KaI600-81_14

tali at

igi

D
vorhanden

DisSERLATIONIS PSCHOLOGICA

CAUSSA REPRODUCTIONIS
IDEARUM.

P A S POSTYERNIO,

QVAM
DEO IUVVANTE,

P R A4AE S IDE

JAACOBO FRIDERICO ABEL.,

PHILOS. MAG. EjUsSsOUE ET ELOGO. PROF. P. O.
h. t. PHILOS. FACULT. DECANO,

PRO OBTINENDIS MAGISTERII PHILOSOPHICI
HONORIBVS.

Diebus Sept. MDCCXC.

PUBLICE DEFENDENT

AUGUSTUS. FRIDER. HUSUADEL, Maurenſir, oOPPIDANUS.
IOANNES MATTH. FRIDER. BREUNING, Agingenſis.
BENAMIN FRIDERICUS DOBELBAUER, Stuttgardienſis.
CAROL. ANDREAS FRID. HOCHSTETTER, Settenſit.
THEOPHILUS ULRICUS LUTZ, Goeppingenſit.
CAROL. LUDO V. FRIDER. HELFFERICHI, Steinheimenſir.
CHRIST. EBERHARD. ENSLIN, Zaiſenhuſanus e Palatinatu.

SERENISSIMI STIPENDIARII ET MAGISTERII PHILOSOPHICI CANDIDATI.

TUBINGAE ITTTERIS SIGMUNDIANIS.

Aim
ilearun
feultat.
cimin
tione 5.
(lum e
dopot⸗
VI
6

bi

P RAEFATIO.

T diſſertatione, anno proxime elapſo a nobis edita, oſten-
dimus, ex hypotheſibus, quꝰ de cauſſa reſtaurationis
idearum *) excogitari queant, omnes præter unicam dif
ficultatum multitudini tandem ſuccumbere; Nunc ulterius
probabimus, unicam illam, quam ex omnibus ſolam relin-
qui vidimus, hypotheſin, etiam reliquis, in eadem diſſerta-
tione G. III. enumeratis, legibus ſatisfacere, adeoque non
ſolum eſſe poſſibilem, ſed & ad explicanda omnia, quot-
quot afferantur, phænomena ſufficere, ita ut argumenta illi
oppoſita absque difficultate diluantur.
*) Uſi fumus hac voce in priori differtationis parte, & utemur

ea etiam in hac poſteriori, quia plurimi ex iis, quibuscum no-
bis hic res eſt, illa uſi ſunt.

A ULTE-

ULTERIOR THEORIAE NOSITRAE EXPLICATIO.
1) Si objectum quoddam vel mediate vel immediate
in nerxrvis noſtris motum producit; 2) motus deinde hic
ad cerebrum usque propagatur *); 3) & hinc etiam in or-

gano animi *) motus gignitur ſatis validus & legitimum

tempus perdurans; 4) ac ſi denique præſens ſtatus animi
ita eſt comparatus, ut hic ſecundum leges naturzæ noſtræ

ex tali motu imprefſionem recipere queat, tum oritur im-

preſſio in animo (ein Eindruck); 5) Haec impreſſio in easdem,

quæ ipſam excitaverunt, organi partes, & hinc in cere-

brum ac figillatim in radices nervorum reagit, motum-

que in iis excitat, vel potius motum jam jam excitatum au-

get, directionemque ejus mutat, qui motus deinde, ſi modo

ſit ſatis fortis, & partibus movendis receptivitas non defit,

deorfum a cerebro per nervos, in quorum radicibus eſt ſuſci-

tatus, propagatur, & adeo muſculos, cum nervis motis con-

nexos,

*) Mihi quidem hæc pſychologorum & phyſiologorum communis
ſententia iis, quæ celeb. Jakob (Grundriſs der Erfahrungs-

ſeelenlehre, 2te Ausgabe, p. 83.) adverſus eam monnit, non-

dum proſtrata videtur, quamvis lubenter confitear, palmarium,
quod pro ea affertur, argumentum, & quod Platner anthropol.
S. 236. proponit, nondum ſatis efſe expoſitum.
»*) Jakob 1. c. p. 40— 4 1.

nex

Vvel

nexos „ ut & omnes reliquas corporis partes, vel mechiate
vel immediate cum partibus ex reactione motis conjunctas,
ad motum compellit; 6) Denique reactionis ope animus non
ſolum plurimos motus in corpore producit, atque adeo hoc

magna ex parte moderatur, ſed etiam ex hisce ab ipſo pro-

ductis motibus novam accipit impreſſionem, quæ vero cum

priori miſceri & in unam confluere ſolet.

