KaI600-85_19 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Observationes Ad Philosophicum Kantii De Hermeneutica Sacra Decretum * * - Zs s T P A e * zi m v : d - z * * d J d- . R — E X E ad £ E x ] * " d X ** * 3 $ a x W PA 1 u TE - - E — T L LA j E DEU - L r mre a FeU u u fal ial U RCTEERTT E dUEV — — D nenda — o o T — as — - a E Scer — — Es iM AR ia L ue du hI« V. - ULL LLX o - n u p U r p d » n d u u uT r DA a u - MM t d $ w s w - $-- al T$ T o * u dl — da uU abl t t - A s i s i4 M EM [ - x M : X M ag b $- od P. w ...q L - x ..m -u d d i ha o - M t : r - m Hu T d j R ubl dul TE Jqere- AUA - m m aT usl r d H.. d MU r u- * AE b iil - ddrdudcta Md dul : o o z od irie ib a d Dd hr ab MA MC j d r -* - p LA M ere PA : w rd - bb s de * Péeires Dd — É aPTA j t iMTMDAM — Md t t h o d Ó at 2 2 z $258 5 d ha DI j p t OO b UE l- LT i^l EU U Pa i as ii a I lal m m r g N I m n Rs x o d VA - al TAE x - D du 2 s. T E r r n EM Pt MMC .2 J d - 247 m o p d VE RAT l dl t p* TEX rE r p m TE - M aA AL u d- d d- OuTredrn - r D R [ i s RA - b d AC EM "r - iij !s2 2244 A R. at 23442 3 3 2443 Heti ii s. p x A as n ErEN p P-ELS. PC "- $. -2 riens t i^ T r Ed u us "1 t x n LT Ra T. Mu t "u6 o M oece la - CA Qu U Ra s I KaE I T i À a ia ET. 21 TA a [5 : u Ea* r ier t Ls d d m a d WL s T p pOV d 2229« R usl ATT CT 3- A WOESUT AT g NU ; 2 - 7 p o i. w d A du d $p* $232 222« 34 Oa r ; 23 3- GN P LT RL A *Ap st d i od d fsbl . p um ET 2 Ls v ILREENTTA T z LVE LVC ES M pET m mf al ii s x — d Ls -- r u TL 2 À 2 - m ET x - Es e€ — — RU z - - - - m TE m Mi — — x.. - m—- onemm — E - —MMÀ - m E -^ LT B — d s RESTE E ET E MI M ? - ATT T p E EE * - vv t a —Á: 2 OP a i s a u - LE — — "- — 5 » : M - d ^. - A z H E * * 5 $ lx [ R XCUEGN us [ k i W s * W u g 2 LE — t * X 2 : x us Á * a i ia 3 E. Z DBESPRVATIONLS of s A D Ils PHILOSOPHICUM KANTII lane ( w DE HERMENEUTICA SACRA DECRETUM 1808 GOPGENRESUSMGRISSUUS SSCI ; IOU. IUV.ANOGDLE:-DESG jsius PRAESIDE AaLü 3 EXCELLENTISSIMO - ATQUE AMPLISSIMO NOS ngum IACOBO FRIDERICO ABEL LI59] PHILOSOPH, PROF PUBL ORDIN niat SCHOLARUMQUE LATINARUM SUPERIORIS WIRTEMBERGIAE PAEDAGOGARCIA Cet Cb LIOfCS FAUTORE AC PRAECEPTORE SUO PIE DEVENERANDO tate PRO CONSEQUENDIS SUMMIS IN PHILOSOPHIA HONORIBUS 1] DÀ S-LoJS MDCC.XKGJIX P?'l PUBLICE DEFENDET PA AUCTOR d g ]ACOBUS THEOPHILUS WURM qu' [is OBERENSINGENSIS jsterio MAGIST, PHILOSOPH CANDIDATUS IN DUCALI SEMINARIO "THEOLOG n ——á— — A o EEE TUBING.E TY PIXS FUESXANIS b L » o UM . SNos et refellere sine pertinacia, et refelli sine iracundia ' parati sümus. CICERO; f —— —— ) Hhed Pa 99 "R -—. . u R. u I-28—22—] X 8l t h ü H li 'hilosophiae forma quaecunque quam vehementer pertineat ad caeteras rerum divinarum humanarumque difíciplinas, magis minusve arctiore cum illa vinculo conjunctas, testis est cum superiorum temporum, tum nostri inprimis aevi historia. Longum sit, et ab instituti hujus ratione alienum , vel cunctas illas a notione vi atque natura philosophiae repetitas, quae ex- plicandae rei in facto positae adhiberi plerumque solent, in me- dium proferre caussas, vel ad ultimam hominum , quibus inerat philosophia quaedam , memoriam recurrendo , et delineatis CoN- DORCETO duce D), mentis humanae progressibus, virorum post fata immortalium , à quibus per diversas saeculorum aetates, no- [2 vo constituto rerum philosophicarum ordine, novae nascebantur de rebus divinis humanisque cogitandi sentiendi eloquendique formz, laudibus efferendis diu immorari; liceat mihi illustrissi- mo, quod nostra nobis aetas exhibet , acquiescere jam documento. Ex quo tempore novae sapientiae lux Regiomontio terris affulsit, perfectamque adeo in seomnibusque absolutamnumeris scientiae humanae doctrinam, cuius praeclara quaedam , quanquam illa obscurior, species ab antiquissimis usque temporibus hominum quorumque ingeniosissimorum animis insedisse perhibetur, Phi- dosopho Jenensi acceptam referimus; quantos vidimus inge- niorum motus, qüantas in vastissimo doctrinarum ambitu com- muutationes. quam mirabiles, quos vel sagacissimus rationum mentis humanae scrutator vix conjectura praeceperit, in publica re litterata eventus, cum iis, quz in rerum civilium orbe gesta sunt, haud injuria aequiparandos! Per eversas penitus aut per- turbatas in re civili non magis quam in litteraria rationes , formu- lasque, quae haud ita pridem sanctissime colebantur, in suspi- &ionem, aut contemtum, aut summum discrimen adductas fini adproperat ultimum saeculi nostri decennium! Neque enim so- lum officiorum juriumque doctrinae, tales dicam , quae recte ad 1) Esquisse d'un tableau historique dés progres de l'esprit humain. Ouvrage posthume par Condorcet, 1795. Ed philosophiam referuntur, ita longe ab omnibus, unde illorum et Tà origines et fundamenta cognoscantur, experientiae fontibus amo- T te, ita subtiliter severeque ad disciplinarum leges exactae, ut ab H gr uno rationis püure, ab omni materie sensuum se junctze principio M ducantur, et hoc inter se yinculo apta et colligata sint omnia; tü sed historia ipsa rationis arte conclusa 2), doctrinaeque veteris de fi DEO, de revelatione divina, rebusque divinitus revelatis sacra- q rium, quod satis diu bene munitum videbatur lpsius auctoritatis sil divinae praesidio, ab imis fundamentis labefactatum , Vindicata Bnguis calamisque rationi humanae suprema de caussis ad reli- lgx Sil gionem pertinentibus et cognoscendi et judicandi, ipsumque re- alr velationis divinae argümentum, et sénsum monumentorum illius C modo suis unius praeceptis consentaneo stabiliendi potestate: Il Haecce vero et caetera in orbe erudito visa, quae enumerare hic U non est necesse, luculéntissimum profecto servant illius philoso- Cn phiae specimen, cui id unice propositum, cujusque ea plane sin- fer gularis vis atque indoles fuisse videtur, ut vel effrenatam coér- I ceret dubitandi libidinem, vel confirmatas eorum, qui inexplo- i N ut CoI 2) Inchoatam à cel Kantio primumque luci pubïicae expositam Cot in Berliner . Monatschrifi . .|.Nov, 1784.) historiae communis ita tractandae . methodum , ut profic iU ice endum sit sb occulto naturae €0 consilio perficiendi optimum internum, eoque ipso etiam externum H ob] rerum publicarum: statum, quo omnis et tota evolvi excolique pos- ad sit humanitas, exceperunt interdum variisque modis commendarunt et ornarunt complures scholae criticae sectatores; confecisse autem atq1 etiam illam videtur familia philosophorum Fichtiana, quorum de Yen historia institutum temperare, mihi non possum, quin hic exscribam: ad » JDie. Geschichte verhàlt sich so zur practischen. Philosophie, wie Phi- sik zur theovetischen, d. h. der Gavg der Begebenheiten in der. Men- qu scheu-Il'elt lauft eben. so uac h practischen. Printigien , à wriori fort, SCeï wie die Naturevscheinuugen uach. ihren eigeuen Gesezen: Es geschieht, adz was geschehen soll, und taan kauu sonach aus dem practischen Princip, Yew wpelches jenes. Sollen bestimmt, durch genaue methodische Entwiklung Vr und Zersliederung dem Gaas der wirklichen Begebenheiten d priori finden, überhaupt alles empivisch gefundene vein deduciven , und sogam Va die etwanigen | Resu U f tale Eiafliger Erfahrungen wicht ehwa aus. dem- dOg; jenigen, as sthon geschehen 7sb , somdern aus veinou - vraktischen S*&pl * Grundsüzen d priovi anticipiren" vid. S. R. D. Schmidii Paysio- Elstr * Zogiekphälosoplu'sch bearbeitei , lena Y798. pag. 32. " jam * g ratis rationis hümariäe viribüus certam statuebant rerüm cogni.tiu- nem , opinio nes et controversias minueret, certisque tandem cCo- limitibus , ratione ipsa confirmaret, gnitione nostra circumseripta id agere oporteat , quid in hac et in fu- quid scire possimus , qu tura vita sperare liceat. Praeclare magnificeque destinata si intra fines sibi praestïtutos felici ter effecit nova philosophia; quis est, indicaturum qui infitias ire audeat, hoc ipfum haud ultümum v la monumenta, quibus szcu- sibi esse locum inter amplissima- il H lum nostrum*sui memoriam COnsecravi t? Áutsi verus sumi pos- sit tanti operis effectus , quis tandem veterum formularum studio amens tam mirifice suis sibi placeat, ut vel iniquis oculis adspi- forma rei universae littera- ciat immutatam nova philosophandi enii philosophici riae faciem , vel sinistre interpretetur lucem, ing conversione affusam incognitis adhuc regni verit atis regionibUS ? hementer ef- Cuoinam denique, si multorum hac nostra aetate ve ferbuisse ingenia animadv erterit, mirum hoc videri queat, dum»* ita comparatam esse meminerit, [4 modo universam rerum naturam ut nisi ex elementorum discor dia et tumultu nulla concordia et )* consensus oriatur? Fortasse vero philosophiae criticae ipsius in- i constantia, n e vehenda ad singularem potentiam ratione humana 5 ut finiüm sibi praestitutorum f eo nonnunquam pl'OgI'GSSäG, * £ oblita in lis etiam quas emp1 ricas dicunt disciplinis, quae n rationalibus jsocietatem suapte V1 )* ad repudiandam .cum justo liberiorem sibi vindicaret decer- nt atque natura feruntur, nendi auctoritatem ; ea inquam fÍortasse inconstantia contulerit de ad retardanda magis quam acceleranda