [ü- effe velim. V. Altorphio, 4; Jul Ite T er £ Gipbanius. du Ornatiff. et deFEff. vira D. Gregorin Berfmaniio, Re- fs &ori Scholae Anäaïdïnue D. et amico abf:r- ]0- uando; [ 10* Serug(! " XX?&V (95) ]us Id Ad vitam meanm (D.Ioh. Naéuii) pertinentia. ia l Atus fumin lucem AnnoDorzitii MCCCC a K LXXXXIX 146 ARCANA JEXXXXIX die XXIX menfis Augufb ,quae - fuit dies decollationis Iohannis Baptiftae mane intra 3am et 4am horam et fLut dlCS iab t r i Lunae. Altusfum inaedibus paterms vsque adtrienni- um, poftea educatus fuiin aedibus Aui Ma- terni Matthaei Thani Ciuis Kempmczenüs vsque adannum domini 1513 Anno domini1513 die 13 Aprilis, quae. flnt dies mercurii poft Mias domini circa meridiem: veni dresdam, et'erat prima mea profectio x iliciadi at t t a ex patria frequentaui ibidem Ludum litte- rarium per annum vnum integrum fub M Joanne-Knefrhaert Weyfenftatenfi. audi Valerii Maximihiftorias et Epiftolas Pauli Anno 1514 in feriis Paíchatis veni Chemnici- um ad parentes, manfi domi per annum in- tegrum. -Aüdiui M. Joan. de Monte: et - Pamphil :Goltfchüz. Item in nundinis Lip- fenfibus depofitus fum.a decano, Anno 1$15 intra dmicam Jubiláte' ét -Cantate veni Fribergam : frequentaui fcholas per aeüacem vnam füb M Joan, Dhornigo poft feämm BIBLI*OTHE*C-AE; 147 ldC lae feftum Natiuitatis Marie redii in patriam, poftea in principio menfis Octobris profe- ües ctus füm Ofchazium vbi per hiemem vnam Ícholas inuifi füb M. quodam Saxone.- fil* Anno 1516 dic S. Gregoriiexiui Ofchazio : re- [i- diensadpatriam. Ibiqu e duraui-pcr aefta- Yis tem vnam füb M, Krigio. Eodem anno íüb initium Octobris afcendi jeS montem $. Annae ibique fcholas per fesqui m annuüm inuifi füb M. Sim. Behm n lio fum apudD. Digkmicheln. 5 hof'p?tatuïs te- Anno 1518. innundinis pafchalibus veni ad ftu- M, dium Lipfenfe : merui fub praeceptore 1ui .Joan. Langio Lembergenfi per fesqui an- À. num, u Anno I5IO. circa feftum ,Nv'a'tiuita-tis Mariae in- If fignitus fum gradu Baccalaureatus, erant e noftrum 53. et ego fui electus Colledtor a * p Dnis Examinatoribus. Eodemanno in menfe octobri in fefto Galli t6 veni Wittembergam bonis litteris operam X il daturus. Meruifüb praeceptore chariff. Phi- oft 1r li.P. Melanchthone; K2 Anno ARCANA 148 A Anno .521 die Januarii promotus fui in Magi- ftrum Artium, promotor meus fuit D. Le- onhardus Veldkirch fenior tunc teiporis Canonicus in Eccle[ia Cathedrali Wltem- ä bergenfi. Anno 1522. coactus fum relinquere Wlttcm- bergam ob mandatum Ducis Georgii Saxo- niae auocans omnes fübditos a Witteberga. Veni eo anno die dmica Mias dni, Erphor- Eo diam vbi fui cum D. Eobano Heffo. Do- &oreLango: Eufebio Cordoet aliis doctis ä virisfere per annos fesqui. Anno:1523. in menfe Octobri hor . poft exi- tum nündinarum Lipfenfium adii Ktaliam Eo tranfiens Erphurdiam: Nurnbergam; Au- guftam Vindelicorum Oenispontem: 'Tri- dentum, Veronam et ipfa vigilia S. Martini ä fuüb horamtertiam pomeridianam veni Bo- noniam, vbi fub praeceptoribus D. Ludoui- co de Leonibus et Petro. Pomponano phi- lofopho acerrimo et D. Florenzola merui fer fesqui annum. N Anno 1525. die Joan, ante. portam latinam mi fub L BIBLIöTHEC AE. 149 pouy fi fub horam vefperam Fer—rari/ä;æ pronmo- e- tusfum in Doctorem Medicinae a D. Joan, I Manardo, Virodoctiff. promótore meo co- lendiff. etdoctore ducatus phyfico. Manfi Ferrariae per dies 14. poftea iui Pataui- « fim, vbi per totam aeftatem audiui D. Mà- theumCurtium D, Franciícum de Merió- d p ria, I- Eodem anno 1525. ipía die S. Michaelis v*enl Patauium ; cum doctore Valentino Kegle- Is ro: D, Loffolio et Fibiário rediens in ger« maníam, nam ob inopiaim in Italia diutius manere non potui, - * Eodem anno 1525. die Octobris qüa& erat diés. vndecim milium virginum veni Chemnizi- 1- um ad aedes paternas. ll j- XXXVI (r&g) l- Redditae funt mihi literae tuae, vir docti(- » fime,omniseruditionis et humanitatis re- ll | fertae: fed,quod mihidoler, fero admodum. Namabeptimoet doctiffimo viro D, Luca Po- i mifio miffas Nouembris demum feptimo die K 3 acce- v 15Ó ARCANA ] accepi Nec potui ante hoc nundiarum tem- pus commode refpondere. Pomifio plurimum debeo,. quod ad amicitiam mutuam te-mihi conciliauit: ettibi beneuolentiae tuae ac faci- ä litatis nomune gratias ago maximas Difputa- tionestuae deTacte plurimum me oble&tarunt: etfieá qua voluiffem diligentia eas euoluere et perpendere nondum tv ihi licuerit Vtinam a- liquando contingat commodo tuo hac tranfire ï etnoftras vifere regiones Id fi contingat, vt opto, metibi hofpitem promtiflimum offero. nec poenitebit te forte res naturae varias apud me infpexiffe et variis de rebus contuliffe , Praefentiam tuam fperare; finon debeo, lite- risinuicem agamus, fic autem te mccum agere velim, vt cum quouis tui amantlfï:mo iöles. Antimonium ita praeparatum igne, vt intra corpustuto vtiliterque fumi poffit exiguum, ad me mitti cupio, fi habes aut habere potes : fi- Caelarifi vo- muletde o breuiter perícribe. les, caelabo, et de meis viciffim aliquid mittam; animocerte etbeneuolentiapar tibi futurus, fi Don à/idseev magnitudine His vale, et me ama. BIBLIOTHECAE Ij1 km. ama Tiguri 1516 Martii 12 m Clariffiinis viris. D. D. Canierario, Meuréro, ihi Pfeifero plurimummeo nomine falutem dices Cl* etlibellos nouos, quos mitto,fi placetjcommu- t nicabis, alterius; qui eft de prodigio, egoau- It thor fum, fed meo nomine diffimulato: ne et quis futorem vltra erepidam : mihi obiiceret. ld* Val. Cordi opera diuintermiffa, circa Penteco- lv flenabfoluentur, vt typographus mihi pollice- L tur. Rallaeceleberrimi Pharmacopolae obi- 10. tum doleo. .Communicauerat ipfe ícripta ud quaedam Cordi per D, Io. Placotomum;? et de- fe, ftinaueram ei dedicationem Commentario- (e yumin Dioícoridem Scribe quaefo an filios 3l reliquerit, quibus dedicatio grata effe poffit; les, idque primo quoque tempore literas Norim- tfà bergam ad Paulum Ollingerum pharmacopo- 11 lam infignem aut D. Hier. Heroldum Lipfen- f« Íemmedicum Norimbergae agentem dirigere r poterist et infcribere : literasad Sangallum ef- fe.-mittendas ficnobisplurimur gratificabe- f ris. Iterumvale. Raptim;nec relegi ne l.exanimo Conr. Geínerus [d :?xm?pog, 1f2 ARCANA XXXVII (104) Salutem et pacem a. Domino Iefu do- mino "vero, X à [ 'ttit Cramerusnofter, magnifice Domine Cancellarie, Patrone obferuande, literas fenatus noftri ad Illuftriffimum Principem, ea de caufà, quae ex proxima relatione mea, tibi f nota eft, Commendatur vir ille ab omnibus vniuerfitatis noftrae membris propter dexteri- f tatem et alaeritatem in docendo, qua propter etiam yno omnium ore impetrauit has literas, et omnes expectamus Clementiffimum re- n Íponfum. . Neceffitas autem tanta cft profes- P fionis Ariflotelicae, vt fi iftenon effet (qui nu- H per mecum domum. redlens mucmt hteras Ro- ftochio miffas, quibus accerfitur ad munus aca- demicum) alius nunc quaerendus, cui partes il- E lae demandari poffent, Eft enim academiae Vs st D a d x ERRGS ded ii uoftrae pudendum, nullum organi effe praece» prorem, Multum hicfi admittatur, et flipendio licet mediocri ( quamquam magnum) merea- tur) adiuuetur, academiae prodeffe poterit. Rogoitaque cum proxime, vteius petitionem ]:;: M.T. QÉ AERHELAEA pO du smwxo*x*H&can, 153 " M T.curae effefinas, Réfponfüm pr&pterM. Trabitium expectamus, qui curis diftringitur de admiffione ad i2fignia, De actu doctoreo i2 inftituto ad zoet nuptiis2] Aug. proxime fcri» d pfi; Eo iam omnem impendimus operam et d ftudium, vt rite omnia apparentur; tua prae» bi fentia ab omnibus expofcitur et poteft effe no- H ftro emolumento publico ; ideoque etfi viris ]" in officio magno conflitutis graue et moleftum T fit idem femperaudire; non tamen defino, M, T. orare, vt dignetur praefto efïe vn3 cum libe- VS, ris; et ororem vxoris meae, quae apud nos eft, a fponfa inuitari non dubito, nolim tamen 4 1- etiam nomine meo expreffe inuitari quoque. ] Mihi funt autores et füafores viri amici mei, vt ]e cumomni animi fübiectione et more confüeto Hlluftrifümum quoque Principem ad nuptias e jnuitem: fihoc fieri et decet et licet, per te commodiffime fieri poterit, fi vero videtur ra- tio fübeife, vtegoad Celf. ipfius fcribain, vbi le monitus fuero,nondeero officio.Hodie abfolui libellum, inquo Caluinide coena Domini ftro- " l phas, quibus in libro Inftitutionis fuac v(hs eft, K 5 aperio SARCANA IM aperio Gta"z'asz?mwg demonftro, atquevt mi- hividetur non fine iuuentutis literariae com- modopüblico: pofcitur a me, vt dedicatio- nem mittam in Daniam; fubfünt cauíae gra- ues Curàbo, vtante nundinas cum aliis quo- | Deus adfit labori- que opufculis excudatur. bus noftris, ette in ecclefiae totius Saxoniae v- tilitatem, diutiffime conferuet, Poffem coram quoquetecum aliqua commutare, quae literis commendarelongum et moleftum effet, fi ali- quando foli vnam vel alteram horam habere poffumus Cum M, Fabritio egeram diligen- terpropterillam virginem. — Viditeam, fed vt intelligo, animus ei non refpondet: curaboa- 7 | libialiquid,fi Deus afpiret, a cuius digitis ifla dependent Scio enim quoniam is connubii tneinouihtautor, et quomodo corda noftrafe- legerit Arbitror plane mihi a Domino Deo adiutorium bonum effe datum : et dabo ope- ramne M. T. vnquam poeniteat ftudii et auxi- lii quod mihi fumma fide et alacritate praefti- tit Deusadfit nobisomnibus: commendo te Chriftoleíu. Mei mucor rumaque curam et pa- U'OCl" 1 BIBLIOTHECAE Y55 w ll trocinium nunquam deponere velis, . Valein Dominolefu. Wittebergae vlt. lulii 1593 MT 0- P(udxofifïimus a- SamuelH. (Hubex us.) Qs Maguzjïco Iilujl Admmg/imtorw E/cäïamtur a- 13 xenici, Gancellario, I. V. Dedfori, Domino ' AMarco Gerjienbergero, Domino et Patrono fuo jbzdzojä colendo. I$ [j XXX VIII (105) i P. Accepiliterastuas humaniffime domi- s. [« » nedoctor, inquibus mentionem facis ; par- V uicuiusdam metallicarum ac foffilium rerum d- fafcieuli, quofitvt dubitemjintegrum ad te per- l ueniffe, Mihi autem nunc non fuccurrit, cui i]- l1 lum dederim, cum eotempore quo ipfüm mit- u terem, in diuerfadiflractus effet animus difcet: 0 fum paranti mihi, cum reliquis libris, etiam Ja Commentariosin primum Diofcoridislibrum etpartem fecundi in vafe componcntx, quos de- I- indenon fine moleftia eruere potui, nifi omnia exemiffem e vafe, quare de iis ne fis follicitus l" Fodinae metallicaein alpibus funt plures quas Xn ODI- 146 ARCANA " Obiter infpexiffem in itinere, nifi peftis faeuitia obftitiffet, quae tum vbique in alpinisoppidis b graffabatur, Non longe a Pozen verfus Ger- q maniam, maximam vidi Calaminaris lapldls copiam , aliarum rupium modo conuallibus in- cumbentis, Marmorum item diuerfà genera in C alpibus Tridentinis,quae partim fàxa partim la- d pideseffent, Praetereanihil e foffilibus vidi, quoniam tota byemePatauii delitui et bachana- lia atque quadragefimam huc vsque Venetiis U tranfegi inquirendorum fpifcium gratia , quo- rum non minus iucunda quam herbarum eft cognitio.In Vicentinis montibus audioeffe ar- ä ( genti etplumbi fodinas, quas infpiciam cum o- l cium nactus fuero, fpodium illic fit quod cum h d Goslarienfi de bonitate certet.Vidi apud quos- dam etiam e Cypro allata metallica, res nullius V momenti, et tantum fpeciofis nominibus, non tamen propriis infignita, quodad rerum cogni- é tionem attinet homines hic reperio admodum 0 rudes et imperitos, et nifi a rufticis docerentur e qui plerapue fuis adhuc. nominibus appellant, d prorfus ignari effent Ego breui Romam et Nea- BIBLIOTHECAE 157 Id Neapolim me conferam, vbi diligenter luftra- I bo, baianum finum et vicina Puteolis loca ,. in r- quibus nihil effe periculi audiuero, allaturus I$ xaultaquae ad tuapertinent ftudia, cum Chri- ftus faluum me in patriam reduxerit, D. Fran- Ó cifcusFrizomolega quem tuo nomine falutaui l- diligenter de tuis ftudiis quaefiuit Dono mi- ] hi dedit vafeuluri quoddam quod dicebat e ve- l- raarmenica bolo effe factum, color illi laterici- S us.Egodubitoane boloifta ollaefieri poffirit '- Videtur enim aliam nataratu habere quam fi- gulina creta, Fragmentum ollae Lemniae quo- modo e fafciculo exciderit aut exemptumfit, a non poffum coniicere, ego certus fum me id fingulari ftudio illiinclufiffe, Quae videro in I- talia foffilia diligenter adnotabo et defcribam, vtetiam ad tealiquis peregrinationis meaefru- étus referatur Interim vale humaniffime vir et metibi commendatum habe, faluta quaefo omnesamicos noftrosHertelium;Gregorium, etvxoremtuam. Datum Venetiis anno 1544. d:20 aprilis H.TL.S, Valerius Cordüs D. Wolff- ARCANA' 158 — — P V D. Wolffgangus Meurerusinter coetera etiam Qu referet, quomodo mihi placeam et Itali et d Italia. ia Clariffne Viro D, Geergio Agrzcalae domzna &« (e anico þm obferuando Chemnieii K Vi XXXIX. (106) N D. Reuerende d, Paftor amice colende di- D « fcedita vobis Magifter Chr iftophorus Be- zelius beneficio Illuftriffimi Principis Electoris D 1 auocatus, cui quaéri fuccefforem audio. REtfi veronon libenter impedio iudicia veftra, quae intali delectu. libera effe debent praefertim cum fcholae et ingeniorum veftrorum ac ho- ä minum ingenia ac mores rectius noueritis, quamnos qui abfumus, tamen cum fe ad füc- ceffionem offerret hic M. 'Thobias Stengelius etego probem eruditionem ac mores eius, no- lui meoteftimonio illi deeffe. Sic itaque tibi E eumpro veterinoftra neceflitudine commen- I do,vtnifi idoneum fore ad illam prouinciam ü cenfelem, commenddtux us non effem. Non j vtar BIBLIOTHECAE 1$9 i vtarenim ambiciofis et prolixis laudationibus; quas fapientes odiffe et reprehendere fcio. . Vt et ergo meo noimine Senatuiet Rectori Scholae eum indicesac fiftas, et autoritatetua commen- £. des, oro Nec addam plura, cum his apud te nonopus fore certo fciam. . Bene ac feliciter vale.Salutemopto D.Confuli lohanniSchwartz. Reétori Scholae et ceteris amicis, 22 Auguft l- 1564 yd Cafpar Peucerus, I$ Demeis parnbus metallicis quid fiat, f - cupio me doceri.- o Reu, Viro Dolfrina et virtute prae]lontzD Magi- H ftro Pbilippo Wagnero Pafteri et. Infpetiori Eceleftae Dei in monte $. dnnae et: Vicinarum J- amico. fuo colendo $ XL. (r07) 15 )- D.Heri fub vefperum literastuascum cap- $. jl E fulaaccepi, ago autem tibi gratias-maxi- 1- mas pro calce et numifimatis, Iulianus mihi pla- n cuit. Numifmatacerte ea ccnd:tlone me peti- ifle puto, vt fiforte quaedam ad tuas manus per- UCDI'- l x60 ARCANA ; ueniant, etfine incommodo tuo fieri poffit: P* namnon velim tibi grauamini effe, cum ftudi- h urn tuum ét fummam beneuolentïanï aliis iti q rebus fatisdemonftres. thex asanoftro H. L, E sccepi füperiore mercatu francofordienfi, vbi iC tumfuit. De Matthioli obitu rüihil hic intellé- xeramius, certe(tametfi fimus omnes morta- les)deploranda eft illius viri mors optime dere f herbax ja meriti. Sicerta eft, non dubito quiri Il Dodonaeus D. Cratoad ime perfcripturus fit; plantas aliquot defcribit quae hic fünt rariffi- mae,et quaefemel tantun floruerint, plerasque etianrquas nori vidit, fed ex mea relatione tan- tumqui easin miea peregrinatione obferuaue- ä rim. Sifyrinchiumhic femel floruit, amico a l meex Lufitania miffum, poftearion comparuit. n 'Tulipa rubra bisiam floruit aut ter, fed femen E nullum edidit praeterquam füperiore aeftate k Huius ego femina aliquot tràánsmifi, — Lirii propaginem proxima aeftate me poffe curare !u uto,cum foliaperierint, quó-temporefine pe- riculo Galbi terra eximi et quolibet trarisferri poffunt: addam etalios Galbos fi abamicisim petra- BIBLIOTHECAE IÓI ht petrare potero. Proximo mercatu curabo,vt di- habeas femina adhuc alia, quam ea, quae mifi i quae tum temporis, quoea accepifti;terrae fue- L, rant committenda, ideoque maturius ea mife- i ram. Miffafunt peregre paucula quaedam fe- [és minaad amicum, a quo e rarjoribus portiuncu- (d« lam tibi impetraui, quae (quoniam maturius i ferenda fünt) ego nunc mitto, reliqua, quae iif nancifci potero per Plantinum ad fratrem tüum Lus (quemplurimum meo nomine fàlutes velim) f- Noribergam vt fcribis curaturus. Chryfan- ue thimum peruanum nunquam peruenit ad fru- mu £em, et floris rudimentum tantum nobis often- Ij dit; floris iconem ex pictura quadam ex hifpa- 08 niis miffa mutuatus eft Dedonaeus. Damafo- li nii nothi, fi nancifci poteris, meminiffe velis. & Egocontra,fiquain re vtilis effe poffit, meam It óperam cum omni ftudio et diligentia defero, n Bene vale, atque Clariff. Vir, parentem tuurn ex jj mefaluta, Raptim Nachhma V Idus Februar.' B. 6* LXX. "Tui ftudiofiff. u ) CarolusClufius A Ug L Me. xX62 "'ARCANA À " Medici tltulum inpofterum velim non m1h1 f adícribas. £ f Clariff. Viro Dn. Ludouico Camemrra, Iaacþzm:: fflio, amico meo obferuando, — — CR EE EE EEE Lipfam p XLI (.08) E OrnatiíT, Dne mi Ludouice, amice fratris K D «loco vnice amande atque colende,etiï grá- tU —— tiffimae m1h1 fuerint litterae tuae, non tamen L absque maximo animi dolore ex illis cognoui H Reuerendum virumD. Pfeffingerum Paftorem vigilantiff, ex hoc aerumnofo et peruerfo fàe- p ulo,in beatam atque aeternam migraffe vitam p dein aduerfiffima vti valetudine parentem tu- um,quem vtDeus opt. max, propter filium v» t Q nigenitum quam diutiffime faluum et incolu- mem conferuet affidue precibus flagitare non d ceffo, Haectamen dininae voluntati et proui- vl dentiaeco mmlttenda. Pro munufcuhs adme (P miffis gratias ago, daboque viciffim operam ïü hac aeftate, fauente. CHRO, vt per ocium j anetalhca quaedam rariora ad te mittere pof- N fim, BIBL IOTHECAE 163 AL fim,de mmerahbus autem transmxüïs tuum ad me iudicium vtfcribas amanteroro. Dodtisfi- n imum iuuenem etamicum fummumnoftrum D. Mathefium affecutum honorem et titulum Doctoris fammacum voluptate ex literis tuis ?QFIWXL, amanterque ,Pïtö vt eum meo HOHH* ne officiole falutes, meque per literas certio- [l remreddas, vbiaam hunc honorem fit affecn- Ia- tus, Quaede.coniugio fcribis,fcias inanem ac vanum rumorem fuiffe.Iudicium.atquefenten- Ul tiamparentiscariff. tui de Stella illa (quazm no- uam vocant)infydere vel.couflellationeCaffio- Eso Ü peae lucente, mihi vt communices oro. pro:mea fimplicitate iudico, faluatamendo- u- ciorum opinione, non nouam.neque Come- V- tam effe, Stellaenim fixaeft etfixa manet,.quo- u. mmodo ergo Cometa effe;poteft, qui non folet €ffe diuturnus Eoeliciflime vale in Neftoris n Jl* vsqueaetatem vna.cum.parentibus.dulcif£ mis, l£ quos meo nomine reuerenter refalutari cupio« Iterum atque iterum vale-Cariff. mi D. Ludo- il uice, meque vt fedulo facis,amare perge. Data f Goslarjae 4 pr.1573 lu i. Frid.Megales|D 164 ARCANA Ornatiffimo Iuucni,eruditione ac vivtute pracf!an- f ii D. Ludouice Camerario, Medicinarum cuz'- | zori diligentiffimo, amieo fratn: loco vniceeo- lmdo fuo szjïam. ?II XLII (121) f 6 Poft multas ac yarias occupaátiones quibus * aliquandiu magnis laboribus ac moleftiis k diftentus fui, aliquid ocii conceffum fuittibi re- fi fpondere ad ea, quae fuperioribus literis fcire d abste cupiui, et aperte quod in animo tuo latuit d mihi declarafti Aclaudo primum ingenuita- ? temtuam et candorem dignum te, mihi vero gratiffimum, ex quo magnam coepi Vohjpta- j [ tem. Etfiautem fcio, fi vera fateberis,animum T taum ambiguum atque anxium redditum effe, n ex eo quod fcripfi, mea id intereffe : tamen vt P te fcrupulo ifto quem tibi inieciffe videor libe- li rem, quid fentiam nulla vtar circuitione, fed N apertefcribam. Sepiffimeautem cogitaui me- ti cumanimo, fiquidem exiftimem te eonfilii in- & opem, quodnam iucundum cenferem, quo ftu- R diorumtuorum curíum ad metam dirigere aec tà fru- j BIBLIOTHECAE« 'éí — fr u&us aliquoslaborum perupere poffis. Suc- ? currebat mihi illud, premite rei anguftia, ac de- ftitui ftudiorum neruis, fine quibus difficile eft metam attingere nedum abfoluere, — Cum e- nim medendi fcientiae operam naues, requirit faue haec ipfaars (fi non egregium aliquem in ea profectum facere enitaris) praeter caetera locum ftudiis opportunum et tempus et fum- tus. Vtinam autem occafio tibi daretur Itali- am proficifcendi : crede mihi vno atque altero anno plusaugereris doctrina, quam quod Li- pfiae (exennio quamuis priuatim defudando in ftudiisproficeres. . Quid quod ad omnem vi- tae tuae ftatum magnopere conduceret. Qla- refi ita tibi videretur, hortarer te, vt occafio- nem acciperes, ac Noribergam Auguftamque aliquandoteconferres, | Sunt Auguftae fami- liae opibus praeclarae Fuggeri, Bemgartne- ri, Welferi, Rollingii, quorum liberalitate mul- ti boni iuuenes ii Italja aluntur, quorum in e- ximios et praeftantes viros euafiffe acad hono- Aude rum faftigia euectos effe aliquos noui. tandem alias quoque inuifere vrbes,acaliorum L 3 homi- y66 ARCANA TU hominunm mores pernofcere. Neque perfua- !s füm habeas folam vitae tuae beatitudinem in 0C Academia fitam effe. Fac quaefo pericuium LY quid ftalibi fortuna profperius rebus tuis afpi- Taret. Ci Neque enim dubium mihi effet quin f eunti tibi inItaliam ac reuertenti, matrimoni- la um honeftum ac dite contingere poffit, vt re- busnonTabore tuo partis fed relictis frui, etin EM EEE EE ERE V ocio placide verfari poffis. Adde, & inanimum d induceres tuum eo proficiendi , forte magno- Ti rum et opuleritum virorum noticiam acquir res, qui velad duos vel tres annos fümtus ftu- E diorum füppeditarent, vel liberos faosin difci- GR AT NURNTSNRYSSI piinam traderent, fideiquetuae committerent, etinTtaliamablegarent. —"Tu itaque fac vt de N his rebus omnibus coeites. In hanc fenten- tiam plura ad te fcriberem, nifi res in delibera- tionem tuam caderet. Quid itaque factutibi commodum videbitur, ex te cognofcere cupio. ! Vellem equidem poemataac labores tuos,quae liberali digna fuiffent viro, aclabris inful- fiffimis atque ingratiffimisnon dedicaffes ; Cre- de mihi, iis inlocis inueniffes qui vberes ftudio- C 5 ruim M BIBLIOTHF CAn, 167 ï d* rum fru&us rependere potuxffent Quod ad ID res meas attinet, in priftino illae funt ftatu, ia ocium tempus colloco s5 yspacue 08 sroNmd, 3iäaa'zou5uag in communi vita, et ftu- n diis, quae inter alias aerumnas quas fu&me- l l[* mus, diuina excepta gratia, fola nobis funt Ío- Q» latio Filium quoque cui nomen Philippo ex In vxore fufcepimus, non exigua pars meae oble- n ctationis et praeteritorum malorum obliuio- 0- nis. Libros recens editos, quos annotaueris, Bene vale. mihi fignificare non grauaberis. Ex valhbus in die Iubilaeo. Ao. LX. uu Ifàacus Schallerus, fltu T il d Noua fiquae habes ad me perfcribe ln;. Virtute eruditianeque praeftanti Iuuenz D. Mi- au chaeli Bartb liberalium. artium et Phibf, bi Mago, eiurdemque Proftffori in. Acadàmia Lzyfenjï Gonfanguineo cawjö jä u n2 XLUI (131) il« D. Reuerende viretamice cariffime. Dei 'c- bcneücxo et Ecclefia hic adhuc tranquilla 0- eft, LA f 168 ARCANA ——l ;fi,. et üudia dg&rinaruhl omnium mcd"i'd;f'i-*g ter florent. egoa vicino Illyrico magnis con- G tumeliis adficior, quem vides narrare familia- d res fermones quos efferri alienum eft ab ami- 1 citiae et familiaritatis iure, fed refpondebo, g( Deoiuuante. Teorovtcum fcias me et do- &rinae explicationi fideliter feruiiffe, et fem- p per nri ordinis coniunclionem fouiffe, non finas voluptatem tuam a nobis alienari, Deus nobisaderit. Hunc adolefcentemWolg- gangum Brellium tibi commendo, Ingenium eius audio probari doGtiset bonis viris et in e- lementis doctrinae philofophicae et in doctri- na celefti egregie profecit, "'Tueamur gre- gem noftrum et iuuemus, donec Deus Eccle- rR u — o fiae fuae in his regionibus largitut tranquilli- tatem, aliquam ad colenda literarum ftudia. Nec vero dubito quin et ad pofteritatem fer- uaturus fit agmina difcentium, fi nunc et inuo- ;| " " " catione noftra et ftudio iuuandi dil"i:entes O« ftendimus nobis quoque pofteritatem curae effe. . Quare te valde oro, vt huius adolefcen- tis ftudia commendeshonefto viro Iudici vc- ä ftrae BIBLIOTHECAE. 