II.
Ex hac impreſſione, ab objectis externis profecta, plures

prodire poſſunt animi paſſiones atque actiones.

Id, quod impreſſum eſt, ſ. quod animus accepit, eſſe
poteſt ſenſus jucundus aut injucundus, quorum ille appeti-
tionem, hic averſationem movet. Præterea, quod acce-
pimus, eſſe poteſt varii aliquid (ein Mannigfaltiges), quo da-

to ſpontaneitas repræſentandi (Selbſtthätigkeit im 1orſtellen) ſ.

facultas in varietate unitatem producendi ad operandum
excitatur, adeoque in vario dato unitatem efficit, ita ut ex

mera impreſſione exiſtat intuitio (Anſchauung). Quæ hoc

modo orta ſunt, ſenſus jucundi & injucundi, appetitiones,

averſationes & intuitiones ſ. repræſentationes, ſenſu inter-

no lat. ſ. ſ. (innern Sim) in me, i. e. in egoitate mea inhæren-
tia reperjuntur, quamobrem exinde non ſolum novi ſenſus
A 2 vel

vel jucundi vel injucundi cum appetitionibus & averſatio-
nibus reſpondentibus, ſed & intuitiones egoitatis meæ ac le-
gum, mutationumque mearum oriuntur. Denique ex in-
tuitionibus conceptus (Begriffe), ex conceptibus judicia,
ex judiciis ratiocinia prodeunt, quæ omnia ac ſingula no-
vos ſenſus & vel mediate per hosce vel immediate ſine ſen-
ſibus, novas appetitiones & averſationes excitant. Sen-
ſu interno etiam has functiones earumque leges effectus-
que experimur, quo modo tandem omnes conceptus puri &
empirici oriuntur. Quatenus hæ animi actiones & paſſiones
omnes ac ſingulæ, quanquam vario modo & magis minusve
immediate, ab imprefſſionibus adeoque motibus organi pen-

dent, etiam illæ, quamvis diverſo modo, in organum animi

reagunt, quamobrem & meditationes de ſubſtantiis, de ani-

ma &c. ſanguinem ad caput contrahunt & nonnunquam

adeo capitis dolorem movent &c.
IIII.
Quæ ſenſibus percepimus, per brevius aut longius tem-

poris ſpatium perdurant; ſed ſepenumero fit, ut partes va-

rii percepti priores ex conſcientia evaneſcant, priusquam ad

ultimas ejus partes pervenimus, quo caſu animus, ut uni-

tatem in vario efficere poſſit, partes exX conſcientia jam

dele-

deletas revocare debet, quamobrem intuitio objectorum
non tantum ab impreſſione, ſed etiam 2 reſtauratione par-
tium ex conſcientia jam deletarum pendet, id quod' mul-

to adhuc magis de conceptibus, judiciis & ratiocmnii

rumqueeffectibus dici debere facile intelligitur. At & im-
preſſiones, ſenſus, appetitiones, intuitiones, conceptus, ju-
dicia aut ratiocinia, quæ jam plane ex animo noſtro efflu-
Xerunt, tamen a nobis reproduci poſſunt, ut itaque animo
inſit facultas, mutationes, h. e. paſiones & abfioner, olim produ-
Gas, reproducendi.
De hac animi facultate jam nobis ſermo eſt 3 ut vero
fimplicior fiat noſtra disquiſitio, primo tantum de ſacultate,
impr reffiones ſ. ſenſationes ab objectis externis profectas re-
ſtaurandi loquamur; Atque hic facile intelligitur, theoriæ
de reproductione ſenſationum lucem affundi theoria de ſen-
ſationum origine G. I. allata.
Duo vero funt, quæ conſiderari debent, 1) quomodo
animus, facultatem, ante habitas ſenſationes in eo non con-
ſpicuam, h. e. facultatem has reproducendi, nanciſcatur,
2) deinde autem, quænam hujus facultatis ſit natura, quæ-
nam leges. Utrumque igitur ex doctrina de origine ſenſatio-

num explicabimus.

