KaXI1_fol-1_1735_57_25
author: Segner, Johann Andreas von

T

.

"

D6

X

p

E

g

E

r EKO

xdd

*

x

T

vX

sat

Y^

p

CM

A

us

Pes

A

a

pj

d

p

Pt

"

3

»

s

F

L

É

TRMS

x*

.

ER

5

*

2

d

1b

&M

m

*

Li

$

5

[

...w

€

E

^ Mi m

!

«Ww

La d

|

f.h.

W

P2

n

1

h

H

M

i

at tb

[/]

gamcimesaeng ov

W

f—

W

w

s

vt m

2

[

5

v

|

|

B

|

I

l

*

W

.w

J

]

i

E

lj

u

|

b

*

E

h

u-

À

:

.m

j

| $

M 1

,M

M(

-

;

1N

—

|

w.

W

r

-

u

j

E

M

B

f

B

:

:

Gd

.

E

24

*

E.

d-«

N

ü

M

z

E

/.

W

^

VET

u

LL d

:H

P

"

$*

a*

M

rE

D

w

ss

d

H

;

3

v

E.

"s

if

5

L

a

As

E

m

Xcu

E

E

*

M

$

,

QMX

x

R

m

E

*s

—

A

"

-

IU s

"i

F

RU

ERa CURT TU T TEITMNERRA,

——————P Ó

N

t

RRE

d

MÉ . CHMESINBIGA QOU A t iae m

r AOCU MMl HU iE MA .

EEE

IH at o li M itS BA It A r rR

G To. APE R s i if ss m las PA -

x u E

2

^

——

——

Ó

s

r as

lllllnllü...ll E

iesadieros

L

as

£

at

&

EEE L r

——

tue—m

-

(

T

—

L

MTTA

"-

a

—

^

AL

k

PUR

——

4 -

n

—— EE

YX

(

"*

j

D

i

Y

)

1

|

t

—

"

*

LY

E

;

a

?

x///,

:;

IQ NGNY EH

a

Qu

9.

€3

[

)

——

d

Z22

/KMMfy

r

*

$

N12«510352097 021

*

LEU LUE LT

;

uB Tübinaeuwi

J

L.

E

D.

*

"

Digitalisat

]t

vorhanc,in-.eru'lp

:

f

——

E

-

|

E

AE

d

ET

Ms

$

:

i

—Á—Á9À

—

t ipiddi

—

—————

— Ed

P

at

Bs

:

m €

Wæn

—

TT

TT —

ial

Ro

o

-

E

asE

.ACADEMIAE GEORGIAE AVGVSTAE

E

PRORECTOR

IO ANDREAS SEGNER V

CVM

SENAAMV CiVIBVS

^ D

e verborum q

uorundam fenfu difputare, & quibus nominibus quid fignificet;xr, accurate finire , "philoæphiae, nec ignobile illdd, opus eft ; neque ad hoc tan-

tum neceffarium, vt vanae verborum concertationes eüitentur nominibus diuerfis eandem rem fignificantium , vel eodem diuerfàs res nomine intelligentium :

fed ad illud quoque , quod multo propius cum moribus,, hoc eft, cum félicitate hominum coniun&um eft, vt rite formatis quibusdam notionibus nominum

ad mentes humanas potentiffimorum , eas aut impellamus quo opus eft, aut vnde noxa oftenditur reuocemus.. Sunt, inquam, nomina ad mentes hominum potentiffi-

ma, quibus illaenon minus nonnunquam regi , incitari, reuocar! poffe videntur, quam animalia quaedam certis fonis, ne Ferpper quidem articulatis , in diuerfos motus

antrorfüm aut retro , in finiftram aut dextrorfum pelli fle&ique obferuamus. — Talia fünt padcbrum , foedum , pudor , felicitas, gloria , bonor , rationabilis, fortis,

dgnaunus, bumanus , amicus & id genus plura, quae in ore habent omnes , quibus bonam vitae partem regi vident, qui animum ad ea, quae geruntur paullo diligen-

