KaI600-83_1

-

-

E

LR

d

o m s

s.

"——

3

E

d

*

X*

X

^

d

z

DN

*

s

"

5

P

—

*

d

M

w,

A

&

M

s

T

E

V

PU

— rulpe o ais

Pt . scri LV Cs

s

a

—

-

——

ia —

iE E RI

d

2

—

-

[

.

Mu

s

d.

—

m

—

TARU

T.

a

-

d

—

z

n

em4.

P E E

À

v

a rgse

2

l

—

3

M.

g

m

——

d

T

"* 5

:

Te9*

3-

EM

—

n

x

-

t

m

VMU

— GÓ

—

a

i

as

a

GE m s

R

E

-

d

—— 9g

VT T

ss

3.

K

-

F

pety

A

ii

A

t

s

E

"

i

*

d

-

m

t

:5

i

3

»

s

x

-

n

i

p

LR

E

Z

od

x2

3

-

sv

E

b

M

N

w

UUR

AE

-

$4

3

|

E

W

El

W

z

1

H

P ov

*

-

E RENRS

—

EY

——

-

L.

A

£j

;!

Bu s

ANNOTATIONVM HISTORICO - EXEGETICARVM

[ u

IN HOSEAM

m

PARS DUODECIMA

ULTIMA CarpirA XlIL gr XIV. cowPrEcTENSs.

V

D

QVAM

S&VB DIVINIS. AVSPICIIS

PR/AESIDE

LVDOVICO JOSEPHO UHLAND

THEOL. DOCT. ET PROF. PVBL. ORDINAR. ET DVCAL. STIP

THEOL. SVPERATTENDENTE

DIEBUS

SEPTEMBRIS 4. MDCCXCFIL

PUBLICE DEFENDENT

CAROL. FERDINAND. GRUNDLER, ARotenaferenrir

d

BERNHARD THEOPH. DENZEL, Stuttgartianus.

EBERH. FRID. HOCHSTETTER, Tuttingenri;.

2l

lz

V& E

är

PHIL. HENRICUS WOLFF, Zfegalo Bottwar.

AMe n

CAROL. FRID. AMAND. DOERNER Bothnang

LUDOV. FRID. KERNER, Ludovicopolit

2232223

CHRISTOPH. LUDOV. GOEHRUNG, ZAurgflallenrir

EXAMINIS THEOLOG. CANDIDATI IN DUC. STIPEND. THEOL

Mu

TVBINGJE, uurERIS BALZIANIS

-

-

xzs

——

E (

m

LL

m!

M

[

|

"

b

PT

-

A

"

L AA

apite XHI. Propheta i) fgecialius docet, quod

C

Eyhraimitae propter auctum prae patribus cultum

idololatricum v. 1. 2. ruant ad interitum repentinum,

quattior fimilitudinibus expreffum, v. 3. 2) quantis be-

neficis eos Deus affecerit & quam malam gratiam ipfi re-

tulerint, enarrat, v. 4 — 6. quare tantam ingratitudinem

Dominum gravitate & feveritate poenae compenfaturum

effe, praedicit v. z. 8. 3) culpam perditionis unice in

ipfo Ifraele haerere teftatur v. 9 — 12. 4) quae quidem

adhuc amoveri poffet, fi per poenas meliora adodi fape-

rent, docet v. 13. 14. fed, quia ad frugem non redeant,

inftantem interitum confirmat, v. 15. atque Samariam,

regni caput, expugnatum, & ab bofübus crudeliffime

devaltatum iri, denunciat. Cap. XIV, r.

Tempus editi hujur fermonis ponendum eft, uti ex v. 15.

& XIV, 1. patet, ante fusceptam a Salmana/fare Samariae

obfidionem, quae facta eft fzptimo anno Hofzae, ultimi regis

Samariae, & quarto Hiskiae, vegis Judae, II. Reg. XVIII, 9.

À

D

^

E

Hos. XIII, 1.

Cap. XIII

Qmmz locutus eft Ephraim horrorem, (id eft, cum

: horrendum vitulorum cultum Ephraim per Je-

roboamum l. Ephraimitam, infütuit,) porta-

vit ipfe (Ícil. illud fuum peccatum) n /fraele;

et, cum reus fa£fus eft in Baale , mortuus (1. e.

exitio addictus) z/f.

Quuim locutus eft Ephraim ltorrorem, portavit ipfe (illud

peccatum) injZ/raele. IMagnopere diffentiunt Interpretes

in verborum- confiru&iione, in eorum fignificatione

eb m

definiendo temyore, ad. quod verba referri debent. * Plu-

* LXX verba priora tyses "95 male ad Caput praecedens

retulerunt, feu ad retributionem ibi memoratam ; &

pro hP^ habent dixxiepxla, hocque nomen, plane a

prioribus avulfum, conjunxerunt fequent1bus verbis,

translatis :

dixaitojux a PAm()ev xulóg &v 1 ogayA.

Ad

quam l& D verfionem bene Hxenoxvwus notat: Pro

horrore, qui Hebraice dicitur Razhath, quem Svw-

MACHUS. & 'Tukoporro £remorem, interpretati funt,

nefcio quid volentes dinximpxla, i. e. Juflificationes

LXX tzranstulerunt. BAxmpTrUs vero in Appar. Crit

ad h. ]. D^'^, inquit, poteft etiam fignificare, quod hor-

rorem & reverentiam injicit, v. c. edi&a principurm.

Sic intelliges 1ic LXX. qui vertunt Jixaiepadu xvlog $hucv

&v lo "Icgaxy, leger tulit lfraelitir. Nam A« fdaveiw,

Hor WIIL, &.

5

res ex Recentioribus conflru&ionem ita inftituunt, ut protäfzx

jam finiaturin verbis: b'»bs *3*5, cum loqueretur Ephraim:

apodofis vero incipiat cum nomine nns, ferrorem i in

ji

ciebat Ifroeli.

Hujus vocis /'gnificationem iidem Interpre-

tes volunt effe ferrorem obedientiae, fve au&oritatem

Eyphraimi, quam veneratae reliquae tribus fuerint; deni-

que Zempur, quo ifta polluerit auctoritate, referunt vel

ad tempora Jofuae, qui ex tribu Ephraim füit, Jos. IV,

I14. vel ad tempora Gideoni;, quo cum contendebant

Ephraimitae , Jud. VIIL, «. itemque Jephthae Jud.

XII, 1. Ita DaTHIUS: Üflim quando Ephraimitae logue-

bantur, univerfo Ifraeli terrorem injiciebant, Ven.STAEUD-

LINIUS , MorpENHavERUs BauniUus & Cef Kuinoel :

Quando olim Ephraimitae loguebantur , nimirum in concia-

nibus populi, cum. de [alute populi fermo effzt; quaecumque

enim confilia capiebant, earata habebant veligui Ifzaelitae. —

Sententia nuda: magna olim erat

Ephraimitir au&oritas

€? potentia.

Verum alii, fecundum accentuatiouem nomen nn»*»

protaf| jungunt, idque, abftrado pofito pro concre-

to, per rem horrendam ,

infitutum. [c. a Seroboamo

Imo

vitulorun cultum exponunt , & confequenter ad idem

tempur, quo Éphraim a Juda divifur fm't, referunt. ]ta

hPS, dicitur pro adportare.

Et huic notioni aptis-

fimum eft verbum Nt3, quod proprie eft ferre leges:

inde NUD, lox., fententia Judicix. *

6

Zor. XTIT, x

LurBERUs: J)a Ephraim [chreklich redete, et 1n. gloffa

exponit de Jeroboamo I. & idololatria ejus ; SEBAST.

d.

Scumipius, Jon. Hewn. Micnazui in annot. ad. Bibl.

Hal. Ven. BunscHERUs, Cel. PrEi&FERUS, qui expreffe

ait: das Wort nn" gehórt zum erfl en, nicht zum zwey-

icn Saz, atque MicHaELIs Gociting. * vertens: Als

Exhraim flammernd und zweyd&utig redete, — Die Mei-

nung ift mit andern Worten, und wenn ich sie ganz

hiftorisch sagen soll: aís ;jeroboam der erfle, der aus dem

Stamm Ephraims war, den nfang machte, von der wahren

Religion abzugehen, und den Kálberdienst einführte. Quae

expofitio etiam nobis praeferenda videtur, a) quia de alio

tempore. Ephraimus loguens intelligi, nequit, quam quo

Ephraim a jjuda divifus tuit, cui in Propheta noftro con-

* Qui in Supplem. ad. Lex. Hebr. p. 2271. 2272. ità :

nm &maí tyousv?v plerumque ad Chaldaicum Syria-

cumque nh", £remuit, referunt, vertuntque: cum [oa-

queretur Ephraimus tremorem, i. e. horrenda. Praeive-

runt & veterum plerique £remorem, licetaliter infti-

tuentes, & confiructionem & fententiae interpretatio-

nem. Equidem ex Arabico n* blaefa & impedita ln-

gua fuit, balbutivit, reddidi: cum Ephraemusr bal-

butiret de religione, i.e. prave loqueretur, Dei cultui

cultum vitulorum adjungens fub vituli imagine Deum

verum coli jubens.

Balbutire dicitur orientalibus, qui

de religione aut falfa loquitur aut dubia. — Forte ipfum

balbutire & tremore linguae dictum,

Hos, XIII, 1.

?

tradiftingui folet, adeoque tempus notatur Jeroboam; I

qui cultum vitulorum primus inftituit. £) quia parallelis-

mus membri fequentis: Et, quum reus fa&us eft in Baale,

requirit, ut reafur in priori guogue membro intelligatur,

Accedit ) magna fe fpecie veri commendans fententia

J. A. KROMAYERI, /n Specimine fontium .S. .. apertorum

ad l. n. qui nomine nm* vitulum, Ceufur cultum. Tero-

boamus inftituit,) denotari, coll. Arab. RaH. vitulur, fta-

tuit, quae expofitio infequenti etiam cultui Paalir aptiffima

eft. Cf. Celeberrimi noftri SCtURRERI Dilfert. de Prnta-

Beucho arabico polyglotto, quae in jundtim editis VII eft,

ubi p: 218. in nota docet, quod SaADIAS voce Aatt pro

voce hebr. *5 ufus fit Exod. XXIX, 10o. 14. 36. N

um,

AW AE XXIX, a

gortavit ipfe (horrendum illud peccatum fuum) in &

eum J/raele.) 1ta vertenda putamus verba haec cum Sgg.

SCHMIDIO & JoH. HENR. MICHAELE in moía gd Bibl.

Hal. Quemadmodum enim in pofleriori membiro antece-

dens: Éf reu; fa&us eft in Baale, habet m

alum fuum

confequens, fum mortuur &: lta etiam res fe habet in

bhoc priori hemiftichio.

Sumimus ergo verbum st3 in

Íua praecipua fienificatione, qua notat ferre, poría

Fe, nt

idem fit cum eo, quod alias dicitur portare imiquitat

£m vel

geccatum [uum.. Levit. V, 1. 17. XVII.

?

16. XIX,8. XX, r.

2. &C.

Portatur autem geccatum, quando imputatur &

punitur. Et revera non inultum fuit ,

fed graviffime

JJeroboami

À

[4

punitum peccatum vitulqrum , tum ïn ipfius

E

8

Hos. XIII, 1.

qui perpetuam inde ighominiae notam meruit, pofferitate

deleta. Y. Reg. XIlI, 34.. XIV, 10. tum in Baefae , qui

non recefferat a. peccato ilto; fum in €9 cum reliquo: Is-

rüele, qui a Jeroboamo ad detefiabilem illum cultum

fedu&us fuit. Cf. I. Reg. XIV, 15. 16. II. Chron. XIII,

15. feqq.

Alii quidem Interpretes verbum ww2 vertunt. fuflulit

ipfe fc. caput; Ica Kiwcn & PAGNINUS, itemque LuTHE-

nUs: ward er in I/rael erhaben, NicRAELIS Goeit. ward

er der erfte Stamm in Ifrael. R. 'TaNcHuM apud Poco-

kium p. 718. ad regni dignitatem evellus efl, fed, uti jam

monuimus, parallelismus fequentis membri, in quo r£á-

tus antecedit, & poena fequitur, requirit firmatque noftram

fententiam.

e, cum reus fa&us efi in Baale: i. e. cum. idem

Ephraimus , cum I/raele , praeter vitulos, quos ex falfis

politicae prudentiae principiis conftanter retinuerunt Je-

roboami L. fucceffores, gravius adhuc defecit, & Baalís

quoque nefandum cultum fecutus eft: (id quod factum

eft fub Achabo, inftinctu impix uxoris, Jefabelis, I. Reg.

XVI, 31. 32. XVIII, 18.) a quo cultu populus neque

per Eliae Zelum 1. c. v. 4o. neque per jfehu, Numfi filium,

II. Reg. X, 25 feqq. ita repurgari potuit, ut non fubin-

de malum iftud recrudesceret,

cl Hos. II, 7T 12. ?5.

XI, 2.

tum mortuus efl.) i. e. exitio addidus. Praefix. *

hic eft 3 Confequentiae. /Mori dicitur populus morte po-

ep

litica

; Haf. AT,

9

litica feu civili, quando per varias clades & graviffimas

calamitates paulatim confumitur, & denique e terra fua

ejiciéur, ut populus fui juris, effe definat. cf. Amos. IT,

2. Frequens eft Metonymia, vi cujus actus /ecundus pro

£fimo ponitur.