aureae illius aetatis initia, JM abiles omnes tum dogmaticorum tum criticorum tum qua vener lil* uno capite conjunctas, pite scepticorum philosophorum familias sub 4d unam omnmes sententiam, communiaque omnibus principia )it! flb revocatum iri, magno jam dudum nobis promissum erat hiatu! tf Fortasse haec ipsa caussa, quare nondum inclinata veterum no- lh xärf 0i varumque rationum victoria, nondum triumphatus à criticismo gj dogmatismus , nondum diremtae Empirismi cum Rationalismo, u Supernaturalismi cum Naturalismo lites; aliisque in verba ma- det gistrorum , neque fallere, neque falli nesciorum , jurantibus et st jam demum nos lucem é tenebris dispicere jactitantibus, alii, lgf ( 6) à &atis scepticismo frenis novis iisque periculosissimis erroribts pris stinam cessisse veritatem acerbe conquerendi materiam inveniant. at te lantas vero lites componere, et quonam quantove jure aut in- at juria in utramque partem disputetur, in universum decernere, j neque hujus loci, neque mearum virium sit; haud tamen scio, an quidquam aliud tam disparem eventum habenti de justo phi- losophiae criticae in caeteris disciplinis usu disquisitioni occasio- e nem dederit, aut de statuendo novae disciplinae pretio magis T tio distinuerit, eruditissimorum hominum sententias, quam placita tio: ilhus universa de revelatione diyina, nominatim vero decretum illud, quo revelationum divinarum monumenta ita interpretari - am J uübemur, ut invitis etiam grammaticae legibus ad sensum religio- ss nis, quae rationis unius ope utitur, moralem referantur omnia. Un tot; uo majori ego quoque (si de me ipso pauca adhuc prae- fari liceat) reverentia et pietate obstrictum me sentio VIRO im- mortali, cajus Critica rationis purae prima juvenili animo infe- vit philosophicz cujusdam meditationis initia, quo firmior altera parte atque exploratior mihi stabat adhuc statque etiamnunc sen- tentia, nonnisi Ernestiano tramite ad fines theologiae transire, eo fortius non poterat non movere me criticae illius methodi no- vitas dicam an insolentia, ut cum res omnino videretur mihi M digna, quae aequa lance pensitetur examineturque diligentissime Tan scribendi opportunitatem nactus meletemata mea qualiacunque tiam publicoexamini subjicereinstituerem. . Non deterrebatscriptione bus, aCcademica cogitatio multos fore, qui me in supervacaneum pla- Váler ne laborem venisse Coarguant. Quanquam enim alienissimus Tnon sim ab ea arrogantia, ut aut novae veritatis, aut modi adeo unius rectissimi, quo rem à compluribus jam pridem ad investigan- dum sagacitate praeditis, et in hoc maxime genere judicandi exercitatissimis viris 3) in quaestionem vocatam existimare deceat, 3) Recensitis in (ersuch einer historisch-kritischen Darstellung des bis- herigen Einflusses der. kantischen Philosophie auf^ alle Zweige der ewis- senschaftlichen und praciischen Theologie Hannover 1796. S. 128—170 Àl, Theil x798. x2—75.) iis auctoribus, qui vatias attulerunt tam ad stabiliendam quam infringendam interpretationem moralem ratio- hes accessere interdum, quotquot mihi quidem innotuerunt: 1 Ánonymus Ueber die neuerlich emp[ohlene. qgyoralische 4uslee e6 d) auctoritatem trnihi vi-ndicem: nondum tamen,tam varias n par- tes veritatis patente via V identur omnia jam ita confecta esse, liorum veri videndi studus nullum atque expedita, ut sinceris a pinandum sit. plane etiamnunc locum superesse o Erit autem commentariolum hoc ita mihi descriptum , ut post eXpositam veram Cel. Kantii de interpretandis revelationis mo- numentis sententiam , praemissosque aliquot de notione revela- tionis divinae, decretis criticis neutiquam Contraria, et condi- aut facta sit, aphorismos, tionibus, quibus ea aut fieri possit, argumento illius possibili e vincere studeam, parum bene provi- ;i nniti interpretationem moralem sis atque exploratis principiis i unam contra veram rationique consentaneam esse eam, quae tota á grammaticis praeceptis repetatur. UPGRSUMEEL II GUEU CIMEMNNE VT Ia uod nostto inprimis aevo rectissime praecipi solet, dijudi- 7 Q )- . caturo legitime aliquam sententiam proficiscendum esse, a l[ p eculiaribus ipsi auctori enuntiatis, cum omnium fere discipli- E n arum historia comprobatum teneamus, veram auctoris senten- tam turbatam postea fuisse sive temerariis discipulorum errori- J'a £ bus, sive calumniis; id ipsum etiam absque omni controversia valere mihi:debebit m examinando philosophi Regiomontani de le M inonumentorüm revélationis interpretatione decreto , mihique " propositum igitur est, utante omnia nulla eorum ratione habita, na gung de r Bibe (in S. R. A. Henkii Neuem Magazin fiür . Re- idi ligions- — Phiosophie, Exegese und Kirchen- Geschz'chte l, Baud * aï, gtes St 2. S. R. D. Stáudlin in Beytrügen zur th;losoplzie und- Geschich- ie dey Religion wund Sitteulehre w. s. w* Lübek. 1799. , Band n i S. 336—344- i . S. R. D. Seiler in libro: Ueber die gütilichen. Offenbarungen. Wd tio* LHtey- Theil. £rianz. 1797. S. 374—399- $, R, 1215 chmidt im Bibliothek für Kritik und: Exegese' des ul nmm Testaments und. alteste. ChristenGeschichte 1, B. q. St. C $ ) quae à variis publieae luci exposita sunt judicibus, variornm tam pro morali interpretatione quam conzra illam argumentandi generum , primariis aliquot locis VIRU M Cel. ipsum mentem suam exponentem faciam. 4) Sï Pars historica quam revelatio , si qua forte kaccideril , ad religio- nem moralem , rationis unius ope utentem , adjunxerit , ut. serviat alteri, quae naturalem religionem complectitur, parti in usum mut- titudinis introducendae , requiritur ad id consilium revelationis forie oblatae interpretatio, qua omnes illius. partes ad sensum moralem 4l religionis naturalis decretis consentaneum referantur. -—— In qua $ interpretandi ratione, quamvis persaepe texiui illata vis aut sit , aut D esse. videatur; necesse tamen omnino est, utcunque. modo per textus le rationes fieri liceat, moralis haec interpretatio praeferatur. litterali , 01 quae ad mores aut, plane non referri, aut voluritatis humanae. ad E recte agendum momentis obniti posse eideatur. Negue jure Qut ve- d ritatis aliqua cum specie cadere possit in hoc inferpretandi genus al Juci fallactarumque crimen , modo ne pro certo affirmetur , quae ea fic via. subjiciatur scriptorum divinorum enuntiatis sententia , eandem Q illis fuisse ab ipsis auctoribus subjectam , sed in integro hoc relin- W quatur , et fieri saltim posse contendatur , . ut notiones religioni na- df turali. unice consentaneae verbis illorum. subjiciantur, N g. II. Ie « Exposita cel. Kantii vera sententia; temperare mihi ante omnia non possum, quin saepenumero jagm miratum me fuisse SIt $€ ingenue, profitear, quid tandem sit, quod quibusdam in mentem ah venerit, VIRO peracute moveri solito, rectae , qua scripti alicu- SU jus interpretatio finiatur, notionis i o gnorantiam exprobrare, aut de post praeclaram illaam , quae depulsis barbariei olim imysticae et H allegoricae tenebris, sacrarum litterarum interpretum ingeniis affulserit elegantiae lucem, qua, quid in praestantissimis divinae tis revelationis monumentis rectum suave et eflicax sit,judicare pos- ha - sent, Q 4) vid. cel. Kantii Aelgien .innerhalb. der Grünzen der blosen l/er- - 8 nunft Konigsb. 1 é Uv Konigsb. 1798. S. 44—70. 57—166. — Ejusdem. Sireit der Fq,c"ltääæ' - us COR 9 E sent, tristiora jam dentio ominari subtiliori doctrinae tempora , quasi vero data opera suffragari voluerit Vrg celeb. abolendis 1 philologiae sacrae et criticae studiis, neque disertissimis verbis morali interpreti subjecerit doctrinalem , huicque ipsi via hi- storica, linguarum peritia et antiquitatis notitia eruendi monu- je mentorum revelationis sensus provinciam demandarit , statuerit- !l que , quum defunctus fuerit suis partibus interpres grammaticus, hunc demum eonfugiendum esse ad sensum moralem ils in locis, it qui grammatice explicati ad mores aut plane non pertinerent, J aut verae honestatis studiis obniti adeo pessent. At vero, si / significante Kantio, ita levissimo aestimare liceat momento jl sensum verborum gramma&cum, ut invitis etiam grammaticae //$ legibus ad sensum moralem referri debeant omnia, metuendum omniho est, ne nostra aetate, quae compluribus inde ab anmis d ad negligenda et labefactanda linguarum antiquiorum studia pro- Ig- clivior esse coepit, multi reperiantur, qui capti magno nomine It atque auctoritate VIRI, cujus^sapientiam quasi coelo delapsam (ü fidei.vitaeque normam amplexi sunt, ad sententam ipsius tan- 2 quam-ad saxum adhaerescant, et cum cupidius ea credant , quo- If niam vera esse volunt, quae laboris molestiam deminuunt, nulli ( d amplius.dubitent, vanitatis arguere curam, in veterum lingua- rum studiis collocandam sensimque hoc modo nisi directa , indi- recta saltim via gravissimis apexiatur deliramentis.' uanquam equidem minime difhtear, haud contemnendum esse et hoc et (& similia alia, quibus impugnarunt multi viri, quos judicare pos- s se arbitror, Hermeneuticam Kantianam, argumenta; non tamen em ab omni parte mihi ideo satisfecere, quod ex iis, quz supra dicta u sunt, aliam plane mentem esse cel. Kantii, neque adeo illum qüt detrimenti fortuiti praestare posse culpam satis adpareat: longe e et vero graviores alias ab ipsa hotione, qualem consentaneo decre- :niis tis philosophiae criticae modo constituere licet, et pendente ab nae hac notione argumento revelationis divinae ductas deprehendisse mihi videor caussas, quae ad reprobandam recentem monu- )08- änt; menta revelatiohis interpr fetandi methodum momen,t-um pos- sint facere. 