169 Ti flrae ciuitatis Iohanm Mohtorl cuius praed1- fl* càt adolefcens beneficia magna cum gratitu- ld« dine,acte quoque orat vt fuis verbis gratias li* ipli agas Mitto tibi et orationem de Cruci- n gero etlibellum Phyfices nimis tenuem, Nam 0« haecab ignaris Metallicarum rerum fcribi non u 5. die octobris 1249 po(ïunt. Bene vale Philippus Melanchthon, l, Reuerendo viro eruditione et virtute praeflanti, li - D. lóbanni Matthefo Pafflori Ecclcy' fae Dei | n in valli loachimica fratri fuo cariff. um g XLIV (132) I P. Errore factum eft, quod nondum vidi librum tuum , fed eft in tuto. Breui vi- e- p« ? furus fum. Gaudeo quodex parte liberaris fi- li- demtuam, Siquida me praeftari poterit, quod ld. ! vel commodistuis, vel dignitati conducat, ef- lr. ficiam vt intelligas me nusquam in officio cef- | (* faffe. Plateanus offendit me, et occupatiffi- O- imum litteris fcribendis et multis modis lu- i Ctantem cum Martio, qui non definit omnes n- huius corpufculi finus luftrare; in. finiftra co- c- fta meditabatur pleuritidem , irox in finiftro " L5 pede m ARCANA i 4 Q de pede veram et acrem podagram dein in dex. tro lumbo caïcuï*um, nunc in dextro brachio ]u db paralyfin. Mihi tamen illius coïïoqumm non li fuitiniucundum. Bene vale nono Cal. Apmhs Erafinus Rot-dinus, ts 1535 tnea manu, D Eruditifimo viro D. G'eorgzo Agricolae mea'm) XLW* - (133) Ratulor tibi, mi Berfmanne con&anqam tuam : doleo fortunam tuam. Sed fpe- ass aai sss sl D u Datdaeu, LDSa dN ERE e t aK MM d rotenondolere; et quae mihi eueniunt, cum tibi quoque eueniant, ea te mecum conftanter Meum confilium eft, vt ad Herdeffia- ferre pnum te conferas ibi vbi eris, omnes confule- ] snus et deliberabiraus inter nos, quid factu o- 3 pus fiet, vt tibietvxoriet liberisfit bene. — Vt valeam, quid agam, quomodo tracter, ex lite- iLaacs ao d t lo du u R at C RL2 ris Wenceslai noftri cognofces. Qppuvner magnis plauftris conuiciorum et minaruin a Pappo difcipulo meo, ab Hofiandro, a Laoni- ïlk CO nefcxo quo, à Byzantmo quodam, et nunc demum BIBLIOTHECAE 171 usb lex demum: a Iacobo Fabricula:Solus inquám op- Fortaffis dinina "Trias me / hio pugnuor 3 quinque. abhiscum commodo Ecclefiarum tandem a-: ]on 1lis liquando liberabit. - His me confolor elemen- tis, vt loqultur Horatius, religionis et doctri- JUS, nae, conícientiae et innocentiae, Vale. Ar-i ïz gent, 1 Feb. Ao. 1581. Ioan Sturmius mea manu,S Optime et literatifmo. viro Domino Gragarzo am Berfmanno. t XLVI. (142) ÀI] te Vllum mihi officium eratius tribui potuit t Clariffime Ludouice eo quod mihi nuper le in farcina curanda praeftitifti, In quo abun- decognoui amoremtuum ?. cui fi non poffum Yt officiis, a tnore certe refpondebo Mitto pe- i^ cuniam ate expenfam 25 groffos, tardius mea [ voluntate , .quod hoc toto tempore nuncium r cui tantillum pecuniae crederem, reperire non - fuit. Etafuit hunc menfem Doctor Ellinge- Dic rus.quo in eiusmodi rebus vti foleo adlumre et y72 ARCANA - m et interprete. Illuftriffimum Pr1nc1pem no- p Ve ftrum feciffe quod fibi faciundum fuit ex ru- more audifti. Itaque cogitare potes qui Pta- tus ficrerumnoftrarum: quas Deug gubernet, quoniam humana nos confilia deftituunt. No- t lor bisneque de futuris tutoribus, neque de Aca- [ demiae noftrae ftatu quid quam adhuc confta- bat: multi mera monftra loquuntur, quidam Q etiam petulantiores canunt bellicum. ane: p etfi vt fpero' fünt zaw«a, vides tamen quam bu fintin hac fortuna noftra Juceuscius]a, ul- bus omnibüs vna eft confolauo Tdc £& QeQV avdyxac ferre modice hominem debere.. Si aut otium mihi etfet excurrendi, aut tempus hoc ferret, Lipfiam ad C. V. patrem tuum ve- nirem cum quode ftatu rerum mearum deli- berarem. Equidem metuo ne noua exfilio noftra fedes quaerenda fit: etfi deuinctos ha- S beoet virorum bonorum animos et iuuentu- tis, Sed haec ipfa vt ante dixi Deus videbit. q Tufiquid in mentem tibi eft, quo videammr h poffe iuuari, perfcribes Simul fiquid de K Gallia afflauit melioris aurae. Vale, et V. C pátrem BIBLIOTHECAE 173 l0« patrem tuum, vaicum Germaniae decus meis verbisfaluta. lenae 11. Martii 1573 Iu (l '[ui ftudiofiff. It luftus Lipfuus, (0« Gratulor ubz, mi Ludouice, etexanimo gratu- (d lor, de fuaui illo iugo, quod fübiiffe te ex fratre [ tuo Doctore loachimo Francofurti cognoui, i Quem reueríus Colonia, vna cum HenricoSte- fs phano inipfis nundinis, cafu offendi. . Literas m adC, V.patremtuum dedxde rebus communi- |]]* bus et priuatis: X ToL] Claviffmo V. fingulari eruditione et virtute prac- dito D. Ludouico Camerario loacb. F. ami- N cà opt. us [5 Aapfíam. li XLVII 044) i0 de ond nuper tibinon e veftigio per biblio- $. polam tuum refcripfi, obmultas et eas ür* it quidem moleftas accidit occupationes buseo temporis articulo fic diftrahebar,vtquid e potiffimum vel faciendum vel omittendum mihi effetignorarem. Nune delucubratione tua n 174 ARCANA À tua'fic habe. . Placereeam mihi, vtquae ma- 1 xime,effe tamen in ea aliquot latini f2rmonis P figuras coactas magi; quamproprias. Hasvt f meo arbitratu vel commutem vel mo!!iam,non opinor egre feres. Qui alioqui meo iudicio rei K fummam commiferis. - Typographus nofter TK Lotherus obuiis, quod aiunt manibus libel- p lum formulis füis excudenduim füfceþit..- Sed N necdum. . Vacant formae huic negotio ido- neae. Vtad Trinitatis San&ae ferias iftic li- di b bellos diflrahendos defperem. ^ Atramen in fd hoc ero totus vt res maturetur. Sed et illud fi mihi inte permifi vt pro pofthac Glauchano fis hi nobis Glauchius. Hocenim molliusmihi vi- I detur. Iamquod ad noftras resattinet, oftium in aperui ftudiofis et bonisomnibus hic ad fortu- g! nasemergendi. Namcum nuper quidam ex his, quos hic Cellegiatos vocant, vità functus n effettantum partim coram, partim per litterás lu in aula effeci, vt illuftriffimus princeps Sophi- « füisnoftris abelectione deiectis eas fortunas i- b píe fuo arbitrio difpenfandas füfceperit. Quae [ res his, hominibus. so«, brwcioig Tic aipEenG E;' ;.;965 BIBLIOTHECAE 175 Di« d'xlsc, pene omnem emer gendi fpem adcmit [1$ Procertofuturum eft, vt octidui fpacio praeter VE folarium meum inCollegii quoque maximi di- lo gnitatem adlegai Siquidem res apud Princi- "i pem iamdudum fuit certa. Quod fi noftra It nobis confiliapr 'ocefferint, vthactenus, et tuin d- partem praedae aliquando vocaberis. Adhaec d Nationum diícrimina quae hactenus.hic funt lo- obíeruata, non nihil ad aequalitatem concor- l- diae matrem reduximusfola principis authori- n tate freti. Praeledtio Auguftini miro füccef- ud füame füfcepta enecat iftos, qui nolint fynce- Suntin hac J riorem theologiam reflorefcere. Vi* nobis auditores füpra ducentos, atque inter hos ii monachi plus duodecim, Magiftri et 'Theolo- U giae Baccalaurei füpra viginti ? Guolphangus [2 Wildheccus ad nos commigrauit. Vtor ho- lus mine, vt olim, familiariffime. Placet inge- Is nium, placet iudieium. Nifi paulo magis ab hie eorum laboribus excutiendis refugit, dequi- jj* bustamen iudicium facerenon conatur figura- u tetamen, - Nimirum quorundam parum can- 2 didorum. hominum contagio jnfcctus. . "Tu 9559 bene 175 ARCANA bene vale et has litteras nulli nifi fortaffe Stel- Ti t lae noftro communica, cui me feruulum effe dicito, quantumuis rarofcribam, : Lipfiae prt- fen dié Calendas Iunii An. M. DXX fl 3. Petrus Mofellanus. "Theodorum emaculatum mitto Optimo pariter et eruditiffmo bomini D. Geovgio &ie Agriolae Glaucio apud Cygneor ludi &raeco. latini magiflro fuo amice cariff. zu Zwickau dem neuen. Schbulmeyfier cissestiit XLVIIL (z4j) Tàt Ioannes Cafelius LüdOUICQ Camerario ter S. D. fin Vm typographo ad vos fcribam. hasa me fiei C petebat hic adolefcens Andreas Ganglo- 3 bius Aldenburgenfis, quod víui fibi eas fore pu- d tabat, . Infchola Suerinenfi a puero educatus V0 eft: apud nosannumiinlitterisvixit: probum D cognoui; proaetateetingenio profecit, Ia Tar vteicommodetis, quod veftro commodo fiat, Ye non exipectatis vt vos roger, noui enim bo- T nita- BIBLIOTHECÁAE. n i d« nitatem etprudentiam veftram. Opr. cl. V. pa- ([e trem veftrum,quem ipfe quoque vt patrem ob- rl« feruo, valere opto, faluere iubeo. . Vale. Ro- pril Anno MDLXX. ftochio Non. A 'Tui amantiffinius u5, Joannes Cafelius, Opr*mb doctiffmogue juueni Ludouzco r Camerarz!'p:,j gia clarif/ni viri Ioachimi F. amice ii diuipipdin. äarz'Jimo. ———ÓÁ— 'XLIX. (f48) Agnifice Domine Rector, Cum dominus M Pheffingerus irídiui Nicolai aede concio- nator et (vt vulgo hic dicunt)Lypficus Superin- tendensa paucis haebdomadibus non folum in fuggeftu publico per certam ad aliud relatio- nt nem me hominem hereticum, damnatumque p appellanerit, verum etiam conuocatis quibus- u« dam aliis concionatoribus coram illis me nec US vocatum nec admonitum quoque excommu- !t nicauerit. Petoamagnificentia Veftra,vt co- j ram Vobiscerto die legitimo vt Magnificentia i Veftra decernet, citetur dictus Pheffingerus et ()« meae expoftulationi xfcfpondcäat vt partibug 63 M hänc 178 Á iV C P3s N A hinc inde auditis vmcuxque quod 1uüum eü VO reddatur £l Vefltrae excellentiae dedltlfïimus 1 Petr us Lometusæ i 4l E L (153) g Statuimus ante brumam nullum difcipu- f * lorum, qulanobls dlfceffel unt, recipere. anre expectabunt ciues tui vsque ad illud M Ex- Eu tempus. Video tedolere meo dolore. tinctaeftenim mihi, incommuni hac Calami- Y tatefiliolaldibus Augufti. Qui dolor cum ci- u catricem quafi ducere cepiffet, ecce: VII Cal. Xbis peftili lue correpta migrat ex vita etiam f vidua Chriftophori Schellenbergii : et milii * velinquit fex orphanos : quos vnde alam non fcio Sed Deus prouidebit vt pater orphano- p H rum.. Vale pridie Andreae LXXVII, À, Siberus. l X t .Doäïgf mo Viro M. Wolfgango Stolä:rgzo Mitwe- Y denfi. ludimagiftro. LI. (171) H tantaque vis, S Iu Tantus eft virtutis fplendor vt N BIBLIOTHECAE 179 el vtetiam radiisfuis inlonge diflita loca fulgeat ethominesnonfolum humanitate aliqua prae- flantes verum.etiam barbaroset feroces in fui tus. amorem pelliciat. .. Non igiturefljquod mire- re, Vir Clariff. et doGtifime , cuim vides, infi- gnemtuam virtutem imne quoque €o per traxií- " e. fe, vt aimicitiam.tuamambire non.dubitem. E- lud quidem ingenue fateor, me pridem laboraffe, Ex- atque.de vi2 quadam f£ollicitum fuiffej qua me beneuolentiae .tuae infinuare poffem. Dum fhis vero nulla alia fefa cemmoditas offert tandem | a icunctatione illa depofita ad te fcribo. Depo- Cil nere n. illam me iuffir conlidexatm eruditionis Idm tuae praeüanns etexqui&itae, cum quanon pot- jlhi forn -eft nonælfe coniuncta fingularishumanitas; vt o* praeceptores noftros D.D. Camerarium et Ef romum.iisdem verbis iudicare de multis vere J5 literatis hominibus aliquoties audiui. Refu- tauitpudorem meum communitas patriae, qua " velut natura ipfa nos copulaffe et proxenetae Officiofunctaeffs videtur. Inflammatusetiam nuper fum mentione tui vt par eft honorifica, YIS, quam fecit D. Alb. Lomeierus praeceptor et y M2 col- ARCANA 186 ^ W collega meus, omni obferuantxa perpetug mi- fil hicolendus. Sines igitur, vt opinor, velpoti- lo us confido, Berfimanne doctiffime incredibilis d amoris ftudiique erga te mei fructum aliquem [ me percipere; veniamque dabis ignoto, fi for- e taffisimportuno tempore hae ad te veniunt li- terae. Non àliter efiim fàatisfacere defiderie k meo potui? neque dubitaui, quae tua eft eru- li ditio et humanitas intellefturumte quanti ego in te,cuius virtutis illuftria ad immortalitatem in- [ figniafaciam venererque. Iterum autem poft- M quam hocobtinui, apud te mihi laborandum m ft.. Simuln.onerisaliquidtibi imponere, me b rationes meae praefentes cogunt. Fungorhoc V temporede fententia praeceptorum et Colle- H garum Decani munere in communitate ftudii tü opt. art. atque vt teminime latet, flatus fcholae T noftraenon parum eftafflictus. — Cogimur ita- p que interdum petere Vicinorum illam opem, li atque vndecunque arripere occafiones, quibus ü tabulasnaufragiicolligamus Magnopere 1gi- tur àbs te contendo, vt inquiras, num aliqui, i quod ethactenusnon inufitatum fuiffe nofti, ex veftris . BIBLIO THECAE. I18t ve&risScBol-aGiCis huc fÍe —conferf*e et teftitmo- 1 nio publico eruditionis affumto Magifterii vt Xt« loquimur, gradu ornari cupiant, Spem qui- biliS dem nonexiguam nomine tuo fecit Lomeie« m ore pus, teque prius etiamnobis aliquothoneftos et doctos viros commendafle dixit. Qlare et Ji- 6g035 confidentius hoca te petere aufus fum, TO mihique perfüadeo,te meo quoque honori hac ]u iüre non defuturum, — Eft et aliud, quod a te H impetrare volebam ; nempe cum parum mihi Ill- conftet de Pofthii 'Germershemii et Schedii f. Melisfiloco, neque fciam occáfiones quibus ad jm cosliteras mittere poffim (habeo n, quod fcri- t bam)eain re vttu quoque me édoceas mihique )C viam monflres. Videsquam audax fim, quod le- non priusad te cum epiftola venerim, nifimul- idii tum fimul oneristibi imponam, "Verum o- lüe rünem follicitudinem ettimorem in hac etiam I(d* parteadimunt mihi ea, quae initio huius epifto- :m, laeatuli. Certe igitur mihi polliceor te vo- bus timei compotem me facturum, atque fi non p graueeft, literishis vt breuiffime refponfurum. x teftaberis opt. etdoctiffime Berf- « Atqiue hac ratione a M 3 ri$ 182 AR CANA Berfianne, quod me in amicitiam tuam noa ( vulgariloco receperis et admiferis. Beneet fe- pi liciter vale, D; Witebergae die Eplphamm um vil fü Ao. cIo loLxxix. Excel t. C i ftud. f Petrus Albinus. Is ClarifEmo viro, dollrina evuditione pirtute et. di- qu gnitateornatiffno D.Gregorio Berfmanno. M. It profeffori. praecipuo in inclyta. Academia. Li- Alt pfca, Domino et amico fuo cum . fide coleudo Xif Leipzig. ts » t LIi, (175) É Hs Clariff. etexcell. Dn. Doctor. Noli mirari, N fi litterarum officium diftuliffe diutius vi- Ín debor. Incauíafuit temporum noftrorum va- di p1etas. Neque enim te praeterit, qua Franco- H furti in fortuna fuerim, atque ibi. ftipendium K meum controuerfum factum fit. Poftquam I autem neque Eledoris Brandeburg, reícriptis, tu néque honorifica Confiliariorum interceffione f impetrari quicquam potuit, in haec loca a pa- « 1ro- — BIBLIOTHECAE 183 01 tronis euocatus, illuftriff. et clemencüï Princi- fe« pibus, Julio F, etc. operam meam addixi. Ac m 1['umfu1thtterarum et quas ad acad. Franco- furt. Confiliarii et quasTulius princ. ad hanc a- cad.de me dediffent, tecum exempla commu- mcarc, vt inde totum negotium, omnemque US, yerum mearum ftatum cognof'ceres Plemus E- i quidem vbi ad iftum modum tranfegiffem, de- inde meníe Maio cum familiahuc migraui. Fa- [j xitimmortalis Deus, vt eueniat feliciter,nec e« dg xitusaprincipiodifcrepet, Nam hactenus fa- tiscommode hic vixi, expertusnon folum col- legas, verum etiam magiftratum perquam be* neuokzm Eteft acadqmiae ftatus tranqulllus. ri, Plofefïm um mira dlhgenua Scholafticorum u Ír equenua mediocris, ideftad soo, Nec au- [d* älmus hlc eas docentiumrixas et criminatio- nes, quae alibi turbant omnia: Sufücit enim, fi m rectedoceatur; etabipío magiftratu vetantur ni inter profeffores fimultates, eontra vero exigi- turomnium mutua beneuolentla Addo his I ne ftipendiorum iufto tempore perfolutionem' d. addo fingularem principis erga hanc acad. fa- uorem. 0- M A 184 ARCANA uorem. Verumdetotaiftáre forfn aliasplu- dor an ra. Nunc abste quaefo, vt cum et ipfe tanto tempore nihil ad me litterarum dedeus, ad i- fiol dem officium redeas, 1dque qu0t1escunque cer- got torum homiuum poteftas fuerit. Ego pártes V measqua par eft fide tuebor. Quod ; ad fïacha HH Mà noftraattihet, faxum voluo à antiquum: et. gra- tiasago Deo, qui haectandem nobis otia fecit, ga Nuper methodum legendi cognofcendlque hi- qu ftoriam elaboraui: et collegi librum epiftola- Utr Tum hiftoricarum, feu de ed1t1on1bus nieis hi- àd] floricisperannos XV ab omnium ferme ordi- I num viris doctiff, perícriptarum. Vbi volu- fl ais G t — men id prodierit, faxo habeas, Nam ete tuis pr epiftolisvnam inferui: necid, vt opmox*, in- ls probabis: quando haecnihil habuit, quod non X vel inconcione, quemadmodum ille loquitur, rectelegipoffit; neque collocutiones noftrae aliis de rebus, quam de litteris effe foleant, . Po- ftremo te monendum duxi, pactum me cutn d« F micis,qui aliterquam in nundinis veftriscurare CK ad me literas non poffent, vt ad te vel ad D. Da- NT niclem MollerumIC.mitterent eodemque mo- f do ii - - BIBLIOTHE CAE 185 ll« do meas expectarent. Qua in re operam tu- to am haud denegandam exiftimes et quas modo ]* robilibus Bernfteinii infcripft Dresdenfibus ne« Ir- gotiatoribus, qui nouercae viduae tradant, quas s vero paftori Mariaeberg. vel ciuibus tuis An- lid naebergenfibus vel Sebaftiano Funcken, Cof, d« Mariaeberg. quemputo apud generum Wolff- It, gangumSeidelium diuerti, perferendas des,de- l]* nique et dereliquis ad.Ludouicum Camerari- - um, qui affinis N. Schibel hofpitio vti folet et ]* ad Mathaeum Drefferum collegam tuum idem l- largiare, oro. Mea in te viciffim officia con- l« ftabunt, quae debere me intelligo , quaeque proficifciame poterunt. Bene et feliciter ya- I$ n- le. Ex acad. Iulia Helmaeftadii M; Vllbr. D n XX'I CIQ ID XXCII. l, Excellent. d i . ex animo colcns Reinerus Reineccius, Qs a Ferme de exemplaribus orationis funebris ex- ( ciderat, de iis me refponfum tuum fufpenfo a« d« nimoexpectare! Siue autem illa reliqua funt, )- fiuein humos redacta, velim opera Hen- l) M 3 pingi 186 ARCANA ningi Groff , bxbhepolae ad B,emüelmos Vt mitti, dor Clarzj' 710 Viro , exqu f do&mxaa crudmam, ord virtute ct dignitate excellentiffimo Domino Mi- Ls chacli Bartb, -Dotkori et Profaffori Medico in üut acad. Lapfienfi, amico.S. obferuando. carn tQ ID ch EX Volumine ReCenmore z chi LIIL (r) if fer Appendlx Letaniarum pro prefenti ne- ceffitate ?* T ecclefiam tuam fanctam, regereet con- feruare di gneris. Vtomnemerrorem et herefim ab ea eradicare et expellere digneris, Vt ap( 3k Confevfis Se&F. L. (f .X p. 40. C3. Dubioprocul baec appendix eo ipfo tentpove, quo ante d- 10 centos iam. annos. Germattia pavtim ab hofle exter- d gie ez nomini Chriffiano infenfrffimo,pavtim a. dj "ais ( fidei ez doGhvinae cauffa exc ovtis infeffabazuv s. et fovie errore? baevefts , quam deus ve expellevet , inuocavi dl d fubetuv , nulla alia fuit , nifr, vg[lm;g dHtie cocpta euangeli puriov de&vina. BIBLIOTHECAE 187 Og Vt x Vr t h. Vt inimicos ecclefie humiliare digneris. donum apoftolicum et omnes ecclefiafticos tif, ordines. in fancta religione cenferuare digne- Mi- Y1S Vt imperatorem noftrum Carolum fer- ) 1 uum.tuum cum omni exercitu fuo,contra Tur- cam et eius multitudinem, preualere ac felici- ter triumphare facias. Vt omnem populum chriftiane religionis, ad vnitatem fidei fpei et j* charitatis, reducere digneris, Vt nosmet ipfos, intuo fancto feruitio confor tare et con- feruare dlgnems. - Ceteravtin Letaniis que habentur in Miffali. J« 1et vQpnncersmum us vemceetem: LIV. (3) n us Epifcopus feruus feruorum Dei Dilecto L filio Officiali Nuembergenfi Salutem et apoftolicam benedictionem. Conqueftus eft di nobis Baltafar Czecher presbyter Mifnenfis fei dioecefisquod Henricus Abbas Monaflerii de ii Goffgk ordinis fancti Benedicti et quidam alii " Clerici et laici Ciuitatis et dioecefis Halberfta- um denfis fuper quibusdam pecuniarum fummis d bonis 188 ARCANA —— boniset rebus aliis iniuriantur eidem Ideo- nen| que difcretioni tue perapoftolica fcripta man- lt damusquatenus vocatis qui fuerint euocandi et K auditis hmande propofitis quod iuftum fuerit appellatione remota vfüris ceffantibus decernas faciensquod decreuefis percenfüram ecclefia- fticam firmiter obferuari Teftes autem qui fu- erint nominati fi fe gracia odio veltimore tub- eraxerint cenfüra. fimili appellacione- ceffante compellas veritati teftimonium perhibere. a Non obftante fi eidem ordini a fede apoftolica refr ficindultum quod perfone ipfius ordinis ad iu- tur dicium trahi aüt fufpendi vel excommunicari Ante feu ipfe aut dicti ordinis loca interdici non pof- fca fint per litteras apofiohcas non facientes ple- do^ namet expreffam acde verbo ad verbum de in- Íuo dulto huiusmodi mencionem et qualibet alia bus dicte fedis indulgencia generali vel fpeciali cu- PI'O] iuscunque tenoris exiftatper quam prefentibus con onexpreffam veltotaliternon infertam tue ju- ftto risdictionis explicacio in hac parte valeat quo- W rrodolibet impediri que quo ad hoc ipfis nolu- f qus aliquatenus fuffragari. Dat. Macereti Se- j Tur nenf. BIBLIOTHECAE 189 de0 nenf. dioec. AnnoIncarnacionis dominice Mil- lat lefimo quadringentefimo fexagefimo Quarto Vdiet Kl.Iulii Pontificatus nofin Anno Secundo, Jerit "-^ — iE LV. (4-) efits Gratia etpax aDeo patre perSeruatorem noPtrum Iei'um Chriftum. . üfu- Üb Uoniam incidit noftra aetas,viri Reueren- ante diet fratres in Dno dilecti, in grauiffimas X1e. et acerrimas dimicationes, quibus nomen et Jicd refpectus omnibus Ecclefiae Chrifli praetexi- |ill» tur, et in dies propemodum lites crefcunt, et can inter haec dubirationes augentur, et interdum, fecundum. veterem verfum: Nimis altercan- pof- pe do veritas amittitur, vnumquemque .cui fua eit- fuorumque faluscuraeeft, videre oportet, qui- al bus affentiatur, et qulbus refragetur. Qua- a. ipropter ex: confilio praeceptorum noftrorum ibus conf'ultumvæfum fuit, principi et Electori no- u ftro Illufinffimo, Ecclefiis harum regionum lllO' -proponere certum quoddam doctrinae Chri- gl ftianae corpus , quod fequantur ii, quibus ha- $ (. rum Ecclefiarum cura iniuncta fuit Is liber I " cuim 190 ARCANA cum ab impreffore ad metransmiffus fit, ferio- que mandetur abIlluftrifiimo Electore noftro, €nit vt ex reditibus Ecclefiae cuiusque exemplar fum vnum comparetur,etin perpetuum referuetur, hb copiam legendi literas Electoris noftri Cle- mentiffimi, et ipfius imprefforis vobis omni- UQHA bus et fingulis facio. — Adhortor itaque vos fii pro officii mei ratione, vt quisque vicino fuo fir Tite has literasquam primur transmittat, et lectis fünt literisnomen fuum fubfcribat, m ittatque quis- vid que tt 1ginta argenteos, et proprio nuncio li- brum fibiafferri curet, quo accepto, diligenter tii ( etfedulo ipfumperlegat, vt in proxima fynodo mlT eiuslectionisrationem reddere poffit. Valete (l bee in Domino, viri Reuerendi, etfratres in Chrifto 4 nil dilecti.. Dabantur Annaebergae 28 Febfua- ru. Anno 60, Xluj Philippus Wagner M, per superintendens. EESP Y Vir - neg Maxime Reuerende, Ampliffime atque Excel- a i E a T Qp lenniïime, Patrone fumma obferuantia actatem colende. -* Quam BIBLIOTHECAE Y9tr ÀÓ -0« Uam eram praefens exphcaturus mentenr |Q ftto gnofce, rogo, quod chartae credam, Hoc lat enim pacto plenius meam fententiam expref- "tU fumiriautumo, Veniamfiquidem currogem l- habeo, quod Otiofos illos tantotemporis inter- uallo otio torpefcere fiuerim Qlos enim de- Mi vos finit, vel fingitCl Rbenfeldius,*multo negotio; ) füo faepxus integro perlecto libro, quaefiui;at inue- e(ris nire fub illa facie non fuftinui. . Re vera credo quS' funt otiofi, h. e. nulli. Vt otium male locaffe ) [i- videatur Vir Doctiffimus, et nimium fibi nego- tii, cum otiari fatius fuiffet, creauerit. Fit e- t j0do nim,dum aemulatio quaedam inter Viros do- &tos eft fübnata, vt, palmam reportaturi ab or jlete be erudito, aemuli vel aduerfarii fui vniuerfum riflo TUd inftitutüm, non veritatis amore ducti, fed vel inuidiae velodio incenfi füb examen reuocent, ' M perftringant, damnent Sed mox poenas dant i inuidiae veltemeritatis, Nam veriffima faepe negant et refellunt, vel in erroris examine oc- cupati in pexorem et aeque abfonam hypothe- ( fin L a legztm per totami läaizc epz;/lo!am, eun wmm RHEE P Ua " FERDIFS fceibi debuiffét. 