Sic Gen. II, 17.-morierir, 1. e. mortis

poenam incurres. . Vita aerumnofa etiam pro morte habe-

tur; unde exules dicuntur mortui. Ezech. XXXVIT, 1 —

I4. Suntetiam, qui hunc fenfum faciunt: £um au&or

cultus Baalitici, Z4chabus cum omni familia fua extirpatus

ef.. .C£. L Reg. XXl, 19. ?[,—24. II. Reg. X, 1—

E1. 17.

-

V

z

ei tämm etiamnum yeccare pergunt , feceruntque

fibi fimulacrum fufum ex argento Juo, pro phan-

£afia fua idola, quae omnia funt opus fabrorum;

atque de his ipfi dicunt : Ti hominum, qui facrifi-

care voluerint , vitulos osculentur.

Et tamen etiamnum peccare gergunt, ] I;racüxu'm con-

jungit hoc loco adver/ative: & wbm dicitur de peccato

idololatriae. Licet graviffime jam puniti fint, atque ad

evitandas poenas majores redire ad meliora potuerint &

debuerint; tantum abfuit, ut iflud fecerint, ut potius

qmunc, poft illa Achabi tempora & cultum Baalis a Jehu

everfum, pejores facti fint.. Non enim folum jeroboami

vitulor conflanter relinuerunt , & ad. Baaliticum cultum re-

B

1o

j Hos. XIII, 2.

lapfi funt, Hos. II, 1o.. fed multiplicem 1idololatriam

de novo addiderunt, v. gr. in Gileaditica regione €9 Gil-

gale. Cap. XII, 12.. cf. IL. Reg. XVII, 7 —16.

feceruntque fibi fimulacrum fufum ex argento fuo , pro

phantafia fua idola;] Nomen m585 colle&ivum 'eft,

cui per appofitionem refpondet nomen pluraleb'3xy quod

LXX vertunteidexa Hos. IV, 17. VIII, 4. & nottro hoclo-

co.ex argento fuo, cf. loc. parall. Hos. IT, 1o. VIII, 4. Nomen

emat Xeyopsvov Ya vulgo vertitur intelligentia. DaTHiUS

vertit pro phantafia fua. Pro praef. 5 Codd. & Editiones

nonnullae habent 5, quam lectionem in textum recepit

Cel. KUINOEL.

.quae omnia funt opus fäbrorum] i. e. nihil nifi opur fa-

brorum; nihil in iis eft divini; nulla vità; nihil amplius,

quam materia et forma, quam habent ab artifice cf. Cap.

VIII, 6. Jes. XL, 19. Jerem. X, 3 — 9. "Turpiter ergö

defipiunt, qui, relicto vero Deo, 1dolis fe profütuunt.

- Atque de his ipfi dicunt] 1. e. de vilibus hisce idolis

ipfi tum E phraimitae tum Ifraelitae, & qui inter hos con-

ftituti erant vel proceres vel Sacerdotes & Pfeudoprophe.

tae; promiscue tum ad fe ipfos, tum ad alios obvios,

ïdicunt:

i hominum , qui facrificare voluerint ,] Conftru&io

eadem eít cum ea, quae legitur Jes. XXIX, 19. egeni

hominum ,

1

e. egeni fimpliciter ,. qui in membro

praecedenti dicuntur pw3p, affici. Prov. XIV, r. fa-f

d

Hor. XIII, 3.

IX

foimief mulierum, 1. e. mulier quaevis fapiens; qualis Io-

quendi modus etiam apud Graecos et Latinos obtinet,

ex. gr. yv4otor l&v ehuov, oblonga ovorum, degeneres canunm

&c

Senfus ergo: die Opfernden unter den IMenfchen,

d.i. die Menfchen, welche opfern. Ita cum BocHuagTOo &

T'REMELL!o e recentioribus Ven. BunscuERus, DarHius,

DorpEnLEINIUS, aliique. Quare mireris, IMICHAELEM

Goctt. vertiffe: wer diefem, (Biüdern) fagen fie, Men-

fchen opfert, der darf die Külber küfien. Male LXX

Verterunt: zuloi Aeyzoi, 9Ucals avdeemrse, Muoxoi *yag S4N5Xok

eaci. Item VUuLG. immolate homines vitulor adorantes, pxo

garticipio *t123 legentes imperativum 3mn3r.. Probari enint

nequit, quod facrificia humana rm vitulorum cultu confue-

ta fuerint, qui potius ad cultum Leviticum accommoda-

tus fuit, in quo facrificia humana tanquam abominanda

facrificia prohibita fuerunt, Levit. XVIIIL, 21. XX, 2 — 5.

Deol. XII, 3o—31:. Ps. CVI, 37 — 38.

V'itulor ofculentur.] i.e. fuam ipfis venerationem re^

ligiofam teftentur, five manu adorantis ori ita applicata

ut osculum exciperet, ad imaginem 1doli projiciendum;

five orculo ipfi idolo impreffo.

Prior adorationis ritus

patet ex Jobi Cap. XXXI, 27. ubi: fj manus mea , in-

quit, adplicuit fe ori meo, osculum excipiens ad folem

projieiendum ; a/fer , quo ipfi idolo oscula dabantur,

patet ex I. Reg. XIX, 18. ubi Dominus: Ego, inquit,

mihi inter Ifraelitas fervavi feptem hominum millia, qui

omnes neque gemua fua flexernnt Baali, neque eum funt

D23

12

Hoy. XIII , 9.

osculati. * Erat etiam in rägiis honoribus aut adoratzoni«

bur aliquod orculum homagii, Ps. 11, 12. quod non pu-

!

tandum ori impreffum, fed genubus. Ejusmodi osculum ad-

huc eft hodie in Arabia Felice ufitatum. Ni1EBUHRIUS Sa-

nae Emiri feu Domini. fupremi genug osculabatur, íeu

veftem in genuum logo. -Vide ejus Itinerarium T. I.

P: 414-

x2 d

Icieo erunt, ut nubes matutz'nd, €9 ut ros matuti-

mus evumefcens; ut palea, quae turbine ab area

abripitur , et u£ fumus e fumario.

Jdeo erunt, ut nubes matutina, ut ror matutinus eva-

ne/cens;] Cum tanta culpa. reperiatur in Mraelitis; celer-

rime peribit eorum respublica, ipfique inter gentes dis-

fipabuntur; quam proxime inítartem poenam Propheta

quatuor fimilitudinibur exprimit.Duae priores jam füpra Cap.

VI, 4. expofitae funt, ubi de incazyiantia & vanitate pietatie

* De Hercule Agrigentino teftatur id CxceRo Lib. IV. in

C. Verrem. cap. 43.. Herculif templum eft apud Agri-

gentinos, fane fanctum apud illos & religiofum ; ibi

eft ex aere fimulacrum ipfius Herculis, quo non facile

quidquam dixerim me vidiffe pulchrius, usque eo ju-

dices, ut ricum ejus & mentum paullo fit attritius,

quod in precibus & gratulationibus non folum id ve-

nerari, verum etiam oscu/ari foleant.

Hor. XIII, 3

13

adhibebantur; heic vero. de ipfius reipublicae Ifraeliticae

celeri interitu ufurpantur

ita ut veftieia fui non relins

queret poft fe. Absque ulla fpecie haec per modum pro-

miffi magni,

Pfeudoprophetis populo Ifraelitico facti,

capiuntur, contra naturam utriusque fimilitudinis, & con-

nexionem cum praecedentibus omnem, per praemiffam

particulam 155 expreffam, quae omnino infert, pamam,

per idololatriam promeritam, denotari.

u£ palea, quae turbine abigitur ab area,] tertia haec

eft fimilitudo, ex moribus Orientis illuftranda

Frumen-

tum fc. olim terebatur in areis, quae fub dio erant, unde

inipfa tritura paleae a vento difpergebantur. Verbum «pt*

in Conjug. Pyhal habet Zere pro Patach, et ad illud fup-

plendum eft relativum 2wN.. LXX: we »xvie omrodvct-

p&vos «Q aAwvog

VuLG: Sicut pulvis turbine raptus ab

ared, Cf. P£ T, 4

ut fumus e fumario] fc. abigitur T. expellitur. SENECA:

ut calidis fumus ab ut ignibus vanescit fpatium per breve for-

didus. LXX. fecundum Lect. Alexandr. verterunt ee erpie

urro aspidey. HIERONYMUS: Quaerimus, inquit, guare .LX X

pro fumario, quod ''HEODoTIO transtulit «xervedoszv, lo-

cufias interpretati funt? Apud Hebráeos locufía & fuma-

yium nsdem fcribitur literis — — Quod fi legatur Arbe ,

locujia dicitur; fi Zrobba, fumarium, pro quo AQvirA

C

uaTXpuATZV, SYMMACHUS foramen interpretati funt

taractam autem proprie vocat foramen, in pariete fabrica-

tum, per quod fumus egreditur.

EO

14

XHo:. XIII, 4

V. «4.

Ego vero zehova Deus tuus fum inde ab Aeg

ipto.

€$ Deumn praeter me non nofti, nec eft fervator

gometeï 7ue.

Épo vero je/zova Deus tuus fum inde ab Aegïz/pto,] Ne

poena v. 3. denunciata, feverior videatur, fed ut potius

crimen perfidiae Ephraimitarum, in admiffo cultu 1dolo-

latrico, eo magis pateat: regreditur Dominus ad fumma

beneficia, populo inde ab antiquiffimis temporibus exhi-

bita, & per alloquium, in fecunda perfona Ephraimo in-

finuatum, ea.commemorat. : Phrafis fupra Cap. XII, ro.

jam adfuit, repetita ex initio Decalogi Exod. XX, r.

eftque exclufiva: go jJehova, vi foederis tecum initi,

folus fum Deus tuur inde ab Zlegypto, 1. e. ab eo tempore,

quo fuifti in Aegypto, ibique in populum excrevift & ego

te inde eduxi. Erat omnino Dominus, ante defcenfum in

"Legyytum , Deus Abrahami, Ifaaci & Jacobi; fed maxi-

ma gratiae fingularis documenta erga populum lfraeliti-

cum edidit demum n edu&ione ex Zdeguypto.

Longum

inter primas & ultimas hemiftichii hujus voces additamen-

tum interponunt LXX Interpretes : 'Eyto de xvgiog o $&0g

ax, (o gcpstov TOV MQAYOV , Mi XTIGV "yyV, 3 0i XSlgee ExXTIGAV

CTACAV TZV GQATIXV TÀ£ EQAYES, XX 8 n-ageästfa: coi AUTAX TX

"rOpsUsoa OTTIGt) XUTCOV , MA Gryto AVXyaryov c&) £X 'yxs ,As'yuvr'--

7z. Eadem verba etiam leguntur apud 'T'HEODORETUM

& CVRILLUM, exhibet quoque HigRoNYmUus, fed recte

-Hos. XIII, 4.

15

monet: Quoniam im Hebraico non habentur, €9 a mullo

vertuntur Interpretum , in. antiqua quoque. Editione LX X

non leguntur: obelo praenotanda funt.

e Deum . graeter me non nofli, nec eft fervator graeter

$£.] Quia in Hebraeo futurum Z"n, extat, plures Inter-

pretes cum TanNovio, Gnaorio & e recentioribus Da.

THIO, fufurum de officio Ifraelir exponunt, vertuntque:

praeter me non. alium Deum colere debebas , in quem fen-

fum etiam trahunt voces fequentes: aec fervatorem prae-

der me, Íc. agnoscere debebar; alii licet contineri in ulti:

mis verbis rationem credant, cur alius Deus agnoscendus

non fit?.quia nempe nullus alius fit falvator. Sed contex-

tus magis requirere Videtur, ut futurum, yn ,. exponatur

de praeterito; h. £. Deum praeter me non cognovifli, i. 'e;

non expertus es,

ut compelletur confcientia Ifraeli-

tarum, &ad confeflionem adigantur, quod neminem nOmi-

nare queant, qui inde ab Aegypto Jpforum Deus fuerit;

ultima vero verba fumantur copulative, h. f. £2 reyerg quo-

que non eft, qui [alvare vo[fit, praeter me. — Ita Dnvusivs,

SCHMIDIUS, MARKIUS & IMICHAELIS (Toeft. Einen G.

0

17

auffer mir kenneft du nicht , und au//er mir ift auch kein.

Bu

ÜCl-

ftr. Hoc ergo vult Deus, /e, & fe folum , effe inde ab

eductione ex Aegypto populi lfraelitici Deum, exclufis

emnibus idolis & Baalibus-,.

16

]

Ho:. XIII, 8.

v. .50 à

Ego inprimis cognovi te in deferto, z'n term | fibcia

Latum.

Eso cognovi te in deferto;] Generali afferto : fum Deus

tuus inde a terra Zdegypti, fubjicitur fpeciale: cognovi te, *

i. e. fpecialiffimam tui curam habui, in deferto, dum ex.

gr. praeceffi te per diem in columna nubis, & per noctem

in columna ignis,

ut Dux tibi itineris effem, Ex. XIII,

2. cibavi te pane ex coelo, & potavi aqua ex petra. Pf.

CV , 39 — 41. & quidem per annos quadraginta, donee

tandem in terram optimam te deduxi, v. 44

in qua

abundans pascuum haberes.