A è2 vy.

CAP. I. ORIGO FACULTATIS.
Origo S. exiſtentia veſtigiorum materialium ſ. cephalergorum. *)

Ex iis, quæ H. I. diſſeruimus, certi in nervis, cerebro &
organo animi motus gignunt certam ſenſationem; utrum
itaque hi motus plane evaneſcunt, an aliquod eorum veſti-
gium relinquitur? S
Quidam philoſophi jam a priori probant, mutationes in
ſubſtantiis (Phenomenis) contingentes, adeodue etiam mo-
tus corporum fui relinquere veſtigia.
Cauſſæe (ita ii ratiocinantur) non cogitari poſſunt ſine
effectibus adeoque etiam certi motus, corpori noſtro impreſſi,
non ſine effectibus, iis reſpondentibus; Cum vero & hi ef-
fectus cauſſarum loco haberi debeant, adeoque non ſine no-
vis effectibus admitti queant, & idem de novis eorum effe-
Gibus ommibusque reliquis locum habeat, effectus primæ
muta-
*²) Utor termino hoc generali, quamdiu natura horum veſtigiorum
accuratius non eſt definita, adeoque nec termino minus generali
uti licet. Hæc organi veſtigia õ ideas materiales,

cel. Dorſch impreſſiones cerebri, & cel. Reil cephalerga (Hirn-
thaten) alii aliter cognominant.

u⸗

gue

Wan

tiac⸗
te!
eke
int

fur

(e

mutationis ſ. primi motus in infinitum protenduntur, ut ita-

que ejus veſtigia, quamdiu perdurat ſubſtantia, nunquam

plane exſtinguantur. Si quis opponit, alias vires in ſubſtan-

tiam mutatam vel corpus motum ita poſſe influere, ut cer-

te hujus influxus ope, quæ alias nunquam ceſſarent, ſeries

effectuum, ta indem ceſſent, illi ita reſpondetur: vires illæ
influentes aut ſunt i in eadem ſubſtantia aut in alia; ſi prius,
tum ſubſtantia, hune influxum a reliquis ſuis viribus paſſa,
certiſſime aliter eſt comparata, quam ſi virium reliquarum
ope ad delendos eos effectus opus non fuiſſet, illæque igi-

tur alium effectum in ſubſtantia produxiſſent. Si poſterius, ex

pari ratione ſubſtantia, talem influxum ab aliis ſubſtantiis

Paſſa, aliter comparata eſſe debet, ac ſi vires harum in i-

lam influentes, non effectibus ex prima mutatione reli-

ctis exſtinguendis, ſed alii cuicunque effectui producen-

do inſerviiſſent, præterea quod & illæ vires ipſæ jam in
alio ſunt ſtatu, ac ſi eos effectus non deleviſſent; quamob-
rem in utroque caſu primꝰæ mutationis ſ. primi motus relin-
quuntur veſtigia. Si qui porro adverſus hæc ratiocinia ob-
jiciunt, quod ſorſan ſubſtantia mutata neque a viribus ſuis

reliquis neque a viribus, in aliis ſubſtantiis inhærentibus, ul-

lum influxum paſſa fuiſſet, niſi eflectus mutationis illius delen-

di fuiſſent, illis reſpondetur, neque activitatem reliquarum
virium ſubſtantiæ mutatæ ſ. partis motæ, neque influxum
aliarum ſubſtantiarum unict ab effectibus ejus mutationis ſeu
primi motus pendere.
Cum hoc argumento conjungunt, quod Kant Kritik der
reinen Vernunft, 2te Ausgabe, p. 21I. docet: Jede Emkfindung,
mithin auch jede Kealität in der Erſcheinung, o klein ſie auch ſeyn

mag, hat einen Grad, d. i. eine intenſive Cröſie, die noch immer

vermindert werden kann — Erſcheinungen ſind continuirliche Gröf-

ſen. Ex hoc enim concludunt, durante ſubſtantia phænome-
no, modificationem ejus præſentem in aliam quidem modifica-