7 B :m. 10 ( ) G ^TH uo notabiliores subiit revelationis divinae notio vicissitudi- nes philosophia critica, cui sollemne inprimis esse constat, ad res novas vetera transferre verba, quo graviora sunt, et de quo deinceps videbimus, ad emendandos tranquillandosque homi- num animos efficaciora, quae ex recta distinctaque revelationis notione peti possunt argumenta, eo enixiusin eo mihi elaboran- dum erit, ne vagis notionibus omnis haec superstruatur dis- quisitio. 5) Ad consequendum, quem ratio practica postulat, finem bo- norum,sive, si liceat forte sententiam philosophi Regiomontani verbis exprimere Romani — ad efficiendum id, ut omne quod honestum est, idem sit aut fiat nobis aliquando utile; 6) requi- 5) Retro me longius abire a principali commentationis con.:ilio, nemo mirabitur , qui secum expendere voluerit , totam fere propositae quaestionis de interpretatione monumentorum revelationis solutio- nem pendere proxime ab argumento revelationis constituto , hoc autem à circumscripta revelationis notione. | 6) Liceat mihi, respectu habito ad b. Garvíi philos. Zumerkungen zu Ciceros Büchern vou den Pflichten P. Ill. 1792. p. 19. sq. not x. (quem locum huc ante o mnia conferri velim) sententiam hanec meam, quamvis ut stolidam illam repudiatum iri sciam ab omnibus, qui ex fecentissima unice didicerunt philosophia sapere) distinctius expo- nere. Felicitatis studium ut redigatur in consensum cum lege ratio- que agendi modos, cum illum, quem nisus mis practicae purae, inter tum hunc, ille animalis, ratione autem plane non improbatus , concilietur. unitas, coacta est ad quem ratio practica pura postulat, idem per omnes exi- sumtionem ratio, omne quod honestum sit , stentiae nostrae eriodos futurum esse ut ilissimum (Dafi wir auf À oralit dt überwiegend angenchme. Empfindungen im dem llege der N vid. Garvel.cit.) Si enim Ganzen unsers Daseyus zu hoffen hacen. * &umatur, accidere posse, ut conservati o legis moralis incidat in repugnan- , quae ut effi- tiam cum studio felicitatis indissolubilem, destinataque ciantur ;ostulat ipsa ratio eff ci non posse, lex moralis ipsa sane n À naturis nimirum fatione et sensu ton poffit agnosci pro rationali mmixtis, neque hae eadem temer entur. (v. cel. Kantii Kritik der veinen Veruunft, S. $40. 841. et S. R. D. Storrii Annotat. ad philosoph. K antii-de Religione doctritiam ((Tub. 1793) pag. 26. sqq.) Veque eroit hanc mihi persuasio nem animo censor libri Storriani Güiting, Bibliothek der meuesten t heoleg. Litteratur. B. l. St, 2. pag. M Caimm) rituf par tanto effectui Caussa, cujus ita nobis informanda cos gitatio est, ut sit natura mente intelligentissimg, voluntate san- 245 sq. cum .distingu endum profecto sit, quod ibidem .p. 246: videtur innui, inter normam moralem absolutam , quae men- tis abstractione é sola ratione depromitur , et inter illum , quem naturis finitis assequi licet, moralis perfectionis gradum, Necessaria itaque illa ad conservandam à maturis rationalibus finiis legem moralem sumtio, omne quod honestum sit esse, aut factum iri nobis utilissimum, ad DEI, qui auctor sit et gubernator Jam mundi intelligibilis, et fata factis exaequet, fidem deducit. uidem omnino utilitas illa non debet oriri tali modo, qui repugnet honestati, sine qua nulla plane datur vera felicitas. Sin autem mul- tiplici usu edocti sciamus, neque leges naturae, neque liberas actiones aliorum exacte respondere vel justissimis nostris desideriis genero- sissimoque perpetuos in virtute faciendi progressus studio , quibus satisfieri posset in regno intelligibili ubi volitiones uniuscujusque misi materiae, formae tamen saltim legis'moralis congruerent; postulare videtur-virtus ab auctore et gubernatore mundi moralis sui cum uti- litate aequabili conjunctionem. — Admodum vero improbabile est, utilitatem illam terminari hujus jam vitae angustiis, absolvique ani- mi quadam tranquillitate, quam afferat honeste legique morali con- grue factorum conscientia, cum sensus jueundi, conscientia illa exorti, vel perpetuo virtutis cum appetitionibus animalibus morali legi contrariis conflictu, vel malis extrinsecus venientibus, vel ne- gata propensionum legi morali non contrariarum expletione vel corporis abitu, vel imperfectionis conscientia, qua maxime labo- fat religiosissimus quisque virtutis cultor vehementer imminuan- tur. lgitur in vita demum illa, quae praesentem excipiet, plena ho- mestatis cum utilitate speranda exaequatio est. lam autem hoc etiam mihi temere videtur assumi , praemia, quibus afficienda sit olim a DEO virtus, absolutum iri majore tantum perfectione morali, et nonnisi castissimis, quae ex una virtute ipsa Oriuntur, voluptatum generibus, et plane nulla alia bona in praemiorum illorum societatem esse ventura, Lubentissime quidem concesserim, disparem illam vir- tutique non satis semper aequabiliter respondentem bonorum sen- sualium in vita, quam nunc vivimus, descriptionem permagnam ha- bere vim ad efficiendum id, ut firmior subinde stabiliatur rationis in sensum dominatus: longissimeque etiam ab ea opinione absum, quasi voluptates tales, qualium fructus non cadit nisi in corporis, quod nunc habemus , instrumenta, adscribendae sint in numerum graemiorum 'virtutis in futura vita perfruendorum, qua quidem as- sertione vix quidquam notim ipse absurdius. Naturis vero rationa- ;i nalibus finitis, quocunque tandem in statu collocentur, 'vel quem- cunque assequantur perfectionis morals gradum, hominibusque ipsis D (: 7127j ctissïma , Vi potentissima, quae rerum in mundo universïta:tem generarit, et generatam legibus regat contineatque moralibus, quae naturis finitis ratione praeditis pro dignitate modoque ho- nestatis ipsarum adéuratissimo felicitatem impertiat, quae legem moralem constantissime conservet ipsa, in qua expressasit de- nique quae nostris animis insidet, absolutae perfectionis forma. His ipsis notionibus, quae nobilissimis ortum debent naturae nostrae principiis, et qua tales ad excitandos acuendos corrobo- randosque honesti sensus quam maximam vim habent, necessa- rio quodam iodo ad religionem deducimur. 7) uaestionis autem loco ponere jam liceat: possitne praeter hanc ratione mo- rali ipsa munitam Supremi Numinis cognoscendi viam alia ad- huc cogitari; qua non vi mentis humanae spontanea, sed sin- gulari efficientia et procuratione Jehovae cognitiones certae mora- les et religiosae in certis hominibus excitentur, tali, dicam, ef- ficientia et procuratione, cui hoc ipsum propositum sit consi- lium, et quae hoc ipsum spectet , ut ad has nominatim cogni- tiones, hi nominatim homines hoc tempore et loco perveniant, L 4 emendatissimis obfuturum esse in vita ventura, si probitatem eorum etiam aliis, iis inquam, quae diversae sint é voluptatibus ex mera majore perfectione morali oriundis, remuneraturus sit DEUS, nullo plane demonstrabile mibi videtur zrgumento ; haec enim probatio omnibus absolutam numeris desideret omnium, quze dari possint, voluptatum sensu percipiendarum habitusque ipsarum ad quemcun- um cognitionem, qua gloriari autem et que perfectionis moralis grad quam assequi nemo queat mortalium. — '"Iantum ad defensionem sententiae : Ut omne quod honestum est, idem sit aut fiat nobis aliquando utile. cf. Kanti Religion innerhalb d r Gr. dev bl, Vernunft. Vorr.p. I X, not. x 7) p.X11. Quod illustre Kantianum Ethicotheologiae principium separatim afferre placuerit, hoc plane n ollem ita existimari, quasi contenderim deesse nobis argumenta etiam contemplativa ad gignendam rationi consentaneam de existentia virtutibusque DEI persüasionem suffi- ä cientia, Cosmologicum enim illud 'nmaximeque physico theologicum majoris omnino ponderis, quam cel Kantius iis tribuit, aesti- manda esse arbitror, si qui dem illa solo subjectivorum nomine ju- dicentur, adjuventurque legis et teleologicae et moralis auxilio , quanguam énim mjinime diffitear , cessare illa eo modo esse argu- menta mere contemplativa, multum tamen adhuc interesse inter ila et argumenta cum moralia tum teleologica adparet. ( 439 3 habeanturque ab -his non ob ration esinternas, sed obhancorigiuem adeoque auctoritate m divinam pro veris. Qui si cogitari possit DEL, rerumque divinarum proficis- fons alter unde cognitiones e et sumi debere, statim jam proba- cuntur—.cogitari autem poss . bitur —habemus quarn quaeri mus, revelationis divinae notionem. IV. A $ Constare sibi omnino cel. Kantium, fierine aut possit, aut revelatio eo, quem attuli sensu divina, in in- unquam facta sit tegro relinquent e€ m, facile consentio, cüm ex ipsius decretis de commun ii hominum sensu experientiaque tam externa rebus à fracte negando neque confr- quam interna disjunctis neque prae mando fidenter/rationi per se fas sit constituere, nisi practica forte nectessitas i n alterutram sententiam aut sumtionem decer- nere jubeat. $) Suppetere a utem argumenta satis gravia, et ad ndam rationi consentane am de possibilitate et veritate reve- gigne lation is divinae (objectiva) persuasionem apta , alii comprobarunt philosophiae criticae antistites, quorum si per summa tantum ire liceat rerum fastigia , huc fere redit sententia: 9) In evolvendis historiae hominum communis annaàlibus: ubi in ea incidimus tempora, quibus illi aut ignorantia aut errori- bus excoecati, aut sensuum. imperio ita assueti, ita vitiorum omni genere volutabantur, ut nullam amphlius exserere vim pos- set ad moderandam voluntatem ]lex moralis, aut sincero qui- dem illü tenebantur honestatis conservandae desiderio, sed ve- hementioribus tamen adhuc cupiditatibus praepediebantur, quo minus in quacunque re legi. morali obtemperarent; aut ratio ipsorumhpractica nondum:'enisa erat, ad tantum culturae per- fectionisque gradum, ut rectas DEI, tanquam illius, qui sum- mum bonum efficiat, qui sit legum moralium auctor et san- Q) cf. praeter Kantii Aritik der reinen. 