Hoc nempe eft vere Deum

effe, & fervatorum effe unicum. — Quale defertum fuerit;

amplius defcribitur per addita verba:

in terra. ficcitatum ) ut intelligatur defertum quam m2

xime fterile & inops, quale omnino eft defertum Arabiae.

d. 2«5

Nomen amaL MeyopsyoY , m:män , derivatur a rà

A'rqb:

Quia LXX /vertünt: '"Eytw emornsxvoy 06, itemque SvgUS:

| *

Ego pavi te: hinc CAPPELLUS conjicit , quod legerint

?,1

myn pro *]ny7 , quam le&ionem contextui conve-

nientiorem ftatuit DAxRDTIUS, et

Cel. BavR1us in verfione

expreffit : Zm der Wüfte, im dürren Lande habe ich

dich ernühret. Sed fenfum magis expreffiffe viden-

tus hae verfiones, quam aliter legiffe, cum Codices om-

nes hodiernam Le&ionem Maforethicam exhibeant,

Hor. XIIT, &.

iF

Arab. iuf'ammavit, item fitut. CHALDAEUS vertit: £fer-

ra, in qua defiderantur omnia. LX X: ev y uoneyro, in

b

terra inhabitabili; Vura: in terra folitudinis; Kimcut: in

terra fiticulofa, ut eadem fit defcriptio deferti cum ea,

quae Hos. II, 5. dicitur rv y*x.

Ab omnibus recedit

IMicüaELIS, vertens: Im Lande Thel- Oboth, addens-

f

que in nota: Zermuthlich die Gegend in der arabifchen

Iüfle, welche Num. XXI, xo. 11. Oboth heifit. Das

Wort Thal, Hüg»el, wird in der orientalifchen Geogra-

ghz'e Jthr ofí andern geographifchen INahmen vorge[ext.

v. 6.

Semndum ga/cuum ipforum etiam fatiati funt ; fäd

fatiati animum fuum extulerunt , atque ita ob-

liti fun£ met.

&

é

Secundum pafcuum. ipforum etiam fatiati funt :] IMu-

tatur perfona /ecunda in tertiam, & fingularir in plu-

ralem. Per pafcuum, translatione a gregibus defumta,

denotatur fertiliffima terra Canaan, patribus promiffa, in

oppofitione ad defertum , terram ficcitatum , fenfusque eft:

quum fuit ipfis pafcuum fuum optimum & abundans, £urs

fatiati funt, vel: pro fertilitate terrae , in quam eos intro-

duxi, etiam fatiati funt , ufique ejus bonig.. Prafixum * ante

ypae^, /ctiati funt, non redundat, fed fortius nectit &

emphafin addit, five. vertas, ut 3 Confequentiae: fum

fatiati fur.t; five per .gtz'qm-, ita ut lja'&enus in verbo, fa-

z

C

3

Hor. XIIT, 6

18

tiati funt, nulla fitculpa; fed notetur potiüs beneficium

Dei

C£f. Deut. VHI, 7 — 1o

XI

I4. 15

Sed pro tanta Dei beneficentia non digne fe ge[ïï

populus

Satiati funt, € aniimum fuum extulerunt, Repetitur ver-

qui ex fatxetate & abun-

bum: /atiati funt, ut turpis,

dantia bonorum ortus eft abufus, notetur q. d. Quum fuit

1p/ r fatietas, tum elatum efl cor eorum ; da fie fatt waren,

wurden fie ubermuthlg, rebus fecundis atque prolixis

fuperbierunt, & de fe fuaque dignitate magnifice fentien-

tes, noluerunt Deo decenter fubjici, atque faftidium &

contemtum beneticiornm divinorum admittentes, monitis

Cor quippe humanum

etiam divinis fefe oppofuerunt.

facilius mala, quam bona tolerat.

propterea obliti funt mei] Y2 5? non cauffam fed confe-

quentiam denotat. /nde fa&jum efl, ut depofuerint me-

inoriam- beneficiorum meorum

& defierint me Domi-

num & swyer;» fuum colere; contra quam & ratio

II. 12. VIII

II

ferebat, & Deus monuerat Devt. VI

& juxta illud, quod Mofes cecinerat Devt. XXXII, 15.

16. Eandem oblivionem Dei Propheta ctiam exprobravzt

populo Cap. II, 15. IV, 6.

9s

u E

Jdeo ero illis u£ leo , u£ pardus in via infidiabor ;

Jdeo ero illis ut 1eo] Poenam peccati graviffimi fubjici

Hor. XIIT, 5.

omnes interpretes confentiunt. . Praefixum. namque vay

concludendi: feu. inferendi fignificatum h.1. habet, q. d.

Quia itaque Ifraelitae fuperbe. & contumaciter obliti funt

mei: ideo ero illis ficut leo &c.

Primum verbum *5uy,

quia ante fe.vau converfivum habet, IVlARK1USs cum

Chaldaeo in praeterito vertit, & fequentia quoque fufura

perinde in praeterito exponenda exiftimat, ob contextum

narrativum.. Accedit MicBAELIs: JVun ward ich ihnen

wie ein Lówe, und laurete am IWege auf. fie wie ein Par-

del; ich begegnete ihnen wie ein Bür, dem feine ungen

geraubt fiud ; merrifi die Kuochen der Brufl , die das

Herz; [chüzen , und-verzehrte fie wie ein Lówe; die wilden

Thiere mügen fíe zerreiffezn. Longe vero plures, LuTHE-

BUS, GnoriUs, DaruHius &c. .cum LXX & Vur-

GAT. ro "19 , uti fequentia, in fufuro vertunt, ut fit

praeteritum propheticum pro futuro pofitum, ob fummam

rei certitudinem. RivETO utraque fententia concilianda

videtur, & vertendum: /deo ha&enus fui, coll. II. Reg.

VIII,:12. X, 32. XV,29. &c. & mox ero ad confüm-

mandam, quam jam faepe minatus fum Ephraime, poe-

nam, /ficut leo &c. Ita etiam b. MicnaELtis Zal. ia nota

ad h.l. Sed, quia, quomodo Ephraimitae tempore JJe-

roboami L. & Achabi puniti funt, fupra v. r. jam habui-

mus, & reliqua verbaomnia futura funt , atque imminens

tem ab Ad/fyriis perniciem.refpiciunt: conciliatione tali opus

non eft, Poena ipfa metaphoricis locutionibus, a ferir

immanibus. defumtis, exprimitur: Primo loco Ua us

C 3

20

Hof, XTIT, 7

LLeo immanir, quem interpretes dicunt effe Leonem adul-

tum, quia a JLeone juvene diftinguitur Cap. V, 12. Senfus

ergo pnmae Imaginis: ,

KEro vobis ut Leo , hic eft: aggre-

dias vor vi aperta, ut Leo.

ut pardus ad. viam infidiabor.] Aulu sU pubwidt

gardur, qui conjuncim cum JLeome etiam memoratur

Jerem. V, .6. Sunt in hac fera-celebria, .praeter ro-

bur & faevitiam

etiam curfus velocitas atque zn/idio/a

aflutia, de qua Prix1us Hifl. Nat. Lib. X. cap. 73. haec

habet: Z/nfidunt in eadem Africa pardi conden[a arborum ,

occultatique earum ramis $n praetereuntia defiliunt, atque

e Volucrum [ede grafJantur. Senfus ergo imaginis fecun-

dae: aggrediar vos etiam ex infidiir; ad quam infidiandi

rationem fe heic maxime refpicere monftrat Dominus

quando non fimpliciter dicit

Ero, ut pardus, fed ad

viam infidiabor,ut pardur: *wers 193-5p 635. Verbum qui-

dem *wUN Antiqui interpretes omnes habent pro nomine

proprio Afyriae, vertuntque LXX: xava 74v odoy Accugitoy,

& VuLo. in via Zlffyriorum, vocem hanc punctantes non

cum /amez, fed per Patach feguente Dage[ch, ut fenfus

f

quando proficifcentur in Affyriam; Verum, quia pun-

Qatio alia eft, & ad f/ngula feguentia animalia. fuum. vide-

mus adjiei verbum praeftat omnino, ut *s heic habe-

amus pro verbo, i. e. pro futuro Kal verbi w /peculari

ztueri, Num. XXIII, 9. XXIV, 17. Hos. XIV, 9. cu-

yür£; fed hoc loco

ex fignificatione rad. Chald, "g

infilire, impetum facere,....C£. KRoMAIERUM n Specim.

abivtistiie

Hor XIIE

21

fontium S. S. apertorum ad h. 1. ipfa etiam IMafora mo-

1!

ente, quod vox N non nifi h. . cum Kamez: occur-

Eandem vocem Dav. KiumcHI & ABEN EsRA deri-

vant a rad. *vN, ut fit participium Pahul, notetque viag

iritam; vel fenfusfit: ficut pardus fuger via gradiens; vel

ficut pardus ad viam paratus [eu dire£ur; fed minus be-

ne, & fenfu valde languido, & anomalica quadam fcripuio-

ne. Recuffime ergo JONATHAN: /ieut pardus latens feu

mfidians ad viam, a rad. Chald. qa3 occu!tawt occulte

dnfidiatus q/i

w.58,

Occwmm éis üt urfus catulis orbatus, €9 lacerabo

claufuram cordis eorum; €9. devorabo illos ibi ,

ut.Leo; ferae agrefles discerpent eos.

Occurram illis, ut urfus orbatus] Tertia imago fumi-

tus ab mfo fera iterum valida & crudeli, vel, quia He-

braeum nomen commune eft, fecundum VULGATAM:

quafi uría raptis .catulir, LXX. «s agurog amopsucyz, ut

ur[a famelica.. Ferocia urfi maxima e(t, in orbitate & in

fame

Cf. II. Sam. XVII, 8. Prov. XVH

12. HiERo-

NYMUS: Z/junt, inquit, qui de befliarum feripfere naturiz,

inter omnes feras milil effe urfa f[aevius, cum perdiderit ca-

—

tulor vel indiguerit cibis.

et lacerabo claufuram cordis eorum;] Claufm*ä cordis,

Íeu partes, cor claudentes, funt t[orax & pericardium ,

22

Hor. XIII, 8.

quod etiam capfula & involucrum cordis appellatur. Cel.

KuiNoEL claufura cordis, i. e. pecius, c225 fiimpliciter.

Quae IMuNsTERUS, MERCERUS & e recentioribus ven.

BunscHERUS heic habent de /acerando obflinato I/raelita-

rum corde: Unud will ihr verfchloffenes Herz,. das keine

Lehre, Strafe und. Unterweifung zur. Befferung annimt,

fondern gegen. alle Ermahnungen, Il/'armmgen und. Dro-

hungeu wie ver[chloffen ift , aliena de hoc loco funt, cum

gravis & lethalis plaga, a Deo populo inferenda, deno-

tetur.

et devorabo eos ibi ut Leo;] Quarto loco elum'men-

tio fit Leonis, wa35, ni cum EXX & Darnuio 5neg ver-

tus pantherem. IVale CHALDAEUS habet pro s25 /[eone ais

n0/o, catulos Leonum, & LXX emvpwvoi Jeupz. 'To ibi refpicit

viam , in qua Dominus ipfos obfervabat. v. 7. exitium . eis

paraturus, i. e. eos confumturus.

férae agre[les difcerpent e05.|| Poftquam fpecies quae-

dam crudelium ferarum nominatae fuerant, generale vo-

cabulum fubdit Dominus, ut omnium ferarum crudelita-

tem . fimul comprehendat. ScumiDius: Comparate, in-

quit, fermo pergere debuiffet :- ficut fera agreflis discerpam

£05; [ed ut pateat, quod. Deus omnia per media, fa&urus

e[fet, inprimir homines hoftes & crudeles, fibique ha&e-

nu; tribuerit, quae mediorum funt: fülum infletiit, &5 di-

Cit; beftia agri diffindet eos.

Hor. XIII, 9

23

AT E

Tu perdidifi te, Ifrael! nam ego potius fum auxi-

lun tuum.

Tu perdidifli te, Ifrael!] Verba verfus hujus concif;t

& difficilia funt; in fenfu tamen diffenfus magnus non

eft.. Vocem *nn& quidam accipiunt ut momen formae

Schillem, Deot. XXXII, 35. Dibber , Jer. V, 13.. Kit-

ter, Jerem. XLIV, 21. cum fuffixo.

Ita VurcaT. Coc-

CEJUS, IVIARKIUS, &c. vertentes,

Perditio. f/. corruptio

tua efl, lfrael.

lii , ut verbum 2. perf. praet. P/hel,

cujus forma plena effet mnme, fed coalescentibus duobus

Thav contra£a, nn& , cum addito fuffixo fecundae per-

fonae regulariter znne ; fed Euphoniae gratia, elapfo

Dagefch & mutato Pathach in Saegol, qnnw: perdidifti

te ipfum. . Sic R. Saromo JancH1, & ABARBANEL. Z[ii

ut verbum 3. perf. corrupit te, indefinite, fc. corruptor s

ut Lupovicus pE Digv. — Z/[ii denique ut ínfinitivum:

perdere tuum eft , o Ifrael! uti Bunkius.

In re lpfa

non Interpretes, cum omnes confentiant, id fignifi-

car: Tu, o lfrael! ipfe es perditionis f. corruptionis

tuae auctors non ego Deus, nec habes, quod de me con-

queraris. A confueta ledione folus recedit SyRUs, qui

legiffe videtur &x«e^ *Pnme, perdidi te Ifrael, quem fe-

quuntur MiCHAELIS Goeff. vertens: leh bereite dir Un-

glük, Ifrael! itemque Cel. Bavumwus: Jch will dich zu

fïru?de richten, Ifrael,.

»-

z4

Ho;. XIIT, 9.

Eso enim fum auxilium tuum.] In his quoque verbis

R. SALoMO JARCHI &

V€It€0dlb variant Interpretes.