tionem, nunquam vero in nihilum poſſe transire, quia poſito

transitu in nihilum lex illa leæderetur. Sed ſi etiam omnia

æc concedantur, (non enim immorabimur ſingulis propo-
ſitionibus, ex quibus hæec ratiocinia conſiſtunt,) tamen exin-
de hoc tantum ſequitur, remanere ullam, in quam mutatio-
nes ſ. motus ab objecto externo impreſſi transeant, modifica-
tionem; cum vero hæc remanens modificatio longe diverſa
eſſe poſſit a motu ab objectis externis impreſſo, ac præter-
ea a priori nonprobari queat, hac relicta modificatione habi-
tum ad motum illum facilius reproducendum gigni, argu-

mentis a priori ductis non poſſumus acquieſcere.
Con-

—

Confugimus itaque ad aliud argumentandi genus.
VII.
Et primo quidem jam ex analogia cum reliquis corpo-
ribus argumentari nihil impedit, cur enim, quod in aliis cor-
poribus e. gr. inſtrumentis, chordis Ec. contingere videmus:
in corpore humano ſolo locum non habeat? Sed & in hoc ipſo

deprehenduntur motuum veſtigia. Omnes enim experientia

cognoſcimus, motus organo animi ab objectis externis im-

preſſos per brevius aut longius temporis ſpatium perdurare,
de quo plura exempla dedit acutiſſimus Tetens in dem Verfuch

uüber die menſchliche Natur, Iter Theil, p. 31.

Sine dubio quidem in omnibus hisce caſibus ſenſationes
motibus reſpondentes ex conſcientia *) nondum plane effluxe-

rant, ſed reperimus quoque plurima phænomena, ex quibus

apparet, motus organi, olim excitatos, poſſe facilius reſtau-
rari, etiamſi ſenſationes illis reſpondentes ex conſcientia jam-
jam effluxerint; ſi de re quadam ſub noctem magna cum at-
tentione meditamur, nocte de illa ſomniamus, cum illa ex-
ð per-

*) Quod ex conſcientia deletum dicimus, id aut adhuc a n bis
repræſentatur, ſed ſine conſcientia ſtr. f. ſ. aut nunc non am-
plius repræſentatur ſed ita deletum eſt, ut reſtaur ari nunquam
poſſit, aut nunc quidem non amplius repræſentatur, ſed tamen
reſtaurari poteſt. Hic de tertio tantum ſenſu ſermo eſt.

B

per giſcimur mane; Cum vero, nonniſi qui ad fſenſatio-
nes reproducendas reproductionem motuum, a quibus illæ
olim ſunt ſuſcitatæ, necefſariam eſſe exiſtimat, ex hoc phæ-
nomeno argumentum pro exiſtentia veſtigiorum materialium
ducere poſſit, alia etiam pheænomena in auxilium vocabimus.
Si non relinquerentur Veſtigia, explicari non poſſet, cur
& quomodo conſuetudine & exercitatione edocti, ſaltare,
ire aut ſcribere diſcamus, quꝰ enim eodem tempore & ea-
dem ex cauſſa in animo ſunt enata, ad explicanda hæec phæ-
nomena non fſufficiunt, quia alias ad melius ſaltandum ſuffi-
ceret major animi facultas ea, quæ ad ſaltationem perti-
nent, repræſentandi, id quod omni adverſatur experientix.

EXTENSIO HORUM.
Sigillatim vero jam ex his, quæ attulimus, phænome-
nis concludere licet, in organo animi talia relinqui veſtigia;
non modo enim, quæ de perduratione a cel. TETENsS allata funt
exempla, perdurationem ſenſationum & motuum iis reſpon-
dentium in organo animi probant, ſed & reliqua exempla
exiſtentiam veſtigiorum in organo animi relictorum confir-
mant.