192 ARCANA Odmmemm vel connenden- findelabuntur. n diftudium, . veritatis infenfiffimus eft hoftis. ti Affe&tusenim fafcinant intellectum, vt iudicio Tüi fano eruatur Autor, vt nec diftingueie faepe confufà, nec videre vera, nec pro falfis rectiora de IGlericis enim et febrici- fubftituere queat, fu tantibus nihil non flauefcere vel amarefcere vi- an - detur. Sed videtür. Laborant enim hlfenfi- Te bus, illi intelle&tu etiudicio. Idem CI, Rhen- fü feldio euenit,mea fent,enua :ficuncta re&e ex- lis aminentur. Multi enim vtin publica luce cla- bu riusluceant aduerfarium non ferunt, fed quae- bu runt,qui fdammam fufflet.Quanquam nimio áe- q ris motu in fumum publicum fàepe abeat in- d cendium publicum. De à*?o23 nówy fermo q eft: Anvero Otiofi nobis recte et fine ambi- Is (0 guitate dicantur, viderint, qui hanc verfionem primi adhibuerunt, et anfam multis quaeftio- Ti nibus, erroribus, ambiguitatibus ea ipfà dede- C0 runt SicutPontificiiex probata femel mala ba Fontium verfione infinitos errorum ducunt ft siuos, IdquodinPhilologicistanto frequen- or tiuseuenit ha&cnus? quanto minus cognita eft h . ápfis BIBLIOTHECAE 193 ]ete pis etiam Iudaeis, quid dicam Chriftianis? an- (ls. tiqui fermonisHebraei et vocabulorum prifco- iclo rum vis ac vfurpatio Neque vero ex voci- lepe bus detritis et incognitis rem longo víü fere 10rd deperditam, aut in alium prorfus habitum iC lucceffu temporis traductam, manente voce ovl antiqua et in alium fenfum detorta, eruere et nf« reddere licet. Quod in ritibus, fiue ciuilibus, ell- fiue Ecclefiafticis vfu venire palam eft, Singu- » ex. lis enim Saeculis, imo in fingulis fere regioni- d busvane, more veftium , mutantur, nomini- Jdte bus priícisretentis et in ahum fenfüm deflexis. )at* Quo igitur füerít quispiam eoyecmésepor etaffe- L I etibus minus occupatus, eo felicius coniicere j et augurari licebit, Vndefierinon poteft, quin nbi- perpetuae coniecturae variorum Autorum vix jern cohaereant, fintquelitium infinitarum certiffi- lio amateria.Rhenfeldius n2325 ^3 ^y m*v3 de. coniicit, led et magno ftudio, fruftra licet, pro- nala barefatagit, fuiffe olim de cem viros, publico "Ut fhpendlo alendos, qui re familiari et cüra illius (-l omni neglecta, per integrum diem ab exortü eft folis vsque ad feram noctem in Synagoga con- 1Pfl$ N fede- ARCANA 194. la federint, vt, quicunque per diem, et quacunque fen hora ingrederentur oraturi, femper denarium qu numerum praefentem inuenirent, quibus cum tàn preces ad Deum funderent. Verum vocabulo Latino Otiofi, pro Hebraeo femel incommodé po fubftituto feductum fuiffe doctifümum Virum qu. apparet,ex quoargumenta formauit,et ad quod Qu gi Iudaeorum veterum verba, faepe valde relu- Ceterum omnia Rabbino- (0 &antia, detorfit. ye rum effata recenfita aCl, Viro, nihil volunt, vel Ti videntur faltem, ne etego quippiam in re incer- tacerto definiam , aliud velle, quam quod illa Y ut publica,et auctoritate communi fundata fuerit u Ecclefia velSynagoga, vbi ad minimum effent TiQ decem lIudaei, qui fingulis diebus, ftatis horis, ia ao ia r sR i mane et vefperi, relictis interea domeflicis ne- ] M NENES V gotiis, publice conuenire, et cultum fácrum, o- W randoet verbum audiendo, folenniter celebra- asss d s [ refoleant. — Siigitur fint pauciores, quam de- ( cem m^*v2, vel qui facris ,vacare pof- u Íint, ctlamüpro fuo arbitrio interdum conue- k niant illi pauci adorandum, adeoque aliquem faciant coetum vel Synagogam, non tamen ha- t ben i us a a aA d t Dl d ia a BIBLIOTHECAE 19$ beri pro folenni Ecclefia, publica autoritate et que um w FUA ob s fententia fundata. Vnde etiam illa domus, Uf quam fuis conuentibus pauci illi deftinarant, ulo tanquam domus communis vendi pro lubitu yle poffit, et pecunia in víum certum. conuerti, sum quod nonliceat,fi fit domus et Ecciefia publica, yecgocrarpmden r od qualis eft, fi modo fint decem, fiue vero fint vi- lu« ginti, fiuetriginta, fiue plures, qui facris vacare confueuerint Veluti fi hodie a Lutheranis 10- xd vel Reformatis in pexfecunone ftatueretur, fi non fint eorum ad minimum decem, | Parifüs er- ia Venetiis, et qui flatis horis fingulis diebus con- erit uenire poffint, relictis interea füis negotiis pri- t PUERINSSN uatis, vt orent coniunctim et verbum audiant, non habeiidum effe numerum illum exiguum Yrs, fi- pro folenni et particulari Ecclefia Lutherana velReformata, certo nomine definienda; Sed ,0 vrbem illam maximam, in qua vnus alterue fa]- od« tem Euangehcomm degat, et fparfim, velut in de campiset villis, pauci viuant, ratione Ecclefiae yl- non aliter, quam pro villaeffe habendam, quip- u peinqua nulla detur Ecclefia publica ob pauci- m tatem Euanaehcm um; Vbi autem flut modo hi N2 - decem, bett ^ ARCANA 156 s "— N qua decem, fiue adfint vndecim, fiue viginti fiue Qu centurm, qui facris operam dent ftatis diebus et W horis, v. g. Dominicis, publice, Ecclefiam cere tür tam et publicam effe, et dici. Hine eft, cut tor promifcue ludaeis dicantur, vel Decem Wfraeli« lur tae, vel decem t55 vel P3» vno phra« W fium fenfü, forma re flatimm Ecclefiam cer- fer tàm, vt flatis diebus et horiscultum facrum ce- o lebrent, quanmscunque demut ille fit vel fiat maiornumerus Ifraelitarum aut 3*52 Syna- tur td sogam vel templum frequentantium, et cultui di diuino vacantium, domefticis negotiis tanti» tià fperfe pofitis, ad quae redeant, finitisfacris pu» üe blicis. Cumitaque Cl.Rhenfeldius ad fuos o* WX tiofos, quos pingit, mulras pertrahat Veterum Di fententias, inuitis haud raro Autoribus, et huic À imaginationi fuperftruat integrum Differtatio- num aedificium : metuo, ne Aduerfario füo, de te maxime ftyli acerbitate compun&o, anfam de- Q deritnon minori modeftia et ftudio refponden- di, Cauendumitaque mihi fuerat , neargu- tài mentum Differtationüm Rhenfeldianarum e- d N andem vel iniquiorem experiretur fortunan, quam ï BIBLIOTHECAE, 197 — qua.m' axgumentum 'Sex*i'pto;mm Eurignanääc, Que Xv quoda Poiretio male fuitexceptum, et grauio- rescuras Viriilluftris diftraxir. — Vix enim fu- d turum, quin in, materia , quam argumenti au- Cut torveram agnofcit, confenfium et quafi calcu- ii lurn fuum vel verbulo fauentiori teftetur,quam J « vera improbandamiintelligit, in relatione dif- ï fenfüm vel vacula difficiliori aperiat, Sicuti i |C€ fiat omnibus fere relationibus factum deprehendi- tur, etin Vindiciis Relationis Lipfienfis, Poire- fnee ia ltui tiano monito oppofitis afferitur atque defen- ditur, Imonifi id faepe fiat, lectores imperi- nte 3 J tiam Referentis, exemplo Wagenfeilii, culpa- p uerint, Argumentum itaque bis terue formas ;o as ueram, perlectis plus fimplici vice vniuerfis turt uie Differtationibus, confultis etiam aliishac dere Autoribus et Rabbinis. Sed cum vix futurum tiQ deprehenderem;vt iudicium prorfüs füfpende- (uóy retur, ne et Aduerfarius Rhenfeldii haberet, |dee quod nafo adunco füfpenderet: confultum pu- ]ette caui manum retinere et calamum ponere in re p ancipiti, certiffimus, non inique laturam Ve- j 6 ftram Excellentiam, fi rogauero prudentiori et La m? magis N 3 m ARCANA 198 V magis circumfpecto Interpreti, qui cauere pof- fit inuidiamlJectorum et Aduerfariorum, id o- : perae beneuole deferatur? Incedendum hic a i hir inter ignes fuppofitos cineri dolofo, Vterque fon Aduerfariorum in viuis eft;vterque offendetur; Go nifi fumma adhibeatur cautio, quam a me pol- u liceri non aufim minus experto Ignofce Vir ViX Maxime Reuerende,roganti. Haec enimcau- licl íaeft,cur hactenus moraslongas nectere vel in- üitas debuerimz haefitans, an in enarratione e- t , loquendum quod res eft, an diffimulandum, fi- " NOI nedetrimento tamen vel veritatis vel Referen- lh tium famae Vale, acfauere perge Cat Vir Maxime Reuerende Celeberrimi Nominis Tui fch Á. 1689 d. XV, Martii ifg Obferuanuffimo Cultom Au; M. Hermanno von der Hardte. COT —— LVI den (18) Àu Tempore Exorcifmi abrogati. Mi Reuers Chriftoph Gundermanni, Doct. et Pro- fiic feff. Lipfienf; ao. 92.aus dem gefengnifs da- i felbft von fich geben. Ich BIBLIOTHÉC AE. 199 f Ch Chriftophorus Gundermann äer;heiligen ] cchrifft Doctor, bekenne mit diefer meinen do hic eigenen Handfchrifft, das Ich eine Zeirlang al- hirzu Leipzig offendtich geprediget vndt que ts fonft vffder Academia gelehret, Aber beydes Gott vnd fein heiligesWortt vnd mein felbft ei- pl- Vit gen gewiffen verlezet, meine Auditores Iung vndalt damit geergertt, Welches mir den herz- Cau- lichen Leidt ift,were auch deflenthalben würd- lin tig,dasIch vonLeben zum Tod gebraeht würd- nec- ;l te, Weil mir aber fonderliche Gnad erzeiget worden, Als gerede vndgelobe Ich hiemit, das jl Ich die Zeit meines Lebens hinfuro vff keine Canzel kommen, oder mit meinen Caluini- fchen füffen befchreiten, vielweniger hinfüro irgendt etwas wider die H, gottliche fchrifft AugfpurgifcheConfeffion vnd FormulamCon- J cordiae die Zeit meines Lebens fchreiben, re- jdte. denoderthun, oder andern hirzu anlafs geben, Auch endtlich die gefengnifs,damit ich meiner Miffethat halben beleget worden, in Ewigkeit Pro nicht gedencken noch rechen wolle, Im fall T do Ich in einen diefer Puncten halben aber, s brue NA Ih 200 ARCANA bluchlv eifunden werden mochte, will Ich ij mich deffentwegen felbft nachmals vonLeben inc zum Tode verurtheilet haben, » Vff folchen Reuers. ift er feiner gefengnifs Pat entlediget, vnd bey. Nacht aus der Stad €0t nach Kale, fo zwifchen Iene vnd Salfeld ?i Inc hgt zefuhret worden. E tht LVIL (30) S. et Q, Vit idi, quae de cenfore libri et Menckenius df V nofter et Fellerus ad te fcripferunt, Con- int fentio equidem iisfacile, quod eontemnenda ) ne fint iftiusmodi nebulonis conuicia, idque eo fa- Cdi cio animo, quemalias faepius et grauiter laefüs d oftendi, ita fcil. vt floccifaciam apertiffima hu- fie ius farinae homuncionum mendacia, mea Vit- ii i t de tute eiusque conícientia tutus ? fed vt plane in- N ultum hunc fcurram patiar, nondum a me im- pi ue petraui. Intereft enim bonorum profecto, vt i ia ag a u aliquando frenum imponatur eis, qui ad dede- cus nominis Chriftianiet ignominiam rei litte« m 'ariae fpurciffimis figmentis honori clarorum d virorum illudunt, iuuentutem eodem pruritu m L] Aume . BIBLIOTHECAE 20« Ih lmpïent et obfcems muentmmbus ad hb1dmem bon incendunt,quorum non fterilis in hisprouinciis fegeseft. Sunt hi fine dubio A&dapo: quos D. nf : Paulus non íecus acaliorum crimigaum reos d ? coetupiorum eiici vult 1 Cor. V AL Fanto ma- f 1 gis deplorandum efl, inueniri, qm corrigendis moribus iuuenum praepofiti funt, viros etiara theologos, qui vitium hoc peffimum pro vrba- nitate et ingenii elegantia habeant, aut vt leue us diffimulent, vt nihil dicam de commiferatione ft* intempeftiua , qua egeftati vel fcriptorum vel typographorum cum difpendio veritatis et ho- -nda neftatis indulgetur. . Fodere. tales aut mendi- ofi- ] efüs care fatiuseffet. Nefcio an fatis confideratum |bue fuerit, quam proterue nequam ille omnes mo- defliae fines in cacata illa cbarta tranfilierit. vt Nam Mauriciuim, principem laudatiffimae (à- du pientiae et feliciffimi regiminis fama, dum vi- m ueret, clariffimum, in cuius ditione natus eft QV ede fuumque benefactorem, vt fatuum . depingit, jtte« miniftrofcil. mancipatum ; Filium, de quo qui- j demoptime fperare fas eff, . minorennem ta- jttu men nec experimentis probatum, ip.contuime- N 5 liam u 202 ARCANA liam parentis extollit, et quod ipfe Ser. Elector fie fcriptiset perLegatum nuper improbauitquod tuni Confiliarii paterni non retenti fünt, Cato hic vt qutt egregie factumlaudat. "Miniftrumnullius vn- ep quam malefacti ne accufatum quidem ab vllo lege honefto viro, nunquam certe conuincendum IU (et liceatid mihi dicere,apud waximosEuropz fioi principes, fiotium non praeferret, fummis ho- deb noribus et functionibus non cariturum) tot cri- Ui minum reum facit, vt henore etopibus fpolia- Con tumproterue mentiatur.Nec detorquenda hzc fuünt quafi dealioloquatur. Nam teftimoniis conuinci aut rigore confueto ad confeffionem adigi facili negotio poterit, vt omnia, et auto- resetiam, quorum inftinctu mentitus eft de- tegat, Nemo praeterea tam obefae naris eft qui librum infpiciens non ftatim deprehendat. diu de rebus Cizenfibus (neque enim de aliis afinüs Tntt ille quidquam nouit) eumloqui, neque tu fcri- fuüi ptis tuis tam ignobilis es, aut italates, vt non te Ti quoque ab ingratifümo difcipulo laniatum ag( fcommatibus et rifüi expofitum effe deprehen- CQ dat, vt taceam aperta pene et hominum noini- na Int BIBLIOTHECAE 25 Qor aàet locorum, quorum meminit Quid.1gi- od tur in re manifefta denunciationes expectautur Kv aut tricae forenfes, nec animaduertitur vel Tui V. et paftorisI. caufa, ex officio, academica faltem vllo dum lege, in reum manifeftum? Nam fi ego meas iniuriasperfequendas effe ftatuero,animaduer- opt fioilla Academia non füufficiet, neque dubitari ) hO' debet, quinego pro enormitate delicti iudici- C um conueniens aduer(íus fuftuarii candldatum J ld« conftituicuraturus fim hac reliquaalio tempore, iam non vacat plura Yi1$ defcribere C. Cellarius. Dem LVIII (3r) UtO» Vir Excellentiffime, de Uem proximo die, a quo acceperam,refti- ll tuturus eram Gallicum librum, opinione Vdit, diutius apud me remanfit. Amicorum enim 10Us 1nterpellanone quod nundinae erant, factum (cri fuit, vt citius abiret, quam putaueram, ordina- nte nus curfor Non ergo tantummodo gratias tll ago etampliff. poffeffori, et Tibi, cuiusbenefi- yet cio impetraui: fed ne moram quoque finiftre u- interpretemini, vehenieriter rogo. QlOd du- na dum 264 ARC&N& dum füfpicatus fiun, uunc certiffime comger— U. tum habeo, maledicumlibrum (iam denuo feu qur iterum apud vosrecufüm)quo plures Cizenfes, hij etiam (proh nefas!) meritiffimus patronus nox qzm t fter illaduntur, Felleri veftri cenfüra et appro« bationeprodiiffe, ^ Deceteriseritforfanquod kl- fc ignorantia tueri velit (licet etiam, inhumas fec num fit concedere, vtignoti profcindantur) de tür me vero, et illuftri viro, ademta eft ignorantiae qu excufatio. Voceenitn et litteris confirmatum TUl habemus, Feltero. nociffimum fuiffe, vev zavo Ye traducit et,iam fermones eius , quibus inter Íe cenfsndum ad fuos domefticos vfus fuit, ad nos ia( delati funt, Quid vero mihi refpomdebl,t) pat- Cef fus eft RectoeremScholae exagitari, qui AN TI- BARBARVM LATINVM vulgauerit. ERQ T ignotumAcademicis viris libellum meum fuif- fe :cenfori certe ignotus effe non potuit, vtpote àl fesquennio ante cenfuram ipfi Fellero partem ii Antibarbari po&enorcm dedicaueram, Ecce Ter vero honorificae nuncupationis meae pracmx— qu um! 6 s«»v, quo animo generofiffimo eft, nu- tl dius quidem tertius fcribebat; Spermende fuut, De vt BIBLIOTHEC AE. 205 ts -vt 45;; þomw;ci-anum áfléur modi nugac et conuicia, id« ofeu que, ff quis alius, dediciffe e exemplo fat luculento Pg&æ - vofes, bafe epimo, Addidit vero: inreref tamen. ali- 50« quando publicae otilitati, n& fbulti. femper impuve p delirenz , aut lucelli vurpis diusurna fit vfura, Fel- qui Jero puta, quem fcit lucri caufía, quicquid eft, Qu« feciffe,ne praemiolo, quod pro cenfura accipi- tur, reiecto et damnato libro, careret, Paftor Dd ytiae quidam, etipfe hoc infami libro grauiteretno- um znihatim vexatus, Rectori veftro magnifico nu- qan yer cauffam denunciauit, et propediem contra Ts fcurram acturuseft,cui fi adeffe vellem, vt cauf- doos fàcotnmunis poftulat, quisfortiusmihi, quam ) pafl cenforjacculandus effet? fcurrae auctoris ma- NT* ledicentiam tam patui facio, quanti eife folet, Eo fi afinus bonum virum calcitrauit: at huma- füil* nitatis profefforem, qui fe mihi amiciffimum, patroni obferuantiffimum fimulauit, has cri- Vtgotc at minationes approbaffe, hoc forfan impune fe- Ece rendum noneft, — Quod fi cenforem huncali- 1äcm1- quando ita tnanu mea defcriberem, vt orbislit- teratus intelligat, »o» effe, qui videri voluit, et lü, nu' perperam fuis litteris fübfcripfit, /me fele Felle- , m i rumt 206 ARCANA — rum? 'Tu,candidiffime , tuo me confilio reges; bCH« vtetinnocentia mea, etdignitas meritiffimi vi- Af ridefendi contra quosuis obtrectatores püfïit, niof Vale,pt opembam, Cizae.5 Aug 1683 Te de i Tuus &il M Chr, Ccllarxus. P t M * LiX LU (32 ) Vitu Refponfio ad praecedentes liti . Ccepiliteras tuas, legique,fed non fine ftu- Tet pore. Nunquamenim perfuadere mihi Dius potulffem, libellum qualem 'Tu defcripfifti mi- tün — — hi(ipfe enim nein hunc quidem diem librum uf vidi, rec ex noftris quenquam de eo memiar. um me differentem audiuifle)famofüm ac futiliffi- vifi mum,prudentis viri cenfura fuiffe approbatum. Drol Neque verbis tuisfidem flatim adhibui, fcd adii. T UE NT Qu ex temploFellerum, vt ex ipfo rem omnem co- £a gnofcerem. . Verumpraeter fpem omnem ac ia fim expectationem faffus eft, fe vidiffe librum et H permififfe , vt typis exfcriberetur , flagrantiffi- ml, mis paupemmae vxduac, quae exfatyricoli- - Q bello — ii E La st ia ia t t i $ BIBLIOTHECAE 207 [vuoy bellolucrum fperauerit, precibus cornmotutn. Q Vie Aft compertum fibi fuiffe, Illuftriffimi patroni xoft noftri famam fcripto fugillari, pernegauit, de Tevero plane non cogitaffe fe, obteftatus. Sed te eoipfe haud dubie vberius. Nunc animo angitur, agnofcitque imprudentiffime a fe a- larius, ctum, doletque valde, etamicum veterem (li- terasenim tuas ipfi ftudiopr aelegl) etfüummum virum afegrauiffimeoffenfüm. — Egoetfima- litiaeumnon peccaffe certe fcio, excufàre ta- yeflu- men imprudentiam non poffum ; et nihilomi- »mihi nus Te, fi fas eft, rogo, vt quicquid in 'Te pecca- d m tum eft, condones veteri amicitiae, et apud l- brum luftriffimum etiam Patromum, ne grauius in e- emini um confülat , intercedas. Quod fi «6 za'rv iff- vifüm ita fuerit, curabo, vt liber quantocyus at profcribatur: in Autorem vero libri, fiprofe- dadi qui paftor inftitutum volet, ammaduerfio erit ni CO' grauiffima. Aft llluftrifimi patroni, cuius yenmac famae fan&tiffimae derogari libellis eiusmodi um e fcurrilibus non poteft, tuumque normen expri- vtl mi, quando in Auctorem inquiretur, fortaffe icol confultum noneft. Seddeeoplura; quampri- inum belo 208 CM ARCAN d. mum quid fentiatis intellexero Vale et me Cati atna, pl Chr. Cellarius, ! LX. (33) E Magliabechii commercio eft quod tibi magnopere gratuler. Ceterum fi quid de Alemanno fluuio Germaniae,quem Baudrand "Tacito adícr 1b1!:, etiam ante ipfum Phil, Ferra- rius,etaliis certius habes, rogo tribus verbis lol impertias, Munfterus, Fabricius ita Franco- fho niae flunium Altmühl appellant, etiam Serui- &it us et Ifidorus Zlemaunum fluuium habent,fed pu- ter tanturlacum Lemanum intellexiffe, quia extra ii Germaniam ponunt. Qui primus ia Franco- Qi niam hoc fluuii nomen ingefferit, disquiroz fu " acitum eiusautorem effe,Baudrand mihinon plu perfuaferit, nifialii forfan, quam ego, perfpica- n cius legerunt Tacitum, Quod vero maxime teq miror, eft, quod acerrimus cenfor Gu. Sanfon g ——————————— RRR in libello tuo id nomen praetermifit, fortaffe fir etipfeperfuafus in Tacito reperiri, "Tuver- — ts bo, fi me amas; quac tua fententia fit, fignifi- gXl cabis BIBLEOTB&EECA VL rdmgupuip w 209 t m catis. Vale Dab. Cizae 21 Scpto 1684 Ra- tlfüme dL1US, Tibi dedmfïimus sst M.Chr. Cellarlus. — d tibi LXI (34) 1 qmd vir Noblhfi"nne4 drand Uo mihi confilio opus eft.. Quaefifti u- zelde $* per de Martisburgenfi praefectura: Scho- verbis laftica: uihil refpondi, quia nec erat, quod re- anco- Íponderem, — 'Tum enim recufaueram vt con- Setute ditionem cumC:zenü fron commutandamæ ER edpu- terum iterumque inflant, vrgent, augent; falati- | extra um in tantum, vt Cizenfe exfuperet. Non ad- ratico« quieui: methodi in docendolibercatem oppo- E fui. Haüc quoque indulgent plemfümam et quTOo hinon lura alia.. Quid ergo faciendum? obfcura fpici eft Cizenfis fchola, mihi vix vnquam auditajan- axime tequam eidem pl*aeücerer Martisburgenfis Sanfon jam olim dlara. Nunc autem vt fata fum; no- ortafíe ftrarum rerum, Cizenfis numerofo coetü gau- 'uvet« gdet: Martisburgenfis;nefcio quo malo, ad pet- fgni gxiguum numerum redacta eft. De patronis Ó nom abis 3* 216 AD X LV. C PO N Ax h non eft quid i uchcem. Hic quidem incerti, f ï dubii,quidam etiam inuidi, pluresde fchola et ten litteraria re parum folliciti: ibi omnes mihi Q1 ignoti praeter vnum Schmidium, confiliarium iu ä intimum et procancellarium , cuius beneuo- C0l lentia à multis annis vfusfui.. Hic bibliothe- T0 capublica, et meae fidei commiffa: ibi nulla be Quid fieri placeat, rogo candide mihi aperias Hi Locus vterque vobis propinquus : vtriusque fat bona, mala fama non poteft effe ignota. Vale fiti etmeama. Datum Cizae 29. lan. 1688 tiff "] uus len Cellarius lià A P LXII (259 E ng IterasTuas,Vir Excellentisfime, d.20. Febr; e datas, recte ad me curauit Cellarius nofter de. vna cum libris, quos adiunxeras, et nunc reci- T Excerptatamenex R. Simonis lIudaicis pies. llm debeo maxima ex parte,amico, quem nomina- tua ui noftro Cellario, qui periculum, vt fcribit, fa- | bis cere voluit, quid valeret in Gallorum lingua. N Sedfiquid ego iudico, non tironem fed magi- fi$i ftrum g arx sl BmïLïm TH F C A—E. d ïhum fe ppäe&i-tit, cui -e'go- fa'cgfle cedam, liceta i et teneris in hac lingua àliquatenus verfàtus, Pihi durodidax]o; tamen et exercitatione vt pluri- IUf mum deftitutus. Florii fcriptum verti latine et AUO" commentationibus atque cenfuüris quibusdam »the- notari, meaopinione mereretur. Multum ha- ulla, bet ingenuitatis, fed agglutinatus Romanae illi TidS. Hierarchiae, non potuit non in plurimis affen- SQUG tari,et antiquitatem oftentare, quam ex fuppo- Vile Cau- fititiisfcriptis nunquam demonftrabit. tiffime tamen omnia'de Primatu Papae, qua- lem parafiti monachi praefertim füabiliunt, a- irius, liaque paradoxa praetervectus eft : inefcandis — Prqteüantibus; vel ad excufationem apoftatis fuggerendam, . Sed haec publice notare non Febr. eft Vifilfï?l opportunum. .: Quod vero librum oftet de Natura et Gratia (cuius autor eft Malebran- feci" che,yet Oratorii, nefcio an Presbyterum aut a- liud membrum (e nominat,) attinet, cum pace iaim'is nitde tua, vti fpero ab eo abftinui. Nequeautorvo- i,l biseffe velim, inferendi hunc tractatum veftris, Nam etfi intra terminos fteteritis, non carebi- ngW, g tistamen inuidia, necfi dicere liceat, conícien- irum tiae sz ARCANA 215 — tiae fcrupulo quodam, fi opiniones nouas et pes MF ORERESSR di riculofis confequentiis,quod ipfe autor non dif- ul fimulatobnoxias, prurientibus iuuenum prae- In fertim animis, offeratis. . Eruditionem, acu- ef men explicandi facultatem, nemo autori abiu- pla dicabit; fed fierinequit, quin cenfüras et con- ris tradictiones plurimas excitaueritiam, aut mox fo excitaturusfithicliber. Itaquetutius rectius- Qu que, vcmihi quidem videtur, facturi eftis, fiex- pectetur, dum aliqued contra eum edatur: Id RURUTIHENTSN R TENS NI NRENIN NU ERE NHTENTN ii i GG d ii le in tempora veflra vltro incurret, et fiquid ve- Q neni his nouitatibus ineft (vti quidem ineffe a valde metuo) vria cum antidoto honefte exhi- Or bebitur Proftituerem etiam me in ea mate- ti ria, cuius notitia admodum leui tinclum me « effe fateor. Scholafticae enim "Theologiae ? non tantum , fed et Cartefianae Philofophiae g (quae breui vt apparet, Theologiae pallium in- à duet) parum fum gnarus, Triginta annifünt, fi cum Cartefiana quaedarm legi, eta Lipsdorpio, h quituncin aula Vinarienfi verfabatur, deprae« ü dicari audini, fed fiue ingenii culpa, fiue nego- Á tiis obftrepentibus, parum ime nouailla docri- na 213 äIBLI,OT HECAE iia motum effe memini, etab illo tempore ftu- tpe m diis illis fere totus abftinui, neque nunc ani- rtium ad ea applicare vellem, Difficile etiam J mihi fuiffet terminos autofis iftius, ea qua pat acu« eft, ZugiDeia latine reddere: naimn v. g. /wniere, ibite plaifr, feutimint; alind mihi fignificare, ex auto» COfte ris hypothefi videntur, quami quod vi linguae Q0X fonant, vt de eau/z occa/ionali nihil dicam; lta- H.us- que Cartefianam quandam Nomienclaturam ad jex« Md manus habere deberet, qui vertere aliquid vel« let, quod intelligibile et planumeffe poffet. Sed : ve quoniam inhané iateriam defcendi, non potui vf non aliqua Tibi; Viro Theologo, eiusdemque EXhi.