ANBARBANEL ea pro oratione abrupta habent, fupplenda

per verbum finitum , qua cauf/a perditionir declaretur,

ut fenfus fit

Ifrael! 'guia contra me,

perditio tua eft

contra auxilium iuum fc. perfide egifit.

DATHIUS vertit:

£go enim vobis fuiffem auxilio, q. d. quodfi non in vi-

tulis, non in auxilio, contra Affyrios a Rege Aegypti Soo

foedifrage petito, confifus fuiffes: ego tibi auxilio fuis-

fem. en. Collega nofler D. SroRRIUS utrumque 5 pleo-

naftice poütum pro 3 effentiae habet, in verfione omit-

tendum ,. cujus píeonarmi plura affert exempla Obfervatt.

Grammat. p. 454. 455. Vertitque:

Tute te perdidifli If-

^ LXX vertunt:

rael;

nam ego fum auxilium tuum.

T

diacmopu g, lcpamA, Tig Do»9ncti; corruptioni tuae, IJ-

racl! quis auxiliabitur? Ita etiam SvRUs: quir auxilio

erit tibi2 pro *3-*5 legentes*b, quam lectionem fequitur

etiam MicHAELIS Goett. vertens: Jch bereite dir. Unglük

ager wird dir helfen kónnen?. addens in nota: die gedrukte

Les - Art la/ït Jfich kaum über[ezen.. Buchftüblich lautet. fie :

denn in mir, in deine Hülfe; aber was heifit dasr? lmo

BAHRDTIUS

audacior Criticus

manifeflum mendum n

atque Guí cum JONATHANE

verbis textus depxehendlt

& VULGATA legendum ftatuit vwy fine Beth ; tantwnmo-

do in me auxilium tuum; aut cum LXX . & SvRo legen-

dum *3.

Verum, cum lectio confueta bonum omnino

fenfum praebeat , & tefle pE Rossr nullus Codex ha-

beat

;ää

Hor, XIHI, 9.

25

beat *5 '5: ea omnino retinenda eft. ^Denique coa&a

quoque eít expofitio IMOLDENHAUERI, qui voculam *3

pro formula jurandi habet, & verbum initiale v; 10. ^nN

cum v. 9. conjungit, vertitque: n diefem eurem Unglük

habt ihr Ifraeliten allein Schuld: denm ich fchwüre bey

mir felbft, dafl ich euch geholfen haben würde.

Cf. ejus notam ad h. l.

V. P0

Uli eff rex tuus? ubi (nunc)? Servet te in omni-

bus urbibus tuis! €9 fudices tui (fc. ubifunt?)

de quibus dixifli: Da mihi Regem €9 principes.

Ubi eft rex tuus? ubi?] Ifam perditionem, cujus

auctor ipfe Ephraimus fit,

porro exponit Dominus

per interrogationem affectus pleniffimam : . Ubi eft rex

tuus? ubi? 'To*m« CHarp. LXX. VurcAT. SvRus; item-

que R. TANCHUM apud PocokiUM p. 747. vertunt ubi?

Eit enim ", Gen. IV, g. per 5 in medio audum, &

magis afpiratum , vel per metathefin pro, rvw, ubi?

Cf Bigzru 7hefaur. Part. lHI. p. 168.. Additur alterum

adverbium wse»w, quod cum rmN etiam jungitur Jud. IX,

38. &exorigine fnaabN & 85 five &b pariter eft interrogati-

vum, nifi cum Dnusro & Scunmipto vertere malis per

nunc, ut fenfus fit: ÜUbi munc rex tuur ?. quo fenfu cit.

loco JUDiC. occurrere videtur. —Non dicitur, quod nul-

im, uti quidem Cel, Kuiw-

lum tunc regem .hlabuerit Ephrq

D

26

Hor. XIII

OEL ftatuit; Sermo, inquiens, eft de Pekacho interfetio ;

nam régnante ulumo Samariae Kege

Hofea , . fingula

oracula inde a Capite VIl. usque ad finem vaticinio-

rum Prophetae noltri edita effe,

probaffe nobis vi-

demur in Annot noftris ad Cap. V1I. p. 31.

ejusque

X. ET.

p. 55-

Seruet te in omnibus urbibur tui7] Sarcasmus ineft his

Rex tuus, Aegyptus

verbxs q. d. Adfit nunc Hosea

confifus, & fervet te, fi poffit, in omnibus urbibus tuis,

mox ab hofte Afïyno invadendis,

Et judices tui] fubintellige: ubi funt? Per judices

denotantur magiftratus, mlmfïrl & amici Regis, qui regi

fubferviunt

Cf. Hos. VII, 7. qui mox dicuntur &*

grincipes.

de quibus dixifli : da mihi Regem €9 principes.] Pet-

tionem hanc legimus Samueli propofitam L. Sam. VII, 5-

feq." Relativum * recte refertur ad Regem €9 prineipes

licet l. c- Kegir tantum

non item judicum f. principum

1ihentio fiat

Nam quando Regem petierunt, qui ipfos

eentium more qubemaret petlerunt omnino talem etiam

Aulae & regiminis ftatum, qui principes & judices poftu-

lat, & fine quibus Rex folus gubernare populum nequat.

Ceterum non petierunt Regem hunc vel illum defiuite;

Sed conflitutionem potius Reipublicae per Regem aliquem;

qui fucceffores haberet perpetuos , etfi confütutio non

potuit iacipere, nifi in uno individuo. Subtilior eft Cel.

Á

Xlor. XIIT, v56-

)

-

2

KuiNOELII noftrorum verborum expofitio: Quos iu con-

fituifli, oftende mihi. Regem €9 magiftratus tuor.

v

IT.

Dedi vobis Regem inira mea; €9 auferam illum

.4n excande[centia mea.

Dedli tibi Kegem in ira mea] Subjicit Domfnus, quid

ad petitionem iftam fecerit

Dedi

inquit

libi, Ifraelx

X tribuum cum Juda & Benjamino conftitutionem reipu-

blicae per Regem, qui fucceffores haberet

dedi vero

Watur, quod me repudiares, ne effem Rex tuus. L. Sam.

VII, z. XII, 17. 19. id quod non pugnat cum L Sam.

IX, 16.. Dedit fc. Deus Regem ita, ut, quod Samuel

etiam monuit Cap. XII

14. 15. 24. 25

fü 5 wüs ejus

mümerent , peccatum hoc ipfis condonaret ; fin minus, id

vindicaret, id quod jam facturus erat Ephraimo. Verbum

ww formam quidem futuri habet, fed ügmficatlonem prae-

&eriti, uti res ipfa loquitur. Futuro Hebraei faepius pro

praeterzto f imyperfe&o utuntur.

Cf Exod. XV, 6. .

Jud. 1I,

GnRoTIUS approbante DaTHi1o vertit: Dedi

jam faepm:* id.eft , iratus geccatis vefiris fivi vos per [edi-

&iones €9 caedes mutare reges pro lubitu, 1. Reg XV.

- el auferam. illum in. excandescentia mea.] 1. e. Regem

Hofeam cum dignitate regia jam auferam per Affyrios

uti Ifraelitis, fi rebellaverint contraJehovam praedictum

eIt L Sam. XII, 15. 25. Excandescentia eft ira gravior &

D 323

48

Hor. XIII, 11.

quafi exaeftuans, quae inprimis huc quadrat, quia Ephrai-

? 25

mitae peccata peccatis auxerant. To npw* non eft praetes

ritum, fed futurum; quia converfum non eft, & com-

minationem exhibet

adhuc imp endam

V

I2

Collzgam namque 2// mzqmms E]Ohl/ aimi , recondz-

ium ejus peccatum.

Collzgata efl iniquitar Ephraimi,] HiERONYMUs: quomo-

do, fi ligatur quid in facculo,; confervatur, & non perit

ei, cui ligatum eft: fic omnis iniquitas, qua in Deum

peccavit Ephraim, colligata eft ei, & abfcondita quafi

LXX habent:

XvsgeeQ» adixia

in marfupio refervatur.

in Cod. Vatic. cusgeQry &dixiag EQeaip, in nexu cum verfu

praecedente, ac fi legiffent dig cusgopry eis adnaay, h. [

deflruam regnum ob congregationem impietatir. lta etiam

rabr: ob declinationem ejus ad. impietatem

Non ergo

habuerunt vocem *v pro participio, fed. pro momine,

n fafciculus

Sed rectius my eft nominativus

reconditum ejur peccatum] 1. e. repofitum in memoria

mea, ut illud jam puniam.. CHALDAEUSs: /ervata funt ad

vindiflam ommia peccata eorum

Unum idemque dicunt

IVIal

duae hae phrafes

Diftuli poenam , non fuftuli

ABARBANEL hunc fenfum facit: Ephraim iegit €9 ab-

Jcondit iniguitatem [uam.

KHor.- XIH,,. 13

29

V

13

Ideo dolores parturtentis eum corripient.

Iyfe

(Ephraim) 2f flms non faptiens , alzoqum 101

tam diu flaret in matrice.

Ideo dolorer parturientis corripient. eum.] | Subjicitur

effe&us five eventus iftus [igationis €9 reconditionis pecca-

torum FEphraimi

Dolores parturientis conftat effe gra-

viffimos & inevitabiles; quare in fcriptura ad figurandas

graviffimas calamitates , faepe.cum exitio conjunctas

adhibentur

Jes. XIII, 8. XXVI

Iz. . Jevem. I22

XLIX, 24. &c. Verbum m5 cum 5y vel 5 conftructum

denotat zrruere in. aliquem ,. . corripere aliquem. CRAr-

DAEUS:

ZInxietas €9 tremor venient fuper eum.

Ipfo enim efl filius non fapiens] 'To ww refertur ad

KEphraimum , qui dicitur filius, i. e. embryo non. fapienr

i. e. maxime infipiens

Hebraei enim, quod volunt ve-

hementer affeverare, praecipue ?5 vilio, per megationem

contrarii defcribunt

Ps. XLIII

I.. Ps. LXXVIII, 10

Prov. XVIILI, s. Amos.1, 3

Notandus hic eft tranfi-

tus fubitaneus ab uno tropo ad aízum.

In priori membro

Propheta Ephrmmzta.r comparat cum puerpera; in pofte-

riori eosdem cum embryone ,

cujusmodi mufatio imagi-

num, in quibus a//gua tantum rei comparatae /imilitudo

fpectatur, nulla ratione habita diffimillimae. ceterum na-

turae cum imaginis tum rei comparatae, admodum fre-

RIVETUS:

quens & folennis eft fcriptoribus Orientis.

230

SHos. 'X-III, 13: :

Quamvis in puerpervi.o proprie di&o infanr, utpote expers

rationis , floliditatis accufari néquit, — -in partu tamen

smetaphorico, qui funt in auguftiis, id [entire. debent , €9

conari enitendo, ut quam primum egrediantur — Optime

exprimit £ropur populi ftuporem atque pervicaciam, quod,

ad extremum redadti, non potuerunt eniti, ut propinquum

excidium effugerent, fed obtorpuerunt, donec tandem

abortivi inftar extincti funt.

Alioguin non tam diu [laret: in matrice] Declaratur his

verbis infipientia Ephraimi, q.d. &i enim fapiens foret,

non maneret in anguíliis matricis, fed progrederetur ex

ilis, & dolores matris minueret, quin et mortem prae-

veniret. Ita GRoTIUS: 'Axxxyopia. fignificat , Ephraimum

non fapere, quod tam diu differat poenitentiam. agere , ac

fic femet eximere e calamitatibur. 1tem DaTH1vs, BAunp-

TiUS, Crel. BAURIUS, cüi expofitioni etiam nos accedi-

mus. Verbum futuri temporis, *way* ftat pro imperfefïo

Jubjun&ivo , flaret. . Quia enim. Hebraei modum potentia-

lem non habent, coguntur uti indicativo futuri. ..Cf.

ScHROEDERI Znflitut. ad fundam, Linguae Hebr. fect. 1I,

Synt. Verb. Reg. 5o. Fratfio liberorum, LXX cuwrgi£a

rcxvov eft matrix; quia fc. nomen *2w5, fraffio, gene-

ralus eft, per additum t2*35, filiorum , ad matricem re-

firingitur. Synus & Vurgar, pro ny '$ legiffe videntur

nny5, quae le&io faciliorem ad huc fenfum praebet: im-

prudeus efl filius; nam alia$ nom numc adeo perflaret

&c. Bif jexo noch. HigRoNYyMUS, omiffa prorfus fimi-

Hos. X. III UP

3I

litudine foetüs, vertit: nunc enim non ]iabit in contri-

iione filiorum, 1. e. Ephraim, quum dier parturitionis €

captivitatir advenerit, aut flare, aut fufferre non poterit, quem

fecutus LUTHERUS in vernacula vertit; E wird die Zeit hom-

men, dafi fie micht bleiben werden für Sammer der Kinder. Cel.

KuiNOEL vertit: Quamquam eft tempus calamitofum, (quam-

quanffacerbis doloribus laborat) tamen mon lat in niatrice.

Scil. ny eft tempus calamitofum, Jer. XXII, 7. Ezech.

XXX, 3. non flat i. e. non eft, Deut. X, 1o. Jerem.

XVIII, 2e0. Eodem modo Lat. flare.