tius attendunt. — Quod enim fibi g/erize eíle, vt hoc primum vtamur, putauit aliquis, cui paZcberrimtum rerum humanarum effe g/oria; , femel firmiter perfüafüm fue-

rit, illud per tela & ignes petet, ab illo perfequendo nullus ipfum nec praefentiffimi periculi metus reuocabit. Sed de glorta & pudore peculiaribus fcriptionibus ex hoc lo-

co iam difputatum eft. lllud fatis apparet, immane quantum referre, quas talium nominum notiones animo informauerit aetas mollior , quas cum annis firmatas toto vi-

tae actu fequatur: q&ippe quae ipfà morte potentiores fint, quam oppetere faepe malint homines , quam aduerfüm aliquid illis notionibus in fe admittere. Quare Ooperae

pretium eff quam quod maxime , & inter fümma fàpientiae opera ponendum , fi quis illud genus verborum & reéte intelligat , & vti illo e re fua & publica poffit ; in

primis optabile eft illud agi ab omnibus , qui eius rei facultatem habent, vt mature prima aetas veris imbuatur & quafi inolefcat verborum illius generis notionibus. Fac

enim a teneris inde vnguiculis ita affuefa&tum aliquem & perdu&tum ad adolefcentiam , vt «ax» illud , prcbruz illud & honeftum, illud per fe amabile & appetendum,

in vera virtute collocet; non temere ille fvedizz quidquam in fe admittet , vir tota vita honeftus & vtilis patriae erit. — Sed pone alium ita inflitutum , vt licere fibi, quin

praeceptum fibi a natura putet, quidquid fibi vtile iudicet, porro vtilitatem praefenti lacro, fru&u voluptatis, impunitate, & fimilibus rebus metiatur : hominem habebis,

quem praefentium metus poenarum aut Vt.ilitatl.s quaedam obiecta fpecies, forte intra cancellos quosdam contineat , modeftumque & tra&tabilem aliquatenus reddat , fed

quem neque ciuem vir fapiens, neque vicinum , neque amicum ,'multo minus magifltratum aut regém adeo habere velit. ln praefenti notionem explicabimus, cuius

magnam vim, magnam , fi recte formetur, vtilitatem efre arbitramur. — Sezfum ciuidem, & [piritmm publicum declarabimus ab illa vaTphone, & pafriae amore, quo

veteres fere vtuntur, quantum ad effe&us certe, non diuerfum. . Sez/us, vt ab hoc incipiamus , nobis dicitur cum mutis animalibus communis, quo nomineeas folerrus

mutationes Comprehendere, quaea corpore, vel in;corpore certe, noftro oriuntur, in quantum aliquid índe ad animum etiam peruenire, vel certe cum animi quacun-

que mutatione, coniun&um effe intelligimus. — Vix autem contingit vnquam , vt non vel iucundi vel molefli perceptio adiun&ia fit ; nec poteft fieri, vt quod iucundum

fentiamus, illud eodem actu non & apperamus, & contra ea auerfemur molefla. Sic arppliöcato paullatim ac dilatato intelle&u fa&um eft, vt Jez/us ea, quae diximus,

comprehendat omnia , atque totum illud, quod ey/mus Graeci dicunt, indicet, totam anrni affectionem, intelligentia & voluntate conftantem , quae a corporis motibus or-

t2, cum iis certe artiffime C(?pulata,' ipfum quoque fibi habeat confentiens ; motum fanguinis, vt hoc vtamur, dilatantis fe & velut gpgetentis ea quae placent,a contrariis

contrario fe motu remouentis. C//e; porro dicimus , ( vt humanum quife & alios effe homines cogitat) qui & fé ciuem effe meminit, ciuiumque adeo officiis obligatum, cum

fruatur commodis ; & alios effe ciues, eodem proinde iure gaudentes, & aequa lege fic tra&tandos, vt quae ab ipfis exfpe&tamus, ea ipfi, fi res ita ferat, vltro illis tri-