- ótdinis praeclariffimis collegis amicisquequo- dtie tidie familialiter vtenti, proponere, in quibus |mé doceri m& a Te, cumcommotdum efl, velün. p Quid ergo Tibi videtur de exceptione illa bi'ac ;äygägwqra)my;a;", qila däï*lfälflä S. Lit'efar*um.di' J &aelidit, quibus hypothefin fuam, delege Dei ullt, fiplici, generali, aut vt ràihi fentiré videtur, fi0, fatali, et negationem prouidentiáe particularis [atr deftrui videt, quidde defcriptione humanae 9 feruatoris naturae, fine animáe Chzrifti, de qua Yj hinc fd T 214 ARCANA hinc inde infolita multa praefuppomt praefer- il tim in appendice p. 49. . Oblitus,vt credo, v- Ti nionis perfonalis, quae efficit ne. Chriftus f homo, autanima Chrifti, expers fit diuinorum Or attributorum ond fiverum eft, non adeo th vt confiftere poffint, quae de gratiae Seruatoris i difputatione commentatur, tanquam homnns, us imperfecte, fücceffiue,et particulariter agentis. ( Fateorcum legiffem quae de folutiore magnae ft illius dubitationis, cur Deus hominem labi per- miferit, magnifice iactatattentiffime expectaf- ]s f-, i quid melius, et ad quietem mentis condu- ib cibilius, allaturus effet Atcum fàtisfactum fi- bi etlectoribus putet, oftentata illa lege, quam fi Deoadícribit, generali , fatum mihi ftoicum Ío vel numen illud, perquod Dii Paganorum hor- rendo myfterio iurabant, oftendere et reuela- revifuseft. .Curenim non magis me folaretur fi fimpliciter audiam et credam, hanc falutis oe- conomiam Deo placuiffe, neque meliorem ex- cog;tari,aut ab homine defiderari debere,quam reuelata nobis fit. Mirentur itaque et in pre- tio habeant quivolent, ratiocinatores hofce, p Ícho- BIBLIOTHECAE 21$ MM efer- fcholafticam ftribiliginem et fcabiem, lenoci- 0Y* niis verborum et nouarum phrafium incru- riftus ftantes; . Ego profimplicitate mea, valde vere- um orne foueant, quas D. Paulus tamanxie Timo- adeo theo füo praecepit cauendas QeBgAse «evoQo- ItOTIS Mac «g) dilüémac vic dsudevó us yvactoc, De- ninis, usnos feruet inueritate: Verbum eius veritas. entis, Certe feculum nottrum, nifi vane metuo, cum jonat ftultitiam praedicationis Euangelicae magis »1p€ï- magisque faftidiat, in fapientia , quam tantope- xcdaf- ye amat, et ex Gentilium buftis xa«oc1Aec eru- yidue it,omnem pietatem et religionem breui confu- m met et perdet. Tu prolixitati huic meae, aut quam fifortea Te diffentio, libertati, bencuole ignó- 1cufm fces,. V, Meufelwitzd. 7. Mart.:683 ho! Exc. y g auela- dedltus omni ftudio et officio jretul * VT Seckendmff ti$ 00* LXHI. (36) m On vno Tibi nomine obün&um me effe qüä - fentio, Vir Excellentiffime;qui literis tuis Pl Ü h0L CC proximis multiplicia humanitatis officia mihi ce: O 4 exhi- 216 ARCANÀ " exhibes. Gratulationem de fecundis, vtinarü Wf vt voues, vtque fPCIO, fecundis nuptiis, amico offe i, e.exquali venit, animo, accipio. . Non fui fl neícius, quo periculo mare hoc. I'emhs matri« tié monii naulgetun : nec Naíonis acroama, iuue- as aCb t tef ter niolim inter iocos non femel vfurpatum, me- exl moria exciderat: Twpe fenilis ámor: nec Quin- tilianiz ln]ïrmzf imum .genus féruitutir jän:x mari- im tu:; fed iacienda camen fuit alea, nii me curis fco] domefacxs obrutüni quiete tantopere mihi lil chara prmare, maximá ex parte, voluiffem. E- poí fexit me etiam ad. fpem meliorem; Íponfaé Van quam delegi; perfpedtà virtus ; per annorunmi LU XVIIL, quibus parsfamiliae meae fuit, fidem Yo probata; Ad opes, quanquam non plane indo- u tata eft, minime refpexi; contemtor talium; Ti Corporls formàá fanusque habitus, generisno- Te Va n o L i ldu a Pa DC RL t bilitas, inter illa fuert unt, quae ftoici praepofitá dei quidem bohà vocare mialuerunt. Aetate eft fu non effoetà quidem; agit enimi anrüm 33; fed qu ea quae adolefcéritiae lubrica fuperauit, et mi- P hiiam fenefcenti, aptiori iungitur comöruo, t quam fitenerioris puellae illecebris capi me fi- n uiffem; j BIBLIOTHECAE 215 N uiffem Quod ad epithalamium, quod mihi QuCO effertis, attinet, Equidem beneuolentiam ve- Y fui ftram etagnoícoetmagnifacio, Fateortamen attie iné omni ftudio in eo iam effe, vt non (àl- iBut« tem cupiditatem gloriaé nouiffimam illam in- füc ter ferpenitinas cuticulas exuani, fed et fenfum ;älm ex laudatione obtorpefcere faciam, ad intimam War imbecillitatis meae agnitionémi deductus, et CUI'IS Ícopoilli, quem perfeqüor, propinquus, vtni- qihi hilum hóc; vt ita loquar; cümi mortalitate de- ,E pofitum, Deo facrificeni, qua poffum a mundi onfae vanitatibus pucgatum. Séd cum non folum orum eonfideraridum fit, quid mihi conueniat, fed et fidem vobislibertás ofhicii, quó menon indignum re- indo» putatis, relinqui debeat, Non repugnabo co- llumv initati veftrae, duminodo, vt rogo, modüm te- 1$ 110* meatis,nec inuidiae, finimium mihi tribueritis, pofïta dentesinmeacuatiS; Titulorum, fi quos ad- u elt fcribere placet, non aliura lubens admiferim, ) fed quam Conf larii Saxenici intimi etc. mulla ícil. (t m Principum fpeciali nominatione: addi fi vul- u ts þotefï flatuum Ducatur. Altenburgici et- aevavii mele prouincialis Diredlor : praedia praeter Ober zeni O5 et üïem ARCAÀN 218 et Meufelwiz, quae nominari merentur, non Qior poffideo, nec minutiora adfcribi velim. . Igno- Tatul la. fce, quod ifta moneo, nam errare video aliquos, imno qui mihi fcribunt, aut dedicant. In excerpen- lm dis quos habeo librisnon ita me impedlent alia quae habeo negotia, quin plerosque ante iter flat franconicum abfoluturusfim, vnicum remit- hi tam, tractatum de Praedeftinatione, quem ali- fide obe us faciliori labore expedlet. V. Meufelwiz d. Tuca 12 Febr 16&. Exc. Tuae Frat add1&1fïimus omni P(udxo etofficio lefo V,L.v. Scckendonfï fun Cult LXIV, (2 Yf Tix expediueram nuper ad Te, Vir Excell. Ch fed " literulas, quibus pro carmine gratias age- Vitl bam, cum tuas d. 3. Mart, fcriptasaccepi. Lu- ner bensintelligo, placulffe Tibi excerpta ex Gal- lia Catholica, quanquam fateor mihi ipfi ea pa- &nr rumplacuiffe. Praeterquam enim quod non lii multum tribuere foleo laboribus meis, naeuos- dlg que plerosque ipfe primus animaduerto,diftra- U Cior BIBLIOTHECAE. 29 TT NI non - &101' tunc.eram, non tam ob nuptxaïem appa- tl ratum, qui valde modicus fuit, fed ob multa a- U - lia,nec parum molefta negotia proumcxaha, Xn- imo et ob infelicem quendam cafum, qui me ylia iama mulus annis afflixit,nunc autem in eum ilv ftatum . deductus eft, vt üngulal i remedio opus mite habeat. Magna et multorum iam annorum yili- fide probata beneuolentia erga me tua, facit, vt 1d obeam ipfam rem, quam cum paucis commus nicandam habeo, confilium tuum implorein. 1 Fratrem habeo annos iam natum 51. qui ado- cio lefcentiam literarum.ftudiis , me dirigente et tf . fumtus procurante Helmftadii et Ienae appli- *.cuit, inde in aulas Principum adfumtus, hono- Xificas flationes adeptus eft, in militia etiam 'LCI centuriae praefuit, et in leglone pedeftri prae- Sed vno agef fe&us v1g11um (Maleur vocant) fuit. vitio prodlgahtans egregias quas habet detes Iu itacorrupit, vt in (ummam fe miferiam iam per 6 annos plusquam v1gmt1 tae vero et caeteros j pe neceffarios in nonexiguum moerorem, ex in- gon dignis quibus fe proftituit, a&tionibus merito uose €oriceptum praecipitauerit. Nullum a me o- fira miffum ff 256 ARCANA s citéids miffum eft remedium, fümtus maximi facti, v£ N «t debitis, et carcere, quo non fémel eo nomine Cot inclufus eft, liberum etad frugem reducerem, | din Yed etaecate correctumiri fperaban. — Fruftra me omnia, Quapfropter,cum iam Amftelodami Tür mefcioin quam popinam Íe immerferit (vaga- tort turenim et miris modis pecaniam exterebran- his 'di vtitür)et aere alieno non pauco,quód contráe &ur xit, liberari velit, conftitui mecum, neqüe aliud im dfupereffe confilinrti aüt rémaedium, certus fum, quia dagere, vt honeftae cuftodiae iticlufus (ad id con enim plus vna vice fefe obftrinxit) finém va- d yandi et peccaridi ifthoc modo faciat. 'Tu au« tem vir Exc. vrbis illius gnarus, nec ármicis, v£ ch d puto, deftitutus, magno mé beneficio mactare fpü potes,fi aliquem virum grauemet rerum intele D ligentem mihi conciliare poffes, cui ho nego- Eo tium tuto et i'ecfeto dematidarer; Gerónto- Ia comia ibi effe fcio in quibüs viri et foeminae vb aluntür. Fottaffeet alia hofpitia pro talibus, um qmrebus fuis fupereffe non poffunt, ibi reperi« etf v"intur, arctioris difciplinae ; nolim tamen in pi« COr ftriüumeum detrudi, fedita haberi, vt victum Cat popu* BEEL!GTHF CAE 22EK iil popularem & amictum neceffarium habeat, JI1DE Coelebseft, nec pofïquam vxor,quamin Dania efeitt duxit, deceffit, ad nuptias alias adfpirat, fed co» ruttra meffationibus et ignauiae indulget, alea, e quo- xdami rum coemtione et permutatione, quae mul- Yigie torum ftultitiaeft,rem perditet famam, Ab brate his omnibus vt abftineat, nullum ego, quam jntfde eum quem dixi, modum fcio. Gratis vt haec aliud impetrem, niinime Spero,fed foluam quae ae- ) fum, qua funt , contractu (in quem ipfe (mifer) ve d id confentiat, prolatis. chirographis nullo negotig n vd It adigi poteft) ea de re celebrato. Siue vt ali- uam pecuniae fummam numerem, quae ipfo ]sv decedente , fifco iftius Xenodochii cedat, re- ctatv fpectu ad aetatem bominis habito; vel vt an- yntel nuatim praeftem quibus opus efl, fed non vltra, ego quue nomine idonea cauebo, Vides fum- t Ü» mam confilii, de ea vero quid fentias, et an in iflde virbe illaexecutioni id dari poffit, iudicinm tu- lbUS, umauide expecto Inprimis vt dixi induftrio r etfideli viro ad curanda ifta opus eft, cui tuto )p» committam documenta et nummos, Mer- hi catores facile inueniaim, fed neífcio an tali ne- pr gotio ARCKNA 222 pE— gotio expediundo fàtis idoneos. Ante bxdu—æ um literas Francofurto accepi a Dn. Ludolfe, in quibus inter alia refert, imprimi. ibi tràcta- tum Maymburgii contra mfalhbxhtatem Pa- Tàtu pae, in quo mafcule Gallicanae Ecclefiae opmlo fot defendatm. Huius in addmomr us meis 11- C benter mentionem facerem ; 1de(; ue obnixe illi TOgO, Vt librum illum quat nocyu», Gcri poteft, T^ 90 deferriad Te cures mecumq Y6 N»Q,.v q **numces QUf Burneti libros fuppreffos effe MAX &,-Ja F!*a £ Verens «t dum eft, ne fub nouo Rege Ecclefi.e /latus in Tias Anglianouis difcriminibus implicetur Ne- DI i AC m ia m Est k a Md ad l fcio an videris Baxteri tractatus plures a quo- £a dam I, D, Germanice veríos: Interpres impar DC« labori fuit, vt vel huiusautoris gratia ferio me Veí poeniteat, quod Anglica non didicerim. Nam qu. ex verfione licet ieiuna et vitiofa, apparet ta- Vtà men, quanta argumentorum vi et fermonis ele- fem gantia autor Anglus fcripferit, vtfi quidego iu- ile dico, in Theologia practica vix parem vn- den quam habuerit. V. Meufelwiz d. o. Mart.. Dief 1685.. Bo d. tdi deditiffimus 0j V. oD BIBUOTHWECAE. : 223 " LXV.. (38) yfo, ] E editione fcripti in caufa B'urïgilöniaha, i&aj Vir Exc. quicquid flatueris, gratum mihi Da- ratumque erit. . Gleditfchius mercatoriis illis uinid fordibus vix meretur vt qui illum praeuenit j li- À Caelio qualecunquelucellum auferatür? etex fiXe illiusliteris d. O.Dec. admedatisnihil intelli- tll £0, quod ad illum tractatum, de quo tamen, ICES, cum ad Te remiferam pertineat; tantum petit; Iele vt liber Mainburgianus circa; Francof. nundi- Jskinl nas operis typographicis dari paratus habeatur, Ne- adid enim vsque tempus trabere illas quod a- quo4 gant. 'Triginta exemplaria mihi fufficient. Dpül' De correctione vt curam habeas impenfe rogo, ) Ie Veftraenim quoque intereft, cum ego vtrum- Nam que poft carecta lateam, — M. Hardiovellem t (d* vtaliquid quode re 1pfiuseffet, praeftare pof- :ele» Ífem, nam et eruditione fingulari id omnino ) il* mereri videtur, et officio quod füfcepit refpon- | an dentis füb D. Sagittario, eaque ratione editio- (fatt. | nem libelli contra Corde magum promouit Tu tamen dedicationis alicuius meminifti, eius e- gonon recordor, quanquam fatenduin mihi eft, ». 234 ARCANA TOPTER eft, labilem in iftius modirebus habere me mes but moriam. Lubens porro audio non effe apud ox vOS, qui mihilibrum illum de notitia Imperii (0 tribuat, Certenihil plane mei vel ftyli velfen« ä « fusin illoagnofcere paffum. Stultiffimus ali- '"t f us et prauis repletus opinionibus apud vospro- qui ftat,ahomine peruerío, qui fe W.S, v.S. i, e, aui Wilhelmurm Schróterum . Lib, Baronem no« T minat, S, Caef, Mai. nugas dedicare aufus, Qu de commerciis et reditibus aerarii. Mers- il burgi impreffus eft liber non. ftolidus mo- gn do ct variiscommentis,fed vti dixi, peihlent;. vid busaxiomatibus infectus, qualia olim fiequam al illeIenae in difputatione de Miniftriffimo, edi- nü ditetGothae (vbi patergms Cancellarii mune- I) re fungebatur) recantauit ; paftea nefcio quo fed merito in Anglicam Societatem illam eutio- hs fam alle&tuset pertotam vagatus Germaniam, E cum et Electozi Sax, Ioh,Georg. Il. falfa metal- me licarum rerum peri:ie iactatione 1mp0fu1a'et t Zä Viennae tandem fraudes füas exercuit, tranfitu Cot vt audio ad Papifmum facto, beneuolentiam i adegtus. Fuitetinter facios fcott illius Tri» pu bunl; BIBLIOTHECAE. 22$ Ines buni, qui in praedio Clemmiano Alchymiae ipud operam dabant ; deinde Weuerlingaein fi imi- petii " oæcma i ethostamenhomines fouent Prin- ifells cipes; aliqaando tamen pro merito tractant, sdli- vtfactum eft Byrutiiufigni plano Cronemanno, pro- qui ad Íumma in aula munia, vanae illius artis ' lq e. aurificaefpe eucctus, cumaltiora paupercogi- f0 taret, patibulum afcendit, viuendi mentiendi- (us, que pariter finem faciens. Sed haec flellionis [ef$« iftius occafione mihi exmdemnt Ad typo- [I10« graphos reuertor, : Scripfi nuper vtile mihi ehtle videri fi relatio mea de Burignoniaet monita um ad eum Anonymum fimul recudantur. Id an e(i« probes, fcire defidero/Typographo credo non IIOX ium. ial WVt vero nomen meurn omittatur, qu fedulocurabxs. Vavillafihiftoriam haerefeon, Iti« Belgicae faltem editionis, commodari mihi lam, abstepeto. lam .enim ferio laboro, vt libri etal meianti-Maimburgiani pars prior editioni pa- retur, eique additiones quasdam adiungere Vitu conflitui, in quibus Varillafiii errores etcalu- at mnias breniterperfiringam. — Si Hartius ille2- Ttts | pudvosLipfiae eft; etcorrectionem operis hu- yull!s P iu$ 226 ARCANA Bn ius mei fufcipere poffet (occügatiOreä enim O» p mnes alioseffe quam vt oi vacare poflint , etfi gai velint, exiftimo) multum illi deberem, et ali- Ti quoredhoftimento (fi res eius ita fert) operam ! hi compenfarems fedquid fieri poffit, nemo Te de meliusiudicabit, Bibliopolae minimefido in Áit correctione ordinanda. Omnia enim pecu- ä;: Pu niaaeftimat et lucro poft habet. VMcufelWxtz i " d. 13. Dec. 1682 T addictiff. H D NV.L. v. Sg;kengipr&ï ld M d d al Qu LXVI 9) - t YC Vir Excellentiffime. TO ireti, de quo quaeris, libellum mec um ha- Àt É — béo, ab excerpendo tamen illo me conti- fo nui, donec videro, quáe latine aduerfus noftram he fiU defenfionem fcripferit. — Statuam deinde, tuo Q0 cum affetifü, quid faciendum nobis fit cum ho- &nine perditae titi doctrinae tum infolentiae, ais o w — ii u) Si idem auctót eft, quém nune mififti, tractatus v di de Libertate confcientiae, vt ex ftylo facile coniici poteft, Munzerum quendam infrunitis agrico- - ais ia ia a lisconcionsntem repraefentat. Mittointerim fi Bruey- BIBLIOTHECAE 227 um Qs Bmey& apoftatae libellum de Ecclefia, cuie- t edi d picrifin adieci, nefcio,antibi placiturám. Lon- gaenim eft,et offenfà omni non caret, etfi mi- et ah« pime fit-lata: decernes de ea vt voless . mi« )peram mo Tc hi fycephanna illa,qua nos obtundunt, iftam fi- fidoi m dei noftrae qualemcunque defenfionem extor- Af. ! pCClI' Accepi per Gleditíchiuim caftigationem Puféndorfii, legique non fine voluptate, ob in- felm ] genium et politicam fcriptoris, qui profecto Herculeseft monftro illi i igniuomo debellando vorff natus Nemo mihihoc fcriptum 1mputau1r, cuiüs elegantiam et acumen affequi nünquam volui,et fatis ex flyli meifimplicitate apparebit j hï Atipfe Ariftarchus fine dubio dicet, me impul- contt" 5 forem fuiffe,et iam mihi videre videor füperbi jfram homuncionis intemperiem. ngs ehnim eum j Q nunc ferat, qui, vt aiunt, ab El.Brandenburg. m ho- coriductus eft ingenti aéfe, ad hiftoriam eius entitts tfmfimbendam ? A Suecis quátuor annorum atus veniam impetráffe fertur, vixtamen ad eos re- onmd ditürus, aám dicacitate dla et infolentia füa ple- gï'!w' rosque offendit. Autoretfi me célarenomen yterim fuum voluerit, xgnopus tamen mihi for affis ef- ;F 2 fÍe TU & ARCANA 228 £. n md- fe neqult. Optime de me meritum effe agno- der fco, necingratusero, fi occafio dabitur, Pu- K blico etiam commodo inferuiit, tuendo i inno- tuf. xium, etphilautiam intolerabilemet petulanter €or fefe efferentem deprimendo. V. M. d. 3. Nou. ln E. T. 1687.. deditiffimus C0l V.L. v. Seckendorft. inti LXVII (40) W Vir Excellentiffime. tij T Um Academiam veftram inque illa Theo- f logos vehementer amem etaeftimem,im- yu penfe profecto dolui, quod chimaerica, vt mihi ä Mi quidem videtur, haerefi infamari coeperit, aut fe ipfam potiusdiffamet. Quanquamhocnon crediderim, ex fermonibus quibusdam : ad me pellatum Sed nunc epiftolam ante paucos d;- es accepia viro in munere infigni conftitu- to, Politico quidem, et reform. relig. addi- Cto,qui tamen non importuna monere videtur, Communicarem illa tecum, fed familiariter, et ne mihiid fraudi fit velim, fi forte occafionem inde — — BIBLIOTHEECA 229 10« indearripere poffes, adafferenda confilia mo- derata. Talibus ferio omnino opus eftin hac Pu o« re, quae clamore et contentionibus exafperabi- Ytet tur. Neminem video, cui ifta curae fint, vt OU. eomponantur.Me quidem etfi priuatum etnul- larum virium hominem, mirum in modum an- gunt, necoperam meam denegarem, fi quam conferre poffum ad componendos motus; fed ( intra votaftandum mihi effe video Vtinam veri Pietiftae omnes effemus! Ex alia remotio- ri parte Germaniae literas habeo, plenas de dit- i fidiishis querelarum. — Eftetiam qui Impieti- QO« ftas vocat, qui Pietiftas ferre non poffint, Alii Ife yihi putant, actum effe de orthodoxia. V. Mz,d.20, aut Mart, 169o. 10 E, T. dedmiïimus L] Ime V. L V. Seckendorfï di Itl* LXVIII (46) Id Excellentiffime etSumme Vir, d ] * Domineac Patrone Colendiffime, [g* em P3 Quum yde L 239 ARCANA (Cdc Uum Tuorum in me meritorum ingen- uit tem numerum magmtudmemth pon- adi derarem, (ponderaui autem faepius, etrecogi- EUR a tare, dum vixero, non definam) reprimendus: vià facile erat ifte animi impetus, qui obfecundare qu juffis Tuis quany promtiffime, et vel leuidenfi tiol quadam ícriptione teitari de fua gratitudine iufferat Neque enim ea mihi vis dicendi, a« let nimumüe .exprimendi idonea facultas eft, Dior exl quam gratitudo demonftranda requirit3 quare fit merito fübtimidus hac vice fcriberem, nifi de tim beneuolo in me animo T'uo, qui conatum quo- que conimendatum fibi habet, et leuiffima fae- lan pe nieanori contemfit , totac tanta documenta m teftarentur Inqua quidemre, cum nullum pit plane meritum meumfit, optimum erit ad feli- n hal citatem quandam omne id referre, cuius caufàs temo reddit, et petere enixe,vt hunc mihi affe- pe f &um continues, tametfi nihil in me inueniam, quo eum incitem ac alam, nifi quaténus id ho- Tat nore, obífequio, cultuque praellati poteft, quo Qs nulli vnquam mortalium qmcquam in'Tecon- al eedam. Qu a i Rs dR d i2 BIBLIOTHECAE, 231 cedam . Caeterum, vt de itinere x.ljofïrc bre- xgeh- uiter apud Te agam, Celeberrime Virorum, por- auctor —ipfq extitifti, quare vel mandato Tuo cogie ndus audex factus, qualescunque eiuslineas ducere vifum eft. . Vitebergae fatis opportune appuli dre quod de Waltheri docendi difputandique ra- idenfi xline tione ex publico fpecimine iudicare potui,qua- dj2 letoto, e/gquod excurric, anno editum ab ipfo nonfuiffecognoui, Sed et Schurzfleifchium ell, ex Parnaffo audiendi, ciusque Bibliothecam lu- quure if de ftrandi occafio dataeft, et quod caput erat, Op- timum prorfüs virum | G. Franckium compel- ;quo-ï landi, qui cum ex Sueuia nos e(fe, et de Patre afie- meo cognouiffetmulto cum honorenos exce- nenta pit. Inde pedem .Berolinum protulimus, yllum iídli cantoque in honore ab lll. -Pufendorfio habiti fumus, vt eum agnato ipfi Hedin- qufas gero conuictu ejus, doctiffimisque difcur- ffe fibus frui liceret, qui eo iucundiores femper e- tiri ( ho- rant, quo frequentiori fàle adfpergebantur, io- cisque, ex Sueuia eumprimis, cuiusille idioma F, (uo ad miraculum callet ,. repetitis. L. Begerus Tuig ca Ele&orali ezzenumma- T qgoqusmBiblimhe rg PA 232 ARCANA ria facilem fe nobis ideo ex?nbwt quod ipfe &dic Pufendmüus Bibliothecam nobxscum in ali- hun quot. horas hïf'traret ct rariora mon&rfaxet. fün. Francofurti ad. Viadrumy multumcum Refor- Vift matorum Theologis difceptandurn erat, Stri- que meto praefemm Buchioet Ioanne Simonis; effe cümnefcio quem Vniuerfülifinuim obtrudere Ditl vellent,nos autenr laruamfhatitaati monftro de- üen trahendanmarbitraremur: Aggl*edwuf Doctor dor ille Simonis Vener. quondans Praeceptorem fne meum Argentor, Seb.Schmidium, (qui fupe- fen rioribus annis 'lractatulum de fuündamentali fle inter CaluinianosetLuth, diffenfu germanice i edidit) eumque proximis nundinis,quod ex i- Vt Oceafio- pfiusore habeo, refutatum dabit. N hemretutationi dedit Mafius in Intereffe fuo, v- f0 bi tractatutuiiftam Schimidio adfcribit, (nam a- da as fübnomineC, E,A.P, quod mihi Conuen- i vas Ecclefaftici Argentoratenfis Praefidem, a- Vi àeoque Sehmidium notat, prodit) et Caluinia- w nis, cea opuscui refutando nemo inter illos par EU hitopponit.Contra eundem MafiumTractatum d quoque, fed diffimulato nomme in 4to germ: $l edidit | BIBLIOTHECAE. 233 ple ediditD.Io.Chriftoph. Becmannus, Vir certe gli« humaniffimus, qui Eliae Grebnizio nuper de- tet functo in Profeffione Theologica füffectus eft Ol« VifoFrancofurto Stetinum properauimus, eo- XTte que, poftquam triduo naui fuper Oderam vecti 11i$, effemus, Cuftrinumque, vrbem Electoris mu- lere nitiffimam vidiffemus, felices Deo dante per- de- ucnimus. Vbi compellari, praeter. D. Kans- Tor dorfium et celebrem Homiletam Fabricium, m merebatur Andreas ille Müllerus, qui quidquid p fererari in Literatura Sinenfi habet, promte o- yali ftendebat, atque inter alia fe a Caefarenon fe- nice melper fübornatos folicitatum effe referebat, ) 8 vt mutata religione adfetranfiret, Clauemque o Sinicam Vindobonae conficeret. At ego ve- 9v so, inquiebat, ClauemSinicam haud vendo, vt a. clauium coelorum iacturam faciam, Progref- u fiGryphiswaldiam Dn. Gerdefio, ICto Fautore. n d* vfi fumus, quiaFilio 'Tubingae olim literis o- ipid- peram danti iam pridem innotueram.