'ernunft, jusdem Aeligion innerhalb der. Gvünzen der blossen. ernunft Ausg, 1 . 198. 232. — Kritik der gractischen ernunft . 73. e . " tii FVevsuch . einer Kriti & - aller Offeubarung. (Konigsb. 9) cf. cel. Fich —S.R.D.Niethammer in libro: Ueber den Versuch 1793. S. 8.sqq einer Kvitik allev Offenbarung, Jena 1792. p. 47. sqq. — coll. S. R. D. Storrii Bemerkungen über Kanis philosoph. feligions- Lehre.p. 14.'3.93.,- ( 14 ) etitatis exemplar, notiones, suscitandis alendisque sensibus boz nis et liberalibus aptissimas informare possent: aut corruptae, 8 quae omnium fere insidebant animis una, notiones impedimen- to erant erio 1 o endis sensim sensimque ingeniis, amplificandisque intelligentiis: aut notionibus illis deerat adhuc ad movenda re- cte agendi studia aut claritas, aut firmitas, aut castitas, aut cir- d cumscriptio: haec historia teste ubi accidisse invenimus, haud a( dubie affirmare licet, tantam omnino illis locis et temporibus exstitisse necessitatem, ut Jehova ipse sese aununtiaret, viso sin- & gulari (durch eine ausserordentliche Erscheinung in der Sinnenwelt) tanquam naturam intelhgentissimam , legis moralis auctorem, Yi $ i summique boni effectorem, siquidem haec ratio aut una esse videretur, aut efficacissima vel restituendi vim, quam amiserat lex moralis, ad corrigendos hominum animos, vel avertendi praesentissimum , in quo gens una alterave versabatur, ad ulti- mam morum depravationem sensim incliandi periculum, vel t accelerandi denique ingenii lucem , judiciique de DEO rebusque D Ce divinis et firmitatem et castitatem. . Árgumentum hoc à practica di necessitate revelationis divinae pro persuasione de possibilitate et veritate ipsius ductum, quanquam per se ad commovendum ter animum plurimum valeat, non tamen apud me tantum value- Cu rit, ut ideo vel fieri posse vel unquam factam esse revelationem, n EO eo quem attuli sensu divinam firmo statim assensu adprobem, Rür si quidem theoreticis rationibus contrarium aut evinci, aut pro- Q00 babile reddi queat. !9) BP ET : Criticus autem certe p—lnïigläosgghus, qui Ver Xo) Tantum- equïdäm absum, ut doctrinalem , quam cel. K antius vo- cat, fidem contemplativis ortam rationibus abhorrere existimem à Il philosophi persona (uti vult S, R. Niethammer: l. cit. p. 40. et x in Persuch einer Begründung. des veruunftmüfligen Offenbarungs-Glau- bens) ut potius persuasissimum mihi sit, utilissimam esse, si fieri queat, rationum theoreticarum cum practicis conjunctionem. Facil- lime enim fieri potest, ut ratio, si incoactae ipsi necessitate aligua practica decernendum sit, ea, quae sunt theoretice probabilia, haud satis ad decernendum idonea declarandi jus habere opinetur. Sed haud raro etiam sufficere non videntur ad gignendam ve:am persua- sionem argumerta practica, misi theoreticis adjuventur argumentis , vel nisi animus necessitate practica ductus et hac ipsa ad decernen- düm proclivior factus acquiescere possit theoretice etimm probabi- hþFs argumentis. N x N ( 15 ) dubitat limites rationi ab ipso pracstitutos egredi, nunquam ani- mum . inducet, in his illisve eventis praeter naturam naturalium seriei insertis singulare numen divinum rebus humanis interesse infitiari, adeoque nec hoc praefracte negare, cognitiones certas morales et religiosas in certis hominibus, certis locis tempori- busque excitatas à singulari DEI in animos ilorum hominum actione , ab ea, inquam, rationerepeti posse, qua mens infinita ad mentes finitas, Creator ad creatas naturas refertur H) , sed, si modo sibi constet ipse, ab iis rebus que communem sensum effugiunt, adeoque vel in plenissima legum naturalium cognitio- ) ne aut nullos plane aut difficillimos habent explicatus, dissen- sionem et assensionem pari modestia cohibebit. [;. 55 vYy Id vero, quod pracxtica ratio perquam, probabile reddidit, qaocï | theoretica (àpriori) quanquam non adprobare, tamen nec imm- probare simplieiter et rejicere potest, id adprobare sane tum li- ; cebit, si confirmatum sit optimorum hominum fideque omni dignissimorum testimoniis, et quidem iis maxime in locis et 11s temporibus, quibus necessarias rei probandae conditiones lo- cum habuisse historicis evictum sit argumentis. Ita autem con« firmant Messias ipsiusque legati, ea quae dixerint, scripserintque nova sese caeterisque hominibus non patente via didicisse; DEO: nimirum singulariter efficiente ipso extra communis humanae cognitionis limites non opinione sua et inani arrogantia , sed re vera fuisse egressos:12) neque enim ne inanes viderentur impetus 11) cf. S. R. D. Flattii vermischte Versuche. ( Leipz. 1785-) p- 153-188. 12) Quidnam vero aliud sibi volunt Messiana illa: Eg iusvzs $x BAH &A d seejus uf Ó muTup ivroXgv idowt i iomw weea a NwAuaw, & AuAd . Pyw , xoJus lpyus aor 0. mor5p, 5705 D.uu9, Job. Xll,. 49. 5o. coll. ViII, 26, 28. 38. 40. XV, g. Matth. XI, 27. Joh. III, r5. coll. Xr, 1ia. VII, x6. 18. (Exegeticam horum locorum veritatem momento suo ad probandam doctrinae Messianae divinitatem ponderatam muperri- me exhibuit S. R. Prof. Süskind in Dissert, inaug. Theolog. qua quonam, seusu diviunam Gyesus gerhibuerit docirinam. suam disquiritur. ä 'l'ub. 1798. S. IX. X. —) Facile jam quidem praevideo, repertum iri, quibus rei per orbem demonstratae accusandus esse videar, de eo ls jam demum ipso agi objicientibus, liceatne loeos illos, quibus Bl/lessi-ae* ln ( 39 divini jaetatores, in solis de divina auctoritate sua substitere £nuntiatis, sed confirmarunt illàm illustrissimis vereque divinis factis, quorum caussam proximam etiamsi concedatur non fuis- se positam , nisi in solo virium naturalium effectu, tamen ex ipsa rerum gestarum indole ipsarumque constanti cum enuntia- tis Messiae et legatorum illius consensu , ex eo denique, quod graviter illae non poterant non aflicere optimorum quorumque et innocentissimorum id aetatis hominum animos, satis eviden- ter adparet, DEO singulariter efficiente et procurante ipso (durcA Gottes absichtliche Causalitát und Veranstaltung) eventa illa in fi- dem doctrinae Messianae et apostolicae faciendam collineasse. 13) Sat firmis igitur et rationibus et auctoritatibus 14) inntittur de ve- enuntiata de divina auctoritate sua continentur grammatice interpre- tadi, nonne vero potius Kantio duce debeat verbis illis notiones subjici, moralibus religionis naturalis decretis consentaneae? Nonne sit universa pars Christianismi historica (sensu latiori) allegorice interpretanda? Speciosius autem illud quam verius esse crimen , eo maxime defendere posse puto, quod (S. 4). neque practicae neque theoreticae rationi contradicant conditiones, quibus fieri possit reve- latio eo quem supra attuli sensu divina, adeoque nec hoc repugna- bit rationi, sensum enuntiatorum Messiae ipsiusque legatorum de revelatione divina ipsis oblata grammatice interpretari, wt interpre- ;i tatione non opus sit morali. S. R. D. Storrii u 13) cf. si placet S. R. D. Flattii l. c. pag. 115-152. V Bemerkungen über Kants philosoph. Religions- Lehre. S. 20. 8i - 14) Etiamsi itaq ue nihil valeat apud vrmuM clar. quocum mihi res est, de revelatione mihi divina supra alla- I argumentum pro persuasione qui illud paucis tum practi cum (ab Illo ipso jam iterum abjectum , abhinc ann is studiosissime commendaverat) theoreticis certe rationi- Q bus effici potest quaedam de possibilitate ipsius probabilitas neque inde video, cur testimoniis optimorum virorutm; , sumta litterarum. bi quod. contrarium sacrarum fide probatis, negari fides ideo debeat, [ aequesit probabile. 'lantum etiam profecto abest, ut extraordi- tü nariae revelationis divinae sumtio mentem humapam aut ener- vet aut affligat, ut novam potius et desideratissimam viam muniat ad rerum gravissimarum, sed experientiae non obviarum scientiam. lentiae obviarum Neque enim est, quod timeamus, nein rerum exper indagaticne et tractatione aut negotiorum humanoru m gestione ma- :lï; erturbatio, cum non gna aliqua confusio ipsiusque rationis existat p ponatur fieri solere revelationes divinas, sed eas certis tantum ho- ininibus, certi s locis et temporibus contigisse. (cf. Storrii 4nnot, ad philosophicam docirinam. . 