Cum

Vit, à
Ditis,
des,
habitn
preele⸗
ſatan
Atan
ne co
ſren

Cenci

H
tuit
up
ned
to,
Wech
moc
nolt
Porl
eX

Cum enim ſaltans repræſentationibus, quas animo vol-
vit, adeoque & metibus in organo ex reactione animi proge-
nitis, (his enim ſelis animus in reliquum corpus agit) pe-
des, manus &c. moveat, adeoque etiam, ut facilius ſaltet ſ
habitum in ſaltando acquirat, major organi ad motus, re-
præſentationibus iis reſpondentes & nervos muſculosque ad
ſaltandum compellentes, diſpoſitio conſerat, hic autem in
ſaltando habitus exercitio acquiratur, certe non ſine ratio-
ne concludimus, in organo animi ipſo repetita ſaltatione ma-
jorem facultatem, motus, ad ſaltandum neceſſarios, produ-
cendi, relinqui. Hr
Deinde obſervamus, meditationes, quæ ab initio dolo-
res capitis moverunt, poſt nactam in tali meditatione affue-
tudinem nullum amplius excitare dolorem. Nonne & hoc
ſupponit, organi partes, ſine quarum motu reſpondente hæc
meditatio non poteſt fieri, & quarum motu, deorſum propaga-

to, deinde etiam reliquæ corporis partes, vel immediate vel

mediate junctæ, moventur, jamjam orto habitu, non eodem

modo moveri, ac antea, adeoque eas frequenti meditatione

noſtra eſſe mutatas? Video, quæ huic explicationi obſtent.

Forſan enim omnis, quam obſervamus, mutatio proficiſcitur
ex majori habitu, qui tali exercitio vel in reliquis partibus,

B 2£ extra

extra organum poſitis, vel in animo ipfo exortus eſt. Sed
cur, qualia in aliis corporis partibus relinquuntur veſtigia, vome
in ſolo organo non remaneant, cum tamen hoc communem
corporum habeat naturam, cum inprimis ad veſtigia recipien-
da fit aptiſſimum, & denique ſenſationes non niſi motu hu-
jus organi prægreſſo potuerint oriri. *)
*) Qui tantum in partibus, extra organum ſenſorium poſi-
tis, veſtigia relinqui putat, is in ea fimul ſtare debet ſenten-
tia, nullas eſſe ſenſationes neque ſpurias (uncichte), neque ge-
nuinas, quarum ultima caufſa non fit in partibus, extra orga-
num poſitis, is itaque ſenſationes, ex propagatione motus ab
alia organi parte in aliam aut ab objecto, immediate in orga-
num ſenſorium agente, oriundas, admittere nequit, nam hasce ſi
admitteret, ſimul fateretur, majorem, qui ad reproducendas eas
ſenſationes requiritur ,& qui ex repetitis ſenſationibus oritur, ha-
pitum, ad motus, repræſentationibus illis reſpondentes, reprodu-
cendos, unice vel certe præcipue efſe in organo, eum enim alia-
rum partium motu non Oopus fit ad eas pre Oducenas „cur illo opus
ſit ad eas reproducendas; præterea ſi partes extra organum poſi-
tæ, tum, cum ſenſatio quaædamn animo obverſaretur, non erant in
motu eonſtitutæ, nec repetita ea ſenſatione habitum ad motus re-
ſpondentes reproducendos acquirere poſſunt. Hoc quidem non
negaverim, etiam poſita origine fſenſationum quarundam ex me-
ris organi ſenſorii motibus, tamen ob reactionem animi organique
& in partes, extra hoc poſitas, ſed cum eo vel immediate vel me-
diate conjunctas, derivari poſſe motus, adeoque & in jis ba bitus
ad eos motus reproducendos poſſe produci, ſed cur eæ partes,

15

Si quis vero opponeret, omnia, quæ attulimus, phæ-
nomena jam ex aucto animi habitu poſſe explicari, illi præter

B 3 ea,
rum motus non tantum ex reactione animi, fed etiam ex
objecto movente & ſenſationem gignente, eſt exeitatus, diſ-
poſitionem ad eundem motum reproducendum non nanciſcan-

tur, cum tamen ex, quzæ tantum ex illarum reactione mo-

tum fuum acceperunt, talem diſpoſitionem conſequantur?