- Dolui j pal' autem vehementer, cum Theologos eius Aca- u demiae D. Rangonem, et D,Iacobum Hennin- errm. gmm inperpetuo diffenfu, faepe etiam .vppe i£e vme- didit ?5 'ARcAäA 134 —— etiam quäcï deRoftochi- — |ii, viuere audirem, quale enfibus, Schomero et Wolfoconftat. Poft- |y. uam enim Stralefündo relicta, Roftochium etpi perueniiïem , Schc;;)'mcr.us certe confeftim de teri Wolfio dixit, quinet Dnn. Lipfienfes repre-, Tuu hendit,quod in caufa Wolffi mitius nimisque. mul praecipitanter pronunciaffent. . Quodfi enim,. Àm dicebat, et nos ad ipforummet exemplum, tam. diny praecociter iudicaremus in caufà. Pietiftarum, fioc qua cum agendum ipfis eft;par demum pari re- aud laturifimus. — 1ta fcilicet diffidiorum finisnul- - ehir luseft, et quod de fuo tempore iam cqnäug&qs, Lac eft Hilarius, dum alteralteri eft anathema,pro- | tio peiam nemo eft Chrifti, — Maxime autemlae- | pet eatus fum,quod OptimumDn.Fechtium Rofto- Ber chiioffenderem, qui cum multo cum affectu pul me exciperet, Humanitatem "Tuam mirifice. of depraedicauit. Relicto Roftocbio Wifmari- tue a abii, tandemque Lubecam, vbi D. Pfeiffe» Q rum aliosque compellaui, et ftatum eius Eccle- Ut fiae, fic fatis diftractae et turbatae, non fine do- Tu lore introfpexi, Optimum vero videbatue DN €, Y£ CC Pentecoftales ferjas Haxgburgi celebrar T lebres — — BIBLIOTHECAE 235 " '.m:-f..u o 7s jchis lebres inea Ho m1letae aadlrentul vnde eo de- Pol lati, qudutum in ifta breuitate licuit, eruditione yurm etpietate praeflantes vires compellaui, quosin- n de ter iure numero Humaniffimum D. Adfinem p 'Tuum, cui pro Officiorum fponfione pluri- sque mumdebeo. CrasD. V.Bremam ibo;indeque fiifr, Amftelodàmum properabo, petiturus eum He- m dingero meo Angliam, quamprimum fe occa- lum fio opportuna obtulerit 'Tantum ergo mihi !tee audaciae fumo, et'T'e: Patronefümme , (ipfus nul enim huic audaciae Autor extas) quam obfe- x (Lus quentiffimerogo; vt ne confiliis et cornmenda- tione Tua, ad Viros in Belgio et Angliz;: quiáeé proe la« petenda primum eft, Celeberrimis, Caueo, yto- Bernardoetc. deeffe mihi velis. . Natuses in edu publica commoda, talemguc 'Tevniuerfo orbi ifice oftendifti hactenus, qm expulía barbarierefti- 1dtis tuere theras nitori fuo'omni ftudio anmtatur. jft: Qlod fiper hanc imbecillitatem meam promo- xl ueri aliquid in" Anglia vel fübleuari laborum de "Tuorum arbxtrabere, iube folum ac inftrue, et promtiffimum meatquead obfequia paratiffis tu tCe" mum vbiqueet nullo non tempore reperies. brts Deum ARCANA 236 P DeumintereaImmortalem deuota prece inuo- T co,venerarique (quod abiturus fincere in Do- IT mino promifi) proporronon deftnam, qui Te fie inannos deinceps plurimos Ecclefiae Reique Datt publicae Literariae Decusatque Ornamentum bus fummum cum Incluta Farilia faluum fofpi- den temque diutiffimeferuet, ex qua Dilectiff- bit mum Filium (quem fanitati ex paterna Dei vo- feri luntate reftitutum proxime quaefo percipiam) lu filiamque [elegannfümam faluere plus millies. l iubeo Ine Excellennüïml NomuusTm hil Hamburgx 1 Iunii169o. Om ] Cultor obfequennfïïmus tief M, Andreas Adamus Hochftetter. j XIX, (47) lni Excellentiffime acSumme Vir, Domine et Patrone aeternum venerande, Tàt dif Amin eo eram, vt qualescunque ad Te litte- l (v ras meditarer, quibus iter hoc peregrinatio- | fer nemue noflram breuiufcule delinearem , et l« meac in Te pietati cultuique conarer fatisface- tib re, BIBLIOTHEC AE 237 d Cs 1fnuo- re, quum e Wetftenii manu faíciculum epifto- M Jarum ad me, meique et Amici Hedingeri cau- i Te Vti- fà exaratarum, laetiffimus acciperem. eique nam verotantum modo virium mihi effet, qui- UI bus affectum in Te omnem gratitudinemque (ofpi demonftrare valeam, pro honore ifto mihi ha- &ifi- bito, quod non adípernari leuidenfem meam e1 VO« fcriptionem, quin gaudere potius füper « eavo- yiam) luifti, refpondendique etiam, tot inter negotia, Nllies laborem füfcipere eius cauía, qui fe tale nihil At video ni- meritum effe prorfus agnofcit. hil verba mea proficere, meliusque primam omnem expectari occafionem, qua ingenti be- fintus :-| neficiorum cumulo dignum aliquid rependa- lettefs tur, etquod fummum optimumque eft, Deum O. M. remuneratorem largiffimum inuocari. Ininclyta Hamburgo peraliquot dies connmo- rati, multo cum dolore inteftina eius Ecclefiae 'andeo diffidia mtro[þexunus, dum aliqui pietatem; [itte» (venerabile fanctiffimumque nomen) prae fe tl* ferentes, nimioferuore motus turbasque in e- j,8 lecto coetu cient, aliis vehementer repugnan- füct tibus, et fua viciffum acerbitate, vti fieri folet * fo €OS- * 238 ARCANA eosdem exacerbantibus, Tametfi de vrbis hal huius che.fiaeque ftatu fere deplorando dice- Te apuä Te haud opus eft, qul eundem longis Ant Eft ibi Io- tin ab hinc annis propius cognuux(h anneszlderus numemïifümlaä;[) Mmhae— itq liscoetus Paftor,: qui cum de fabbati inter Chri- flo fhanas morahta;tenonnullos dubitare, ia eam- mu quererm I 'Dn. Fechtii fcrïpm vti animaduerte- qu Tuit Yet, receptam per tot fecula fententiam defen- dere, 1fhsque Fechtii rationibus occurtere fta- fet tuit, quanquam nefcio, an placmuum omni- ve iuff busargumentum fit, quod ex Hebr. IV, 9. de- fun fümere vr gereque in animo habet; confeffus 'enir ipfe vir infcriptura multum ver(ütus mi- den hi eftjReu. D. Spenei*u*m illud capere nondum qui Tem poffe. Bremam dein,enacem hactenus:fuae älbeïtafxs atqe amoeniffimam vrbem delatus, ten jerdue Dóminicum Diern in ea commoratus, pri * Tli*eaïöglsïïocccrum Haffium etVntereichi- lo hies um,qaema concionibus vorticordiis tantope- Te ä*eþfae"ä*lcähï füi,cum ftudioaudiui. Ate- C&, ( $o qm&em ton memini, me quenquam vxdxfi'e, ben 'qui peregriniam adeo concionandi rationem lib habe- BIBLIOTHECAE 239 MÉ I ï*xabeat, quae nonáflueto naufeam certe ficili- d. | me mouet, Gauifüs autem iure fium , quum ongts 'in nullo Reformatorum, quos vocant, templo, x lo- tantam auditorum multitudinem cernerem, chae- atque in fümmo| Regioque Templo, cuius Pa- Chti- ftor Dn. D. Lochnerus eft, vir plane humaniffi- cant» znus, inde Delmenhorftiam, Oldenburgum- IeIt» que, properauit vbi nihil pene cimeliorum ofeft- fuit, quod antiquae fedi Auguflus Rex reliquif- efüt- fet, quippe qui et cornu iftud, quod aeri Win- mite xkelinannus incidi curauit, Hafniam transferri , de- iuffit. Dehmcper orientalem Frifiam àd Gro- feffus mingenfes tandem perueni, interque eos Aca- 5 f* demiirn mibi perluftrandam exiftimaui.Quan- ydum quam eà nuac adeo non floret, quia Profeffo- fune rem in Theologia faltem vnicum habet Iohan- latuS, nem Braüunium., IPalatinum, ex edita haud ita 'atu$, pridem foederum doctrina aliisque ingenii Tmonimentis non Igflötüm. Alter enitn loatt- jchi* hies Markius, Lugdunum Batauorum euocatus ope Me eft, quod eo minusaegre Braunius tulit, quo li- diffe bentiusaduerfarium àfe remotiorem quisque habet. Perpetuae enim inter illoslites erant nem A adeo ybe ARCANA 240 - adeo vt ad publica Collegae adueríus alterum tien| fcrlptafæesprocederet nec tolerandas Markius Or narrare cenferet V, BraunnHypccheI&;s, quas € pen Kdidit nu- breuitas pawellae non permittit. - luit perrime Markius apal yfin, feu vt Braunius ap.d Vàn me iocabatur, eclipfin ia Apocalypün, quae fuit forteiam dum ad vos perlata eft. . Relinquen- Leg daautem Groningà erat et properandum Leo- C uardiam, vbi elegantiffimain Gubernatoris fe- plat dem hortumque pulcerrimum nouiffime in- & ftructum atque alia vidimus, demumque naui- af cula, quam vocant, tra&toria Franequeram per fim. uenimus, ibique viros in omni pene.doctrinae ät, ( genere praeftantes compellauimus : quos inter quie eft Nicolaus Blancardus, qui vetuftam ruinae- cad que proximam arcem Francqueranam velut ia Praefectus quldam incolit, fenex admodum detà aetate, etanimo tamen, vt ipfe mquxebat, iuue- Bür| nis. Vidimus quoque humaniffimum Tuo- Tner rumque in Remliterariam meritorum admira- Que toremIacobum Perizonium, qui vna compel- latione non contentusad alteram nos ac terti- Ti aminuitauit. Defuncto nuper Rykio;Lugdu- Ti5l nenfi BIBLIOTHECAE 241 x E nenfi Batauo, fucceffor , vt ipfe affirmauit , ab KUS Ordd. denommabatur, fed aucto ab Frifiis fti- Id pendio Franequeram proporro incolere ma- Til« luit E Theologls primarius-eft Tohannes j.d — van der Waeyen, cui cüm Spanherio lis nuper que :| fuit,quemque cum Hubero litigaffe conftat. UCf Legi epiftolam, quam hoc demum anno ad £0* eundem fcriptam vulgauit Huberus, fatyricam s fe- plane, nec nifi de perfonahbus, vtfic dicam, tra- d E étantem, quamque apud me vel eo faltun fine dui» E áfferuabo, vt oftendere recenti exemplo pof- w I fim, quam parum inter iftos quoque charitatis nnae : fit, et quam ne facro quidem muneri parcant, fi Intet | quemex illo ordine aduerfüm fenferint Suc : iflde cedit Cl. Vitringa, qui proxime totius Acade- velut 1niae Senior exiflere poterit, etfi trigefimum dun aetatis annum vix füpergreffus, quia fere vice- Qu ä narius ad profeffionem admotus eft: Vehe- Tuo- menter ille gratus Tibi exiftere cupitanimum- nitg que iftum Opufculorum fuorum, data occafio- npd* x r n Maio- fiey exhibitione fe teflaturum promifit, terti risifla momenti caufa eft, quae cum Collega ]gdU' Q Her- m 242 ARCANA Hermanno Alexandro Roellio eidem interce- ä phi dit, etquamin ecclefia motam effe bonus quis- quo« que doleat.. Statuit nimirum Roellius(de quo hon iamin Bibl. Vniuerfali nonnihil, fed obfcure dl- vel. Dei étum effe, deprehendo p. 395. fequ.) 1) Chri- ftum pro morte fidelium non fàtis feciffe. 2) YOC Eundem Dominum Seruatoremque noftrum quà looj infcripturis IMPROPRIE faltem Dei filium di- Cl, neque pr opter aeternam, quaetamen come- äï LSu) muni omnium feculorum confeflione credlta trat bia hactenus atque afferta eft,. Generationem ita vocari,fed tantum ob manifeftationem demon- fv ftrationemque (Rom.1, 4.) et oeconomiam il- reli lam fpecialem intempore factam, qua fc inob-. Cile fequenti operis redemtorii exequutione Patri Cs tanquam filius mandato. Genitoris. obfequens Vit exhibuerit. - . Ego fane miratus Vitringae mo- bet derationem füm, qui collegae fententiam. mihi X0e longe mitius, ac ipfe Roellius expofuit, qulppe fici qui confeffus infuper apud me eft, f& vnam fàl- " tem perfonalitatem INABSTRACTO in Diui- d& nis agnofcere, tametfi III períonas IN CON- f CRETO ftatuat 5 (quodforteomnibus Philo- tioí phis BIBLIOTHECAE 24 l. phis fuerit imperceptibile) exiftimare etian, UiS" quod ratio diftinctionis perfonarum inDiuinis quo non ütdefumenda vt fieri communiter foleat, ] dl. velexgeneratione vel fpiratione,quae fummae hri Deiperfectioni repugnent, fedex triplicijquam 2 vocat, habentia, difficulter fane, vt plane elo- Purm quarac barbare, explicabili. Fruftra quoqué li* locaPf.II, 7. Mich. V, 2. Prou. VIII,22. pro ae- r« serna generatione hactenus allegata füiffe arbi- qità tratur? necde communi Ecclefiae fententia fi- 1 14 biaduerfante folicituseft, vt merito doleam, E- ore greglumVlmm et Vitringae quoque magnope- nl relaudatum, eo deuenire, vade quidem tam fa- (ob- cile extricare fe haud poffit. Edidit ante pau- atf cas hebdomadas Franequerae alteram contra jens Vitringamdiffertationem, integro fere alpha- o* betho conftantem, quam a Gyfelario ftatim vihi coemi, etoculo volante perluftaui, neque dif- n ficile forct vberiora exinde commemorar e, ni- /fi fi quae ex ore Roellii habeo,potius perfcriben- ul* daduxiffem. , Rhenferdius valde conqueritur ov fuam cum Vitringa de X, Otiofis litem proo- ylo tiofa habcrllquam tamen ftudiofe tractari Ec- Phü Qz cle- 244 ARCANA clefiae poftulent commoda, quare etiam fe de n ge Synagoga ludaeorum peculiari libro propedi- em tractaturum, de que re eadem latius, muta- T to tamen titulo, acturum promittit. Frane- Cui quera Harlingam iuimus, ibique nauem pti- d qu« mum n mare, der Zuyder Zee, confeendimus, ventoque adeo fauente vfi fumus,vt decem for- Ü te horarum fpatio Amftelodàmi fehcrten, jü- e Ht uante Domino,appelleremus. Orbisnunc it- colocompendium , . eoque ibi libentius com- om moror,quo promtiores hactenus per iuniorem um Dn. Wetftenium ob commendatitias 'T'uas a- bu micum mihifactum, fe ex Eruditis non nulli Xit mihi praebuerunt. Quos inter merito mume- Vtt vauerim Bibliothecae Vniuertalis conditorem, ba Clericum, et Philippam inprimis Limborchi- N um, apud quem heri aliquot horasconfumfi, di quum inquifitionis Tholofànae aduerfus Albi- hil genfes et Valdenfes ab A. 1 307ad 1322. inftitue fu tae genuinum exemplar Mfc. quo de hactenus f nulli eruditorum conftitit, quodque nefcioquo t fato ex archiuo Gallicano huc translatum e»ft, 3 oftenderet, ac de Hlüoma illius inquifitionis, de to] jgno- BIBLIOTHECAE 245 de ignoto pene hactenus difcrimine inter Albi- i« genfes et Valdenfes, quoad dogmata ritusque, t etalianon ipernenda, differeret, in publicum fig? cum ipfo Mícr. fideliter expreffo a fe exponen- n da, quam primum id H, Wetftenio placuerit. QU$, quod quidem hactenus refcirenon potui, quia " Optimus Vir acidulis Sualbaci vtitur. De in- j genti lectiffimi Batauorum militis ftrage vt a inulta dicam haud neceffe eft, cum clamoribus n omnia lamentationibusque plena fint, praeli- em ümque integrum fine dubio ab Hamburgenfi- Fa- Eu busgraphice, vt folent, defcripta extent vili xit modo Ter-benignum Iuftamque Numen n vtne vires inde animosque recipiat plusquam f barbarus hoftis,et in dulciffimam Patriam de- hi fuo faeuiat, Dici non poteft, quanto nos gau- dio affecerint Frifi, quum a Gallica Claffeni- a, Ibi hil prorfüs metuendum effe affirmarent : fed tU* nunclonge aliter fama refert, vt vix quenquam us fiodo reperiamus, qui fecuram promittere £raiectionem audeat, praefertim cum Gallica- quo dl nà BelglcamAnghcamque claffes nurnero praes ualere dicátur ;quare expectandatantisper fue- Q3 xit no 246 AiRsz.n [& ritopportuna occafioquam DEVSpro be.mgm- dgit tàte fua proxime fubmxmüret p — Tüti LXX (48) Ànr Excellentiffime acSumme Vir iE Patrone colendiffime cgi Qu lereamplius non poteram, cum Tuae mihi * redderentur, quibus ingentem in me affe- coll Cum fauoremque denuo demonftrafti , Viro- rib am Ampliffime. Quare arrepto confeftim WT calamo exarare iftas conftitui, etfi nitore pror- XiyI fus omni deftitutas, 'Tuoque adeo lumine in- ne 'Tantum enim fumma in me be- eul digniffimas, neuolentia Tua audax factusfum, vt me con- um 1 fcius propriarum, hoc eft,leuidenfium infirma- den rumque virium, animus detinere abs alloquio dit 'Tuo nequeat, tametfi Ipfe alioquin nonnifi ab teC Optimis quibusque et doctiffimis compellari 3 que tnercbare. Accedebat paratiffimum manda- du tumimperiumque Tuum, cui parere füumma left a mihilibertas et voluptaseft, | Superiori fepti- 1nana Nardam in Batauis petii, vbi cum Ioanne füa Lcyendekero Paftorem (de iongfte predikant) Qit agit ;ï BIBLIOTHEECA 247 l- ggit'Anmnius Byneus, ex Hebraeorum calceis egregie delineatis formatisque, et nupero de natali lefa Chrifti Commentario non ignotus. Annosferme XXXVI natuseft Antonius ille, et inEcclefiae minifterio vltra decennium iam ex- egit, ruftico antea coetui in Zeelandia praefe- hi &us in pago Birfal, quemante 30. modo annos fe- collectae fenfim e mari arenae;aliisque tolidio- 10- ribus particulis inaedificatum effe dixit, fuae tim vero, quamdiu ibi fuerit, valetudini valde no- "0f« xium. Quare Graeuius, quem Patris inftar fum- me veneratur, fibi fuaferit , vt fcripto in verna- l- be- cula euulgato ingenii monimentum ederet, ali- jf umqueea ratione paftoratum mereri conten- a« deret. Quaeres tamfeliciter fuccefferit, vt e- dito mox, reeufoque in tertiam vicem de Mor- ;uio te Chrifti libro Nardam vocaretur, priftinam- [ ab [lari fq,ue« ibi valetudinem recuperaret. — Vidi iam Yl dum initia promiffilatino fermone tractatus de j Ie(u paífo ac mortuo apud Borftium,quem adeo augebit Byneus, vt IV. Volumina in 4to confli- äpti- tuat,quale vnum materiam de Natali comple- ne adfinem iüq,-»ïtret de afcen- jit) | j&ritur. . Perducto fione .QA aj 248 ARCANA "" — o d fione Saluatörls fanctique Spmtus &ï?uf' orie tra&atlbus, áàd Ebraeorurn veftes regredietur, mif vbiBr auniumGroningerifem aduerfarium cori- Tum feftim habebit, nifi in verbaomnia formuïas- hum que confenferit. Memoramrde coeteroidem qu Tllé nofter, fe cüm Hulfio in actu femel iterum- fera que memoraáto ad Profeffionem Theologicam pid Groningae nuperex Tohahnis aMark (quiCónmi- Tàti| pendium Theologiae éiusque aliud tuccincti- um üs cornpendium, vti Wolzogenius in Amfte- hen« lod, Athenaeo Profeffor, Burmaünianae Syno- Con pfeosSynopfin, et nonnulla alia cam Eclipfi A- Bk] pocalyptica edidit) ad Lugdunenfes in Batauis tàni difceffu vacue factam, denóminatum effe, pro- p ximeque declaratum. iri, cui conferendum Qu iftud munus fit. Videri quoque Nardae i me«- neq rebatur memorabile Lamberti Hortenfii epl- erg taphmm' vt etHlf'pamcae crudehtans mïigne Uati mommentum,quod ad priuatae cuiusdam ae- j du dis, Nardenfiüm olim curiae, parietes lapidi in- Vàt cifum confþxcxtur quo inloco contradatam tri- il busque vicibus ad Hortenfii manum repetltam tür fiuem, ciués Närdem füb praeüan(h Hifpanofi- ï RL deli- BIBLtGTHECAE 245 ais fionie dehmns iuramenti praetextu in vnuti CO&&I, (tuf, mifere omnestrucidati funt, magrid etiám eo- COf rum pars in cinerés fáuillasque redáctaeft. Mu- ulise nimentudi vrbisegregium plane axüphämum- ydem que eft, vt interpotiffima totius Hollandiae re- Ul« feratur: Vallum quippe, terreum fiüiul ác la Tcant ^l pideurn , cuitis partes cernuaque ortinià acca- om. ratiffimefibi inuicem refpondent, XXX. paffu- l di- um latitudine fia complecti cum Byrieo dépré: Müe' hendi, quae ingens faiie amplitudo eft, ad quari Jro- corificiundam, praetei' cefpites, nonnifi láteres. f Belgarum coctos induftria adäibitöä effe ICUIS tanto magis miratus fur, Capnïä Tius per própe Fleuriam eius loci Güberhatór p du cum DCCC füorum militum, à Gallis e& ó mel neque ha&enus folutum pro eo amplifïimnrri | epre ?ku'rgov In armamentario fingularé et obferz lügne uatunon indignumeffe füd*rca*uxtByneus itigeris 1 de* illud tormentum, quod in naui fua Oliüierus (iifi van Norden habuit Xquüm fub initiüdi hmus fez jitfle culi vniuerfüm orbem triénnii fþatlo emetirez ritarm tur 111udque iterum in patriam fecum afportas jot« ret. Vüde verfüs, quos eidem ädfcripfos legi* des d Qs 2$0 ARCANA db des aertbodens ronde cloot f10 Hebik indrie iaeren C dooravonturen groot ] cele TC Mit Oliuier ronds omgevaren. 1nà Sedhoc apud Te quid refero? cum nihil pl»ane p elegantiae contineant , .nifi quod belgici funt. qu Octiduum fere effluxit, ex quo Illuftris Her- bordius,Sereniffimae Anglorum Reginae ex- lor traordinarius ad Foederatos Belgii ordines Le- Vit gatus ex Anglia appulit,exacexbatos illorum ex lut tril nauali cum Gallis praelio turpique. Comitis Cel Torringhtomi mora, animos mitigaturus W remqueiisomnem ex vero expofiturus Qua re Hagam Comitis properare cum Hedinger br (qui fe quam obferuantiffime commendatum ii cupit)cras D. V. conftitui, facturus ibi pericu- Vel fier lum, an traiicere eum Illuftri Legato posfim, eh quibellica procul dubio naui: in flructus defen- fusque ibit Quae res nifi feliciter füccedat, ef omnis fortaffe Anglicani itineris fuauitas exu- bi endaerit De As Veftris, toto orbe celeber- dii rimis multorum hactenus doctorum iudicia f intellexi,fed ea maxime, quae optimum maxi- VK ino- BIBLIOTHEC AE C 2$E moque hactenus cum fucceffu, et applaufu Li- terati OlblS continuatum inftitutum vno ore celebrarunt:nifi quod F ranequerae Iacobus Pe- - rizonius dixit, omnia fibi in ifto opere probari, i plane maar dat fy te partyhk wefen (quae nifi fallor i- ci funt. píà Hominis verba fuerunt) cum Cocceiana at- i Her- que aliorum Lutheranis. aduerfantium|Iheo- logoxum fcripta recenfeant, Vnum hoc eft nae ex Viri Humaniffimi, eta quo ofïicxoiïfïimam fa- yesLe- um ex lutem nuper perfcripfi iudicium: cui vero num ormitis tribuendum aliquid fuerit, Ipfus iudicabis, Vir jcurus Celeberrime, Alias vbi fententias cognoue- Li- Ql& "yo, vtfine mora perícribam, pietas iubet. lingero brorum defuncti nuper T heodori Rykii et nu- mifmatum auctionis inore, menfe Septembri, oatunm vendendorum Catalogus fine dubio a Lugdu- pCFlCU' osim nenfibus Lipfiam transmiffus eft; vt et alius Pe- delen chlini, vbi quidem fertilis poftillarum numerus ccedit, eft. " Herinefcio quofato ad Clericum veni,v- as exu bi variosinter difcurfus de Latinitate| quoque diuerfis hodie nationibus vfitata fermones mi- elebet Ícuimus Valde autem in Germanos iniquus judicid Vvidebaturle Clerc, qui omnemferrae eleganti- m us j ij ARCANA — üs f(.rnbendn facultatem 1piïs abiudi cablt B*æl*gfä dic folum Latiirelicta gloria, quos interfüacon- epif feífione I, G. Graeuius effet primarius. Ego g Vero et ipfüm Graeuium Germanum effe op- Iu ponebam! Remon&ranuque liberius remon- Don firabam, quam Latinitatem fere fuam Germa- tüir fiis debeant Bataui, quatnque potiffimi ex ipfo- ety tümliteratoribus e Germánia fueriüt orlundt. ben Itique ad Anglos delibebatur et deCäueoGaa que leoque nonnulla durius loquebarur; Anipfe a« a deo bene fcribat, nofti Virorum Ámpliffirie, tf Vale, Vir Summe, et rem fácram hzerarlamque leer omner Literatorum Ipfe Prmc*eps promuuö- deli re exornareque feliciter perge. Vale - füus Ampliffimi Nominis Tui Que Cültor perpemus eXp( Dabam Amftelodami 23 lulii Lsv 1 Aug.1696 M, À. À. Hmhüettesus. tehc f LXXI. ^ (49). Exceïlenniïime acSumme Vir €ini Patrone colendlfïïmc &f Uanquamelapfum vix biduum triduumue par ob eft, ex quo ad fauentiffimas Tuas refpon- di BIBLIOTHECAE 273 nmn2d a m Belgis di cultumque in'Te meum ac pietatem probare W COf epiftoliofuftinui, nonomittenda tamen erat e, Ego gregia exoptatiffimaque occafio, audendi ex le o Lugduno paria, et quidtam breuiusculo teme emott« pore invrbe Literatorum fàtis fertili obferua- Jernds tuma mefit,füccin&eexponendi. Poftquam x ipfo« ergoheri Harlemum , elegantem prorfus vr- riundi. bem fyluaque circumiecta amoemfïimam,aha- e0 61« que minora oppida vidiffem, Lugdunum hoc iptie acceffi; inque eofolum hodieIacobum Grono- iffime, uium, Virum Humaniffimum, compellaui. Il amque leenim,quum Tuo ipfüm nomine falutarem et moye deliteris nonnullos innicem fermones agitare- nuus, dici non poteft, quo me affectu honore* que affecerit,tale quidem haud merentem, nec expectantem. Mirifice autem Te amatac vee neratüretquam iucunda fibiconuerfàtionis an» tehoc decennium coeptae meinoria exiflat,te- xttemus ftatus abundeeft. — Atde Fellero quae egoaus diui?:Vtinamperho rulae quadrantem Tecum eflem, memorareque verba fingula, mordacia pleraque, et recenfere omnes notas illasatque uumue obferaationes liceret; quasig fumtm ad maz epo nus 254 ARCANA d nus mtolexabde IHUd Felleu de fafïu Critico- tT rum intolerabili fcriptam apud ime expofüit. hons Caeterum, non dignabitur refpontione Felle- türy rum, nullorum, füào iudicio, ftudiorum homi- tet q em, qui fcurra fibi innocenti,et veritatem tan- Oper tummodo libereediffsrenti, infültare tam ne- glica farie aufüsfit. Mirari folum fe fignificauit,quod fcrib fcriberetalia permiffum fuerit homini ab Vni- fauet uerfitate , inqua tot Eruditifint et literisexeul- tiViri. Atchartaeomnia committere haudli- lu cet. Quarecum ore aliquando affari iterum 'Te, volente Domino, dabitur, plurade Grono- uio etFellero,quem nebulonem confidenter l- le vocauit enarräbo. In Eruditorum Adtis, quae maximopere fuo merito laudauit, id de- fiderare folum fe pronunciauitquodfi quos Li- pfiae aut inSaxoniareliqua euulgatos libros re- cenfeant, nimium quantum eos communiter depraedicent, titulosque.faepe complurimos adhibeant, :quae quidem ipfe elogiaferrenon Tenti poffit. Exempli loco Reinefianas Inferiptio- Qie nes afferebat, quibusille nihil in ifto literarum ] ml hete generc jmperfectius vitiofiusue extare arbi- t1ie- BIBLIOTHECAE 25$ vt IC0 tretur, Subfinem difcurfus in tertiam vsque (uit; horam continuati de. Fellero iterum quereba- le- tur, quod odium in Germanos Gronouio impu- [ile tet, quam quidem accufátionem ipfo apud me Lafl opere refutauit De reliquis vt et itinere An- |fl£« glicano, vbicertioraconftabunt, Tuo iuffu per- uod fcribam, Vale, Virorum Excellentiffime, et hi« fauere mihinondefine u- Inclytae Amplit. T', (li« Lugdum Batauorum 25 Iulii um 5Aug.169o. - 10« omni obíequio addictiffimo M. Andreae Adamo Hochftettero. "ls dis, LXXII, de (s6) Excellenttüime acSumme Vir. »LI' -Patrone colendliïimc jis T iam finiftri quidpiam füfpicabar, quum yter 105 E L'uae mihiPatrisque literaeLondini redde- non rentur, maximo vtique meogaudio, curarume tlo que baud exiguo leuamine, quarum certe non, vna hactenus me exercuerat um Qui enim non | laéterego, cum mearm hanc fcriptionem , aut jbi ue anee 246 ARCANA — a€— 9"À æppnas pqtms T1b1,, Viro fqmmatx ,nan dxfpïl. m cere, quinetiam non. abs voluptate legi eas abs Hi "Occulta fane ifta felicitas eft, "Te,percipio. COI quam Tuoinme immerentem a'fectui debeo, loc quem demereri omni ftudio cultuque per ae- ä cur tatem omnem deuotiffimo conabor, . .Caete- tibt terum confufus primum perculfusque flupore tis in'Tuispaternisquelegi, domum me vocaris lar fed quid agendum nuncfuerit , cum Belgio iam Int exceffimus Angliamque toties optatam adiui* Paf mus? Excedere tam cito Ànglia, nec prius ce- fiid lebresdoctiffimosque, «quos eaalit, homines fre falutaffe, neque in mores eorum'inquifiuiffe, Paf nec didiciffe egregiam vtilifimamquelinguam puu haud fàne confultum videtur, Immortales QU potius Diuüino Nuraini grates refero, quod ex flat periculis ommbus,quorum non vnum in itine- dio remgmmhat me potenter eripuit, mwboqug,, füi quiinitia iamdum fümferat, liberatum, ver(ari Phu ha&enusinter Anglos,etfi non vniusnotae mo- K risquetiomines, conceffit Ita vero Lugduni d inBatauisactum porro eft, vt Spanhemiumob Cün ferias abfentem haud viderem, Vitriarjum ta- Va incn M "BIBLI"OTHEC'*AE. : i men ef'Dl'elincürtium corhþ'enarem. inrïö ds abs Hagam-Comitis petii, illuftriffimum atque inz h dl ebe0, comparabilem certe pagum, quo amoeniorem locum vixorbis hàbeat. Vifàhic Hollandiae et « - curia Principisque Auriaci feédes, cum adiacen- Cdete tibus ad eundem fpectantibus Principem;Pala- upore tiis hortisque, dem Haufs im Bufch et Hunds- ociris lardyk, quae certe regifice omnia extructa furit; io ia Inter doctos compellàui GuilielmumsSaldenuri ii Paftorem Hagienfers, virum calculo valde af- ]5 C* flidumet fenem: Ioannem itäh*ï*' Schelham- mues [iui'fï(': merum, Ecclefiae I;utheg'ahae per XLVI annos yguam Paftorem, virum celebrem et in plusquam fe- ptuagenaria aetate vegetum humaniffimum- yrales que, ex quo de Lutheranae in Belgio Ecclefiae od ex ftatu multa audiuimus, Mágno inprimis gau- titinöf, dioerat percipere, quod nuperrime Magiftra- oqo tus Dordracenus noftrae addictis fidei Tem- r plum concefferit, feneftrasque