buamus. Ciues iungunt vires animi & corporis ad communem felicitatem quaerendam. Igitm- qui femper cogitat , fe effe ciuem, & alios fuos effe ciues, qui ferio vult

fe bonum ciuem effe, ille ciuilis eft. Sez[us adeo cigiAs efl eius, qui in omni a&u vitae ea cogitat, vult, efficere fluder, quae ciuibus fuis, id efl, ciuitati toti pro-

runt s & ad illius felicitatem Pertinent. Hunc porro/'elf/itm ciuilem aurae fi compares leni, qulae vno perpetuoque tenore pUlmOHeS inflet 5 quem Spirilum publlcum

dicamus, melius forte patebit. Is nempe maiores quosdam impetus habet. Animadueríum e(t, qui affe&u quocunque concitarentur, vel magno conatu aliquid agerent,

in. iis fpiritum accelerari, & fieri vehementiorem: quare Spir?/&5 tribuerunt his, qui magno impetu in aliquid ferrentur, & valide in re aliqua laborarent. Hinc z7Punt-

cto$ [biri£s commemorari videmus , & regium [piritum; & boffilem,8t minacem. — Hinc

publicum [piritum: dicere fas e(t. illum .generofàe mentis impetum, quo

quis in 2opulum, (a

uo pub/ica dicuntur quafi popu/ica ) in commoda, in falutem populi fertur, adeo quidem, vt non fri

Bide, non quia ficoportet, fed quia fic placet,

& calide, & velut in

(

in&u quodam , & aeítu omnium venarum vrgente, agatur, quidquid populo conducit; cuius nos partem effe, quem noflrum effe, in cuius feli-

citate noflram rem agi, fentiamus quin cui nos noítraque omnia impendi, fumma gloria fit. Satis iam videtis , cwvES cAnISSIMI, quanti res momenti fit /ez/zs5 ille

ciutlos , pulblicus ille Jpiritus : digna profe&o, in qua non confideranda modo, íed quam plurimis hominibus propinanda, atque infinuanda ipfis medullis, occupentur viri

füpientia, eloquentia valentes, qui ipfi ciuiles , qui publico animati fpiritu fint.

De h

ac re igitur dignam füa profefftone, dignam perfona, quam modo (üfcipiet, dicendi materiem fibi fumet collega nofter Excellentiffimus

IO. MAITHIAS GESNERVS

eloquentiae & poéfeos Profeilor þUbUCUs ordinarius , cui ordo lege publica fancitus , & Academici Senatus decretum fafces huius vniuerfitatis in proximos fex menfes de-

tulit. Quid enim potentius füadere debet eloquentia, quam publicae faluti pofthabendam effe priuatam ? quid poéfis fuis delinimentis efficere maius poteft , quam vt vi-

deatur hominibus duce €$* decortia pro patria mori? Dicet autem ita Collega nofter, vt eas Ipfas res in fe effe, ipío inprimis Magiftratu gerendo fe demonftraturum

promittat: qui tanto decurret felicius, Vobis

*

que & publicae rei erit vtilior , fi in vobis etiam partem aliquam fenfüs illius atque fpi:itQS- efficere illi contigerit.

Conuenite igitur frequentes

ipfis Kalendis uiti , id eff proximo Lunae die, bora decima

ad illius orationem , in primis ad leges audiendas, reliquamque peragendam cerimoniam, & preces nobifcum fundeudas, vt tueatur & inui&tum praefter Deus O. M. füae

inter nos maiefítatis vicarium , Augufliffimum Regem noltrum , Patrem Patriae, & huius Vniuerfitatis literariae Re&orem Magnificentiffimum, qui fpiritu vere publico

animatus , /z4e; iam publicae defez/oregz armatus agit, & fauente diuino numiné non contemnere pa&torum religionem populos docebit : vt Domum Regiam , & con-

filium Regis & totam patriam nofiram

5

& hanc Aca emiam, totamque quae hofPitium illi praebet, ciuitatem , feruet incolumes,

& omnibus felicitatis partibus augeat.