7o. t i5 J gitate revelationis Christianae persuasio,ut, quicünque quaestionena liusreligionis, quae, (quod postea pluribus de origine divina il * E probare in ani mo mi » hi est,) sumta origine illa divina, religionis " naturalis in gravi ssimis persaepe caussis conjectura magis recte d probandum innixae agumentis, su- augurantis, quam invictis a spiciones historica ^ fide affir mat, et hac ipsa affirmatione alacrio- ya reddit honestati s studia, indignam existimet, quae curatius àut qui in ea maxime re tam ardua immoderatae investigetur , indulgeat dubitandi libidini, quam in quacunque re alia, magis cupaverit aut nefan- minusve ad ipsum pertinente yesanam nun dam, is suum ipsius veri honestique studium suspectum et incertum reddidisse summo Jure dicatur. m P n Adumbratis pro persuasio ne de revelationis Christianae eo, bus (quas satis quem supra con stitui, sensu divinae veritate rationi di vim habere confido illis, qui non praeconcepta magnam proban aliqua opinione, aut dogmatica quadam utilitate , sed integerri- mo tantum veri videndi studio ducti .ad inveniendum verum monumentorum revelationis Christianae sensum accedant) restat, uüt de possibili revelationis divinae argumento dicendum esse videatur; hoc enim ipsum est, à quo pendebit quaestionis, pos- sitne interpretatio, quam philosophia critica proponit, probariy nec ne, decisio. bjecta &it necessariae. rationis ï 15) Revelatio divina quum su cónditioni; sequitur, rationis etiam leges esse oportere, é qui- bus metiendum sit revelationis divinae argumentum. Licet au- tem jam rationi pro ea, quam sibi informat, notione DEI na- turae intelligentissimae bonorumque omnium summi et auctoris äï' t et adjutoris postulare, ut quacunque revelatione, quae divinam at suarum partium omiium prae se ferat originem , nihil plane — À m' S. R. Pro—f:.-Süskind : Ueber m ..x5) Confer. ad haec, quae skequu'ntur ; das ARecht der l/evuunft in Ansehung der megativen bBestimmnng — des j* Annhalts eimer Offentahrung. in.S. R. D. Flattii Magazin füm t ubi ea, quae sum- - ) christl, Dogmatik und Moral. l, St. S. 89—189. 710?« anatim tantum mihi attingere licuit, rationibus confirmantur, ( 18 ) contineatur , quod repugnet legibus suis cum -theoretieis- tum practicis ;. nihil, quod non modo ad mores plane non referri, sed corrumpendis adeo moribus inservire possit: lberrimo i gi- tur jure utitur ratio, si qua forte cont entae invenirentur revela- tione quadam, divinam prae se ferente originem tales sententiae, quales non modo non excogitare et assequi posset sibi. relicta ratio, sed quales contradicerent etiam ipsius legibus, effictisque secundum hasce leges notionibus DEI tanquam 1 j3aturae intel- ligentissimae, et voluntate sanctissimae , consilioque revelationis divinae palmario, quod in revocandis ad virtutem et virtute ad beatitatem hominibus positum cogitari debet, statim extermi- nandi eas revelationis argumenti fimibus. Nullam autem omnino humana ratio potestatem habet, ut concessum fumendi, nihil plane aut posse aut unquam potuisse revela à DEO , nisi quod ipsa per se aut assequatuür, aut as- secutura ullo.tempore fuisset, quod suis argumentis non proba- re, quanquam nec improbare ét rejicere possit: multoque mi- nus fas rationi est, si qua forte revera continerentur istiusmodi enuntiata revelatione divina, litterarum fide probata, exulare ea jubere tanquam . spuria revelationis divinae argumenti finibus. Si enim visum fueritJehovae, sumta neécessitate quadam empi- rica practica , annuntiare sese viso singulari tanquam legum mo- ralium auctorem sanctissimum, potentissimum justissimumque, qui res omnes ipsius voluntate eXortas provideritia sua modere- tur, virtutisque. studium praemio felicitatis perfecta quae cum virtute conjuncta finem bonorum constituat, donare. et possit et velit; quaenam tandem justa adest asseverandi caussa, com- i municatarum cum legatis divinis cognitidnum moralium et re- ligiosarum summam iis tantummodo non posse non absolvi, ue cum rationis sibi relictae principiis ita consentiunt, ut duci ab his solis possint , adeoque naturali |'cognoscendi facultati ori- ginem debeant; mihil contra certius, nihil cireumsceriptius iis aut posse aut debere contineri, de modo et institutis Jehovae, summum bonum efficiendi, si quidem modus ille aut instituta illa vel uria esse viderentur vel effcacissima , homines sensibus Qobrutos penitusque depravatos emendandi et ad-virtutem , et ( 19 ) virtute ad beatitatem reducendi. Aut quisnam tandem morta- lium rationis suae limitum probe memor, reprehendere audeat, infinitam infinitae mentis sapientiam, quae in revelandis doctri- nis illis certioribus majorem minoremve temporum quorumvis quibus revelationes divinae contingebant, lucem, hominumque t exspectationes morales religio- illorum temporum opiniones e sasque, et virorum, quibus tanquam ministris utebatur ad pro- mu].gandas ilas caeteris hominibus doctrinas singularem de DEO rebusque divinis cogitandi sentiendi eloquendique for- mam sequebatur ? $. VIIL Ex praemisso quale quidem constituit modesta -suorü—mquþ finium bene sibi conscia ratio, revelationum divinarum possibili argumento , justissima Jam consecutione primum hoc effici ar- uibus continentur revelationes divi- bitror, litterarum 1illarum .q ut nihil nae, interpretationem non debere hanc . ad legem dirigi, admittatur, nisi quod ratio per se ipsa intelligit ac probat; de- inde vero etiam illud, sensum revelationis divinae grammati- cum non posse non üunum verum esse et nbique umice reti nendum. ui priorem itaque rationem sequuntur in in- terpretandis , ut statim exemplo ntar, revelationis Chriftianae monumentis, ii profecto, quid Messias ipsiusque legati pronun- tiasse et gessisse legantur, non interpretantur, sed quid quoque loco dicere et agere vel potuerint, vel debuerint, ex suo arbi- 2 trio suisque opinationibus ipsi decernunt, hac una lege adstricti, je utin comminiscendo sensu moralis potissimum usus rationem e- habeant, quamvis violenter sensus ille in textum illatus sit vel l intrusus. Quis autem non statim videt, quam vehementer im- ( minuatur omninoque tollatur hoc interpretandi modo debita di- j* vinae divinorum legatorum auctoritati reverentia, si ad tuendam ls doctrinae illorum veritatem agendique rationum divinitatem commentitia interpretatione opus esse contendatur; aut cui non T J(à obvium est atque manifestum , quam parum cum illa interpre- us tandi ratione conciliari possit sanctum et religiosum veritatis stu- « dium, quo nihil debet esse philosopho prius mihil antiquius P ( 20 ) Aüt quïs merito me reprehendat, si litterarum . sacrarum inter- pretem (aequo fere jure ac oratorem Fabius) neminem esse con- tenderim , nisi bonum virum; bonus autem certe vir meo qui- dem sensu nunquam à se impetrabit, ut €ea, quae in litteris sacris, grammatice eruta , non sint, (si quidem esse possint) aut forte ipsi videantur non vera et ad juvandos honestos mores per- tinentia, falsa verborum sententiarumque informatione vera moribusque bonis formandis apta esse publice defendat: Liceat enim pari modo, ut hoc obiter moneam, alius cujuscunque libri, quamvis illiberalibus et impiis sensibus praeceptisque ple- nissimi normam in tradenda publice religionis disciplina sequi, salva tamen et illaesa populi erga librum illum retenta reveren- tia, duümmodo persuadere calleat interpres disciplinae suae alu- mnis, arbitraria istiusmodi interpretatione verum (Qqui tamen unus est grammaticus) inventum esse scripti sensum? uid au- tem de iis videtur, qui quamvis praeclare destinata elfecturi, veluti religionem moralem ubique inter homines introducturi, artibus utuntur talibus, qualis est;commentitia scriptorum divi- norum interpretatio: equidem, nisi integerrimo veritatis unius studio, nulla neque theoreticae, neque practicae rationis utilita- te, utilifate, (Znteresse) dico, non: necessitate, duci vere philo- sophum oportere censuerim. 16) 16) Inafferendo morali hoc, quodappellaverím, contra interpretationem moralem arguümento de industria subsisto: non quasi ignorem . alia satis gravia ab alíis jam dudum allata contra illam argumentandi ge- nera (vid. Hib. supr. faudat. Fersuch einer. historisth hritischen Dave siellung u. s. 1v. 