et valüas ipfus emo- iniddonauerit: quod fperandum certe a Dor- dracenis non erat, qui rigidiffimae Synodo lo« Lm] Qb cum aliquando praebuere; Eft etiám Hagae; jm t* v.tf a Eéérfio Roterodamernfi h ^ g R a'bea, B'afnaigius? qui n T $8 ARCAN a ui Hlüonam, ni fallor, operutmn erudxtorum po CODdlt, iednobisex ignorantianon vifus. Inde Àti Delftam iuimus, vbi templum Auriacorum tu- fii mulis illuftre vidimus, illudque inprimis Wil- ia ia s CH mq lielmi Naffouii monimentum, quem, vt infcri- as die ptio habet, PhilippuslI. Hifp. Rex, ille Euro- Xn dar paetimor timuit, non domuit, non terruit, fed emto percuffore fraude nefanda fuftulit, . .Sed qu etRoterodami fübfiftere aliquantifper nonvna Qr ratio iubebat Primum vidi Cl. Petrum Bae- ljum:: quocum confabulari, eiusque maxima d humanitate inaliquot horasfrui fummae volu- Que ptatifuit. Eftet ibi Prophetalurius, quem mi- ais RC - M od ld at W rifice eapropter Meldenfis Epifcopus exagita- at TC nouit. Nihil autem in hocaut parum cer- tem te humanitatis deprehendimus; quo fane mo- Reg returpem fuae genti maculam inurit, quae o- Bo mnium alias humanisfima eft, eoque ad. con- mu uerfandum promtior, quo doctior. . Alloquu- thL tus quoque fum Ioannem Texelium, G. L. Prof. fcw etPaftorem ; . Virum humanisfimut, ex editis Caí Lightfooti Operibus notum. Basnagius, qui Qic Boüuetum aggreflus eft, Vltraiectum eo tem- Vid pore BIBLIOTHECAE d 259 TU pore difcefferat, quo nos Roterodami eramus. Inde Atnunc inportum nobis Heluoetiam eundum Intü- fuit, Hic ergobellicam confcendimus nauem Wi- inque ea ventum fauentem in octauum vsque erti« diem expeciauimus, pofteaque varie. iactati UnQ. XIX Augufti in Augufta Londino, felices Deo ttd dante adpulimus Tametfi mihi Hofmanno- Sed que fuperanda febricula fuit, ex mari fine dubio nvia corporisque neceffitatum defectu orta Fe- Dae- citautem diuina Bonitas Medicique ftudium, xumá vt paucosintra dies conualefceremus, capere- volu- que initialuftrandi Londinipoffemus- — Quare Y fmi« Weftmonaflerium protiaus excurrimus, vbi agltä' antiquiffimum illud totoque orbe notiffimum T templumatque Abbatia eft, in qua potiffimos :O* Regum tumulos (a Sandrartio pictos defcri- )je 0" ptosque, e quolibro, quae memoria retinui cofi multum mihi praefuerunt) multa verendosan- )quu- tiquitate videas;et alia,quae vix fine ftupore ób- Prot. Íeruantür Eftetibi, vt nofti, fepultus Iíaacus ditis Cafaubenus,in cuius epitaphio quidquid eft do- $ qu &iorum fürgere iubeturtam colendo nomini, tem Vidimusinde vtramque Parlamenti cameram, R 2 rCg pox'e 266 ARCANA -— uim regium füminurr;que in aula Weftmonafteri- ] p enfiiudicium, vbi condemnatus a Rebellibus ! diffe All; fuit MartyrCarolus; Sedem item Regiam, Al- mel bam,quam vocant, Aulam,et infigne caftellum, quod Towrappellant, in quo ornatus regni in- giot l comparabilis mulrumque ab Auguftiff. Willia- fiam :3no et Maria auctusoftenditur. Ex viris cele- viri] bribus compellari meruitRi.Baxter,cuius toc in Que vernaculam conuerfi libriafcetici proftant. At quoc valde nunc fenex illenec nifi vltra dimidiam fe- curft re horam detentus a nobis eft DeReueren- w diffimo Spenero folicite interrogabat, et num tüny tàm vehemens ad huc Lutheranorum a Calui- tàm. riftisdiffenfusfit? Vifus quoque nobis com- de Pa pellatusque eft D. Tho. Gale, cultor Tui perpe- tame tuus ; Isabftinerefe aliquandiu debuiffe dixit a f)bliu Porphyrii de Carnium Abftinentialibro: tum In ( quodaegritudo quaedam impediret, tum et ab- Cum cundum alio fuiffet. Adhaecplura fe ex Mfer, tl'um expectaffe, quam nunc ipfo deprehendat ope* TIom re: Promiffa tamenfe propediem feruaturum. pror Sedet Guilielmum Beueregium, Paftorem in. Rütgt mpella- Cornhill, multae vi-rum humanitatis co uimust | BIBLIOTHECAE. 6x s | uimus: quivir magnamin difcurfu modeüiam leri- praeíetulit, nec ferequicquam de Ícriptis fuis ibus differere nobiscum voluit, luimus deinad P. - Allixium, ab Cl. Dn. Ittigioallegatum haud fe- ufl mellaudatumque. | Sedem hic habetin Colle- iil* gioSionis, vbi Bibliothecam haud male difpo- lida fitam omnibusque patentem vidimus.lam quae vle- viri huius humanitas?. quis in fcripturis omni- ocin que lacra àntiquitate inuefliganda ardor? Àt quod pa«is defiderium? "Tametfi cum ad dif- nf;e- curíüm tandem delaberemur,ipfeque ob diui- " norum Attributorum humanae in Chrifto na- 1um turae factam communicationem a nobis a(fer- ylui tam defen(àmque Eutychianifini nos incufaret, o de pace-iam non amplius fermoeffet, — Multa wrpe- tzgni.en edi(curfü didici, quorum me aon capict xit d obliuio. Egregia etiam illa Bibliotheca , quae tutm in Collegio Medicorum Regio vifitur, inquam ab cum introducerer, pulcherrimum fimul thea- ffct, trum miratus fam, . At de Guilielmo Caue,Vi- pe ro.maxime reuerendo, quae differam? Stupeo u m incredibilemque huma- pror'.ü;xs/aA vbi füumma m nitatem recogito,qua me cumÓto 7moque kfu" JJlae Rs 1us TM 262 ARCANA — ius menfis Vindeforiae, quae .6 ab Londino h(.)'-* É t ris diftat,Ipfum inuiferem, pleniffimo cum af- que fectuexcepit! Ita enim aliter fieri haud pote- ded rat,quia à Te, quo neminem fe pretiofiorem charioremque in erudito orbe habere teftatus fiepius eft, Vironon humano, fed ,täui ipfà eft humanitas, commendatusfuüi. . Adeo ingenti 1 aoh | À f Tà Teaffectuprofequitur, vt inter, diuerfos faepe difcurfus, delapfusad 'Ye iterum fuerit, et mo- z do amplecti Teet colloqui Tecunr optauerit; que modode Tuisfolieiterogauerit. Vtadeono- PeA uus Tibi debitor ex ifta commendatione exi- $ 3 o s if | ! pro: ftam,quafruitus quoque mecum Hofmannus — [ N ä hye eft, quem aditer hocin Angliam füfcipiendum ; me. Hedingerus egoque pertraximus : Cupit ille flos probeneuola füi memoriaeffe gratiffimus, et cumHedingero fauori f&'Tuo commendat. Vi- Lor dimus etiam non Oetonienfe faáltem, quo&Vin*-' deforiae eft, CoHegium,k fed et regificam ar- cem, in quadegere vidua Caroli II, folet,alba ] PS certe auï.a multo fplerididiörem. Inde Harn- 6 ptoncourtam, quae 12 a Vindeforia Anglicis DA milliaribus diflat, iuirnus, vbiomnem fere ve- QUi terem Tej BIBLIOTHECAE 253 —— )ho« terem ftructuram deiici Willielmus iuffit;iam- 1 df que regiam fibi fedem per Belgas Architectos Qte aedificaricurabit, Scripfifti, ni fallor, Vir Am- TOR phlhme adDn. Caueum de luniore Larrogua- atus rio,quo de doctiffimo iuuene vehementer f& üeft j dolere dixit Cl. Vir, quodad Pontificiorum ca- Zentt ftra, referente ita fibi Burneto, tranfierit; quod i quidem factum Lipfiae inter vos diffimulauit. [nü- Hodie Regiam Bibliothecam, Illuftriffimum- Tit ue Boyle vidimus, de quo proxime plura, nifi 10* graue id Tibi futurum eft, exarabo. lamque eXt" proxime Oxonium ibimus, etvtiþesePr ibi fIius hyemablmus Ita vale ex animi voto,Vir Sum- dum me, et orbis Literati maximum lumen inan- tille nos viue Neftoreos. Sed rieque fauere define et Inclyte Nominis Tui Vi- Lonchm Anglm um oSept. 1690. Vin- aeterno Cultori ) df* M Andrcae Adamo Hochflettero ii P.S. HodieSereniffimumRegem in hac vrbe at expe&ant Im,ufimus etiamStiliardium,de quo ficiS D,Ammaunus vera memorar at. Non dubito, LL quin perlatae Lipfiam fint, quas ante 14 dies ad ye "Tefcripfit D. Caue. ValeVir fumme. :64 — ARCANA "o LXXIH. (5)) I Excellentiffime ac Summe Vir T Patrone c'ol&ndiiïïme. Qu Ametfi nunc nihil magnopere habcrem,ï $ fui T - ij quod dignüm Ícriptione r?purarc*m-,cpm H , Tüt mittere tamen haudqua LE quam potui, quin exa- gu €to fine literis menfe ad Te recurrerem, atque R Vti Quare €o aequiore animo Te laturum, prorfus Dius i;oafïdo, quod inculta fcriptitatione ifta melio- Ti ves Tuas occupationes interrumpere füftineo : fler quamquam nec legi eas ab Te cupiam, nifi quum a grauioribus vacet. Caeterum is,de quo gatx if nuper memoraui, Io. Milliusin colligendis pii- I Ll morum Ecclefiae DID.monimentis ftrenue per- Tiu git;proximequeSS. Barnabae Epiftolam cum o- ing mnium, quotquot ineam extant, Commenta- &ni riis, et ampliffima Doduuelli differtatione (ita Ty enim fcribere fere folet vir ifte, et digreffioni- " it bus mirifice delectari) eiusque p araphráfis ; Vi« Opt di quoque iam ad prelum par dta Clementis IObI Romani raew(outra cum Millii animaduerfio- Qur, Ua G at nibus, in qulbus vel folus labor aeftimari me- df Teà- BIBLIOTHECAE 26; Featur Abfoluto, quem vocant, Termino, in rus conceflit Dodwellus nofter, cum quo alias quotidie in Coffipolio (ignofce voci) domiue 'e, fuae ampliffimam loquendi occafionem habui- Ofn mus. Pr odeunt nunc eiusdem inHiftoriaeAu- ( guftae Scriptores Praelectiones, magna iam t parte fua xgnpreifac Clariff. Bernardus aliena, Tem, vt ipfe ait, iniuria dormifcereIofephum hacte: jíus nus paffuseft: videbo vero vt Ípecimen labo- elio risiam 1mpre£ïi obtineam, Vobisque. D. V, Q- DO ftendam.. lam in Chronologia multum occu- nill patus eft: inquotaimenftudio omnium diligen- uno ] tifme verfatus Dominus Affaphenfis,.. Dr. spri* 1 [ Lloyd, RegisReginaeque Magnus Eleemofyna- at rius. Sanctiffimi Pocokii beneuolentia fum; mo mo cum fructu vfusnon femelfüm: Quicquid entà enim fere cimeliorum fecum attulit Vir fum- (1ta mus, id per interualla quaim promtiffime often- floni dit, necnifi doctiorem ab fe dimifit, Id vero S,Vl' optimumSenem non parum affligit, quod ab yentis IoboLudGlfo in Epiflolis Samaritánis corr igae N tur. Necenim feliciter ibi Ludolfum conie- ciffe quiuis deprehender; quanquam et Pocoki- jmeo g R5 us 266 ARCANAÀ d us ipfe admiffum a fe nonnihil effe fateatur.Ob- üant fàne Ludolfianae correctioni duo nitidiffi- d mi Codices Mfcr.quos ipfe mfpem , quorum- ti i T que contrafidem homini Europaeonihillicere arbltror. l Jam paratas füper eo argumento li- teras habebam ad Clariff. D. Wagnegim ve- ää q ft ftrum, fed nolui nunc et ipfi moleftus effe, Ve- limtamen vt Tuo beneficio memor viuat no- 181 ftri Denique et difceffum abinclyta Oxonio It meditamur,! proximeque Cantabrlglam ibi- qu ä W mus, vbi quae dediftiin mandatis, ob[äquenter exequar. Vale Vmet Patrone Summe et mi- Qu hi faue i Ampliffimae Dignitati Tuae pr Oxoniae 12 Martit1601 « jï et omni obfequio atquecultu Hochüetterus., m ilb us (0 LXXIV. (;x) te Excellcnnfïime acSumme Vir 3I i id Edeundum ad Te tandem eft, Domiae et 6; 1 r Patrone aeftumatiffime, poftquam et pa- triae meae meisqueymihi denique ipfi fum red- f« di- BIBLIOTHECAE 267 b. dltUS t nequeemm Imeus efi'e iure hactenus vi- T- deri poteram, ob varias amicorum interpella- m— tiones longiorumque itinerum diuerfà incom- Jie moda, quae non nifi dierum aliquotin optatam m quietemfolitudinemque mpend:o difpelli pot. erant. j* Dum ergo fentio, ad me redeo ipíe, fcribendum plane ad Te fuit, tum quod leuicu- lt« lam fcriptionem noftram et amares et iniurige- )o n res, tum, quod antiqua in Te pietas mea hoc, 1bl' quidquid eft fanctioris obferuantiae , exigere t videretur, Caeterum ex quo ab Inclyta multo- mlu que m1h1 nomine chamfïïma Tua domo diíces- fi, Norimbergam repetii, inque ea Nobiliff. in- primis Iac. Guil, Imhofium fàlutaui, dignum certe virum ob eximiam,vt nofti, eruditionem, etquae comes huius effe folet, inirificam hu- $, manitatem, quem fauore omni adfeQtuque complectamini : Anguflae Vindelicorum prae- ter Publicam Ill. Reipubl. Bibliothecam, cui Georg, Fridericus Magnus, Annaeani fimul Gymnafii Re&or prae eft, et quae ob infignem ed Graecorum Míc. optimorum copiam iam vltra P iet- feculum literato orbi ignotuit, priuatam quo- d que 268 APCANA — que illam luüram, | ci—uam ab B. parente Thöd-,» ( philo, Gabriel Spizelius ad patriumin Ecclefia us Diaconatum nupere vocatus haereditario iure Qu accepit, - Dolui, quum tota Clariff. Welfchio Die relicta maximi vaftiffümique ingenii monu- &« menta cernerem, abfoluta partim, partim affe- Iel cta, | Vtinameffet,qui Literariam "Turcarum fer Hiftoriam. ad prelum iam paratam ac Cofmo BCJ III, M. E. Duci. infcriptam, infigni literatorum MR beneficieeuulgaret: Dici enim nequit, quan- d to me opere vel folainfpe&tio eius aliorumque f operum deledtauerit, . Poffidet quoque Mat- T thias Fridericus Bekius, amicus nofter, cuius in Actis mentionem factam effe memini,vitam G. qu tl H. Welfíchii, quam ipfe fermone Avabico, am quem optime didicerat, ante obitum defcripfit. Alialubens praetereo, quia rectiffime ifta o- mnianofti, Literarum Princeps atque Antiftes be longe Clariffimus. Vlmae etiamnoftrum Ve- d ^W| ielium laeti compellauimus, qui tam. etfi Ven. Spenerum maxime amet;optare tamen fe dixit, vt tam benignam pro- Bóhmio fententiam in cclefia Chri- ;mbligum non emififfet,vir alias de.E BIBLiOTHFCAE 269 "etsast IO- fa Chn[h hterlsque elegantioribus optlme meri- tus. Necenimcapere poffunt Zelotae noftri, ue qui, fiat quod vir piffimus legiffe (s&Bohmium Juo neget,ettamen non nifibene de illo pronunci- l et. Tandem et de me lubenter aliquid adde- f rem,nifi hactenus a publico confülto abftinuif- 1m fem, nec ferenifi apud CariffimumParentem in no Bebenhufano, cui praeeft, Monafterio otio m meo indulfiffem. . Quare alias fuper his literas Afl ad Te exarabo, vbi valere Tecum Tuis quam Jue rectiffime abs Te intellexero. Is enim in Te Üt- 'Tuosque amor meus adfectusque eft, vt vix j quieto mihi effe liceat, nifide rebus vefïns cer- 16. Ita valein Domino et me tior vsque reddar. n amare perge Yit Tuum, Viret Patrone Summe |0* Bebenhufae X X Iulu (les clo IoCLXXXXL u 'ef) omiicultuatqueobfequio - ï ll M Andream Adamum Hoch- j y ftetteruri. lia j ALEXII 276 ARCANA II . - fe ALE XII PRAETORII de ZELVS ! n ANTI MAIORISTICVS * Yi Die Zwólffte Predigt Wi uber den 22. Pfalm Dauids: Dich will 1ch di preifeninder - - - Hertzfoll ewxghch A leben. da He wir aber weiter kommen, vnd fägen, gh worzu Chriftus nutze fey, müffen wiretwas fagen von denen, ie Chriftum vns wollea vn- nutze machen, vnd wollen ihn nur zueinem j| Re de halben Hedande furftellen Das thun die, die da lehren vnd fchreiben, d4/s die guten. Werck nó- W W zbig /md zur Seeligkeis. N'ie wir vns dareinrich- bo tenfollen, wollen wir fagen aus Gottes Wort fo. E Denn wenn wirlange fagen, worzu Chriftus nu- fie zeift, muffen wir dagegen auch wiffen, wie wir fo denIrrthum wiederlegen follen, die Chriftum bei vntuchtig machen wollen, wie iezund aber ei- nerauff die Bahn kómmt, als ein Doctor der dl ER Schrifft, (Georg Major D. et Profeffor Viteber- TT ge/t) welches Schriffen in diefem Mittel Íeyn, I« 3 Cotfer [6s Se8. L. $ XIIL BIBL'IOTHECAE; 2l — ;izeyn, ynd ohn Zweiffel etliche gbfundcn Y v ere den, diefie ibnen werdenlaffen im Hertzen ge- fallen. . Vmb deswillen, dafs fie nicht billige - Vrfach haben, fich zufreuen, wollen wir fagen, n was dauon zu haltenfey, wenn man furgiebt; i dafs gute. Werck nóthig, feyn zur Seeligkeit, xich Alfo fprichter: Bófe Werck verdammen,denn: — da Paulus 1 Cor.5. Gal. s, einlang Regifter von. M groffenSunden vndLaftern erzehlet hat,fpricht (s er, dafs die dathun die Werck desFleifches,das V1 Reich Gottes nicht ererben werden, Weil am denn bófe Werck verdammen, mulfen gute die 1. Werckzur Seeligkeit nóthig feyn.Das ift falfch. Wenn einerfchon faget, wenn die Apoftel von d hRa ort. bofen VVercken reden, vnd die Leute warnen, fo gedencken fie der guten V Verck, darum find u fienothig zur Seeligkeit. Darauff fagen wir al- vit ío: VVenndie Apoftel der guten VVerck ne- um ben denbofen gedencken, thün fie es darum, ü daís man fich der guten befleiffigenfoll. Dafs det manaber willfagen ; bofe V Verck verdammen, T darum dienen gute zur Seeligkeit, dasi(t vn- jd yh recht. VVirfmd vngleich geneigt zubofen vnd guten 27* ARCANK Ti guten V V ercken Zum bófen find wir MCIH'CI', aber dasgute zu chun, da find wir arm; drum Che konnen wir nichts verdienen, vnd ift d1e Rede Wer vnrecht, dafs gute VVerck zur Seeligkeit nutze fOlt vndnóthigfeyn. Vridift vnrecht, dafs man vris Tit "Fheologen will weifen zu den Iuriften, die fol- gel len fagen, was wir follen lehren vnd fclireiben, den Alfofaget der Mann :-in iure eft firmiffimum fey argümentüm.. Es gilt nicht; quando contraria non fünt pariterintegra, es giebts ihm kein Iu- af rifte £u, darim auch kein Theologus. Drum AUg ift es nichts, dafs gute VVerckzur Seeligkeit Ün dienen. Ia weni wir fie vollkommen thunkón- W; ten, weiles aberfelilet, fo fehlet es auch,, dafs Tüic fie nutze foyn zur Seehgkext Das ift die erfte Wi 1 — Lug.en We 21 Spricht er alfö :-dás ift van hochfïer len wal?, dà mán von guten VVercken alfo fagt legl Pfui, ifbdas deiti Troft.Es folte dir ein Abfcheu 6u feyri, dafsdu dich furfeheft, VVenn ich vvolte en alfo fprechen, vvenn ichkiime zu einém Pfucl, AUg dareineiter vváre gefallen, vvenn ich vvolte fol t fagens- Ey ich vvill auch hinein, das ift meini fpm "Troft, BIBLIOTHECAE, T qef,' Troft, daís etliche Männerïiïz-l'd drinnenertrun- um cken. Ein Narriftdas. Vndalfoiít es vnrecht, ede wennmaníagts dasift vnfer Troft, da man al- iC Ío redet von guten Wercken. Wie dünchteuch |VIts mit dem Troft? Kónt ibnauch der Teuffel ür- fol gergeben ausder Hóllen? Zum Hencker mit beno demTroft,es foll einem Chriften eine Abícheu uf Íeyn, ; jria Das3.dasder Mannf ïxrgiebt,dafä erfpricht ]u* dafs gute Werck nóthig feyn zur Seeligkeit,hat utri Auguftinus gefagt;drum iftes wahr; vnd zeucht keit Oerteran, daes ftehen foll. Daraufffüge ich mit tOn Wahrheit, dafs ich das in meinem Auguftino dufs nicht finde,hat ereinen befondern,fo hat michs ille Wunder. Alfoíàget Auguftinus, dafs gute Wercknutze find, vnd das hat Chriftus befoh- flet len. Aber dafs er folle gefagt haben an dem al- ag legirten Orte, vnd fonften mit den VVorten: hell Gute VVercke find nóthig zur Seeligkeit, dasift olle erftuncken vnd erlogen, Vndan dem Ort redet U : Auguflinus nicht von dem, dafs gute VVerck olte folten was verdienen an der Seeligkeit, denner Yi fpricht : bona opera funt neceffaria credenti« 9 anæ bus, ARCANA 274 d ii bus,erfàgt m.cht, adfalutem. Daer fagt bo* EK W na operafünt neceffaria credentibus,meinet ers alfo,. dafs man nicht follden Glauben auff der Zunge führen, wie iézt .gefchicht, vnd führen Y ihn nichtin Hertzen, wie manieztfügt: Oich Se thue, wasich wolle, es iftreclitz Dawieder fa. l get Auguftinus : Der Glaube foll nicht allein fi auffder Zunge fchweben, fondern im Hertzen; L damit man Chriftüm annimmt. Soiftnun das Ye die erfte Antwort, dafs esnicht wahr ift Vf Darnach geben wir die Antwort: vnd wenn te esgleich wahr wáre, dafs es Auguftinus fagte; h wáreesdarum recht? Sollen wir nicht Gottes L Worthóren? Auguftinusbefchleuft feine Bü- cher mit den Wortenz Ich bitteiederman; der meine Bücher liefet, fo er was findet in meinen ilg g f Büchern, das wieder Gottes Wort ift, foll ers hu nichtlaffen gelten, denn die Schrifft follallein gelten. Habe ich aber was gefagt, das der ul Schrifft gemáfs ift Ío laffe man es ftehen, dar- 3 üj um daís es Grund hat in der Schrifft. Drum e thut er wieder Auguftinum, weil er aus demy te das er foll gdaget haben,einenKezerifchen Ar- N ücul : i BIBLIOTHE*CAE 27 It RPE Od ticul f ürhált. Daes ToHe kommen zumh efferi, I$ wie würde fichserfinden? kf Da will erzurSachen greiffen, vas das fey, e wenumanÍaget? gute Werck feyn nóthig zur h ! Seeligkeit. Den Articul habendieSophiften zu Louen gefezt vnd vertheidiget: Gute Werck j find nóthigzur Seeligkeit, dasift, fie verdienen ln, as auch etwas a der Secligkeit, Diefen Articul vervirfitder Mann, aber die VVort behált er, vnd villesy ertheidigen, dafses wahir fey : Gu- n O wié $ te VVerck feyn nóthig zur Seeligkeit. ;i Taümret fich der Leue; er mufs zu fchanden d werden u- ! Nunfagter: Einem Chrift, der da vill Fee— er lig werden,feyn gute VVerck nóthig,drum feyn z | Is fie nóthig zur Seeligkeit. Sed hoc non eft ve- n yum.Es ift eben fo vielals verin ich (1gte,venn r viner Haber hauét, muf$ er Tranck haben viid et Speife haben, drum mufs er SpeifS vhd"Tranck [* darzu haben, er han nicht hauen, és müfs vm a eineKdnne Bierftrelhen. VVenn eitieral(o redes i te;vürde nicht iedefiman fügen : Ef iftein Narr? ru- N Qch foll Ruanes in die Kirche brin f gen, Es hei- jl $2 fet E ARCANA 376 Gd fet: plus eftin conclufione, quam in 1 praemif- ben fis. Darum iftesfehr vbelgeredet; EinChritt fa. mufsgute VVercke haben, darum mufs er fie fpti haben zur Seeligkeit, dazu feyn fie nóthig. C Nun yohlan, die Rede if vnrecht, vnd dafs für fienicht folle gedultet werden, haben gewar- N net, Chriftus, die Propheten vnd Apoftel, Vnd esift nicht vahr, dafs gute VVerck nóthig feyn Gef konr zur Seeligkeit, vnd kan nicht vvahrféyn ; denn Vie| vvenn fie nóthig vváren zur Seeligkeit, fo vvür- Nun t den fie etvvas verdienen zur Seeligkeit, dís habenes die Propheten vnd Apoftel vervvor£- fen. AlfofagtPaulus Eph.2. AusGnaden feyd ditn ihr feelig worden, durch denGlauben, ,vnd dat- felbigenichtauseuch. |Die VVort: Nichbt aus WW lern eucb.. habenfo vielin fich: vnfere VVerck hel£- v fennicht dazu, wenn man will reden, wie die VO Seeligkeitzu erlangen ift. Rom. 3. fpnchtPau— hii lusalfo: VVir halten,c dafs der Menfch gerecht werde, ohn des Gefetzes VVerck, alleine durch NOLD Fing| denGlauben, Dasdeutet der Mannalío, Ia wir werden gerecht durch den Glauben, ohne die Gnx N VVerck des Gefetzes, wean vir die VVerckdes Gefe- BIBLIOTHECAE. 