P. P. a. d. XXIII Iun. crorocexxxxurr.

ia

i

NU

Ó

od

N

i

l——

-

*

o

j

-

*

«

d

ï,

-

--

N u

7

N

"

—

"—

*x

-

TOV

N

n

V

Ts

H

r

Y ERE

^.

W

x

zi

i

ET

f

T

s

"

s

i

32

AC

m

É

2

W

.

?P

"

5

a x«

&

W.

i

l

qécur

i

D

i

1

l

SERRECSE

dinU CO IAUCHIABNEN I du

p

du od

—

m

—

—

ia as o a

LL —

A

as

E

"a

R

SEEgh iib

n R

"M

At

s

d

M

h.

»

2

-

wu Ls

.....ï

L

2

8

i

3

ov

d-

D

T

-

ET

i^.

WM

fs

Ww

aE

PU

u

t

AR

*

iE

;

42X

:

1

E.

W

É

3

*

j

i

i

M

od

$

*

W

i

*

.,,

à

—

, d

k

—

M,

E

.

».

)!

5

æ »

«*

Db

4

M..k

Tk

p

*s

*

M

:

h

-

"

u

RE t

Pa

-

P

—

—

U

É

ÉB

-

-

W

&

-

:

u

W,

z

cvumM

ET.

"p

a

-uxseea

p L T Mu n LL t H NT RI s RE

Pocs

m

m n i sb n

ii

rf — — — s

i u RE

p

—

E

——

NB n

» at t IINR».(.C

us

vt tten .

— —

ar

—

—

Fs

—

—

a aL a a

P t

—ÓÁ———

—

——

—

-

—

$À

T

— ntgmQ eáÓ—5

a

gbees tcis

z

ÉÓ

n

À

——

— s

l-

m

"—

"

N

as

LE

AR

23

T

"

LC

-

MR

I252 E

d

LxS

N

MU

COUR

D ^

7 3

rv

-

$

—

Mil

ACADEMIAE GEORGIAE AVGVSTAE

PRORECTOR

IO ANDREAS SEGNER V

CVM

SENATV CIVIBVS.

S D

fr

e verborum quorundam fenfu di

P

utare, & quibus nom-irgibus quid fïgniäCetIJr, accurate finire , fphiloföphiae, nec ignobile illdd, opus eft ; neque ad hoc tan-

tum neceffarium, vt vanae verborum concertationes eüitentur nominibus diuerfis eandem rem fignificantium , vel eodem diuerfàs res nomine intelligentium :

fed ad illud quoque , quod multo propius cum moribus , hoc eft, cum felicitate hominum coniun&um efít, vt rite formatis quibusdam notionibus nominum

ad mentes humanas potentiffimorum , eas aut impellamus quo opus eft, aut vnde noxa oftenditur reuocemus.. Sunt, inquam, nomina ad mentes hominum potentiffi-

ma , quibus illaenon minus nonnunquam regi, incitari, reuocari poffe videntur, quam animalia quaedam certis fonis, ne femper quidem articulatis , in diuerfos motus

antrorfüm aut retro , in finiftram aut dextrorfum pelli fle&ique obferuamus. — Talia fünt palcbrum , foedum , pudor , felicitas, gloria , bonor , rationabilis, fortis,

2guauus, bumanus , amicus & id genus plura, quae in ore habent omnes , quibus bonam vitae partem regi vident, qui animum ad ea, quae geruntur paullo diligen-

tius attendunt. — Quod enim fibi g/orize eíle, vt hoc primum vtamur, putauit aliquis, cui pülbberrimum rerum humanarum effe g/orig;a , femel firmiter perfuafüm fue-

rit, illud per tela & ignes petet, ab illo perfequendo nullus ipfum nec praefentiffimi periculi metus reuocabit. Sed de g/orzz & pudore peculiaribus f'criptionibus ex hoc lo-

co iam difputatum

[l.