Senfus: nolunt

erumpere, a doloribus, calamitatibus fe liberare, nolunt

refipifcere. Valde coacta &a toto contextu, qui de Ewhrai-

mo agit, aliena eft expofitio SEB. ScHMIDII, licet ei fim-

pliciffima videatur: JVom efl filius fapiens, guia per tem-

gus. Veteri Teflamento deflinatum , in. quo Ecclefia cum fi-

lüis fuir quafi in utero jacet usque ad. Chriflum, gratia inte-

rim. Dei uberrime fruens , non flat in ifto utero filiorum, in

vera fide €9 poenitentia, ut ad. beneficia Meffiae perveniat ,

fed a Deo vero €? Meffía deficit , €9 jufle dolores parturien-

tis fibi contrahit. Commentar. in Hos. p. 589.

v

n

l4l

Egoqzsz'dem eos al inj

erno liberarem; a mort& redi-

merem eos ; Forem pestis tua, o mors! forem

f

excidium tuum, o inferne! fed poenitentia ab-

: ftondita efl. ab oculis meis.

Esgo quidem cos. ab inferno liberarem, a morte £05 ge .

32

. Hor. XIHL, 94

—

!

r

2

dimerem.] Circa nexum aeque ac ;

veïll/

um verborum hujus

Verfus diffentiunt Interpretes. . Nexum inter v. 13 & 15.

per interpofitam v. 14. parenthefin tantifper fufpeundi, fta-

tuit Ven. BUnscHERUS: Im 14 Vers folet eine Zwifchen-

Rede — und im 15 Vers wird die durch den vorigen l/ers

unterbrochene Ieiffagung von Ephraims Schik/alen weiter

forigefext. Sed, quia, uti ex ipfa mox interpret&ionc

patebit, commodus datur nexus; parehtheü opus non eft.

Continuari fermomém ftatuunt longe plures, fed diver-

fum faciunt fenfum.

N) Continuationem comminationis

exhiberi volunt CHarpAEUS & R. Saromwo h.f. Oflmie

manu inferui: liberavi eos, fed munc ipfe ego Deus ipfis ero

peflis €9 morr. Item ABEN Espa: Liberavi olim patres ve-

firos & mauu inferni, fed nunc ero peflis mortis tibi. . Ac-

cedit huic expofitioni e recentioribus, smutato tamen me-

diorum verborum [znfa , Cel. KuiNOEL, vertens: E mor-

i5 poteflate (faepius) liberavi eos, orco eripui eos.. Eram

qeflis tua, o mors! pernicies tua , o inferne! am vero

neutiquam fententiam meam mutabo ; humano more dictum,

pro: certiffime eos puniam.

$) Promi/fonem [ummam ,

quae ex more Prophetarum antecedentibus minis & poe-

nis fubjungi foleat, verbis noftris exhiberi, de futura /c. per

Chriftum liberatione e morte et inferno, ftatuunt LuTHE-

RUS, TaARNOvIUS, ScHMIDIUS, Manktus, & b.IVircHAE-

Lis Hal. in Ánnot. inprimis ob locum Paulinum. 1. Cor.

XV, 55.

3) Media incedunt via, qui promiffionem qui-

ng T€-

dem verbis noftris contineri vqlunt, /[td fub conditio

Fipis-

AHor. X]fl', 4

E.

fipi/cimtiae , ut fenfus &t: Adhuc effet ävefïïoni fummae

calamitatis locus; adhuc liberarem eos ab interitu, fi fa-

perent, i. e. refipiscerent.. Nunc vero, cum poenitentiam

agere nolint: ftat fententia de iis perdendis.: Liberatio. ab

juteritu Giftitur fub imagine liberationis ab orco €9 morte.

Cf. Ps. XVIII, 5.6.7. De oww prolixe egerunt LowTH

de Poesi facra Hebr. Prael. VII. MuicHaErLIS in addita

nóta (23) BAnnpriUs in App. Crit. ad Habac. II, 5. Ver-

ba n*5 & 5u3 notionem /iberandi atque eripiendi habent,

uti in N. T. verba cewceai, Avreecai, guczt. . Et cum He-

braei modum potentialem per futura exprimant, futura

tO«bW & Cs vertenda funt:. /iberarem eos ab inferno,

vredimerem eor a morte.

Ita GRor1iUus: ZLiberarem eos de

manu od , adz, de gericulis ad. fepulerum ducentiburs , re-

dimerem eos de morte, i. e. eriperem eor ab exitio. DRu-

sIUs: Significat Dominus, yer ipfos lfraelitas flare, quo

minus e periculis malisque [uis liberati fint ; fe enim femper

paratiffimum effe ad eor liberandos , & e recentioribus Z7en.

STAEUDLINIUS: Befreyen mücht! ich fie aus der Unterwelt

MMacht , rbtten vom Tode. l|WorLpENHAUERUS: Freylich

kónnte ich euch dem Grab entreiffen, &c.

forem peflis tua , o mors "] Confirmatur prior fenten-

tia, atque per patheticum alloquium ad mortem & infir-

num, inverfa jam locutione exquifitius exprimitur. Te

& ut futurum verbi rym ex mms contractum , qua forma

h

etiam legitur Ps. LXIX, 12. vertunt Higg&oNYMUS: - Éro

mor;iua, o mors! mor[us tuus ero, o inferne!. & Sym-

E

lh

Hos. XIII, 14.

34

MACHUS: £coj.ai muryr cx. LXX vero vertunt per ubi: w

z Óm» G2, Ouyurc; m TO M£vrgoy ca, a5 1ta etiam SYRUS

& AnABs. Nomen *3', pe[lis, ab infeguendo dicta (verbi

enim *3* prima notio eft apud Arabes pone fuit , deinde

infeBatus eft , hoftili fenfu, quo fenfu femel occurrit. II.

Chron. XXII, 10. infeÉata efí, nempe ad internecionem

omne femen regium) legitur h. l. in plurali, ut forte latius

fuümtum etiam alios peftilentes morbos, mortis exercie

tum, complediatur. //id. MicuaEris Supplem. ad Lex.

Hibr. p. 388.. Plures Codd. & Verfiones fingularem 12*

exhibent, tefte pg Rossz ad h. . EXX verterunt ; dixz

cz, qui IMJCHAELI l. c. legiffe videntur z]2^», quum etiam

alias vocem 2"* interpretari foleant per ämm(, caufam.,

eine Rechts - Sache. Vide'TRoMMIUM. AQUILA vertit: z

eiciy. 01 Xoyor o Hic vero t*5 nom verba, fed pef[fes

denotare, patet ex conjunctione cum fequenti nomiae

sop, & ex Ps. XCI, 6. ubi etiam $24 & 2op juuguntur.

- forem excidium tuum , o inferne !] Nomen 130p, ad

formam *onx, D imitante litteras guffuraler, cum gemino

(*) brevi, SYMMACHUS vertit amayrzpm, permicies tug,

VULGAT. mor/us tuus. LXX. xevreov cs. IMiCHAELIS l. €.

p.2181: ANomen 3op, reije a verbo Sop , Chaldaeis &

Arab. fzcuit, fuccidit, excidit, excidium ,. exitium, dici

potuit; [ed accedere fpecialior cufpidis frgnificatio videtur ,

guam €9 alicubi Veteres praeiverunt, . Devt. XXXII, 24.

"75 3bp cufpis erit venenata /jve £0 nomine diros morbos;.

tela tanquam venenata mortis intelligas, five ob [equentia, den-

Hor., Xm, 14.

35

tem venenatum ferpentum. .Jrc cufpidem jam praeivit

4drabs Erpenii. Ps. XCl, 6. eo magi: cufpides mortis in-

lelligo, meridie volantes, quod praecefferat fagitta, quae

volat interdiu, peftis, quae in caligine ambulat; funt au-

tem hic fagittae cufpidesque mortis dirae /uer €? contagia.

Hos. XIII, t4. cufpidem zntelligo jaculi lethiferi! Holle!

ich bin dir der tódtliche Stachel. Pingunt quippe Orien-

tales mortem & omne exitii genus cum /uaflá vel Jagittd ve-

nenata. Quaeftroyicefub duplici imagine dicuntur, propriis

verbis ita exprimeres : zmminentia fumma mala ab Ephrai-

mo auerterem.

Ita etiam IVIicHAELIS in nota ad verf,

Germ. QGott würe im Stande, Ephraim aus den grüffeftem

JNüthen zu retten, felbft aus dem Tod, felbft aus der Holle,

(dem Reich der. Todten,) er ift auch geneigt , diff zu thun,

fo bald Ephraim fich bufifertig zu ihm wendet, und ihn da-

rum bittet,

Quaeritur: quo fenfu verba Apoftoli I. Cor. XV,

B5. TE 0E, DAVXTE, TO MEVTQOV; TT CB, ady o vixog ; Tumi

debeant? Sintne al'egatio flrile dila, ita, ut Apoftolus

fublatam, per Chrifti mortem, vim mortis €9 inferni ex

loco Hoseano jlïiäle pfobet? an vero Paulus verba Pro-

phetae modo fcite ad rem fuum accommodet. Prior fenten-

tia olim communior erat, quam prolixe defendit SEB.

Scunipius in Comm. ad h. 1. Citat,inquit, locum hunc Zdpo-

ftolus de Chrifto €? vitforia ejur de inferno €9 mortes unde

laborandum eft Chriftianis Interpretibus pro au&oritate alle-

gationi; ; fed fupponit vir beatus, quod ante omnia fuiffet

L.3s

36

Hos. XIII, 14

probandum, fcil. quod firi£e di&a allegatio in verbisPau-

]i contineatur

Verum cum Apoftolus 1) neque cum ver-

bis textus Hebraei, neque cum verbis LXX Interpretum

accurate conveniat, 2) textus Hofeanus non nifi Ephrai-

mitas refpiciat

de quorum ;moríe civili v. 1. agebatur

& 3) in toto noftro Capite non de rebus N. T. fed de in-

ftante regni lfraelitici interitu. fermo -fit

Red&ius Inter-

pretes recentiores /citam tantum accomodationem ftatuunt.

Ita MicHAELIS.in nota ad I. Cor. XV, 55. Il/orte aus

Hos. XIII

t4. die aber Paulus blos borget, und fich

zu eigen macht ; wenigflens kónuen. [ie.in dem Zufammen-

hang, in dem fie bey Hofta flehen, nicht von der künftigen

Auferflehung der Todten handeln

In der That ándert &

Jíe auch mit der vollen. Freyheit einer ,. der. fie wie eigene

Il'orte. gebraucht

Ita Zen. SrAgupriNiUS im Zhnhang

über die Allegat. des Hofeas im N.'T. p. 141:, dafi Pau-

lur nicht beweife, [ondern mur accommodires dafi

er die Iorte nicht auslege, fondern nur widerhohle,

zfl deutlich, — Die Alrt, wie Paulus die Iorte (des Hofzas)

anführt, ifl fonderbar. Er flimmt mit dem hebr. Text nur in

fo fern überein, als das einemal der Tod, das andremal die

Unterwelt angeredt wird. Hingegen fleht im erflen Hemi-

füichim Hebr. 2* das die LX X nur in diefer Stelle — durch

du überfezen , und für viwes "2op. Paulus ftimmt nicht

mit dem Ebrüifchen Text, nicht mit den LX X, und auch

fonft mit. keiner. bekannten. griechifchen Verfion den W'or-

&en nach überein. — — Keyrgoy, das Paulus mit $ayure zu«-

Hos. XIII, 14.

- ví

Jammenflellt, fexen die L.X X. nicht für ::*'1-:,1':, fondern für

2bp. Nues bey Paulus kan micht leicht weder von swp

noch von &«* Ueberfezung feyn.

Sed poenitentia ab/condetur ab oculir meis.] Supplenda

eft particula adverfativa, quae faepius a loquente in af-

fectu omittitur. Nomen &3r3 LXX reddunt per m«gaxAg-

ciy;. HiERONYMUS per Con/olationem , quem fecutus Lv-

THERUS quoque vertit: docfi if der Trofl vor meinen u-

gen verborgen.

Sed ueravois eft mutatio confilii , Hebr.

XII, 17. fenfusque: . P'erum jam confilium de perdendo

Ayhraimo mutare non poffum. Cum Ephraimitae poeni-

tentiam agere nolint, non video, quomodo mutare con-

filium meum poffim.

Daruis: Sed nihil eft , quod ad

decreti mei (de perdendo Ephraimo) mutationem me move-

re po[fit. Katio redditur verfu feq.

X. m

"

Nam cum ille (Ephrai

m) inter populares fuos fe

rox fit: ventet Eurus, ventus gfehovae, e defer-

£o a/cendens; €3 exare[cet fons ejus, €2 exfic-

cabitur [caturigo eius: s diripiet thefaurum

omnis fupelle&ilis defiderabilis.

Nam cum ille inter populares fuos ferox fit :] 'Towwn re-

ferendum eft ad Ephraimum. v. 12. In vertendo verbo

s2* diffentiunt Interpretes. LXX vertunt:- diori avroc

avaMecoy Twy adsNQay diageNAei, Vatic. djageAer, five, quod

38

Hor. XIII, 15.

legerint 9*2*, uti volunt CaPPELLus & Dausivs, five,

quod ss5* crediderint pofitum pro w'bP^, permutato *

cum b, uti flatuit LIVELEJUS. Ts LXX fequitur HtERO-

NYMUS vertens : Quia ipfe inter fratres dividet ; cujus ver-

fionis fenfum hunc facit, BaunpriUs: Ephraim inter yo-

gulares judicem egit; Íed mox ifta auctoritas evanescet.