27? — ? Gefetzes fchon als vollkómmlich erfüllet ha- »mif ben. Das follPauli Meinung feyn, aber es ift hrill falfch vnd vnrecht. Pauluslegtesaus, vnd erie ! fpricht Rom. 4. Ift Abraham durch die VVer- ckegerecht, fo hat er wohl Ruhm, aber nicht df f ü:r GOtts : ] Val Vnd Soheiffet nun das gerecht werden ohne des Gefetzes VVerck,dafs die VVerck,die vir thun, : [cyn dentt kónnen Ruhm haben, wenn vir vollen reden, xie man die Seeligkeiterlaugt. Chrifto gehó- yvur ï ret dieEhrealleine, der hat es allein verdienet, Nud dàfsalle,die anihn glàgben, durch fein Ver- vort ä dienft (celig werden. fejd Es ift eingroffer Vnterfcheid zvifchen den d- VVerckGattes, dem Verdienft Chrifti vnd vn7 T helf iern VVercken, Dasift Gottes V Verck, dafs wir vm Chrifti willen der , Sónden lofs vnd feelig e die werden, Vnfere VVercke helffen nichts/fie die- pau nennichts dazu. . Aus Gnaden feyd ihr feelig echt woiden vnd nicht auseuch: wenn wir das ge- urch ringftefollen dazuthun, fo wáre Gnade nicht ivir Gnade, vie Paulus Rom. 4. fagr. o die einung der Schrifkt, dafs de » So«ifmm dasdie M 53 der dee 278 ARCANA der Gïaubean Chriftum allein feöiig mäche;,äiä ]l £uten Werck, die der Menfch thut, die tügen will nichts dazu, viefagt. Chriftus: Wennduwas vil den gutesthuft, folldielincke Hand nicht viflen, vras' die rechte gethan hat. :: Wie werden die — gebi Chriften fagen am Iüngften Tage? Gottvird vid vnfer Werck nicht vergeffer, "aber vir follen, vns nicht drauffverláffen, dafsvir méinen,wiv - dis] vollen dadurch feelig verdeg, — Wenn er fie ten, * virdrühmen am füngften"Fage, werdenfie ( f 2gen: O.Herr wenn.haben wir dich huün geng - Früc getchen vnd haben dich. gefpeifet? ode p dur« ! G a ftig, vnd haben dich geträ'ncïkba? AWenn.haben Wi wirdich einen Gaftgefchen vnd belierberget? Clr oder nackend vnd haben. dich bekleidet? Weun. 4 umt haben wir dich kranck oder gefangengeféhen, | cke vnd, find. zu dir kommen?: Sie werden nichts n wifen vollen von ihren guten Wercken. Wer fehn nun vill fcelig werden, mufs nichts wiffen von dafs feinen guten Wércken, dieergethan hat,fon- EICI'D dern fich állein des tróften, dafs Chriftus kom« keit menift,die Sünder feelig zü maáchen, i lHe flor - Alfo redet die Schrifft davon, vnd wer c;la Wi BIBLIOTHECAE 279 xrill Chritto die gebührliche Ehre geben, wer (lià 0 will laffen Gottes Zufage fefte bleiben, ,wer "ds vill gewifs feyn feinerSeeligkeit, der hatallein IN den Troft, dafs ibm Chriftus verdient hat Ver- die ^ gebung der Sünden vnd Seeligkeit, vir kónnen vnd dorffen nlchts dazu thun. id | len ] - Gleichwohl follen vir gute Wercke thun, Gott hat fie vebo— vili das hat andere Vr(àchen. fie ten, wir follen beweifen, dafs der Glaube recht-» f fchaffen fey. Denn wo ein guter Baum gute fig Früchte bringet, alío follein Chrift feinen UT Glauben mitiguten Früchten beweifen, dafs Xn wir anfhen vns für Sünden zu hüten vnd ein e? Chrifttich Leben führen XWiriollen esdar- n umthun, daís wir vns befleiffen guter VVer- cke,auffdafs die Vnchriften nicht Vrfach neh- en hts ien,.vhns in vnfern fündlichen Leben Gott zu [et fchmáben vnd zu láftern. Es ift wohl recht jon dafs man gute Wercke thue, das hat viel Vr- ofjs (achen, aber nicht, dafs fie dienen zur Seclig- keit Diefe. Ehre follhaben Chriftus, der Ia ift ein Menfch gebohrn, am Creutz ge- ftorben VVir follen gute VVercke . thun, uda daís il | 54 a & 286 ARCANA Qdaf?: vvirGottalío dancken fir die groffeVVohl- MT d that, die er vns bevviefen hatin feinem Sohne, dener vnsgefchenckethat, vnd fonften für an- jl dere VVohlthaten. VVirfollen gutes thun, da- MUET EE li mit vvir dem. Nechften dienen vnd niemand d fchaden. VVir follen gutes thun,dafs iederman j gutes vonvns(àge, vnd niemand dürffe (àgen, di das bófe habe ich von dem gefehen, Ein Hauts- wirth foll nicht bey der Magd Íchlaffen, das (eya H bófe VVerck, VVir follen gute VVerck thun, b aber vver fie thut, dem kónnen fie nicht helffen al zur Seeligkeit, Es ift ein ander Vrfàch, darum f GottdieSünde vergiebt, das vvoll er thun vm h Chrifti vvillen, der fein Blut vérgoffen hat far d vnfer vnd der gantzen VVelt Sünde, So hat esnun die Meinung, das esnichtrecht li if; vvenn man vvill figen : Gute VVerck find N nóthig zurSeeligkeit. Die Apoftel Chrifti ha- fe benes vervvorffen, VVas fàgt Chriftus? Gort f hat feinen Sohn nicht gefand, dafz er die VVelt | d richte, fondern dafs die VVelt durch ihn feelig fe vverde, vveran ihn glaubet, der vvird nicht ge- d richtet, wer aber nicht glau betderiftfchonge- l rich- ää BfBLIOTHE C AE 28t ll fichtet, denn erglàubet nichtan den Nahmen D deseingebohrnen Sohnes Gottes. Ioh; 3. VVas NI ift dasanders geredet,denn fo viel? VVilt du fee- di lig werden,fo ift keiner,der dir dazu helffen kan, nd dennallein Chriftus der Sohn Gottes, den Gott a in die Welt gefandt hat, - Glàubeft du an ihn, tll daís ersalleinthut, 10 wirft du auch gerecht. ]ls Wie fàgt Petrus A&t. 4,. In keinem ahdern ift j Heil, iftauch kein ander Nahme den Menfchen un, gegeben,darinnen wir follen feelig werden,ohn fetl allein der Nahme Iefu von Nazareth. Wenn Jm nun guteWercknóthig wàáren zur Seeligkeit,fo vt hátten Chriftus vnd die Propheten müffen an- ful' ders lehren, Darum iftdas der Grund, darauff vnfer See- eht ligkeit ftehet,dafses Chrlüus verdienet hat,der (üd Sohn Gottes, da er ift Menfch worden, das Ge- i fetz erfüllet vnd den Tod gelitten, vnd auffer- Ott ftanden, vnd was wir bófes gethan haben, hat er lt dem Vater abgebeten vnd Abtrag gethan mit lig feinenLeiden. Weilerdas gethan hat,fo ifter d- dergnugfimeHeiland. Aberdieguten Werck gC helffen nicht zur Seeligkeit. Warüm fie aberzu h thun feyn, habt ihr gehóret Die 282 AR CANA "Die Mánner Gottes, Mart. Lutherum vnd K ?hlhppum, quorum in Ecclefia inter bonos fen erit memoria bona et aeterna; ärefe fezet er UT fle hinten. Wie fpricht er?. Reuerendus vir Lu- M therus lehret alío.2 VVarum macht ihrs an- vl ders? Esftundzu ihren Zeiten eben alío, aber VIX das haben fie. nicht gelehret, dafs fie nóthig get G feyn zur Seeligkeit. . Drüm thun:die wieder die Schrifft, die.da. auf. die Bahne bringen, vnd Tg wollenes verrheidlgen daís gute VVercke n* G0 thig feyn zur Seeligkeit, foes doch nicht wahr iftvnd wieder Gottes VVort. Drum foll man lol fich f urfehem W MURU L ais - ii EM GR Go VV1$ fpr u,ht er? VVa—r W-ollen alfo lehi'en, lo dafswir wehren den. VV1ederteuffem vnd An» ge tinomern, die da fágen, man.móge thun, was REU E EEE ER DN NIRET T fh man wolle, einer wird wohl feelig, wennernur len glàubet. Dem zu vvehren vvollen vvir alfo 80 lehren, dafs fie nóthig feyn zurSeeligkeit. Das la heiffet den Feinden vvehren 3uff einer Seiten, Y vnd auf der andern gróffern Feinden die Fen- fter auffimachen. VVenn Vvir das folten leh- feh ren, pet ä — BKBMGT.H"E'C AF. 283 vid xen,fowale vniuLehie an&öth A- Si-ehl'eh- nos Yeti niehtsanders. . Das íchreiben die Sophi- te ften auch von Lóuen, daís gute VVerck nó» L thig find zur Seeligkeit. Drum foll man wehs dfi ren dem Pabft zu Rom, den VViedertàuffern, ber vnd den Antinomern. . Mann foll nicht (a- hig gen: Gute VVercke dienen zur Seeligkeit, xXdet denn daniit giebt man dem Pabft recht, man v machet Chriftum vnnütze, Da behüt vns o* Gott vnid feinSohnfür in Evigkeit, àht Alfo ftehet dieSache, drum feyd gewarnet, nail folieb euch ift euer Seeligkeit, dafs ihrGottes VVortlieb habt, vnd eucb fur denen hutet, die Gottes VVort verkehren, lehfageeuch, die fel l.eute feynfurwitzig, feheteuch wohlfur, Ich Mr gedenck an die VVort im -62 Pfilm.. . Mens ya3 fchen find doch ia nichts, grofe Leute fch- nur len auch, fie wáàgen weniger denn nichts, jlfo So viel ihr ift,; Wer fich- will auff groffo DI Leute veilaffen, was der Mann fchreibet, ( es ift ein. groffer Doctor, wie kan es dem en fehlen?. VVer dahin kómmt, der fchlep« d verloi pet Íchon die Schenchel vnd vvill EO ( 284 ARCANA renthun, Aberwarlich,kehret mannicht wie« f der vm,eswird einbófs Ende nehmen, vnd das ää W Vrtheil feyn, das der Herrfallet den Propheten Vae vobis paftoribus etdoctoribus, die ihr die h Heerde iein weidet vms Bauchs willen. Ez 34. Es wird folgen eine ernfte StraffeGottes,wo g inan nicht Buffe t.hutg Darumfeyd gewarnet. Sprecht nichralfo: Ey ä folte es der Mann nicht auch verfiehen? O der 6 Teuffel kan die weifen, wenn man nichtlebet in V Gottesfürcht, blind machen,dafs mancher ver- le Ia er hat verge(ïcn, waser zieffet der Biebel. at gelehret, erhat vergeffen, vvas er fclbft V hatgelehret, Für 3 lahren fchrieb er; Es b ift vnrecht, dafs gute Werck helffep zur Seelig- keit; nun er bcut er fich;er wolle beweifendafs eute Werck nicht vnnóthig würen zur Seclig- keit. Nun felber erdreim mit Halfs vnd KOPH" d Vnd man fehe zu, wirdman ihm nicht wehren; di er wird weiter kommen;Wie fchreibter iezt i K artequen-Buch? So fprichter z Chriftus vnd hg !ie Apoftel hengen die guten VVerck a Glau- lh be" dafs man móge dencken ; Gute V Vercke find lk BIBLIOTHECAE 285 ]« ]as findnóthig zur Seeligkeit. VVas meinft du das werdenwird? Haterdie VVort der Sophifter s dit werlebt, vber ein Iahr wird er ihre Meinung haben. F1, Nun, wir machen es zulang, wir meinen es LU gut,feheteuch wohl für, esift kein Menfch, es kanihm fehlen, weife Leuthe fehlen auch. Hj Drum feze ein ieder fein Hertze drauff, dafs er ]er Gottes VVort für Augen haben, bey dem bleibe n vnd halte das im Leben vnd Sterben,dafs wir al- ?i lein feelie yverden, durch. das Verdienft Chri- set fti, vverfich des tróftet vnd glàubet dem, der Mi vvird bey GottGnade finden vnd das evvige Le- Es ä ben. Indem Troft erhalt vns Gott alle. Ameén ig Nota n Eshat der Herr M. Alexius Praerorma, dztua 5 mahl, als er diefe Predigt gethan, auch etliche r deutfíche Reim gemacht, vnd etliche argument eth dran gehengt,damit er die vngegründete Leh- i re, dafsgute V Verck folten nóthig feyn zur See- rnd ligkeit, vviederlegt hat, die hat er feinem colle- u gae vad diacono damahls Herr. VVolffzan « 'X€ Behmen geíchrieben zugcfchwket, diefelbeu jid Vk.i]. 286 ARCANA " r ä vveil ich fie abzufchreiben bekommen, habe ich fie auchi vvollen alsbald nach diefer Predigt V fetzen, vnd lauten vvie folget ; *W1edei die vngegrundete vndreuffhü:hc Z Propofition ; Gute V Verck find nóthig zur Seehgkelt L Anno 156r. anuarii 16 die. N HilffGott du treuer Schirm vnd Hort VVie gar feind ift doch ftets dein VVort Der Satan vnd die fchnóde VVelt Darum fie ihr macht Gut vndGeld D Kunft, Fleifs;Muh vnd all Liftanvvendt, 'V Damitdierecht Lehrvverd gefchàándt, VVie man denn hàrt, dafs auff der Bahn Y Iezund auffs neu ein Teuffels Mann 'Vw VVelcher zuuor gar rechit. gelehrt, ln Vnd Gottes VVortgehalten vverth Y N Gargreulich vnd erfchbrecklich zvvat Antaften darffdes Glaubens Lahr G W Vndfrey fo vnuerfíchàmet feyn Vndfprechen: .dafs der Glaub allein ln Den Menfchen garnicht mache frorirà y VVonicht das V Vercl; dazu auchkomnu | là, ex BIBLIOTHECAE, 187 be la, er darff fchlieffen, arguiren, or VVieihníein Logicus thut fuhren DerSatan, dafs gut VVerck gemeiri Zur Seeligkeit vonnóthen feyn. Aber vvasfolchen Punct betrifft, Lehrt vnsklar Gottes VVort vnd Schrifit, Dafs nichtsim Himmel vnd auf Erd Sogut, vollkommen; theur vnd werth Heilig, rein vnd vnftráfflich fey, VVelchsvns von Sunden machet frey, Dennlefus Chriftus Gottes Sohn Durch fein Marter vnd VVunden froi, VVelcherdann zur Gerechtigkeit: Von vns Dichts anders, auch kein Zeit. VVillhaben, denn dafs vvir genmiein ]Im Glaubenihm ergeben feyn,: Vnd vns auf ihn verlaffen feft ; So tnacht er vns. gereaht auffs befï ) Giebt vns dazu den Hellgen Geift, VVelcher vnsrecht zuleben vveift In diefer V Velt, damit vvirauch VVie ift der rechten Chrifleu Brduch, Deg ü 288 ARCANA DenGlauben mit der Frucht bevvahre, W. Vridleuchten laffen Gott zu Ehre, Viid Vnc Vnd vnferm Nechftenauch zugut, VVelcher hierinnenthóren thut, Die ÍnS Vnd diefe Propofition ; Der Glaub allein gerecht macht fchon, Ày Hil Vnvvandelbar im Hertznnicht hált,. — $ol Der ift verführt vnd fchon gefállt Láftert vnd fchàndet greulich ie We De Des Herren Chrifti Marter bie, Achlieber Gott vvoift ein Mann, Dat W Vnd Menfch gebohrn auff Erd, der kan A DenRuhm vnd Titul führen recht Dafs er fey das Lamm Gottes fchlecht, | Aü hr VVelchstrágtdie Sànd der VVeltgemein?** Àu Daraus denn vvarlich klar ift fein Di VVas 03 Ti y€ Zdrgumenzum meur. inuitliffrmum Vn Quicquid non fimul, fomel ez pevfiéle zollit peccata munds nil facit adiuflitiam [alutis aetevnae opera etiam opti- eua uon tollunt C?'c. Evgo DenKnozen wivd miv Maiov, ia dev HolIen Pfovsen woblun- doluirtundunvefutirt laffen. BIBLIOTHECAE 289 VVasnicht all Sünd zugleich hinnimmt, Vüdtrágt, demfelben garnicht ziemt, Vnd zuzufchreiben ift kein Zeit, Dieeinig vvar Gerechtigkeit ä InSumma vveleher vvill auff Erd Auch feine beften V Verck ío vverth Halten, dafs fie ihm auch ein Zeit Solln dienen zur Gerechtigkeit, Welch gillt vorGott, der will felbs feyn Der Sundnaver vnd L ammelein. DannC hnüus die Sánd?* aller Wel Wie die zugleich werden erzehl Zuíamm gebunden vnd gelegt, Aufffeinem eigen Rücken trágt. Er will warlioh laffn keine Stund Auffknüpfen hie die Bürd der Sünd, ï Die ihim der Vater auff den Hals /4$ Geleget hat zugleich des Falls, "Trotz einen auch, der íey fo bóís, 4f Vndfie mir von einander lófs, * Weil a tinasHM x Fuum peceatum /zne altevo tal/: nequit gt . Ergo opeva peccata. tollere, et fuffificave neque- L unt, ARCANA 298 . tsf W Weilohn d1e ander keinenicht Vr Gebüftkan werden vnd gefchlicht; Wiltu darüber zu Boden gahu, Vc Di So magftu fein Bürd greiften an, Ich rath dir aber iezt dasbeft, - Dafs du fieihm beyfammen láft. Wir üu aber die kleinft dauon H D Nehmen, vnd durch des 'Teuffels wohti L Ein neuerChriftus wollen feyn, W Vndfie tragei durch Wercke dein, Y So wird fie dir ein folche Laft Vnd fchwer werden, welche fofaft : Dich drücken vnd befchweren witd,. Dafsdu wirft in die Hóll geführt. O wiegarfroh der Satan ift Wenner merckt eirnen Meníchri ein Fr 1&, Dener von lefüu Chrifti Rock - Vnd Schulter heben kan rmit "Tück. YWeil Chrifti Reich vnd Opffer fron, Wiie E(aias fagt dauon, Allein auff feiner Schulter ift, Einieder rechter frommer Chrift Verflehet vnd vernimmet fein. —-—p - ^ 0 pR RC J bBoLEJ C h- C Was ais i ii BIBLIOTHEC AE 29t W/as ich durch Chrifti Schulter mein Vnd weil der fal(che Heuchler fpricht, Vondem ich droben dich bericht, Dafs Auguftinus felbften klar Beyfallen folle feiner Lahr, So willich dirfchlechts wiederum Hie zeigen das Contrarium Denner mit hellen Worten fagt, Wenn man fein Predigten drum fragt, Weildich Gottzum Menfchen gemacht, Vnd du felbft durch dein Thun vnd Tracht Dich machft gerecht, fo imachftu ie Auchetwas beffers, fag ich hie, Denn Gott felbeft, das kan. nicht feyn, Dalís du fundhafftig Menfch vnrein Etwas kónft beffers machen werth, Denn Gott felber auf diefer Erd, Drum fchleuft ichsfein vnd feihghch Dafs gar niemand gerecht kan fich. €Machen, wie Auguftinus fein An viel Oertern der Schrifften fein Gar meiflerlich allein die Gnad Die vns allen hilfft von AdamsSqhad | d2 Ohn L ARCANA 292 In( Ohn vnfer Verdlen& ruhmet klar, W Vnd mitgar Íchónen Worten zwar De 'Treibet des Glaubens Gerechtigkeit. - Vn« Damitdein Lügeri-Maul gar weit Vn Fehlet, dafS der heilige Mann Di Solt feinem Írthum auch beftahn Be Drum mag der felefam Abendtheur ldl Vnd Doctor Maior vngeheur Ve Auffs Maul vnd Pfauen-Feder eben M Hinfirder beffer Achtung geben hn Ich'hab abergrofs Sorg dabey, K Dafs ihm gefchnitten worden fey * D EinFeder vondes Pabftes Schiaàr, Vnddas féin Augen durch den Staar h Des Mannes fo verblendet feyn Dafs er hergeiffert lo vnrein Y DieDing, welche auch für vnd für Gewefer ihm inder Natur, XWie denndesgantzen Pabfthums Lahr X Allein red von den Dingen zwar, ;]DJ VVelch gaf vnmóglich, vnd nie um x Sufpicor covruprum vffe. munevibus. BIBLIOTHECAE 293 ] In Gottes VVort befunden hie. VVem nunliebift fzin Seeli gkeit, - Der foll den Minor fliehen weit, Vndbey dem Catecliifmo bleibn Vndin fein Hertze fefte fchreibn Die VVort des Glaubens, daerfein Bekennt mitallen Chriftn gemein: : ich glàub die Vergebung der Sünd Verdienefie gar keine Stund, * Denn das welches vergeben ift Auanad verdlent wird keine Frift, Kómmtnun einer, fchreibet vnd fpricht, Der Glaubthut es alleme nicht, DerVerck dabey auch mütfe nfeyn, Alsdenn du wirft erft recht gar * ï Demhkónnen meiflerlich begegn, Vndihn auch balde wiederlegn All Argumentz vnd fprechen recht: VVas nicht im VVort Vergebung fchlecht Der Sünden if begriften mit, Das lafs ichzuvnd glàub dirs mit, Ein T ï". ;ï 3 Credeve ez meveri funt contraria ez diuevfa 294. AR CANA Einlauter Narr ich müfte feyn, K Y VVenn ich auch fchon kónt kein Latem, W Is auch kein Buchftaben, daf$ ich Hierinnen folte hóren dich Di Ve Vnddir gláuben, vnd folgen noch Inden Dingen, welche feyn doch D $o Stracks wieder Gottes VVort fo klar, Dennbeydes ia nicht kan feyn wahr, Im D Nehmlich, dafs die Sünd werd vergebn; Yr Vndauch durch eigen VVerck daarn,ebm Gebift vnd abgeïegct jé, Das wàr ia doch erfahren nie. Bey diefer Einfalt du nur bleib, : Mcein frommer Chrift, Go« geb wasfchwä Der Maior, Mmor Mmlmus, Gotts VVort behàlt das hàchfteTus. Inallem Vnterfchied der Lehr : Der ewig Gott erhalt fein Ehr, N Vnd wohn bey vns in vnferm Lanä Vndanders vvo, vnd vvehr dem Tanci Vnd vnueríchámten Lügen-Maul. Vnd feinm bófen Gefchvvátz gar faul ï Mach auchihnin feinr Klugheit grofs, AV) BIBLIOTHECAE 29$ Zu Schanden vnd zum ï*ïanrenblafs9 VViedannfchon anhebt zugeftehn,. VVirfollen aber vvohl zufehn, Dafs vvir nicht rmt Vndanckbarkelt Verhefen diefe Gnaden-Zen; Des Euangelii fo klar, Sondern dafs vvir nur immerdar ImGlauben vvohl gerüftet feyu, Derdurch die VVerck ift chátig fein,. Vnd vnfer Leben alfo f ührn, VVierechten Chriften vvill gebührn Das hcïfï'vns Gott durch, Iefüm Chrift, Der feiner Kirchen ,Schutz-Hen ift AMEN : Àrgarnentum meum ex Eauïo Phil.3, contra MAIOREM Stercusnon luf*üficaa Opera, etiam optima, ad iuftitiam üdex rclata funt ftercus, tefte P&ulo Ergo non iuftificant. Argumentum contra cundemy ex Auguftini TA di- 2 ARCANA 296 dicto z luftificare impium, maïus e& o- pus, quam creare coelum et terram, Facere maius Opüs, quam creare coelum et tex- ram, folius eft Dei omnipotentis, luftificare impium eft tale opus. Q Ergo folius Dei ett. €0) Qu ui praefumitfe iuftificari opembus, praefu- ho mit fe poffe facere opus maius creatione coeli ét terrae, MAIOR haee pracfumu Ex go, v Pulchre autem et erudite quldemAuguHmus, — Iuftificationem impii dicit opus maius creatio- ne coeli etterrae, quia in creatione totius mun- dinon requiritur pzffio, mors et fànguis Chri- fti, aeque atque in redemtione generis huüma- ( ni, Sanguis autem Chrifti maior etpraeftanti- ;ä or eft mundisi mnumerls n Ex hisDn. Wolfïgangc collige , quanta - au. ï daciaet impietas MAIORISf t,volentis opus Ü humanum per fe imperfectum, et non nifi a [ cum placens, aequiparare fanguini Chrifti. , Argu- s BïBLïOTHF CAE 29 1o. Awumentum meüm contra M AIOREM eum effe crudelioremeet peiorem Ecclefiae g. Chriftihoflem,quam fit Turca, imo ümplþ citer a Satana oriundum: vasquxs non folamn opeser vitam, fed finul COI'PUS et aánimam nobis CHPCI'C, et in a4etere fü- H num exilium deportare ac occidere conatur, one hoftiseft crudelior Turca: MAIOR hocper dogma fuum de necemtatc ' operum ad falutem, facere conatur et audet Ergo IUS, — 10* Sectio III r uf« PRQ)OEMIVM Ill* ld« j Vantum fplendons et dignitatis libri füb primis artis typographicae incunabulis tl« ] unpreffi B Bibliothecis afferant, tot eruditiff- morum hec in doctri jnae genere virorum vo- dU« Nolo iam extrà ces et fententiae confirmant, püS oleaset carceres' mihi praefinitos vagari, et nil fcriptores, qui de artis huius praeftantiffimae, (f eiusque primis inuentoribus , emendatoribus, jisque tandem, qui eam ad decus illud et nito- P T5 rém, ARCANA 898 rem, qua iam iupenebxc, euexerunt, prohxms Lib exponere, qmbus prodignitate laudandis, prae- libr ter alios iam operam fuam. ad,dlxemng BVR-. CARDVS. GOTTHELFE. SERVVIVS 1) et VALENT. ERN. LOESCHERVS, 2) viri, V- ti dealiiseruditionis partibus, ita et de hifto» ziaequoque litezariae incrementis,iamdiu im- ï: mortaliter promeriti. Illud tamenapraefenti NT inftituto alienum haud'exiftimo, vt libros ali- iU quot füb Saeculi poft C, N. XV. fine, etartisime d primendi exordiis,exfcriptos recenferemyillud k modo vehementer dolens, quod, mihi poft tot montium intercapedines latitanti, viri diligen- tiffimi,MICHAEL. MAI'FTAIRE;annales Ty- pographicos ad manus habere;non licuerit, En! igitur venerandae antiquitatis pignora et xeli^ quias, quibus haec Noftra gaudet, céu E ANNALIVM TYPOGRAPHLI- CORVM SPECIMEN. Anno MCCCLXVI. ais at G r al a M Falfo huc quid'am referunt? Lo.de'Tambaco P PASPNINUR LI- 1 ) iu [ntród. i Notir. Rei Litevaviae Cap. XI mtegz' 2) in Stromat. Se. F IT.ez Setf. XI. ts ibEti zi ais BIBL!O YHECAE 299 Xj lerum déc wnfolatlone Y heok)gm:a, in'cuius KC« hþm fine haec ïeguntuæ 4 TR Exphcw liber de eonfolatione thcolegle per )et ^ fratrém Iohannem de Tambaco otrdinis pre- lV* dicator. prouincie theuthonie facre Theo- iflo k*)«ræ Profefforem ænfummams. Anno-dni n M. CCCLXVI in dle Ambrofii.. fent Sed füpra laudati duo viri eruditiffimi rectiffi- ) ah' me iudicarunt, annum, vel defcriptionis , vel IIüe elaborati ab auctore libri , effe intelligendum. llud Idem fentiendum de libro, qui ica inferibitur : ! tot Galenfis fümma collationum alio nomine g fiue cemmumïoqmum vocitata, dogmatum Ty« ä varios microcofii gradus ac. flatus refpi- .E cientium , complexiua, artificialitee. efagi- iells ata, legis gratise anno 128]. finit feliciter. | Et huc quoque nifi me omnia fallunt, perti- net fequensliber: Repertorium vocabulo- d j yumexquifitorum oratoriae Poefeos et-Hi- ftorlarum cum fideli narratione earum re- - rum ; quae arabiguitatem ex- huiusmodi xco "n vocabulis accipiunt, pez' quod.fere omnes Qecultae, et difficultates; et fübtilitates , in ;*: üumæ ARCANA $c0 n ia ftudiis humanitatis: facile iuxta alphabeti T qe ordinem inuenientur Editum a doctis- itny fimo literarum amatore Magiftro Conrado Turicenfis Ecclefie Cantore et completus a.Domini MCCLXXIII invigilia affum- füb tionis beatae Mariae .Vir gmxs mdx&mne rima:. drit füb fine hbmlcguntur hi verficuh i a Vnde liber venerit prefens, fi forcarcqulras etT uidue noui referat, perlege, quid fequitur; Ter Bertoldusnitide hunc imprefferat in Bafilea ten Vtque adeat doctos, protinus ! ille iubet.- d 2 Ille quid abftrufüm fidiua poemata feruant . *ur * MM Exponit, Lector ingeniofe fcies: . pt Quid Lacium, Teucri dignum , quid Graecxa u geffit, ion Praeterea magnus quae videt Oceanus. inà Silibet interdum raris gaudere libellis, tOr Difperiam, fi non hic liber vnus erit, di MCCCCLXVI Biblia Aureacum fuis hiftoriis nec non exem- j 0[ plis V. atque N, Teftamenti i. e. manualis ac mtrodu&omus liber inbiblie hiftorias figuras- que BIBL[OTHECAE 39t beti que Vetel'lS ac noui Teftamenti peroptimus Aiss imprefï per Magiftr. Io. de Gruninger 4to- xdo MCCCCLXX etus Duranti Rationale diuinorum officierum, J« fub cuiusfine haec extant: Qne Anno à natiuitate dominica Mdleümo qua« dringentefimo feptuagefimo. Kal. vero Febru- ar, vndecimo libri prefentis colle&aneum, cui etrationale diuinorum titulus, Guntherus Zai- tUl ner, ex Reutlingen ciuis progenitus, vrbe au- tem cómnianens auguftenfi in medium cun- ctis legendam exarauit feliciter, non fcripto- ä rum arte, quam maiores noftri et quidem fa» | pzenufümlpw coluere, quae hodie literarum CH etiar ignauis, vt ita dicam relinquitur, verum longe alia imprefforia ícilicet, qua noftra vlti- ma dotata eft etas, quam et diuinam, quia erra- torum obuiatrix, omnium doctiffimorum Iu- dicio iufte appellauernn. MCCCCLXXI nm- Quidius de Arte Amandi et Remediis Amoris: gdc cum not, MSt, Aug. Vindel, per Gunth. Zai- ner fol. [dS* i M qUC 3e2 ARCANA MCCCCLXXIH H L Rayneri de Pdis Pantheologlae PA &H Nae.. rimb. fol, Finislibri haec habes Qu Annoanatiuitate Dm 1473. fexto Idus Aprik finita Deo /Iuuante perfectaque eft illa e- D i gregia fumma fratris Rayneride Pifis ordin, C0 praedicat, quae alio nomine Pantheologla qf. tota theologia haud ab re vocata eft per C induftriofos imprefforie artis Mgros loan- nem. Senfenfchmid de Egra et hcnncum Kefer de Moguntia Norinbergae ciues, Ti 'Th. Dornberg (*ompendmm theologxcac Ve- ritatis fol. : | E An. Manl. Seu. BoethuL de Confolatlone Phl- C lofophica fol. Norib.in textu latina alemannia- quelingua refertus actranslatus cum apparatu et expofitione Thomae de Aqumo MCCCCLXXIV Pifana Summa £,. "Thomafini de Fefrari& Qladrageümale Opus Col. perIo. Kolhoff. . Calderini Comigp, in Martialem Ven. Fr. BïBLäGTHECAE 305 Fr de Platea Bonon, de Reftitut. Vfux is et Ex- [Q« : communic, per 1o. Colhoff. Col füb cuius fine haec difticha reperiuntur: - ngæmïegæ, inpreffus dum ftabit in aere ca- ril vacter, Q« Dumnonlonga dies vel fera fata p*rcment. i, Condita perpetue non deerit fama Bafilee.. "ia Phidiacumhinc faperet Leonbardus ebur pe. Cedite chalcographi millefima veftra figura efl jlle Axchetipas fingit folus at ifte notas.. Jm i MCCCCLXXV. 'Th.de Aquino Opus Aureum fuper IV. Euang t Norimb, £ - Bernardi Clareuall. Sermones Mogunt f hi« Claufula hbm ita fonat : d À. nàatiuitatis Chrifti MCCCCLXXW dem— jtu ma quarta die menfis aprilis in nobili vrbe Maguncia non atramenti calamo cannaue fedartificiofa quadamad inuentione impri- imendi ac caracterizandi fermones hos. Bea- J ti bernardi abbatis clareuallenfis cuncti po- tenti annuente: Deó . Petrus Schoyffer. de gernsheim fuis confignando . [cuus feliciter M f coufummamt. LA 301 zilX .