lllud fatis apparet, immane quantum referre, quas talium nominum notiones animo informauerit aetas mollior, quas cum annis firmatas toto vi-

tae actu fequatur: -

$

quippe quae ipfa morte potentiores fint, quam oppetere faepe malint homines , quam aduerfüm aliquid illis notionibus in fe admittere. Quare operae

pretium eft quam quod maxime , & inter fümma fapientiae opera ponendum , fi quis illud genus verborum & recte intelligat , & vti illo e re fua & publica poffit : in

pri.mis optabile eft illud agi ab omnibus, qui eius rei facultatem habent, vt mature prima aetas veris imbuatur & quafi inolefcat verborum illius generis notionibus. Fac

enim a teneris inde vnguiculis ita affuefa&tum aliquem &'.perdu&um ad adolefcentiam , vt x«X» illud , pulcbrum ilud & honeftum, illud per fe amabile & appetendum,

in vera virtute collocet; non temere ille fceuzz quidquam in fe admittet , vir tota vita honeflus & vtilis patriae erit. — Sed pone alium ita inflitutum , vt licere fibi, quin

praeceptum fibi a natura putet, quidquid fibi vtile iudicet, porro vtilitatem praefänti lacro, fru&u voluptatis,, impunitate, & fimilibus rebus metiatur : hominem habebis,

quem praefentium metus poenarum aut vtilitatis quaedam obiecta fpecies, forte intra cancellos quosdam contineat, modeflumque & tra&abilem aliquatenus reddat, fed

quem neque ciuem vir fapiens, neque vicinum , neque amicum , multo minus magiftratum aut regem adeo habere velit. n praefenti notionem explicabimus, cuius

magnam vim, magnam, fi recte formetur, vtilitatem efíe arbitramur. — Sez/um ciuilem, & [piritem publicum declarabimus ab illa «rpdpiMe, Gt pafriae amore, quo

veteres fere vtuntur , quantum ad effe&us certe, non diuerfüm. . Sez/us, vt ab hoc incipiamus , nobis dicitur cum mutis animalibus communis, quo nomine eas folemus

mutationes Comprehendere, quae a corpore, vel in;corpore certe, noftro oriuntur , ia quantum aliquid inde ad animum etiam peruenire, vel certe cum animi quacun-

que mutatione, coniun&um efíe intelligimus. — Vix autem contingit vnquam , vt non vel iucundi vel molefli perceptio adiuncta fit ; nec poteft fieri, vt quod iucundum

fentiamus, illud eodem a&u non & appetamus, & contra ea auerfemur molefla. — Sic amplificato paullatim ac dilatato intelle&tu fa&tum eít, vt fen[us ea, quae diximus,

comprehendat omnia , atque totum illud, quod ey/mp« Graeci dicunt, indicet, totam anizni affe&tionem, intelligentia & voluntate conftante

m quae a corporis motibus or-

VE

t, cum iis certe artiffime copulata, ipfum quoque fibi habeat confentiens ; motum fanguinis, vt hoc vtamur, dilatantis fe & velut appetentis ea quae placent,a contrariis

L

—;

contrariofe motu remouentis. Cig//ezz porro dicimus , ( vt humanum quife & alios effe homines cogitat) qui & fé ciuem effe meminit, ciuiumque adeo officiis obligatum, cum

fruatur commodis ; & alios effe ciues, eodem proinde iure gaudentes, & aequa lege fic tractandos, vt quae ab ipfis exfpe&amus, ea ipfi , fi res ita ferat, vltro illis tri-

Y

buamus. Ciues iungunt vires animi & corporis ad communem felicitarem quaerendam. lgitur qui femper cogitat , f& efle ciuem, & alios fuos effe ciues, qui ferio vult

X

fe bonum ciuem effe, ille ciuilis eft. — Sez/4s adeo cíuilis efl eius, qui in omni a&u vitae ea cogitat, vult, efficere (tudet, quae ciuibus fuis, id eft, ciuitati toti pro-

funt, & ad illius felicitatem pertinent. — Hunc porro /ez/um cttilem aurae fi compares leni, quae vno perpetuoque tenore pulmones inflet ; quem Spiritum publicum