'Fotn. L p. x28—143. "Torm. 1f, peg, 12—36. coll. S. R. Henkii Neues Magazim für Religions- Philosophie . s. qp, Tot. L St. 3,) sed ne obliteretur aliis hoc unum , quod me quidem ad improbandam Hermeneuticam Kantíanam per se commoverit, quo commoveri autem scio certissirme ommes qui nondum ad veri unius honestique castum sensum obealluerunt. In'constituenda nimirum ila methodo sacras litteras interpretandi tali ratione tractare-videtur cel. Kántius, aut rectius forte si dicendut sit, /popularem re- ligionis doctorem jubet publice ita tractare scriptore[sdivinos, qua- lem profecto non velle potest ad communem alios tractandi legem evectam! ( 21 ) & VIIL Revdäfione a utem divina cum nihil prorsus possït Continäfï, setur sive practicis rationis humanae uod^ sive theoreticis adver ($. VL) cum null o igitur m odo fieri possit, ut tales legibus; cümi rationis principiis nom etiam in illa p ropositiodes, quales ut duci ab his sol is queant, nihil omnino ad 1ta consentiunt , int voluntatis humanae mores pertüneant, aut obniti adeo poss 7 ; sequitar, plane nullum locum esse ad recte agen du in momentis orali, sed serisum gra'm'maticu'm ünum esse de- interpretationi m AÀut quonam bere veruim , et T ationí ubique consentaneum. mento, ad juvándam hone- tandem idoneo probari queat argu statem plane non re ferri, aut juvan do honestatis 'stud"io "'obessé est a dcurate circumscriptis ilis, ra- sententiam , quae subjecta uéndis, Christiauae revelationi pecu- tione sibi relicta uión asseq lio Jehovae, per Messiam confecto , liaribus. erruntiatis dé consi hominum genus ad fines bo- quo vi sum illi fuit, depravatorunt norumiri humano gerieri praefixos, ad virtutem , intüméque cum tum in hac tum in futura vita virtute chiu'n ctam beatitatem , éfé, sive sdmimurm bon üm in perditssimo perífruendani reduc juidni theortae Christianiae, non solum hominum statu CVH&C ere? Yehovae favore à poenis studiorum illiberali- concéssani gratuito tate et morum pravitate con tractis immiunitatem homini ita endatam sentiendi àgendique ra- sponden tis, ut post penitus er Itioris, qua natus sit, legis con- üionem à), stabili in posterum à tenore vincere audeat pra- strenuó sanctitatis scientia erectus b), vas cupiditates & D'EOque uni probàri studeat d),17) sed illum l' —j joh. lii., 3. coll. B. gj Philipp. 1 , h 2?)11. li. 20. et Rom. VIII, x. 13. ratüfnatice eruta una Vera et fationi profecto 17) Hsec quidem est g od recentissime statui.suis convenienter de- L cohsentanea, neque qu an das Pablicum ge- cretis videmus à cel. F ichtio (in /ppellation ; li en díe Anuklage des, Ztheism us. p. 73 50q L ) etorta demum et in tem omnia re ferre amantium ementita, e- ratiam hoóminum ad volupta an j orunmique eaptui accommodat a cüm docttinae Christianae totius san- P. 73.) tum imprimis locO- ctissimae praestant issimaeque (lib, cit.( ( 22 ) praeclara etiam conditione generatum esse graviter asseverantis , ut, si modo in subjiciendo animalium appetituum genere ra- tionalium imperio,constantiqu,e ofliciorum conservatione ad ul- timum usque vitae hujus actum perrexerit, in futuris vitae suae 2 ti periodis ad gradum be a u tatis evehatur, gradui honesta ts parte progressibusque in illa factis diligentissime respondentem , quid- ni, inquam, sollemnia illa. theoriae Christianae decreta ita com- parata esse dicantur, ut non modo ea, quae religio, rationis unius ope solaque natura duce ntens conjectur a probabili magis informat, quam inyictis intelligit probatque argumentis , con- frmando, sed quaenam sint Jehovae virtntes, quanta ipsius ad nos beandos collata beneficia, quid nos é divinis consiliis jam simus , quidnam victuri gignamur, et quisnam nobis in infinito mentum regno assignatus ordo, finitius et plenius edocendo , permagnum multiplexque habeant momentum ad acuendos exi- miae nostrae ad altiora guaedam et magnificentiora natorum conditionis sensus, ad excitandam alendam corroborandamque erga tantorum bonorum auctorem pietatem, prolatisque sic ul- tra relictae sibi rationis limites notitis DEI. animorumque im- mortalitatis, (quorum fide jam per se spectata nullum exhibet ipsa ratio efficacius ad honestatem momentum) ad augendam no- stram voluntatis divinae, legi morali congruae reverentiam , ad minuenda vel tollenda facilius sive à naturali hominum ad vitia proclivitate, sive ab aliis objecta caussis legis illius moralis effi- od cientiae impe.dirnenta 18), et Sick.denique ad felicius consequen- rtum apostolicorum Galat. V, i. 24 Rom. VIIT, ng. 1. sententia, Ex his autem ipsis locis legitime effici non potest, (statuente viRO acutissimo) nullam plane vel voluptatis vel commodi nostri rationem esse in recte agendo habendam. Voce nimirüm exez eos tantum sensus easque propensiones animi nmnotarn, quae sunt -72 zvuuer. legique morali contrariae , ex ipso ilorum contextu (Cial. ; 16. 19. sqq. Rom, VIIL 7.) apparet. (vid R. S. D. Flattii Observationes ad comparaudam Kautianam discipliuam cum Chrisiia- «& gdoctriua perlinentes. "Tub. r792. p. r5. X8) cf. b. Rap ii commentat. Üeber die moralischen Triebfedern, be- sonders der c l ristlichen Keligion, inserta in Dign. Maucharti Re- pertor. für empirische Psichelogie 1792. 1. B. p. xao. II. B. p. 132. sq. C 23 4 dos humzno gener i destinatos fines. Y)). Haec ipsa non solum eorum, quibus primum .tra dita fuit, ingeniis et necessitatibus sed supremis universi generis humani finibus nobilissi- apta 79), misque naturarum ? quales nos sumus, rationalium fiitarum desideriis ita accom modata doctrinae Christianae ratio, ut variis nostro adhuc aevo hominibus, pro vario ingenii virium modo, vario sentiendi forma atque indigentia ad recte tranquilleque vivendum prodesse possit, et profuerit, ea est, quae sir- gularem ipsi admirabilitatem conciliat, quaeque ipsa facit, atque praestantiam inesse ut longe majorem excellentiam fdenter affirmare liceat divini illius doctoris sapientiae, quam recentissimorum inprimis morum magistrorum, qui ad confir- turae hu- matam recte huc adhibitis experientiae testimoniis na manae sensu et ratione mixtae indolem, et quod divelli ab hac nequaquam potest, felicitatis studium, nullo respectu habito in adducendo celsissimi unius rationis regni adventu summa virium contentione elaborandum esse statuunt, in quo regno futurum sit, ut arnota omni fide historica, quae sacrarum litterarum au- ctoritate ducitur, neque solum veritate notionis DEI proposito- rumque à DEO virtutis praemiorum objectiva, sed his notioni- À raeterire non possum memorabilem illum locum, eundem 19). Silentio p vero cum p luribus in philosophica de religione doctrina decretis, no- minatimque cum íis, quibus tota fere innitur iterpretatio moralis sumtionibus difficili, ut mihi videtur, negotio conciliandum , qui exstat in epistola ad eel. Jungium (Prof. Marburg.) à Kantio perscripta, ubi sic habent verba: Sie thum daran sehr wohl, dafi sie die lezte Befviedigung ihres waeh. einem sichern Grund. der. Lehire und der Hofuung strebenden Gemüths im E vangelium suchen, diesem unvergünglzchen Leitfaden walrev [f/eisheit ," mit. suelchem | micht. al- lein eine ihre Speculation vollendende lernunft zusammentrift , sondern daher sie auchi ein meues. Licht in 4nsehung dessem bekommti, was 4peun sie gleich ihr ganges, Feld durchumessen. hat , ?hr moch immer ä dunkel bleibt, und wovon sie doch Belehrung bedarf, (vid. Philosoph, Sournal — herausgeg. von Fiéchte und Niethammer —— 1798. s. 5. ^ 20) vid Dign. C onzii Abhandlung fár . die Geschichteund. das Eigen- thiimliche der. spütern stoischen Philosophie, nebst einem V'ersuche über . 1] €hrisill, Kantische und Stoische Moral, 'Tub. X794. p. 134- Sq. ) " $4 73 bus ipsis sepositis homines mera mentis COgifatione officii (durch 4die reine Dflichtidee) ad recte agendum impellantur 21). IX. $. Historie: porro universim spectata cum habeatur ab omni- bus pro optima vitae morumque magistra, virorumque inpri- mis magnorum, etingenii et animi virtutibus insignium et prae- clare sapienterque factis de communi salute meritorum exempla altius in animum descendant, quia cognitio eorum à sensibus ducitur, quam morum praecepta, quae à sola ratione proficis- cuntur; quid est, quod huic legi subesse negetur pars Revela- tionis Christianae zmere historica, sive commentarii de vita et re- bus per Messiam gestis; cur tandem hi eadem vi destitui si quidem omnium- caeterorum librorum instar, qui sunt é genere historico, historice et grammatice explicentur, et ad exseren- dam vim illam moralem allegorica demum interpretatione indi- gere perhibeantur? Ouotiescunque enim notationes morum Mes- siae et illustrissima ipsius vereque divina facta (sumta litterarum sacrarum fide probata) cum cura et diligenter legimus , aliisve interpretamur, gravissime ommnino, nisi adoomnem sensum tur- pemus, affidiantur animi divina majestate necesse est. uo majora vero exinde et firmiora cepit admiratio nostra et reve- rentia erga Messiam incrementa , eo alacrius etiam doctrinis ipsius et promissis tanquam fummi Jehovae legati ducisque ad veram virtutem felicitatemque tutissimi morem geremus et fi- dem habebimus, 22) atque propositum ipsius exemplum , non honee 21) cf£. S.R. Niethammeri Docirinae de revelattone modo ratzonis prae- ceptis consentaneo stabiliend? periculum. Jen. 1798. p. 61. — . Tübing. gel. Anzeig. 