äi h ; *5 Sub MCCCCLXXVI . Clementis Conftitutiones f. ïn fine haec leguntur:- Ü lo ^o. falutis noftrae LXXVI. p M et CCCC VI. nonas may ingenio et induftria chhael Wensler non absque fumma arte et impri- ! mendi peritia completum eft hoc dignum : atque celebratiffimum opus Conftitutio- nutn Clementis V. iri inclica vrbe bafileenfi | quam non folum aeris clementia et fertili- tas agri,verum etiam impritnentium fub- | — tilitasreddit famatiffimam. lo Grizfch andxageümale Baf. £ Ambrofii Spirae Quadragefimale £. | « ; b Subexordiolibrihaecad funt lnclpthxadrageümale de Henbus Iäplentlae peroptimum editum et compdatum per e- Dre gregium facre theologie doctorem . Ma- grum Ambrofium fpiera taruifinum ordi- &i nis fratrum feruorum Sanctae .. Mariae ad DEI laudem et eius matris totiusque curiae hi fupernae. Affit engo prmcxpernrgp Maria 13eo, Que- BIBLIOTHECAE, 307 Sub fine vero fequentialegunturz: Qladragefimale de floribus fapientiae per- optimum per facre theologie profefforem IC, eximium fratrem Ambrofium de Spiera 'Taruifinum ordmxs feruorum fan&ae Ma- d "n yiae virginis intactae Chrifli lefü genetricis [ I gloriofíffimae eleganter editum ; et per ] Magiftrum Vendelinum de Spira alamane 10 tilí num in vrbe Venetiarum littetis eneis ime li preffum : finit feliciter anno domini mille- ib fimo quadringentefimo feptuagefimo i'exrö 1 die19. menfis Decembr, LXXVII Chronica Carthufienfis, quae fafciculus tetoe , porum dicitur Spirae £. ä Deeretalium L, V1 f. ia in fine haec adfunc? . Preffosfepe vides lector (tudiofe hbeïïbs, ä f Quos etiam gatides connutnerare tuis di Si fuerit nitidi terfifi dogmata digna ad Contineantet fit litera vera bona J 4 Difpeream nifi inuenias haec omnia iniftis rid Quos preffit Wenszlers ingeniofa manus, Infigne et celebratiffimug optis Bonifacii 0« üd £au ARCANA T 306 — &aui quod fextum Decretalium appellant In preclariffima vrbe Bafilienfi ingenio et arte Michaelis Wenszlers Impreffum glo- riofo fauente Deofüis confignando fcutis feliciter eft finitum anió domini feptuage- ERE ENININ OE TSPINENSUENINON I ER NIIMEN REU E EE EE EE fimo feptimo poft millefimum et quadrin« géntefimum quarto ydusDécembris. LXXVIIl Accxalolus in Ethicár Atiftotelis Florent. Finislibri hic eft: Donati Acciaioli Floreütini expofïtzo fuper libros ethicoruni Ariffotelis in niouam tra- ductionemTohannis Argyropyli Bizaritini fi- äl nit foeliciter. Impref(fuin Florentiae apud Sanctum lacobum dé RIPOII MCCCC LXXVIII CDXXPC Matth Farinatoris Morahtates f Lumem Animae. fol. In fine haec adfunt ; LiberLumen Aninie dictus fehcxter*exph- cit. Quipoftdiutinam occultationem diui- nà cooperante gracianon fine magnis labo- nbus ,:ä BIBHöTHECAha 267 : nt. ad laudem ommþote*ïitxs Deii tonusque et - triümphaütis eéclefie honorem et decorem lo- átque i maiorem frücturi 1päus militantis ILIS ;ïï cclefiae piorürmque filiorum fiiial viilitda W tem flagrieis cara&embus prisium i& lucem ï Jfls eftproductus annoque à natiuitáte Dómini iriillefimo quadrxügenteiïmo Íeptuagefimo i fióno quaita feria poft vdaltici funïma cum diligentia completüs: LXXX - "[h;de Àquino de Veritate Fidei Cathohcae per Tds coritraerrores gentlhüm Ven; fol. lf Fiater Petius Albüs íancdti CantlamVenetus ud theologus patauinus in epift. àd Petrüm Fie geuum; Vefeturi theologum et Àrchiepi- ícop. Lorkirenfem fub finemaddita: Eam mfuper ; iiquit; Corret&lonem nouam Nie l colauslenfor Galicus Vit inpritnis Catholi« Cüs: erga omnüesgratus: beneficüs : libera- lis: verax : conftads: paleritudine: maghie li- tudine fidelitateque iriprimendiin tototer« Jl* garum orbe? pace opinium dixetinij pri« 0 i'nus iiràt etiàm éeleritate : noftia lidc teimia us Ü a þeüsï" 308 ARCANA peftate veluti fingulare munus celefte nobis impreffam Venetiis dedn-a MCCCCLXXX ydibus Iuniis. 'Th, de Aqumc Probïemata Quaef'c PrimiSen- tent. Col.f. In fine addlta efthaec commendatloms for— $ mula: C "Vigilantiffimo corre&um ftudio lmpref' fumque per me Henr. quentell colonn. inco- lam fexto Idus Iunias fimtfellcner BibliaLatina Fol. Inprima ftatim hulusVolummls plagula haec manus poffefforis adiecit : Biblia Magiftri Ludouici Goez de Werdxs Rector. Scolarum in Drefsda 1482. AnnoDomiti 1496 ipfo die Simonis et Iu- demane hora 7, in ftuba aciali fub Capella caftri Lipfiae fuit mihi Ludouico Gez Were denfi collatum altareSctor.Aplorum Petti et N Pauli inCapella f; crucis Dresden fitum ab ill- N mo PrincipeGeorgio, qui eo anno et menfe duxit Iuditham Barbaram Sereniffimi régis Poloniae Cafimiri filiam in.vxorem Lipzk N prefentibus proceribus priucipibus ac Baro- nibus 'Eabu- 309 BIBLIOTHECAE; bis | ."Tabulam d&pi&am omniäque alia ornamenta H. X praefati altaris propriis meis expenüsgcom- páraui. 'in.cepit incrementum mons ln- . Annoprecedenti S, Annae ) Sub finem verolibri h:a,ec formis typographi- cisexículpta inueniuntur: f . Anno incarnationis Dominice millefimo quadringentefimo octuagefimo. Mai. vero . XLoctauodecimo Hoc infigne Veteris no- uique teftamenti opuscum canonibus euan- ( -. geliftarumque Concordantiis in laudem et gloriam fancte ac indiuidue trinitatis virgi- li . Bisque intemerate Marie impreffum in op- 'pido Nurnbezgenfi per Antonium Cobur- u- ao um cmpremenerse gerprefati oppidi incolam induftria cuius la /"quam diligentiffime fabm factum finit feli- fe citer. N SummaDecretorum Hdüienlis. f. l perlo, Zainer,f. : Sc,glaCdeliVlmae LXXXI. aA I$ "Th. d ö'—Aquin? seggndum Sc'rip?tum Venetiis k FOl.. )o um 'Th. * À Jw U 310 ARCAN UA dqeecem Th de Aqumo SUPer tho L Sentent ibid. F - Baptiftae de S, Blafio Tr de A&lombug et naturaeor, ibid, fol, f Bernardi Sermones fugra Cant, Cant. Raüq- chii, F Io. Caïdemm Tabula, au&ox itàtes et f&:nten-» tie biblie. Spirae Clemehntis Con&xtuuones Spn*ae fol. fa&ere Petro Drach,- ...... . Bialogus Creaturarum 1ucundxs fabulls ple-a l fius €ol, ( Decretorum Grauam Godex Baül f geg Mich. Wenzslerum, L Galenfis Summa Collationum ahg nommg Com mumloqulum vogitata f -LXXXII, K Alex,ab Ales Summa Theolog Pmcä IV. Norib, fol. p Aftexani Swnma Cafüum N0umb £ Digeftum Vetus Mediolani 1mpr.f ..... Digeftum Nouum xmpxefïum per M. Io, Sy- g4 ber, Almannum fol, -Ipftituta et Decreta Mediol. f H Diges BIBLIOTHECAE 311 Digeftorum Libri 33 ibidem. h j Mundim Anothomla Fuv emeadata ab axumo artium et medxcme . doctoreet magxüro Petro Andrea moriïano Jc d'Ymolain almo ftudio Bononie cyrurglam le lsgentc Coadzuuanubus Mgro Io. Iacobo Caraia de Buxeto et mgroAnthomo Fraíca- [ ria Januenfi cyrurgie fludentibus impreft. perIo.de Noerdlingen et Henrieum de Har- Jem focios anno domini 1482. A Jacobi de "Theramo Compendium Breue f T Confolario Peccator umGoudaeBac peï Geraxd Leeu. l: LXXXHI e '.Bæ tholomaeus Anghcus dePr aprxetatxbus rerum Norib. f, - Boethius de Coïxfo!af phxlofoph eum ex- pof. Th.Aqu. - » Decretorum Codex Medxo!an f - Jordsni Opus ?o&xllamm et Sermones Ar- ent.ÉÍ Pauli Qmæ Hlüorxa Venec. £ ! UA LXXXIV * äï $19 ARCANA b —— LXXXIV 6 Bernardini de Parentinis Elucidarium ommum K dlfücultatum circa afäcu.m miffe concur. . rentium Colonie impre(fum per lo,Gulden* L fchaeff ciu. Colon Decretorum Gratiani Codex Argene 1mpenfis - Io. Grininger. Gottfzhalccii Praeceptorium legts diuinae i im« preffüm perIo.Guldenfchaeffciuem colon.£, H. Herpff Se:m,cmes de 1emperc et Sanäs ' Spirae f. Fr. Martini Decreeum cuu: Margarita Arg. f. Simonis de Cremona Poftilia fuper Euang 'er Epift. Reutling, ; LXXXV Bonauenturae Sermones de Tempore f. Reutl. Ciceronis Liber de Vniuerfitate per Georg. Vallem Venet.f. Concordantiae Maiores Lat. S. Tacobi prrae £ Digeftuminfortiatum Venet.f. impreffum arte etdiligentiad. 15. Nou, Ioannis et Gregorii Fratrum Furlinienfium Digefta.fol. - Guil, Durandi Speculum Iuris Venet, £. Guil. BIBLIOTHEC AE 313 Gufl Dm qul chcrtormm Iurls f FO[C&IIUUH&»FIQ,& contra Chrlülanae üdex ini- [ micosper Anton. Coberger £. - : [* Leonhauh de NögarOhSL de Beautudme,Vm- cent.f' i | T.Liuii Pataumn Decades Taruxf' E Macrobii inSomn, Scip. L Ilet Sammal L. VII Brix.f. [l« Miffale Ecclefiae Mifenenfis. I$ Cum in Dioecefi Myfmenü effet magna pe- nuria Codicum miffalium fecundum ordi- nationem ecclefiae leenenfis : lidem ma- ä; g gna ex parte Corrupti ac Deprauati effent: reuerendiffimus dominus. de Weiffenbach memoratae ecclefiae epifcopus animaduer- Ü | tensofficii fui effe eiusmodi penuriae oc- gq currere atque promderc vt ex facili codices f quam emendatiffimi haberi poffent, proui- deque in eamrem intendens, vt et optime [ emcndmntur et emendatl unpmmexentur curauxt Ex auctoritate i itaque et juífu fuo at- que expenfis prcf'ens opus Miffalium [ecun- dum rubricam ecclefíae myünen[is Caftiga- [0O 0 J U 5 314 ARCANA H ; r vt tumatque emend( tumpnus 1mpreifuni:i)er Cl Petmm Schofferde Gemshexm jn nobili ci- uu:atc Moguntma hmus 1mPreïfümae artrs M inuentrice elunamcegue prima anno incar- Fi nacionis dominice millefimo quadringente- fimo o&uagefimp quinto XXVll dle Menfig Iuniifeliciter eft cqnfummatum H Platma de Vitis Ponnficum f hn Prima ParsSummae f, la PrimaSecundae et Secunda Secundae Bam f. I Sermones Q;adragefimalcs Thefaurus nouus nuncupati f. Vincentii Beluacenfis Speculum Naturale P.I, II Noz ib. f i LXXXVL Aeneae Syluii Epiflolae Norimb. P Alex. Ar ioftide Ferrama oxd Mmdr. Tr. deV- furis Norib.4to 1mpreff Baltas de Hyrberia. De Alex. Magni Reg. Maced, Praeliis Strasb, Barthol, de Chainis Ccmfemonale Mediol: 4. Petri de Crefcentiis Bonon2 Opus Rurahum Commodorum Arg. f. &.,bxomconLatmum cumSuppIemenns f "Cle- B[BLIQTHECAE 31$ xl XT Cle'nmïems Conihmg;mes Baiil. per Ithh 4 YVVensler. £. ts Decreta Qrcgomvmmf; if* Figurarum Bibliefru&tuofumet vtile campen- (* dium, qvod et auncäa; äxbhe repemörxum li nuncupatur, $.. K Horatii Opera Vemät, ä Inftituta et Authentica f, Iacobi Philippi Chronicornm Supplem f Profper de Vita Cangemplatma, actuali, dequa. US vitiis annexis et virtutibus 4. "Tertia Paszummae.Ven,f )L Vincentii Beluacenfis Speculum Do&rmale,, Nor. f Vocabularius Breutloquus,cum arte dlphthonf- gandx, pun&and1 et accentuandi Bafll, £. LXXXVIL Mag. Bernard de Gordonio Tr; de vfums et Cautelis Urinarum cum Tr., de pu!übus im- preff. per Andr. Gall. £. Conradi Celtis, Protucii, Profeutxcum, ad D Fridericum HI.pro laur eaApolhnamNomb 4 39 Chryfoftomus fuper Matth Cplon £ lo 316 ARCANA lo. Abbaus'szcell Cmcordannebzbhe etCa.. x nonumcum.titulis Decretalium. Bafil. k Io. Gerfon. Operume 1V Argenæ pet É - MartinFl Petri Lombardi- Taäms .Sentemmrum cum ConcluflombusM Henr. Gorichetna. Baf £. D Malogranatum Compilátum a quodam vene- rabili Abbate Monafterii aule regm inBohe- miaord. Cifterc.£ Petri Hifpani Copulata tractatuum et pame- Y rum Logicalium iuxta do&trinam Colonie inburfa montis regentium; in, Colonia apud - Lyskirchen. 4to. Summa Hoftienfis fuper Decret Venct E , JTitui Decretalium totmsque luris Ciuilis Ba£ £ S ViocentiiFerrar uSetmnnes de San&:s. Ca— —^ Jon, LXXXVIII. Gml Durandi Rationale Ofücwr, &m.*BaE pe Nicol. Kesler. ko. Gerfonis Operaf. D. Lanfranci Repetitiones Col* f. Nlco- 317 BIBLIOTHECAE Jds E 100181 Abbatls Slcuhfupern.. et5 Decret. Pasquini Opera. - PetrideRiuo' Tr. de Anno, die etfema domini- (ü cae paífionis, Louan I per Ludouicum de - Rauefcot. « Bapnüae de SalisSumima. Cafuum Nor f Par- tesIV. Baf, £. Diefieben wayfen. Maifter- Augfpurg Hans Schónsberger gedruckt.f. Valer. Maximi Factorum ac Dxäomm Memä. Ie - mabiliumJibri Venet. £. d LXXXIX. Albumafaris Opus de magnis conmn&:om« bus, annórum reuolutionibusac eorum pep fectionibus.finis ita habet: Opus Albumazarisde magnpis coniunctioni- bus : Magiftri Io. Angeli viri peritiffimi dili- genti correctione: Erbardique Rattoldt vi- ri folertis eximia induflria et mira impris p mendi arte; qua nuper Venetiis : nuncaugue ftae Vindelicorum excellit nommatxfümus, Pridie Kal. Aprilis 1489. Augu&mx Opufcula plurigna, quibus accefü:: )4 Poffi- 3'8 li. ARCAFA "hf"fw Pofïidomus de Vita Augufhm Argeüt.f if penfis et operá Matt; Flaccli; PetnBergam Dictionari B. fäi:!ï!ä ff RobefcxHolckOtfuþefL,Sapænïïäöääutl £ 3 Io de Langer dé Bolckenhayn'Tv. de Cenfi bus' * fubtitülo Reeriptiosis: 4jtó; Mammotre&us i.e, Liber Expofitionis totius *s od l"s ^^ biblieac a/)mum, ml ü ec*cleäa äeölfänmt ä Árgent. . Richàardus de Media Vxlïa fupei"lVg Sent'.Ven,f Defideri Spreti Defcmpüö Vrbis Rauerinatis Ven 4tof Xö ; äl Aegläu de Roma Ord. Eremi. $. Augufïm;, "Theoremata de Hoftia Corfecràta Col. d) Petri de Ailliaco Serinóres Árg. £ T h de Aquitio fuper TertiolibroSeüt, Ver.£.- G e $ Opufitla, in quibüs ómnis phllofophxae ét diuinarum. fcriptürarum theoremata eft comiplezus, Veri; | a s Quaeftionesde Potertiá Dei; Ma« lo, Vhioüe verbi iücarnati, fpiritualibus éreatüris; ánimá; virtutibus Colon, £. per H. Quentell "'Eh.deé TAX Bmuoi*ni—:c Ag 3'9 1l 'Th deArgentma füper IV. Libr. Sentent Arg per Martin Flach.f. Matth. B()HiprftolaeFamxl et Iectmdae,Man- tuae " SJ ïïo'bem Caiaöcmh de L1c1o Opus de Laudlbus " Sanctorum prraeper Petr Drach. B Modusïegendt abbreüiaturas in vrroque Iukis f. Proceffü. Argent.£. Kicolai Perotti Corni Copxae Ven£. Suetomus de Vitis KII. Caefarum cum Para« f I$ phraft Anton, Sabellici Ven,f, Vocabularius Vtriusque lüris ; Agg. £, Dieteutíche Bibelin 2 Thellc Augfpurg fol. XCL - l Alberti Magm de Mmerahbus L V Paple pcr Chiiftoph; à Canibusf. * Atishielai Cantuar. Archi-epifc. Opera Nor.f. l5 Antomm Aicthp Florent, Ord. Praedic. H1-- " fortaleie. Chmmcal?arteslll Bas f " Biblià Latina Toriii 1l.£, Bonauenturæfupeth Libr. Sentent, Ven, f. 5 aiïiodoæusmPfalteuum Bas. £, Aligh. Danthis Poetae Itahm Caxmina É €o- ó moedie Ital. Ven. £. ?on« l 320 ARüANA La Hortus Sanitatis Mogunt. £ Infine leguntur fequentia:- Impreffum eft autem hoc lpfum in mchtä Ci« l uitate Moguntina que ab antiquis aurea Mo* guntia dictaac a magis id eft fäpxenubus vt fertur primitus fundata, in qua nobiliffima ciuitate et àrsac (cientiahec fubnhfïima Ca- racterifandi feu 1mpmmend1 fuit. priu num ..... inuenta; Ímpreffum eft inquam fub Archi- prefulatu Reuerendiffimi et dlgmüïmx prin- cipis et domini Domini Bertoldi archxepþ fcopi Moguntini ac principis electoris, cue jus feliciffimo aufpicio graditur, recipitur j et autorifatur. Anno falutis Millefimo Qua- dringentefimo Nonagefimo primo. Die ve- rolouis vicefima tercia menfis Iunii,. luuenalis cum Comment. Domit. Calderm:. 1 - Xen. £, Plam latine reddltus per Marfilium Florenu- num Ven.£ Vegetiusde Re militari Romiae 4. XCII! Angeli de Caluafio Summa Angehca de Cafiæ bus Confcientiae Nor. f. Th. BIBLIOTHEC AE. 32X Th. de Aqumo fcupta fuper LL. IV Säntent. Baf. fol. ä l& Bernardini Caruaial. Oratio de eligendo fum— ( ä o Pontifice Lipf. g. Macrobii in Somnium Scipionis LL. 2. et Sa- ld turn. LL. 7. Venet, ad Fr. Micbaelis de Mediolano Sermonengadra- gefimales de X. praeceptis Ven, per Io. et ! Gregor. fratresde Gregoriis S, Vincentii Ferrarii Sermones de 'l'empore Norimb. per Anton. Coburgerum f XCIII. ]s AUgufhm Epiftolae Baf. per Io. de Amerbaehaf; jf a- "Chronica Latina, fol, En colophonem Voluminis! ä Adeft nunc ftudiofe lector finiis hbn Cronis ] carum perviam epithomatis et breuiarii compilati opus quoddam preclarum et a do- €iffimo quoque comparandums Continet ilo enim gefta, quaecunque dighiora funt nota« tu ab initio mundi 4d hane vsque temporis noftri calamitatem, : Caftigatumque à vitis doctiffimisvt magis elaboratum in lucém | ää X gros« 3n ARCANA r AR prodiret. -Ad intuitum autem et preces pro- uidorum ciuium Sebaldi Schreyer et Seba- ftiani Kamertnax&er hunc librum dominus aT Ántonius Koberger Nurenberge impreffit, Adhibitis tamen viris mathematicis] pmgen- dique arte peritiffimis, Michaele W Ong*' muth etWilhelmo Pleydenwurff, quorum folerti accuratiffimaque . animaducrfione tum ciuitatüm tum illuftrium vu*orum f- gure inferte fünt. Confummatum aütem duodecima menfisIulii a. falutisnoftrz 1493 Conradi ex Fagis dicti Wlmpmae']?x deEr- roribüs phil ofophorum in fide Chnüzana g Ariflotelis Commentatorum: Aumänn*e et N ;ä Alkindi cum confacitiónibus eorunäem;;to Jo. delanua Catholicon Lugä f "Lombardica Hlüoua alias Paffionale Sanäo- ^ orum Baf:perNic. Keslerüm.. Pauhm de Lemberg Tr 1Iogium Anrmae Bi*un- - pae Mor. f | Rofeum' tüefioriale dxumorum elquä&lm | ] noui videlicet ac V.T ; corpendiofe conten- tinum fingulörum cotibs biblie principllio- res [ BIBLIOTHECAE 328 E sl Üv res materias cápitulorum copxofe per car-. Dd« minaexpreffans, Nurnb. per Frider. Kr euf- 1US ner. 4to fit "T hefaurusi, e, Sermones de Tempore et San— ä an. &is Tomi Il 'Arg, E ul S. VincentiiFerrarii tractatus breuis omni f'ca- D. . tui Chriftianae religionis peruühs de inte-. m ne riore homine mformauuus Magdeburg ar- It te Mauritii Brandis. 4 EOV 2) Auguüxm diuerfà Sermonum Operaf. Auiani Apologus cum commento, AtO- 41- Bernhardi Cáfus Longi faperDecretales, Arg. » na H e Nic, Dorbelli Ord, Min, Curfas libror. philo- foph.ration, fecundum viam do&oms fubtie 10 lis, Scoti, Baf per Mich. Fürter. Fortahnum Fideicontra Chrn&xanae üdex ini- On . micos Nurnb. 4 ;. n- Sexn Tulii Fronmm Stmtegemauc. L1b11 W Rom. 4to Petri Quesz de Es-lmgexg "Tr, de- quaeü vtrum H' appofitio in. grammatlca fit nugaüo in Logi- :)- a? Lipf.. X* 2 Re- j & y 334 ARCANA Reparationis Librorum totius naturalis philo- fophiaetum pro Dominis Albertiftis quam lo etiam Thomlfhs 4to Colon. per Vlricum Fell [99] Regertorlum in PoftillasFr. Nw. de Lyra fuper V.et N.T. 4. Michael de Vngaria Sermones per. Annum, At« gent. 4tO - XCv h. deAqume Commentarii in omnes D, Pau« li Apoftolit profundiora theologie accurate . dilucidantia Baf £ * Auguftini Sermones de Tempore et Sanctis Baf.fol. BernhardiSermones de Tempore 1b1dem f. Bonauentarae Operum Variorum Partes]H. As« gent.f, Sebaft, Brandt Convratuï*ati*o de Ccnfoedel d- tione Alexandri Vi. Papae eic. Maxnmhani 1495 facta. $. Gregorius füper Pülmos Poemtentxales Mo« . guntiae perTac.Medenbach.gvo, Henmm Inültons Ord. Praedzcat. "Tractatus varii 3IBLIQTHECAE 327 H varii contra errores aduelfus Sacramentum ]lo dm .-EuchariftiaeNor, Io. de LapideRefolutorium Dubiorum circa T celebrationem miffe occurrentium, 8vo Guil.de Occam füperIV LibrisSent. Lugd por "'Thefaurus Mgri Sententiarum cum plenisfen- tentis Àf« Sermonarium decommendatione Virtutumet reprobatione Vitiorum editum perR. P. fra- QUs trém Mich, de . Carchano Mediolanenfem Ord. Min, deobferuantia pconem aplicum, d Impreffum Mediolani per Mgrum Vlderi- cum Scinzenzeler anno domini 1495. di lacobi Wimphelingii $letftadini Salpho pr- rae 4to. XCVI f Aeneas Sylums.æ de ritu fitu moribus et condi- g cione theutonie def'cmptlo 4, impreff. per r Baccalaur. Woyïgangum Stockcl de Monas i co Leipzik. . Alex. ab Alesin Pfalter, 'Ven. £. [« Antonini Archi Ep. Flor, Ord. Predicat. Reper- torium tetius Summe Partes IV. £ epera ts et * 3 n ARCAuA 326 etlmpenlis-M Io.TrechfeI alemanni. ^ Th.de Aquino Quaefhones fec L1b11 Secun- dae*Pamg "Vén.f . L Tr' de Ente et Efïemxa Ven,.foi H Begnaröm &4Buüa .rä Sei aph Fr.anc, Mau- riale Arg L Bgnauenmfae Sermbnes de Tempore et San- $ Cis cumcommuniSanctorum Hag A. jac. Carthufienfis Ti F. de ammabus exuns äcor- poribus 4 - ä M. Laur, Corulm Nouofor, Stru&ura Carmx— num 4. Suidnizii Deftructorium Vitiorum f, In fine haecleguntur : Infignis notabilisque compilatio haud mo- dicum cuique ftatui' conferens omnelgenus vitiorum fuis cum fpeciebus clariffime eui- denterque eradicans. " Obidnon immerito Deftructorium vitiorum nuncüpata a cuius- dam fabri lignarii'filio, maximam ad eccle- fiae vtilitatem AnnoM CCCC XXIX colle &à. Denouo Mureiniberge per Anthonium Ko- P. » BIBLIDT'HECA ER A iU. Lpac: MMARRN 317 Koberger exactiffimecor re&a t acfüummo !n. ftudio impreffa, ad laudem Summe monadls XII. Kalend. Octobris Anno Domlm Mllefi- ( t2mó: quaäxmgenteiïma nonagefimo- fexto finita. * j Hieronym. de Ferraria Compendlum Reuelaa - fionum Vlmae f. [l« S, GregeruPape Libri Dmlogorum Bas 4 . ï& j [ À d Moxralia f. ib. r - ""Expof. füper Ezech, 4 1b M Tafeph"ämnpeck de Burckhaufen Tr. dc pc- ll ftilentiali Scorraf. malade Franzos.4. - Gu11e1 mi Paris, Ep. Opera Norimb. g [j E Opera de dee, Leglbus, - Vittutibus f. H. Herpff. Speculum aureum de precepus di- — us uinelegis Bas. 4 ll* Roberu Caráccioli de Licio Q Qxadra gefimale de (o pe&cahs'cum ahqmbus fermonibus an- 5 nexis, In fine haec leguntur e- Completum ad laüdem etgloriam omnipoten- t tis Dei et Virginis gloriofe Marie ac beatiffi- mi patrisFr ancifci etnoui Sancti Bonauen. a AA uen- 338 ARCAN-A aqpeecep uenture Qiïcnburg 4 lo.Pici Mirandulani Qpera 30110:1. f Sachfen-Spiegel f. Guil, Texteris de Aquisgrano Se;;mcnes 3 d& 6 Paflione Chrifti Argent, & "Theologia Nacurahs fiue liber Creaeuraxum; À fpecialiter de homine et de natura eius, in quantum homoet de his quae funt ei necef.; fàriaad cognofcend,um feipíum et Deum et k omn debitum ad quod homo tenetur et ob ligatur tam. Deo. quam. proximo, Azgenm, l nae per Martin, Flach. f, XCVIE LU Auguflini Quaeftiones Lugd. Pt Bernardi Clareuallenfis Ep:üolæcäc Regg;ms domusfamiliaeque.Lipf A . Brunonis Pfalteriam 4 As CiceronisSomnium ScxpwnrsVeæä Lauacrum Confcxgnqe omni , Sacerdotumg Lipf. per Conrad, Kacheloifeag Eufebius de Praeparat. Euangel, Ven.f. Gilberti Sermonesin Cant. Cant. Argent. f, Mag.Henrici de Haffia Secreta Sacerdotum, que BIBLIOTHECAE $29 que fibi placent vel difplicent in imiffa Ato D. Fel. Hemmerlini Cant, Thuring. Opufcula Bafil, £. Guil. Paraldi Epife. Lugd. SummaVzrtutum et Vitiorum Bat 4 Anton, de Rofellis de Ieiuniis Colen, 8 li TextusSequentiarum i, e. Poftilla de Sanétis f Bafil. lo, Tiithemii Oratio de Operatione diuini À» i moris Erf. 4. To, Viterbienfis Gloffa f, Expoüuo de Statu Ece clefie abanno falutis 1486 vsque ad finem þ mundiet de preclaroet gloriofiffimo trium- phoChriftianorum in ThurcosetMahume- thanos, quorum fecta et imperium breuiter incipiet deficere ex fundamentis Ioannis in h Apoc. etex fenfü eiusdem litterali aptiffimo cum confonantiaex iudiciis aflrorum 4 ConradiWimpinae deFagis : Illuftriffimi famaque füperaethera noti Princi- iset Domini, Domini Alber tijSaxonie Du- cisetc. Bellorum illuftriumque actorum l epxthoma, idettbreuiufcula commentatio. : XCVIU 339 ÁRCANA s XCVHI *ä AlbertusM de veriset perfectis Vir tutibus, a- lias Paradifus Animae nuncupatus Ar $4 Io.An. Tr, fuper Arboribus Confanguin. f. Bonauentura decaftitate et mundicia Sacerdo- tum «et-ceterorum - Altaris mnmümrum Lipf4 . | Daretis Dhrygulrh&ona T101ana 4 1b Fft, Maronis Sermones de San&15 cum Tx. fubf- tiliffimis Bas. 4 z Ludouici de Pruïiia Tmloglum Ammae No- ? rinb.-4 -fei l Pauli Scriptoris Le&ura, uam ediditdeclarando lubnhfïimas Deäoms fubtilisfententias circa Magiftrumin pr imio 4!* libroTubing.perIoan. Ottmar. M. Ant. SábelliciP. L. Enneadum, Ven. £. z»g HlemnymLSauanorolae Expof Pf L et XXX s Reg.8. PC Pauli Veneti. Loglca eurm Fauenum Commen- L. p9 - to. Ven; per Otinum de Luna. Jac. Wimphelingii SletftadiniPhilippica. mlau— dem. :et-- Défenfionem | Philippi. Comitis eni J BIBLIOTHECAE, 331 Rhenä Païat Bauor Duc. Arg 4 a-' XCIX Mt- Th de Aqumo Summa de Veritateet Qxaefho- 4 mes da Potentia Col, o I) Bedae Repertorium Au&orxtatum An&oæhs cum Comm, Nor. 4 geveee s rl Gabr. iel Expof. leïe in alma Tubmgenfium ordinarielecta £. b Petri Hifpani Textus Summularum Llþzk per Mich. Lotter. V 0- Philofophiae '*äaturalls Compend&üm cum fï'g, b Lipf £. TI$ Cum not. MSt exblbhütheca Ancü VVeya- 1o neri huius montis ohm lud1 mag;fh i. "T. Sacerdotalis de Sacmmentxs däq,le dn-unls " Officüis Arg,4 X Barth. Släygagsägecqþlm Peregrmämuä uae- ftionum Strasbur g.4 Wendelini Steinbach Sac;rl Canoms Miffe Ex. )ns pof. ?Fubing, SermonäesGrof'sgelahrten in Gnaden er lauch- U ten Do&gn; Iohanms Thauleu Prediger- ts df Ordens en 33? ARCANA Ordens we 1fendc auf den nehe&en waren Wegk in Geifle 2u wandetn durch über- fchwebenden Syi, viiuoracht von Geittes ynnigen verwandelt in déutích manche Menfchen zur Seligkeit. Leypz. 4. durch Cunradum Kacheïouens "3 —— Vitia Typograpliica extantiora: pag. 7, liri, 7. legi debet inagnificurn, * 12. * 96 e concinnandi, $ 2I, * 12; Sudetes; & $?. - 3 freud & Vatte£, 7*11'3 8 1277 lin.vlt demums $ Peifero. I$1. * $: L 172. * 19. hoftro, Li &x9tei 17$; * : 16 208. * 8 O. Menckerius, G»Q —-—M ZA F - EE C ....3 A — NY at en ] Ii. i ( à Es u *s DN ATA 3 PU UPU : Pa EM EM EAU PA EW .t?.i.lkpa.lrü-..ls.f.?. x : » z x POPT IT - — ( - i - - — ia -- m F s EEE — RT - - - ts — uà m T T U P o * Punr- E - a N- i W. , u ER - aE ES € N x " i m* p M ^E N E DT -- peccr — r ES - T : d at i - - 38 -t " a e s P E E — - ts - E E — s. RE -— 3* diet Lj g M, $ B .M. d Es A. g g 4 i Hu " x a « 5 — du w - * : o "m * ONS d du a F E - EC "— * . z A E b D P À - d n E d E d E- TM i a Á T x* E. 7A W u - 2 7 - 3 ^ b * 2 s du - Yi m TM - * " EE ^ r m z a a E : * " - d E 2 * T * x aE "- T E. d- z E E^ És 2 d Y p a i C $ sE — d "m N Y I * F P d E 2 g w E. L d E s d Ut i d 5 : H a H ^. - es. E i z L P^ a : z z & 3 z * E 2 - EC " TE z Mo pE » E D. . : ( P. 3 "4 M T i A "- k ": EC 3 Á F. u E z p * : a 5 - g g x F $ d d T s 2" É EU 4f " zi u p a x F r F *X P g & 2 "x * i E : P F- 2 ii E P m d d d " : k a 2 E um adi 3 i k v E d d : E " EE i em Z Y X S W R 9 ARCANA eo VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset r BIBLIOTHECA O Baancee Q o ANNAEBERGENSIS- ä ä in partes II diuifa ä Epiftolas L'X XII. fummor- quorundam Principum clariffimor ;: que Saeculi XVI ct XVIIL virorut S! nondum editas nec non- ä ZAnnalium Typograpb. g vsque ad A. MD Specimen complexa EX luci publicae expofuit | i CHRISTIANVS GOTTHO- 7 k WILISCHIVS 6 5 LIPSIAE sumtu Heredum Lanck1fchxanorum 4 Ánno 1730. 3 V Y -- - N 2 M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com 1