Dnusius verbum wwb a rad. n9b, fru&uofus fuit, deri-

vat, litera . cum w permutata, ut allufio fit ad nomen

towbx, fenfusque: Cum Ephraim inter fratres (reliquas

tribus) maxime floruerit: nunc eum omnino deprimam &

perdam. Accedunt huic expofitioni a recentioribus /em.

BunscuERus: Wie wohler ,Ephraim) unter feinen andern

Brüdern blühet, d. i. die grófte IMachtund das meifte Anfe-

hen, die befteVorzüge befizt, dieferStamm hatte dasKoenig-

reich, wenigftens die Hauptftadt Samaria, und den Hof:

So wird doch der Morgenwind &c.

DOEDERLEINIUS:

Eyhraim fummo in flore E? dignitate fuit ; fed veniet pefüfer

ile Eurus e deferto &c. MicHaEris Goett, BAHRDTIUS,

& KurNoELIUs. Sed R. TANcHUM apud Pocok. p 264. &

ABARBANEL , itemque CocczJus in Lex. edit. Schulzii

verbum noftrum a fubftantivo N"5, onagro, derivant,

vertuntque verbum axa£ Aeyopsvey , mYyE^ , cum Ephraim

onagrum agats ferox, €9 indomitae naturae fit inflar ona-

gri, collato loco Genes. XVI, 12. quem fenfum fequun-

tur Scuurpius, /. MicnpaELis Hal. in not. ad h. l. Da-

THIUs, MOLDENHAUERUS & BAURIUS. . qui etiam nobis

praeferendus videtur, quia mtio-datur, cur. Ephraim per-

Hos. XIII, i5.

39

dendus fit. Opponit quidem huic interprétationi BAHRD-

TIUS : 1"? Quod derivatio haec perfe fit ambigua; 2** guod

fenfus , quem praebet , ad verba fequentia nom apte quadret

Sed, licet verbi femel occurrentis fignificatus e locis paral-

lelis probari nequeat, ejusque derivatio ob diffenfum ve-

terum Interpretum omnino ambigua fit: favet tamen huic

derivationi

1) quod in omnibus Codd. tertia radicalis li-

tera N exhibeatur, 2) quod fenfus longe melius quadret

ad verba fequentia: Cum Ephraim indomitae fit naturae,

€8 in ferocia [ua perflet : ideo perdam illum ; quam fi dicas

Cum Ephraim floruerit inter fratres fuos: nunc eum deprimam.

3) Ipfe contextus refutat hanc de flore Ephraimi inter-

pretationem, qui Ephraimum v. 1. porta/fe fuam ini-

guitatem, & introdu&lo cultu Baalitico mortuum effe

teftatur. Cf. Zunot. noffrar ad v. 1

Defcribit Propheta

flatum. Ephraimi, qualem ipfe expertus erat, cum va-

ticinium hoc fub ultimo Samariae Rege Hofea, ederet

femper in pejus. ruentem ,. ita tamen

ut ferociam fuam

Ephraimus, rebus etiam perditiffimis, numquam depofuerit.

veniet Eurus, ventur Jehovae, & deferto. afcendens ,

LXX: 'Exa£ci naucova. aviuov xvetog cx. 756 &* ET* &UTOV.

Pro ww legerunt i, quod ad m retulerunt, & pro

moy habent voy. Vure. Zdducet urentem ventum Domi-

nu5f, de deferto af/cendentem. .Éurus, ventus ferventiffimus,

quia Palaeftimenfibus ab ortu flat

dicitur hinc co"p

Cf. Jerem. IV , 11

XIII

4

Dicitur ventus j ehovae

€ui refifüi non poteft, & qui ab ipfo Jehova ad: puniendos

Hor. XTIT

4 e

Ephraimitas mittendus erat; uti, qui fub hoc tropo intel-

ligitur, hoffir Zffyrius, virga irae zjehovae, dicitar Jes

X, 5. Dicitur e deferto afcendens; quia magna pars Ara-

biae defextae Palae&mae eft ab Oriente.

et exarescet fons ejus €8. exficcabitur. [caturigo. ejus;]

Inopia aquae folennis imago eft fummae miferiae. Quod-

fi enim fontes, unde aquae in ufum terrae, hominum &

animantium efHuunt, ventrurentis vi exficcantur

non nifi

fumma vaftitas provenire debet. Eftque intranfitiva for-

g forte heic adhibita, ut ipfum effectum venti tanto va-

lidius exprimeret Propheta. LXX tranütlve vertunt? xai

avafrgavc: T&c Q^eug avT , &Lege[uecéi cTAag "Tyyaug wUTE.

VurGAT. € ficcabit venàs ejur, €9. defolabit fontem ejus ;

fenfu vel ad ipfum Jehovam, vel ad ventum urentem

translato

lile (hoftis: cum Euro comparatus) diripiet thefaurum

I

i

omnis fupelle&ilis defiderabilis.] Magis proprie effectus

invafionis holftilis defcribitur

Diripiet Affyrius omnes

facultates, divitias in bonis fupellectilibus rebus-

Opes,

LXX vertunt ; avroc XATAE quyGL TY "y*V

que reconditis.

&uT2, 4X TTAyTA TX OXGUX TA sm&v,unra avrz. Pro*"y*w lege.

runtyyN, & pro non fine fuffixo 31n5n cum fuffixo. BAR-

qHIUS pro 4zra£rpayei füfpicatur refcribendum effe xaTa£a-

ya, conteret , perdet, quod omnino melius refpondet vers

bo now"

Cap.

Hor. XI?, r.

res

Cap. XIV, r.

FKea erit Samaria; nam contra Deum Juum . rebel-

lavit. Gladio peribunt (ejus cives,) parvuli

eorum allidentur , C gravidae eorum discin-

dentur.

Rea erit Samaria] Gve rea demonftrabitur , i. e. poe-

nas dabit Samaria. — LXX apgavi8scerat, quafi e confpe-

&u removebitur, i. e. funditus delebitur. Arcte cohaeret

hic verfus cum praecedentibus, quare a plerisque Inter-

pretibus, LurHERo, Dnvusrio, IViicHagrE, Daruio aliis-

que rectius cum Capite XIII. adhuc conjungitur.

Quia

Samaria , metropolis regni lfraelitici poft obfxxdionem

triennalem u/Zimo loco expugnata eft, II Reg. XVII, 5.6.

reliquis urbibus, uti v.' praec. dictum, interim ab hofte

expilatis, hinc fpeciatim ejus devaflatio, per quam totiur

vegni devaftatio completa fuit, fubjicitur.

nam rebellavit contra Deum fuum;] Ratio devaftatio-

his additur, quia a Deo fuo, contra foedus cum ipfo ini-

tum, ad idola & Deos alienos defecit.

Gladio cadert]| fc. cives ejus, & qui e reliquo po-

pulo eo confugerant. Amplius exponitur devaftatio Sa-

mariae. Cf Hos. VII, 16. X, 14. quae non fubftitura

erat in defolatione terrae, & urbium atque direptione facul-

tatum ; fed conjunctam babitura erat necem hominum vio-

lcntam,ünc ulla aetatis fexusve diftin&tione,quae tamen non

E

h

"

Hos. XIV , 1.

excludebat multorum abdu&ionem in captivitatem, triftem

e mofte.

faepe pra

parvuli eorum allidentur,] folo aut faxis Cf, II. Reg.

VIHI, ib. jes XHI, r6.,Hos: X, 34 ut fit in crudeli

vi&oria. Ps. CXXXVII, 85.

et gravidae ejur. di[cindentur. ] Nomen *mmn habet

fuffixum mafculinum Gingulare, relatum ad Samariam ra-

Sod mobile; quod hic in voce n

tione populi. ejus.

extat, offendit quosdam, fed extat illad quoque in voce

porijuh , Ps. CXXVIII, 3. pro porah, & bochijah,

"Thren.I, 16. mutata tertia radicali in «Jod. Cf. ScHROE-

pent Jufit. Ling. Hebr. Se&. VI. Reg. 82. pag. 95 96.

ÍIn verbo ma/culino xypz eft enallage generis pro n3ypan.

Hanc crudelitatem ab Affyriis in expugnatione Samariae

exercitam fuiffe, expreffts verbis in hiftoria M. Reg. XVII,

6. non legimus; fed, quin praedictio eventum habuerit,

nemo verbi prophetici reverens negabit; neque etiam

omnia, quae gefta funt, femper a Scriptoribus narrantnur;

&?revz]]?ma eft cit. loco rei hujus hiftoria.

: Cap. XIV, 2— 9.

In ultima hac Conc

ione Propheta reliquos ab in-

ternecione lífraelitas 1) excitat ad feriam poe-

nitentiam , & formulam precum praeit. v. 2—

4. ad quam 2) refponfionem Domini gratiofam

exhibet v.'5—9. atque 3) infigni Epiphone-

mate Vaticinium fuum concludit,

Hor XIV , 2.

43

Veliz.

Aievertere Ifrael! ad jfehovam Deum tuum, nam

corruifii propter intquitatem tuam.

Revertere, Ifrael! ad ehovam, Deum tuum;]. Com-

pellantur Ifraelitae, ab internecione reliqui & vel in Ca-

ptivitatem abducendi, vel ut plebs ignobilis & ab hofte

neglecta in defolata terra patria relicti, qui, fere ad de-

fperationem adacti, excitatione & confolatione opus ha-

buerunt. Exciïantur ergo a Propheta, ut redeant ad Je-

hovam, Deum fuum, qui femper pronus fit ad recipien-

dos in gratiaï*n ferio de vita male acta poenitentes. 'T'

*y pofitum eft pro bx.. C£. Deut. XXX, 2.

nam corruifli proyter iniguitatem tuam.] Ratio movens

additur, q. d. vides enim, in quanta mala incideris per

idololatriam & alia crimina ; fed non defperandum: qui

te percuffit, te quoque poenitentem in gratianf recipiet.

Licet graviter tev punierit, non defiit tamen effe Deur tuur.

VI 3.

Accipite vobiscum verba , €$ revertimini ad oJe-

hovam; .Dicite ad eum: omnem aufer iniquita-

tem, €9 accipe bonum , €9 reddemus juvencos,

labia no/Zm.

ccipite vobiscum verba, atque ita revertimini ad. je-

hovam;] Zdecipere verba dicuntur, qui docentur , quid lo«

B-:3

"

P

Ho:r. XIV., 3.

qui debeant? five quibus verba loguenda in os gonuntur.

Cf. II Sam. XIV, 3. Cuarpazvus: Zferte vobicum ver-

ba confeffionis. .Non poflulat Dominus , inquit Kiwcni ad

h.1. a volis in poenitentia argentum £5 aurum, neque holo-

caufla (quae idolis veftris magno fumtu profundeba-

&is,) fed verba tantum bona, quibus confiteamini iniquita-

tes veflras. "o* ante x3wv/ eft explicantis: aque ita, uti

v.2. di&um eft, revertimini ad djehovam.

Dicite ad eum:] precatione brevi, fed.nervofa, cujus

formulam praeit Propheta, & quae MaRk10 triplex eft,

deprecativa, adyprecativa, & votiva.

0mhem aufer iniquitatem , ] Non caret emphafi in hac

petitionen, quod verbum mvn inter 55 & my medio inter-

pofitum loco eft. ZZuferre iniquitatem eft condonare, re-

mitiere, non imputare. . Cf. Ps. XXXII, 1. 2

et accipe bonum] ut nobis conferas. npo per metalepfin

faepe notat finem cum effectu deftinato. Cf. Gen. XVIIL

5. L Reg. XVII, 1o. Ps. LXVIII, 19. coll. Eph. IV,

$. Praeftat exponere bonum non de bono, quod poeniten-

tes Hraelitae habebant Deo offerendum, fed de bono, quod

a Deo petebant & exfpectabant. LuTHERUS eleganter

vertit: und thue uns 1wofhl.

Si cum aliis vertas: Zccipe

in bonam partem fc. precationem noflram ,. vel boni confule

hoc, quod offerimus , perit pulcra illa oppofitio: aufer ini-

quitatem , & aceipe ex abundantia gratiae tuae bonum, quo

indigemur. . Statuenda quoque effet vssgoAoyis, quia Jt-

*

AMon XIF ;:8

45

guitur demum , id, quod Ifraelitae dicuntur Deo oblatu-

r, in additis verbis:

et reddemus (perfolvemus) juvencos, labia noftra.] Uti«.

tur de induftria Propheta verbo :L),w, quod proprium

eft in votis. Ps. L, 14. CXVI, 14. 15. Bene GnorTi1Us:

Non poffumus £n fioc exilio offerre boves in. [acrum. svya-

eisixoy , fed. pro bobus offeremus pia verba, gratias fupyli-

citer agentia. Scilicet ne ad literam capiantur £?Sb, ma-

&andi & cremandi fecundum Legem IMofaicam

a qua

phrafis eft petita, accedit mentio /abiorum noftrorum, five

ut abfolutum &*b pofitum fit pro conffru&fo *»p, uti ver-

tunt CHrDaEUs & VurcAT: vitulos labiorum noftrorum,

five ut/abia noftra pofita fint in accu/ativo, per appofitio-

nem

uod cum aliis tenet Lupovicus pe Dikgv

1

e.

non Uifulos beflias, fed labia moffra, quae nomen tuum

confiteantur, & vitulis digniora funt facrificia: qualis ob-

latio Deo prae corporalibus olim mactatis erata eft. Ps.