1798. p. 238. Sqq. 22) Der uuaussprechlzch- hevrliche Charakter des Vlessias (sunt verba b. Jerusalemi, achgel. Schriften, Th, 1. S. 123.) in. der. Verbindung mit der allervollkommensten Religion würde schon allein hinreichend. seyn , mich von der Gotilichkeit dieser Religion, und von der Grosse thres Stif- ters zw überzeugen, und mich zu buwegen, nicht allein seine Lehre zu befolgen, soudern auch seiue V'erlieissungen, und wenn darinn auch et- ?H€n.,. wüs Unerwartetes enthalien wwüre, mit aller Zuversz'cht anzuneh uod ( 35 ) honestatis tantum, sed beatitatis quoque formam , quae nostris animis insidet, exprimens, nobis ostendet , non fieri modo pos- red- se, ut virtutem no bis comparemus , sed etiam certissimos det animos , contr aque omnem dubitationem muniet, quasi Wirtus tormentis fo rtunae infracta et illibata non habeat hanc 23) Si verum denique est, vim, ut beatos reddat sui cultores. uod esse confido, magnum ha bere momentum firmam de re- in mundo geruntur per- jimine divino morali omnium, quae suastonem , moralem sane usum habere possunt narrationes nun- üorum Messiae de salutari doctrina , quae ab exiguis profecta t adjutore initiis nonnisi summo bonorum omnium .et auctore e DEO eo statim creverit, ut inter com- p-rov'idente et moderante plures majori minorive jam antea excultas disciplina gentes il- usque ad veram honestatem con- Justrandis sensim ingenus morib formandis mirabiliter prodesset. ?*) Quoä quidem argu mentum ex vita et moribus Messiae pro persua- . 'non potest mon utique sione de legationis 1 psius divinitate ductum m in animis ommium, progignere assensionis quandam firmitate quibus fnaxime viget ho nestatis sensus: eoque majori cura di- quo 4magis in tricata quanquam me quidem judice pla- £num est, h iae criticae Objectionibus sunt ea, quae ne non infirmata philosop supra attuli, argurm.enta. Rectissime autem .omnino, nominatimque ratione habita ilius, de quo prox ime mihi sermo erat, argumenti, nequaquam fieri posse, ut, sola vel compre- raecipi mihi videtur, tionum etiamsi in clarissima luce posi- hensione vel recensu proposi £arum et ratiociniorum q uantumvis subtilium, vel historicarum quae- stionum serie, firma exis tat, de legationis Messianae divinitate per- suasio, sed absolvi hanc animi quodam habitu, á mera actione men- tis ingeniique motu diversissimo, qui cunctarum, moralium inprimis, supponat virium evolutionem , animique facultatum harmonicam quan- dam effcientiam. cf..cel. Stapferi ersuch eines Beweises der gOttl. Sevdung wund ; "wde Christi aus seinem. Charakter. Bern. y797,. et ü S. R. Reinhardi /ersuch über den Plan, qwe Ichen der Stifter der ten dev. Menschheit entwavf. ehristl, Religion um Bes 23) Messiam, non obstant e divina, quae singulariter ipsi inerat, ex- cellentia atque praestantia, exe mplo mobis esse posse contra Kan- £ium in Aelbg/on imnerh, der G rünzen der blosen l'ernunft Ausg. II 1. St. p. 170-200. defendit S. R. D. Flattius in Magazin . a4) $: . D des. vernunft- ^ C , Mi TA d Niethammer in Versmh e:z'ngr Begrindung » CHb - UM * k: E ae,göm,» qüo& trabtavïg arguntento rationem jam liceat Cofifi- €ere, non modo repugnare mihi videtur interp retatio. moralis sanctissimo veritatis potissim um officio, ($. VIT.)'s ed. indiligentius etiam exploratis principiis i nnixa 'exis timó illa, quae sumuntur in illà interpretatione , sensum nempe grammaticum , cujus ar- Bümentüm à principiis rationis '$sibi r ehetae, neque duci, ne- qué vimentis humanae spontanea intelli gi queat, atque probari, admitti utique non posse, aut morali salt; m usui non esse ($.v11r.1x). Neque enim ea solum, quaeim revelati onis christianae ad exem- plum adhue propositae, monument I$ ad doctrinam morum, jám 1psa ratione assequendam, proxime spectant, sed scita etiam quae müftigen Ofenbahr;ung"s—Glaubms. p.i 13: $Q« IZ eun wir wnseva Zuhörn'n die Ürkunden der chrisil, Keligion S- Lehre vorlegen , sie auf das ahre, Gute, Vortrefliche und Érhabene in dem [unhal kunden aufmerksam machen , Ü dieser ÜUvy- [U1 sie den wirksamen Eiuflufi , den die daw« inn enthalienen Lehren auf T. gend wnd Rechtsch i affenheit haben ,. ken- Wen lehren , dànn ihren Blih auf die heilsame 4 PFolgen lenken;, die diese R. L. hervorgebrvacht hat $ ihnen geigen , 10ie diese Le die Zeitgenossen ihver — Euisiehu hre auf ng und auf deren Nachhom "men bis auf den heutigen Tag gewivht h aí,. und noch àn unibersehbaren : J/er- wiklungen der Folgen fortwpirht » 008 Sie in der That ein . Keim MUA Qus dem eim Reich der. IPahrheit und Tugend allmühlig dber deu grüsien Theil der Er üe sich Sich. entwikelte,- und Verbreitete: and 10e4n wir daun diese Beitrachtunpen. unmittelb av an den Gedauken anschliess Se , da]l Alles , £)aS ist und . peschieht , uuter der Leiiung einer ht« hern. Hànd stehe 5 deren . sichtbare. Spuven wir auth in der . Éntstehun und | Ausbreitung jener. Religions- Lehre ,. des Guten gewirk Lhat, nicht verkennen kü di& soviel zur - Ausbreitun When : muji -nicht diese Be. irachtung ihnen jene R, L, im hüchsten Grüde h [477) ürdig machen s. und wpenn sie würklch eine lPorseh ung .glauben , mü 556 n seemichi diese * Bs o FM S 4 m —— —— 00 2 K. L. als eine. gà Ulzche. l'erausialtung ebem so vereh YeAh, Q ls sie in, den« guten wie in den schrekenvollem, Begebenheiten ihves Leben $ 28 Ilis- heit eier güligen lorsehung anbeten, Consulto attuli hu nc locum tum ob e gregium plane ipsius argumentu m, tum Observationis obiter aáddendae caussa, quam recte commode critico-idealisticorum effata suum que singularia philosophorum &cholae . ab illis quoque in usum convertere lieeat vocatae dogmatic isticae , quae non solum ad ideam DEI fIntelli entiae. summae , * mundi . mora cis, sed a ; DEUM ob J ective lis providae et gubernatri- posse et debere statuit existentem atque efficientem refgrri Omnia, qua fiunt in mundo. 4 [ z* ) eontinet, ad credendum proposita et contemplationi objecta, ob necessarium jillorum cum praeceptis agendi nexum una cum par- teChristianismi historica morali usut esse censenda sunt,cum obli- que saltim virtuti verae probitatique adjumento esse possint ?5). Índubie etiam nunc affirmaverim , quicunque sincero tantum veri honestique studio ductus, à justa et adcurata linguarum ructus, sedu- styliqué quo usi sunt scriptores divini, peritia inst laque inprimis etiam antiquiorum litterarum tractatione scnsu antiquitatis jmbutus, ea, ut breviter dicam, via; quam b.Er- nesti instituit, ad interpretanda divina N, Foed; scripta accedot, eum ad recte aestimandam vim divinitatemque Revelationis christianae nativam , supra omnes commentitiae interpretationis artes elatam, ad nebulas, quas illius monumentis cana effu- dit vetustas, dispellendas,; ad asserendam obscuris lucem, fasti- ditis.gratiam , horridis nitorem , humilibus dignitatem facillimum sibi paravisse aditum! 26) - v L li vero, qui praecepto semel aut ad sua ipsorum philoso- phemata, aut ad philosophi; quem ducem unice. sequuntur , effata accommodandi revelationis Christianae placita consilio sa- crorum illius monumentorum interpretationem aggrediuntur , quam ingenti sint in periculo, ne gravissimas inferant exegesi injurias, liceat mihi appendicis loco novissimis ex aetate "nostra Sunt nimirum , qui idealisticam suam comprobare exemplis. de DEO doctrinam nulla jam ampliori consecrare gestiant aucto- ritate, quam ut illam scriptorum divinorum testimoniis, nomi- 25) Omnino quidem lubenti ssime jam fateor ipse , et vix fortasse mo- ;; nendum fuisset ,. totam hanc meam interpretationis grammaticae l^ unius retinendae defensionem eatenus tantum aliquid valere- posse contra vrRUM cel quocum mihi negotium fuit , quatenus superstru- 'l .]li. constitui sensu divi- cta sit notione revelationis ,€0 quem nae: cujus notionis obj ect iva veritas, decretis criticis neutiquam contraria, cum idoneis si t confirmata testimóniis, eam nihilominus si Ín mitiorem partem interpretari li- non retinere, nimii profecto, ceat, historici sc epticismi sit. S. VI. 26) S. R. Clessi i (Abbat. Blabir.) Progr. Quam vim ad religionis :i; teverentiam hgüeat antiquiorum litterarum scientia, Stuttg. 1792. C 38 ) natimque disertissimis ipsius Messiae enuntíatis antic ipatam ar- guant. Afferuntur huc plerumque testes loci 27) Jo Ilveuud o Ococ, xar quc 7IQOCXUVSYTEG GUTOVK h. IV, 24 » $9 7ZV&ULLTI X dAH« Va Óu 7rgoxuyav. et Exod. XX, a. 4- ")5NY.5yDDO . CCYvOU3 N nnbn-5»5|; *b5 49 nibyn wN$ "UN| FOnnb v"N3 an.fz ,Hawn-m '('1«'7 rfwnnn c253 38) : D3yh. £-451 Iafni' vero ut omfiïttam 155 quas satis justí rerum ingeniorumque estümatores:deque examin anda illa nova de DEO philosophan- di forma magis: minusve p raeclare meriti viri in medium attule- re,rationibus meam quale mcunque sententiam adjicere; mearurr d . u -Rones$ H , dR . a UM E unice hoe loco: partium e sse duco, ut, quam arbitraria sint istius- $ modi interpretamenta, demonstrare studeam , si quidem omnia, ] Ut par est, ad summum: jus veritatis grammaticae et historicae exigantur, neque solum verba recte declarata fnerint , $ed. uni- [ versa etiam orationis structura et serles necessaria luce circum- B fusa. His igitur legibus si adstringatur locorum illorum inter- pretatio, priori quidem nulla alia suberit sententia ; quam haec : t $ Spiritus'est D EUS (i. e. vi et affectionibus spiritus eminet, adeo- d que est, ab o mni materie concretione. e t dissolutione immunis invisibilis, ubique praesens), 29) cultor esque ipsius colere eum i debent pietate vera at que intima non pendente à singularibus aut locis, aut ritibus, sed digna ommino virtutibus DEI tan- i quam spiritus. Ilreuu2, autem (rn3) de DEO in lhtteris sacris V praedicatum mihil significat aliud, quam infmitam ipsius sive Hl potentiam, sua ipsius vi viventis, vitamque aliis naturis imper- [ tentis, sive DEI ubique praesentis scientiam, sapientiam , san- Hs ctitatem,uno verbo perfectissimam ipsius natüram. 