S

W

dicamus, melius forte patebit. Is nempe maiores quosdam impetus habet:

Animadueríum e(t, qui affectu

quocunque concitarentur, vel magno conatu aliquid agerent,

I

in. iis fpiritum accelerari, & fieri vehementiorem: quare Spiritm tribuerünt his, qui magno impetu in aliquid ferrentur, & valide in re aliqua laborarent. Hinc zrzPzzi-

R

19

|

cios [pirittus commemorari videmus , & r egium [piritum, & boff/lem,8t minacem. . Hinc publicum fpiritum dicere fas eft. illam - generofae mentis impetum , quo

18

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

quis in popa/um, (a quo pub/ica dicuntur quafi popuica ) in commoda, in filutem populi fertur, adeo quidem, vt non frigide, non quia ficoportet,

fed quia fic placet,

I15

& calide , & velut inftindtu quodam , & aeftu omnium venarum vrgente , agatur, quidquid populo conducit; cuius nos partem effe , quem noflrum

effe, in cuius feli-

Balane Q

17

"N

citate noftram rem agi, fentiamus quin cui nos noftraque omnia impendi, fumma gloria fit. Satis iam videtis ,

CIVES CARISSIMI , quanti res momenti fit /ez/ss ille

I

O

16

ciuilis , publicus ille /[piritus: digna profe&o, in qua non confideranda modo

.

*

D

; fed quam plurimis hominibus propinanda, atque infinuanda ipfis medullis, occupentur viri

$

I

15

fapient

la, eloquentia valentes, qu

l 1

pfi ciuiles, qui publico animati fpiritu fint.

Focus

De hac re igitur dignam füa profeffione, dignam perfona, quam modo füfcipiet, dicendi materiem fibi fumet t:ollegav nofter Excellentiffimus

N

14

. ENE

IO MAITHIAS GESNERVS

I10

eloquentiae & poéfeos Profeffor PUin'cus ordinarius, cui ordo lege publica fancitus , & Academici Senatus decretum fafces huius vniuerfitatis in proximos fex menfes de-

11

tulit. . Quid enim potentius füadere debet eloquentia, quam publicae faluti pofthabendam effe priuatam ? quid po&íis fuis delinimentis efficere maius poteft , quam vt vi-

I

deatur hominibus duAce Q5* decorum pro patria iori? Dicet autem ita Collega nofler, vt eas ipfás res in fe effe, ipío inprimis Magiftratu gerendo fe demonftraturum

10

promittat: qui tanto decurret felicius, vobis

*

I

que & publicae rei erit vtilior , fi in vobis etiam partem aliquam feníüs illius atque fpigitgs effcere illi contigerit.

Conuenite igitur frequentes

|

iblis Kaleudis Iulii , id e/f proximo Lunae die, bora decima

|

ad illius orationem , in primis ad Ieges audiendas, reliquamque peragendam cerimoniam, & preces nobifcum fundendas, vt tueatur & inui&tum praeftet Deus O. M. füae

7

inter nos maieílatis vicarium ,. Augufliffimum Regem noftrum , Patrem Patriae, & huius Vniuerfitatis literariae Rectorem Magnificentifïïmum, qui fpiritu vere publico

5

6

fi

animatus , /77e; iam publicae defez/orer armatus agit, & fauente diuino numiné non contemnere pa&torum religionem populos docebit :

vt Domum Regiam , & con-

lium Regis & totam patriam nofiram, & hanc

5

Academiam, totamque quae hofpitium illi praebet , ciuitgtem, feruet incolumes, & omnibus felicitatis partibus augeat.

l

" EM DN

P.P.a.d. XXIII Iun. CIJI2CCXXXXIII.

4

MM

3

z

T

a ) Copyright 1099 YxyMaster GmbH. www.

EL