Eid4 23

LI

19. LXIX, a1. 32

Preces enim in

fcriptura S. vocari folent /acrificia ob fimilem effectum

quia fcilicet Deum propitium. & benevolum reddunt

LXX habent saerrov xeixctov zut, legeruntergo *95. Com-

mendat etiam Paulus Hebr. XIII, 15. ad Graeci Codicis

verba alludens, xapmov xeiMeeov; fed per hanc allufionem le-

&ioni ifti non dedit authentiam.

46

Ho:; in/, 4

V. 4

"A ffgrius non fzrvabit nos, Juper eguis non equita-

bimus; neque dicemus amplius: O .Deus moffer!

operi manuum^noffrarum; quia in te miferatio-

nen oötimäizï puggillus,

Affyrius mon. fervabit nos,] Dovemdo adhuc pergunt

Mraelitae, & duplex inprimis feelus , quo fibi exitium

contraxerant, loco reliquorum omnium, confitentur & de-

teflantur. -.Primum eft quaefitum , negle&o Deo, auxilium

a gentibus idololatricis, Affyriis & Alegyptiss alterum cul-

tur vitulorum, a Jeroboamo I. invectus, & poftea Baa-

litico au&us.

]"^ Z/fjriu, inquiunt, non amplius fer-

vabit nos, i. e. non amplius Affyriorum auxilium igiplo-

rabimus, cuius fceleris reos non fecimus fub JMenahemo,

qui occupato per caedem Antecefforis, Sallumi, Sama-

rae regno, PHurLr, Affyriae Regi, mille talenta dedit,

ut ejur auxilio in regno confirmaretur. IL. Reg. XV, 14

—20.. Cf Annot. noftras ad Hos. V, 1. 7

) Super equis non equitabimus] i. e. neque in Zegyp-

orum equitatu fiduciam noftram ponemus, uti nuper

demum fecimus fub Rege Ho/za, qui contra fidem Regi

Affyriae, Salmana[faro, datam, ab eo defecit, & cumAegypti

Reze, Soo, foedus iniit, graviter reprehenfum a Propheta

noftro. Cf. Znnot. nofiras ad Hos. VII, 11.12. 13. VIII,

13. Abundaffe Aegyptios equis conftat ex Devt. XVII,

16. . Reg. X, 28. & equites fere bellaffe patet ex Exod.

Hofr. XIV , 4

47

XIVS 6 *952 KY

feq. . II. Chron. XII, 3

Super

equis ergo Ifraelitae equitarunt, quando equites, currus

& equos Aegyptorum conduxerunt, & ex foedere in auxi-

lium vocarunt

nec dicemus ultra, o Deus nofter! operi manuum noftra-

rum| i.e. neque 1magines a nobis fictas ut Deum cole-

mus

Dicere enim IDeum eft colefe ut Deum fuum. — Alte-

ruim hoc fcelus eft, quod ftupenda infania fimulacra fabrili

arte fata divino honore profecuti funt ;

quam infaniam

nunc agnoscunt & deteftantur, & non amphus fe admifu-

ros effe, promittunt.

quia in te folo miferationem obtinebit pupillus.] i. e. tu

vero foles mifereri eorum, qui auxilio deflituti funt, Ra-

tionem haec verba continent, cur promittant Ifraelitae, fe

neque in auxiliis humanis, neque in Diis fiitiis porro fi-

duciam pofituros effe, quia Jehova /olur fit, qui mifero-

rum hominum mifereatur. 'To *z/8 pofitum elt pro con-

junctione caufali *5, .uti Deut. XXXIV, 2

Devt. II

24. l. Sam. II, 23. Cf. Grassnu . PXil. S. edit Dathianae

p.534. Pupillus, qui parentibus deftitutus eft, & cujus fo-

let paffim fpecialis cura Deo tribui, £ropice eft quilibet mifer

& infelix, uti h. . & Ps

r4

Ms

JMedebor averfoni eorum , diligam eos lwmteï,

quia aver[a efl ira mea ab eo.

IMedebor averfioni eorum;] Refpondet Dominus ad

48

Hor. XIV , $

praecedentes populi Ifraelitici preces v. 3. 4. & promittit

v. s.primo mali ablationem. Planum eft, agi heic de Ifraelita-

l

rüm auer[ione magna & longa à Deo per incredulitatem &

inobedientiam , ex qua tanquam poena fluxerat Drei ab

illir averfio & calamitas multiplex. JZMedela ergo nihil aliud

eft, quam iftius znobedientiae remiffo, & poenae atque

Ita' recte etiam BAHRDTIUs:

Sanare

damnorum. abíatio

defeflionemidem , quod , reparare damna , quae fibi per de-

fé&lionem [uam coutraxerant Ifraelitae , itemque DATH1US:

Sanabo vulnera, propter defe&tionem ipfis inflitia.

diligám eos lubmtezf] Secundo fequitur collatio boni.

Diligam eos, quos prius oderam & fpreveram. Hos. IX,

17. Nomen n2 h. l. adverbialiter ponitur, pro nama3

Ps.LIV, 8. Pervertit vocem & fenfum SyRUS, vertens:

Amabo vota eorum ,

ac fi effet m5 3nN.

quia aver[a eft ira mea ab ipfo.] n w eft enallage

numerl

Cum enim modo dictum erat in plurali, aver-

fíoni eorum, nunc in fingulari dicitur ab ipfo, Íc. populo

meo. LXX: diori eroggeieo zv opyzv o a xvTGV.

GRO-

q1US obfervat, Orientis Codd. habuiffe*3U, a me abiitira

-

v. 6

Ero lfraeli u£ ros, efflorescet ut lilium; radices

aget ut Libanus.

Ero Ifraeli'ut ros,] Effe&us amoris, v. 5. promiffi,

exquifitis metaphoris defcr1b1tur Ephraimitis propter de-

fectio-

Hor. XIV, 6

49

fecionem & malitiam eorum, expulfionem e terra Ifraelis

minatus erat Dominus, addens

non amplius eos amabo

percutietur Eyphraim , vadix eorum exarescet , fru&um non

facient. Hos. IX

15 — I7. Nunc praemiffa novi amo-

ris promiffione declarat

Ero l/raeli ut ror.

In Palaefiti-

na, ubi pluvia raro cadit,

rores matutini €9 vefpertini

plurxmum faciunt ad terrae fertilitatem, Spectatur n rore

Vis ejus ia temporibus aridis refrigerans, perpetuitas, dif-

fufio aequabilir, guttarum multitudo innumera, €$ mollis

lapfus ac infinuatio prae imbribus deprimentibus & deji-

cientibus faepe plantas. Hinc ros in Carminibus facris

folet effe felicitatis i imago. Gen. XXVII, 28. 29. Deut.

XXXII, 2. XXXII, 13.28 Comparanturergo Ifraelitae h.1.

calamitatibus oppreffi cum agro exficcato; decidit ros &

ager revirescit. Senfus igitur imaginis: Ifraelitas denuo

felices reddam, reftituam illorum rempublicam

efflorescet u£ lilium;] fc. lfrael, cui Deus ut ros erit.

Lilium mez, in vallibus Palaeftinae crescens, derivatur

a rad. Hebr. inufitata vwr, quae fignificationem albedinis

& canitiei habuiffe, ex derivatis colligitur. Inde enim funt

e"v, marmor candidum, ew byffur, genus lini candidi,,

vt fenex a canitie, & vwvp, myewo, lilium PriN1Us H; ift. Nat.

Libr. XIII. cap. 4. XXI, s.

Lilium , inquit, rofae no-

bilitate proximum efl, nec ullz florum excelfitas major.. Can-

dor £jus eximius, folíir foris firiatir, €8 ab angufliis in lati-

£udinem. paulatim fe laxantibus effigie calathi, refupinis

per ambitum labris , tenuique filo, flantibus in medio cro«

G

59

Hor. XIV , 6-

€ir. Exprimitur h'acf imagine reipublicae reftitutae florens

:

& laeta conditio.

et radicer aget, ut Libanus.] Verbum n de ar

borz'bzü

valet radices agere, Germ. Wurzel fchlagen. LXX £axe&

Daruius vertit: u£ arbores

T& pi(ug aUTE, (0$ O AiBxvoc-

Libani , ita, ut Libanus fumatur de cedris aliisque firmis-

fimis per radices arboribus montis Libani. Sed ipfe mons

&on videtur excludendus, quia etiam in aliis locis 10f«

ief imago funt roboris & firmitatis, Senfus ergo imagt-

nis: ad florem reipublicae refttutae acceffuram quoque

firmam & ftabilem ejus conditionem.

V. 7.

Progredientur ejus rami , eritque homor. ejus ficut

oleae €$ odorem emittet ficut Libanus.

Progredientur ejus rami] teneriores, qui fimul virides

& pulcri effe folent.. Nempe arbores bene radicatae & ex

terra pingui fuccum trahentes , furculos late diffundere

folent. Notatur hac imagine Z/raelis, patriae reftituti,

diffufo ampla per multos pofleros. GnoTIUS: per T«

mos fe diffundentes progentes numero[a intelligitur. CHAL-

DAEUS fenfum expreffit: augebuntur filiis €9 filiabus.

eritque honor ejus ficut oleae] fc. honor. Elliptica lo-

cutio, qualis extat Ps. XVIII, 34. Jes. LXIII, 2. Honor

five gloria oleae confiftit. 1) in frondium copia & perpetuo

virore, cum arbores aliae decore fuo fpoliantur, 2) in

Hor. XIV.; v.

5E

&vuxomia five fruffuum ubertate, fummaque utilitate Jud.1X,,

9. qui fru&us, ficuti arborem decorant; (olea enim bac-

cis gravida decoram valde fpeciem praebet intuentibus,)

ita maxime inferna [ua bonitate commendantur. Egregie

RivETUS: Quoniam uma planta vel arbor non potuit per-

fecte repraefentare profperitatem populi Ifraelitici reftitu-

ti: variay hic nominat Propheta.

Luüitum; athoc firmi-

tate & duratione caret; addit ergo Cedrum Libani;:at

haec, quae efl. ex abietino genere , infru&uofa eft, diverfa

a Cedro Graeciae & Italiae.

Pumwivs ZHf Nat. Libr.

A .

IMMajorit Cedri, inquit, duo genera; quae fla-

T& , fru&um mon fert, €9 in ea antecedentem fru&um oc-

cupat novus.

Semen ejus cüpreffo fimile. Addit igitur

Ofleam.

et odor ei tanguam Libani] fc. odor, quem exhalant

cedri & herbae odoriferae, Senfus imaginis: Ifraeliticus

populus in honore erit apud alias gentes & nominis cele-

britate gratiofus apud omnes. Nam foetere dicuntur, qui

contemnuntur & odio habentur,

Gen. XXXIV, 39.

Exod. V, 21.

:

v. 8.

Redibunt €2 fub umbra ejus degent; vivificabunt

« frumentum , C9 germinabunt ficut vitis; Memo-

ria ejus erit u vinum Libani.

Redibunt €9 ub umbra ejur degent ;] Continuatur pro-

imiffio Ifraeli fadta, fc. quod poft reditum ex exilio in

G 2

Ho:. XIV, 8.

52

patriam Taeta mánfione gravifurus fit. CnOTIUS quidem

de extraneis verba noftra interpretatur: ZMulti, inquiens,

N

1

extranei , ut IMoabitae, /4mmonitae, Idumaei [ub eorum

praefidio vivent, €? ad Deum verum convertentur. Item-

que MicnazLis Goett:. /onneuem follen Fremde unter fei-

nem Schattenwohnen, das Kornwieder gebauet werdenu. f. f.

Sed cuüm hactenus non nifi de lfraele fermo erat, haec

quoque verba de eodem fubjecto exponenda videntur.

Ita etiam CHALDAEUS, itemque KIMCHI & ABARBANEL,

Suffixum in *oy3 referunt nonnulli ad Q73(:hevanfz. Ita poft

HiggoNvMUM & THEODORETUM, TaRnNoviUs & RivE-

TUs, q. d. Sub umbra . protettione Jchováe rediens It-

raeliticus populus fecure habitabit. Sed, quia Dominus

ipfe hic loquitur, nec dicit im umbra mea, fed umbra

ejus, & proxime praecedens fubjectum /if Libanus: prae-

ftat intelligere umbram Libani. lta etiam cum IVIoLDEN*

BAUtERO & Baunro Cel. KuiNoEL: Proximum fubjetfum

eft Libanus, qui, utpote trattus Palae[ftinae. amoeniffimus

£3 fertiliffimus , pro ipfa patria, ipfa Palaeftina commemo-

raütur. Jtaque fenfus : reduces [ecuri. patrias aedes habitae

bunt. Secura patriae poffeffio, ufitatiffma efl imago [un«

mat felicitatir. .Px. AX XTI, 9. 11.

^' Fificabunt frumentum] LXX. '500'097"0!; xaí sU

coyrai cirto. — Verba xai uisdu&-zcovras videntus alius inter-

pretis effe, atque e margine in textum irrepfiffe. - In

Hexaplorum fragmentis alius reperitur, qui vertit exeix-

Szcoyras, — V'ivificabunt frumentun, nempe per culturam

Hor. XIV, 8.

53

agri fui & feminationem ejus,-uti R. TANcHUM apud Po-

cokium p. 799. - Alii, fubintelle&o Capf fimilitudinis, quod

eft in altero membro, vertunt: Zn vitam producent, ui

frumentum , i. e. progignent liberos copiofiffime, ficut ex

uno grano multa oriuntur. Sie werden fich meliren wie

das Korn, KurNOELIUs vertit: Revirescent ut frumentum.