39) ^ Ex hac 27) cel. Schaumanni Erhlürung über Fishte's. /Apellation, p.26. sq. 28)cel.Fichtii Gerichtliche lerant wortunglgegen die Znklage des Athejs- 9as. p. 51. —— JLer da sagt, [4/] d'& sollst. dir keinen. Begriff von. Gott eachen , sag* mit andera. Ilort Du sollst dir keinen Güzen g« chen, und. seim. Gebot. bedeutet. geisti g dasselbe, as das uralte. IVio- saische siunlich: Dw.solíst dir keim. Bildnifi machen, mochs irgeud.| eia Gleichnifi: bete sie nicht a ", und dieune ihnen nicht, 29) Ven. Schleusnneri Lexi con in N. T,. $. v. evevux Nr. 7, 3o) Peculiari programmate hoc ilustravit b. Morus sic inscripto: C 29 ) autem DEO adjaricta Spiritus infiniti notione non sequitur, tol- lendum €sse veruüm extrà ideam DEUM, illosque, qui talein credunt et venerantur, falei huminis cultores contumeliae caussa esse dicendos. 3)) Ut enimi ea , argumentor *), quae sensibus ex- osita non sunt, copitare possim, cogitanda milhi sunt catego- rüs: DEUM vero Spiritum cogitemne accidentiae , utrum sub- stantiae potius. categoria : prius quidem perhibent rationis leges : cogitàndus mihi itaque est DEUS tanquam substantia, eodem jure, quo cl. Fichte philosophique ab'eo profecti egoitatert suam sensu non percipiendam cogitant caussalitatis certe catego- ria, quae categoria um numero non minus subest quam sub- stantia. Difficillimum mihi etiam intellectu. videtur, quonam jure satis fidenter asserant, qui nullum extra se DEVM verum esse statuunt, ab iis, qui contrarium affirmant , ideam DEI ra- tione informatam , deprimi ad notionem intelligentiae , sen- suum suggestibus obnoxiae, sive DEUM. effici rem sensu perci- pi'encïam. Quodsi enim theismus purus hanc haberet senten- tiam , rem aliquam ideae Divinitatis ratione informatae respon- dentem inveniri posse in mundo sensibili, DEUM . esse et tem- pore et spatio inclusum, adspectabilemque. esse objecti instar cüjusque sensibilis; tunc profecto idea rationis deprimeretur ad notionem iriteïlïgenitïäe ilius, Divinitasque efficeretür res sensi- bus éxposita , mundique sensibilis partem constituens. Ipsane le vero plilesophia critica ea solum esse posse contendit, quae $ non sunt sejuncta .à sensibus: .nonne potius Cogitari certe posse concedit naturae sensu non percipieridae ideís ratione informatis zespondentis caussaeque. intelligibilis existentiam. l- IH De'"DEO spiritu ad popularem inteliigentz;äm- acco;hhæodate de&cribmdo. Inserturn játn exstat b. Viri Dzss, tfieo!, et philol, Vol. 1. Ed. 1l. p.328-249. *y Praeeunte censore Libri Heusingeriani: Üvber das idealistisch-athéi- f stische System des Hr. Prof. Fichte in gjena, Tüb. ael, Anz, D.« 4144 ii j1) Eodem fere modo judicanduim esse arbitror de sehtitentia cel, j Fichtii iv Gerihtl, leraniwortung gegen die Ankla g? des Jiheis- [j fs p. 51. ubi plenum biblicae cum sua de DEO doc trinme consen- ( sum probaturus ,testem adhibuit locum: 1 Tim. VI, 16. in quo DEUS dicitüri Qus cmee émpocire» ; quod. ex indubio loquendi usu nihil valet aliud quam vel hoc: oculis DEUM cerni non Osse, vel: infinitis o splendere virtutibus, cf, vep. Schleusneri €XiCOR V, dwesgrygs, ( 39 ) Locus alter antem Exod. XX » 39« 4« ad'commendandam idea. listicam de DEO doctrinam adh iberi solitus, ad alia.omnia ma- gis , quam ad hunc finem vid etur mihi qu idem. comparatus. uis enim non statim yidet, sermonem ibi esse de simulacris et imaginibus sculptilibus, quibns ne Aegyptiorum m ore finiti- marumq ue gentium divinos indicat honores, populus monetur Israéliüicus: Calem vero DEI rogitationem informare, cuinam «orum, qui idololatriae rei aguntur à critico - idealisticae scholae sectatoribus) unquam in.mentem venit? .. Concedi debet omnino , sacras litteras multis modis consen- tire in circumscribenda Divinitatis notione cum decretis Idealis- mi recentioris, Deum ordine mundi morali definientis; sed dis- sentiunt profecto inyicem in eo, quod illae DEUM ql esse ubique supponunt, nullibi disertis verbis probant; Idealismus vero ex [ singularibus DEI adjunctis, veritati autem notionis DEI obje- l ctivae neutiquam contrariis, veluti ex spiritnalitate ipsius, re tentat , non esse DEUM extra ideam verum coge- l , sed sola COgita- tione informatum. 32) Mihi autem persnasiss imnm etiam hoc W est, si vel solo sapientissimorum hominum, neque jam singu- lari amplius sensu divinorum virorum noómin e judicentur Mes- sias ipsiusque legati, ad illustrandam et confirmandan; verita- V tem religionis primariam , DEUM esse et quidem DEUM extra ideam verum , quam plurimum conferre et doctrinae i L historiae monumenta. 33) I()VSOI'llmv et. L0 32) Tubing. gel. 4uz. 1799. p..5oz. 23 ) vid S. R.D. Flattii Bemerkungen lüber. den 'àus 'def lLehfe und Gg..' schichte . ijesu hergenommenen Üeberzeugungs - Grund . vom. — Daseym Goties. (;n. Beytrügen zur christl, Dogm, und Mo ml 1792.) coll. Af!- gem. Litteratur-Z:itung 1793. Nro. 321. p. 346. hEE o — - d PRAESTANTISSIMO ATQUE DOCTISSIMO DISSERTATIONIS HUJUS AUCTORI PRAESES Cun spatit. angustia nom permittat, ut et ego meam, de omni , quod iractasti , argumento sententiam, aut tantum , de quibus ali- ter sentiam , hic exponam , nihil mihi relznquztur, quam ut, Cer-^ Jus , Jectorés$ eruditos , etiam T&cum non consentientes ,. haud parum iamen, quae ez scripto TUO elucent, ingenu dotes;, doctrinam ; eeri cognoscendi siudium. atque. animi modesiiam . esse probaturos, T. 181 TUISque de laudabili hoc specimine gratuler, omnes; quz ex Wéri Cognitione exspeciari possunt, fructus tibi apprecer ,. et ami- eitiae TUAE, quae mihi semper erat eritque pergrata y .enixe t eommendem. , z Corrigenáa, P. 1. not. T. Iin. r. leg. des progrés p. 7. lin. zx. extrem. leg., post movalepy, p. 14. lin. 7. leg. varia p. x6. lin. 18. leg. defendere s posse puto P. 17. ad nót. 15. adde: S. R. D. Storrii Bemerkungen übn Kants philos,. Religious-Lehr& p, 165—222. p. 20. not. 16. lin. 2. 3. legatur, non quasí ignorem alias satis graves, sb eliis jam dudum allatas contra illam ratxone moral; argumentandi -formas. ?] $. 22. lin 9. leg. et ubxque umcæ reunendum, Loco. et. rationi uþ:que consentaneum, p«24. lin, 18. leg. totpemns, ( . Mycsr - CM GEVL EM r NI e " — DW xv - " - * - *ew - & x ! Ea d u w * s j t v Hs RE PUAT — MM M 54 KE M Y ^v e IN d ': Pi u Y ïv D R A e N i5 s At k H E " n M E Yi " Y hs p ^ Ü s u E £ "J g « k CA ? d 2 n ] ; ^ r A: f" ï: R As M » r E * * e [5 M v & H "H 3 N 3 ü ' " 4 4 u RUs D » x d d al EM j Ms * ) " $. - I *A Es . p Q rA V. LU E » d- ^ at ^ 23 - " E - 7: - : : : : 7 - Gu x . r x 2 TET T TY £ x i 7 z E ] ",. EAC TA L: TWÁAPAIE G 3 twmt E - E AW XEXSK M as $fu. R a ARA D AO ii e . i E m E^ «.n Ed k i A. u H " E r B S Beus * * AE * Ed P : z a * E L x & d z $. $ v EC - Wm.»e b *X d P Es al ^ R & z vt R uU n Q u D db E RE — Fsl — IT — —— - Ra p a TT — 3 d Ls b a. a 5 d 3 o u Mu E oaed sl s r al al aol d ^l « i yes d. E. - - -* ul a s .u .M s - n J o a aob d a ab M hge M Vr d ao phiel d ad pl m ra r d sa) &b ia o ao dU ( aaid od2 stj qurqo t sf d hod Qp wl t s m btl - t H Md a d d 36 Qs a( l Mp d. néciet Mcie " W -9 -- .«y..( t T É n nl a sR N » p i ts ia 242 enit. t i — ul ** - D s 4 M o PL d abatnsniemin : rrce Lefelte ii " DN d M — EMilb PUEPe m u P p L TTR AT TL afv Waf u T .T.rn.Nvt- L. Sms M TACETE r4- C n - p o pegete TLVT - sst u n d F U i r N eDas D paoriuri i ( AC eirie s ii H I a m s5 r Pa ia Va t m as nE Em 2* fsl Z us p LE ; u ib i K 741 f n ia a a "aHIOPE m pl £ ( M M WUP Ti v L i. & Mi od r of a. rE Q EC EL - rg ol r d a r a F Mm t T -5 76 C P n F IBIATS u t ^ n u at as ao i, eirini. t uI fIPUC. - ATRT OATE D o D -j rl nE m DI ELAT .e. D r rers VR TL Ea n BU Md MP CM TT t - E E À ii B B Rn RR E CO OM LO r s Y* *-K-D CH w vri d * $- Hed 227 T u T at t at um u E A d r I r y - P - m - "— - -- - x YT M CM z. TO LUE — us ov EE p ET $ w TET r d " -^ P " 75 KFET. £ u VESUSVEN ia u — 82 - : A E — " us um a i M m BN H & E 7 H OBSERVATIONES 9 Aieft A D CUIUS PHILOSOPHICUM KANTII VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset plane | C88€ p DE HERMENEUTICA SACR A ä DELRETUM e ääi URSSSGRESSSE GE SSISIS [SUS ä D 1886l IUVANGDE-DESO $1 ::: £ lPQiUS PRAESIDE faliü FA 73 EXCELLENTISSIMO . ATQUE .AMPLISSIMO S . ngum IACOBO FRIDERICO ABEH: m PHILOSOPH * PROF, PUBL., ORDIN. im LI581 nati SCHOLARUMQUE LATINARUM SUPERIORIS WIRTEMBERGIAE etco PAEDAGOGARCHA g PRAECEPTORE SUO PIE DEVENERANDO [06S FAUTORE AC tate/il PRO CONSEQUENDIS SUMMIS IN PHILOSOPHIA HONORIBU p?l DIE 5 EE aA D CcXgJx a PUBLICE DEFENDEIT QR AUCTOR THEOPHILUS WURN. | gt JACOBUS ]i Jits OBERENSINGENSIS J äää MAGIST, PHILOSOPH CANDIDATUS IN DUCALI SEMINARIO "THEOLOI 1 verexuxxrmEEE REU D. 4P ( de «RRDUUGNSUEEEU a TUBINGA TY PXS FuESXANIS W Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com