Granum moritur quafi in terra, fed mutatum emergit, .&

fert uberrimos fructus. Joh. XII, 24.

et. germinabunt . [icut vitis] i.e. late fe diffundent, ut

vitis, quae licet videatur tempore hiemis exaruiffe, tamen

fub ver iterum regerminat.

AMemoria ejus erit ut vini Libani.] Male LXX cone

jungunt, quae per Athnachum divifa funt, et nomen *35?

ad verbum: plurale s*2 referunt, ac fi effet fingulare

Db* vertentes: ) efav950ti w awmweAog TO MVZocuyay

auTE, g oNog Mavs.

Nomen *$5:, quod LXX ver.

tunt uyruecuyoy, H1ERONYMUS memoriale, multi dudum

cum PanEO & PiscATORE odorem ejur verti debere cre-

diderunt, . quibus accedunt e recentioribus IVItcHAELIS

Goett. & Cel. BauRIUs; riechen wird Ephraim, wie der

J/ein:von Libanon.. Sed quia de odore, n", jam v. 7.

di&dum eít; praeftat memorize notionem retinere, quae

nihil aliud dicit, quam famam & celebritatem , ut fenfus

ft: Uti vinum Libani. prae reliquis ob nobilitatem cele-

bratur: fic populus Ifraeliticus omnium erit nobiliffimus

& celeberrimus.

54

Ho:. XIV , 9.

v. 9.

-

Ephraim! quid mihi auplius cum idolis? Ego

exaudivi (affixi) €3 curabo eum. . ÉEgo ficut

abies virens; ex me fructus tuus inventus eft.

Eyhraim quid igitar mihii amplius cum idoli;s?] Cnar-

DAEUS verbum, dicent, praemittit nomini Éphraim: Di-

cent. Ifraelitae : quid ad mos attinet ultra. fervire idolis ?

SYnUs: dicet Ephraim, quid mihi &c. la etiam R. SA-

LOMO, ABEN EsnA, KIMCHI; € Chriftianis Interpretibüs

Dnusius, PiscATOR, &c. & e noftris 'TaAnNovius: po[t«

gumm, inquit, Deus hasce þromi]ïcm: longe ampliffimas

abfolvit; nunc demum Eyhraim repetit. prius (v. 3.4-) fü«

&mn obedientiae €? fidei fuae fponfionem; Et Deus viciffuim

(in pofteriori hemiftichio) gratiam fuam repromittit.. Sed

praeftat, continuatum heic ponere alloguium Dei ad Ephrai-

mum, quo Dominus illum obtefüatur, quid ipfe cum ido-

lis commune habeat in beneficiis collatis & conferendis,

qui omnia folus largiatur? q. d. O Ephraim! quid mili

amplius cum idolis, i. e. noli mihi illa adjungere amplius.

Ea Ticun. CasrErL10, IMankivs, DarHIUS, qui T0 "

faepe píeonaflice adhiberi monet, uti fupra Cap. XII, 9.

MicuaELIs Goctt: I/as hat Ephraim weiter mit den Gà-

s muthun. Kuiworr: Quid mihi i pofferum Ephraim

cum idolir commune habebit ?

Ego exaudivi (afflixi) €9 intuebor eum ;] In his quoque

verbis vertendis valde variant InFcrpretes ant/iqui aeque

Ho.r. XIPF, 9.

58

ac recentiores, HIERONYMUS vertit: Ego exaudiam €9

dirigam eum ego, ut übietem virentem, ac & voyymwuig effet Pifiel

verbi *wUx. Eundem fenfum verbi *y3y tribuunt RascHI,

ABREN EsRA, KiwcHr &c. Sic etiam CasTELLI0: Égo

eum exoratus refriciam. GnRoTiUs: Ego exaudiam. Idola

non audiunt , nedum exaudiunt. RivETUS: Éxaudivi jam

eum . €9 adhuc refpiciam eum, €9 oculos grovidentiae meae

ab eo non dimovebo. LXX vero vertunt : 'Eye eramtmocz

avTOy , X2 waTIXUct nuToY. Ego afflixi eum €9 roborabo il«

lum. Sic etiam Synvs & Zrabs; & e recentioribus Da-

THIUS: Jfflixi quidem eum, [ed eundem iterum curabo &

innot. crit. Pro^rsy legerunt LXX €? Synus "ny3y in Pifiel,

melius, uti arbitror, ita enim pulchra eft oppofitio ad [eguen-

tem promiffionem: fed eundem iterum curabo. . 'Yo *s« vero

non cum fequentibus lego , quamquam accentus jubent, nam

male ita cohaeret, Sed verbo primae perfonae pronomen per«

fonale additur pleonaflice, five , fi malis cumScmurTENsIO

emþhatice: curübo eum, EÉgo. DATHIANAE expofitioni

accedunt BAumius & KuivoELiUs. Verbum *ww», quod

Hos. XIII, z. infidiandi fignificatum habuit, recte h. 1.

vertitur per ob/ervare, curare, felicitatem alteriur promove-,

ye. Sed ut pronomen *s fejungatur a momine wUm25, &

contra accentuationem conjungatur cum verbo WeN,

opus fane non eft.

Ego ficut abier viren.?j fc. ero-:Ephmimo. Ita Poco-,

XIUS ceterique Interpretes plerique omnes. Pergit fc. Do-.

minus de fe loqui. 'TAgNOvIUs: £go, Deus, ero Epfraie

56

Hor. XI-V ; 9.

mo tanguam abies virens, quae ut gerpetuo graeftat viatori

in arftu gratiffmam umbram : -Sic ego I/raelem, z ad me

»

recipientem , fovebo, nec unquam meam grovidentiam: [ub-

traham , ut mec abies unquam fuo honore viduatur ; fcd.

etiam fub. aeftu eum protegam £ reficiam. CHALDAEUS

& HignoNvmus de Z/raele exponunt. verba noftra; jun-

git quippe HIERONYMUS ea praecedentibus in accu/ativo:

Dirigam ego eum , ut abietem virentem. . DarHIUS vertit :

Similis erit (Ephraimus) abieti virenti. « Sed 1) cum ipfe

Daruius fateatur, quod accentus jubeant, ut vo *3x cum

fequentibus conftruatur, 2) LXX quoque ita conftruant,

& verba de Deo, non de Ifraele, exponant, .3) compara-

tio Dei cum abiete virente indigna Deo non fit; 4) bene

etiam ifta cum fequentibur cohaereat: praeferenda om-

nino communior fententia videtur, quam.;etiam retinet

Ven. SrAguprINiUs : /L/ie eine grünende Tanne bin ich.

ex me fruBus tuur reperitur.] 1.e. per me accipies tuos

fru&tus; ego te felicem &florentem reddo,non idola. R1

vETUS: [nvenies in me non. folum umbram, fub qua lateas

€? quiescas , fed etiam uberes frudus ; efficiam , ut [entias,

omne bonum tuum ex me effe.

Addit hoc Dominus , quia

abies non fert fruBum , q. d. plus tibi ero quam abies; nam

ex me tibi quoque uberrimus fruGus . fuppetet , fi in me ac«-

guiescas. V/en. Sr&EupriNiUs: Er iff keine Sclwicrigkeiit,

dafi es hefit : ich bin eine grünende Tanne, an mir fu-

che deine Frucht, da doch die Tanne keine Frucht für die

Men-

Hor. XIF, . 9;

S?

Menfchen trügt.. Im 2 Hemiflich herr[cht blofj die Idee ei-

ner Baums, und welches Bild war für den Orientaler rei-

&ender , als ein bühlender Baum und Jein Schatten. -— Un-

ter diefem angenehmen Bild ftellt fich hier Gott vor. O wie

wwohl wird dirs feyn, l/rael! wvenn du unter Gotter Schuz ,

und im Vertrauen auf ihn, wüe unter tinem kühlendem

Baum ruhfi; flatt der fchindlichen Liebe mit Güzen Vnter

jedem grünen Baum zu giegen.

L

V. IO.

Quis fupiens, ut intelligat ifla?. intelligens, u

cognoscat ea?. IVam re£fae funt viae eJehovae,

€$ juffii ambulabunt. in iis; traussreffores vero

corruent in eis,

Quis fapiens , ut intelligat ifta? . intelligenr, ut cognos«

cüt ea?] Epiphonemate hoc claudit Propheta fermones

fuos, & non folum verae fapientiae defectum in pleris-

que auditoribus fuis deplorat, fed omnes ac fingulos ad-

huc femel ad feriam falutis fuae curam, & piam concio-

num fuarum meditationem excitat, Cf. Jes. ALIT; 23.

Jer. IX , 11.

SYRUS intérrogationem * relative accipit:

Qui fapiens efl, intelligit ifla; Sic etiam CasrerLi0 &

alii; fed longe plures

cum LXX & Vurcar. interrogae

tiz(e vertunt,

H

58

Hos. XIV , 16.

Nomina fapiens & intelligem non videntur mera fyne-

nyma effe; Geminatio certe quandam gradationem inferre

T

fole. Ex /apientia fequitur intelligentia ; & haec ulte-

us ducitad pleniorem cogmitionem, ip[o opere demone

i

firandam.

Demonftrativum mox & fequens fuffixum in t2y" ad

totum fere librum referunt, inprimis vero ad proxime

praecedentem doctrinam Cap. XIII. & XIV. tot horta-

tionibus, reprehenfionibus , mandatis, minis & promis-

fionibus expofitam.

nam re&ae funt viae .Jehovae] i. e. ejus non modo

praecepta E. leges, fed etiam cum hominibus agendi ratio ,

Ps. XXV, 8— 10. re(fae funt, non curvae & obliquae,

fed inculpabiles plane, & decentes Deo & conformes glo-

riae ipfius, tametfi fapientibus hujus feculi & improbis ta-

les non videantur.

et. jufti ambulabunt in eis;] jufi, i. e. qui recti cor-

de funt, qui vias Domini intelligunt & approbant, per

eas incedunt pede inoffenfo, ut fieri folet in via recta &

trita. Hi, quaecumque Deus facit, boni confulunt, nec

reluctantur Deo, fed omnia approbant, etiam caftigatio-

nes; ficque felicitate ornantur.

ftd transgreffores corruent in eis.] Qui f&cüre folent

transgredi praecepta Dei, & negligere ejus tum minas

tum promiilïoncs; qui negant vias Domini rectas effe,

Hor. XIV, 16.

59

& eam, quam in fe habent perverfitatem, viis Domini

proterve tribuunt: fua culpa in eis offendunt, & fibi ipfis

interitum perniciemque contlf-ahunt.

Claufulae loco addirhüs verba b. Jou. Hgxn. Mi

CHAELIS in nota ad h. l. Seguamur ergo vias Domini,

€ oremus eum , ut nor Spiritu fuo ducat. €2 dirigat in viis

fuis, quo re&a pergamus ad. aeternam

Jlicitatem ger Do-

minum noftrum JJefum Chriftum!

CORRIGENDA.

Pag.

3

lin, xo. lege edo&z

13

d

17. dele u£

—

Z0.

4. lege aggrediar

22.

p d

— verlas

15.

23.

—

IR8.

m

non differunt

d

psssu]

26

IS.

loc. cit.

CUNSSS

—

facit

39

iI.

e recentioribus

»*

—

—

z

VRU —— M iisammm ia Msl

—

—

t

——

—— M H

—

—

E

——

E

RL

ee

P

A

P

!

J

o

UUR

Y

A

ais

T5

Y

EO

E

WR

2

—

3*

L

El

W

[j

à

i

d

P

21

E

&j

3

$

-

p5

v

-

m

at

ects

d

x

-

h.

p

a N N

ais o dl

Ri ais

——

Ui AE -

—

—

— (( Ó

—

—

T

AR

us

Vosamec-

d

Y

ts

A EM

EJS

ia

E*

RL

«;uu.

b

a

cutemeim

p

ag

LEl

ia

Vupse

—

hsipsrmipsre

^i

——

r x ii at

—

d

MA

m

m

i -

E

E.

-

E

-

r

&

N

*

E

h-

L

—

—

i

-

EE

d

——

— Q

—À

las —

AC EE ais

u

i d

EU

20

-

rj

E

É

r

;

——

,

ANNOTATIONVM HISTORICO- EXEGETICARVM

m

E

IN HOSEAM

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

l45

PARS DUODECIMA

Balance Q

"r

ULTIMA CarriraA XIII. kv XIV. COMPLECTENS.

O

e

VA

.

ia

p

QVAM.

Focus

ä

SVB DIVINIS ÁAÁVSPICIIS

N

,

PRZESIDE

LVDOVICO JOSEPHO UHLAND

THEOL. DOCT. ET PROF. PVBL. ORDINAR. ET DVCAL. STIP.

THEOL. SVPERATTENDENTE ,

*

DIEBUS

SEPTEMBRIS 4. MDCCXCFIL

9

PUBLICE DEFENDENT

CAROL. FERDINAND. GRUNDLER, ARotenakerenrir.

BERNHARD THEOPH. DENZEL, Stuttgartianus,

EBERH. FRID. HOCHSTETTER, Tuttlingensir.

E.

;&

7

PHIL. HENRICUS WOLFF, AMegalo Bottwar.

&tSa

CAROL. FRID. AMAND. DOERNER, Botínang.

w

6

LUDOV. FRID. KERNER, Ludovicopofit.

5

phlgdcss

ä

CHRISTOPH. LUDOV. GOEHRUNG, Zurgflallensis.

EXAMINIS THEOLOG. CANDIDATI IN DUC. STIPEND. THEOL.

4

eseetneist,

3

TVBINGJE, uyrERIS BALZIANIS,

2

(w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1