Porro, qui in ea eſt ſententia, is etiam in reproducendis re-

præſentationibus, partibus externis praecipuam attribuere de-
bet vim, nam & mera ſenſationum per imaginationem repro-
ductione augetur habitus eas reproducendi, deinde requiritur
ex una parte ad repræſentationem reproducendam etiam corpo-
ris ad motus repræſentationi reſpondentes reproducendos dis-
poſitio, quæ exercitatione tantum acquiritur, ex altera vero
parte ſecundum hanc hy pothefn illa non eſt, niſi i in partibus ex-
tra organum poſitis.
Sed quis unquam probabit, in reproducendis repræſentationi-

bus ope imaginationis e. gr. in ſomnio partium externarum prae-

cipuum eſſe vim, cum potius ex omnibus appareat, imaginatio-
nes; quatenus à corpore pendeant, ſi non unice, certe præcipue,
reſtauratione motuum organi, quibus ſenſatio olim eſt excitata, re-

ſtaurari, ita ut hanc potiſſimum ob cauſſam organum animi ab om -

nibus reliquis corporis partibus diſtinguatur. Denique ex theoria,
in priori difſertatione probata, patet, motum, ad reproducendas
imaginationes neceffarium, ab animo & organo animi incipere, ex
quo demum in partes extra organum pofitas propagetur. Sed in-
quiramus penitius in hosce motus, in partibus, extra organum-
poſitis, contingentes, quatenus ii ſub fenſus cadunt. Cel. Reil in
difſ. de funétionibus organi p. 93. motuum, inquit, robur, ce-
Jeri-

ea, quæ . VII. propoſuimus, in memoriam revocaremus
eas aſſociationes organicas, in quibus diſpoſitio, aſſuetudine
nacta, etiam ſeparato a reliquo corpore capite Perdurat,

quæ itaque ex animo non poſſunt derivari.

IX.
Phænomena, G. VII. allata, comprobant, etiam in partibus,
extra organum ſenſorium poſitis, relinqui veſtigia, nam illa ne-

que ex ſolo animi habitu ad repræſentationes olim habitas re-

pro-

leritas, dexteritas, ſueceſſio, ceteræque conditiones ad easdem
leges determinantur, ad quas idearum habitus & aſſociationes (adeo-
que & motus organi ab ideis immediate excitati) determinantur.
Qui clavichordium pulſantes ſemel irregulari digitorum adplica-
tioni adſueti ſunt, vix deinde hoe vitium evitant, & p. 94. Haud
parum negotii faceſſit, uno momento tardum hoc muſculo &
celerem motum alio ciere, præcipue cum motuum celeritates
mala gaudeant proportione; nos digitos utriusque manus di-
verſa celeritate moventes, mox quandam legitimam inter mo-

tuum celeritates proportionem obſervabimus, qua turbata ipſi

motus ſtatim hæſitant. Hoc ſane organo animæ tribues, nec
muſculo, ad perceptionem proportionum inepto. p. 90. Pue-
ri, imitatione ad longos uſus impulſi, linguam, immo ipfi adulti
voces difficile pronunciandas ediſcunt, quæ vero exercitia non
ad muſculi, cui præter irritabilitatem & contraétilitatem nihil
amplius ineſt, ſed ad organi animæ inſtitutionem faciunt.

In omnibus hisce caſibus motus organi non a motibus par-

tium externarum, ſed potius motus harum ab illius motu Pende-
re apparet.

producendas, neque ex ſola organi diſpoſitione ad motus olim
excitatos reproducendos neque ex utroque ſimul derivari poſ-
ſunt, quia neque habitus animi repræſentationes ad ſaltandum
pertinentes reproducendi, neque ſimul aucta organi aptitudo,
motus, repræſentationibus reſpondentes, reproducendi ſufficit

ad melius ſaltandum, quod potius & auctam partium externa-

rum ad certos motus aptitudinem poſtulat. Qui organum ſen-
ſorium uni cerebro ineiſe putat, is præterea in auxilium vocat
aſſociationes organicas, quæ etiam amputato capite perdurant.
Denique hæc veſtigia etiam remanent ex motibus, qui
vel ſenſationem nullam vel certe cum conſcientia non con-
junctam excitaverunt.
NATURA HORUM VESTIGIORUM.
Cum ex veſtigiis relictis explicari debeat reſtauratio mo-

tuum olim impreſſorum absque objectis imprimentibus, fa-

cile apparet, illa aut in perduratione eorundem vel ſimilium

motuum, aut in perduratione ullius motus generatim, aut
denique tantum in diſpoſitione ad motus vel eosdem vel

alios quoscunque facilius reproducendos, conſiſtere.

Motus per aliquod tempus perdurare exempla ſatis lu-

culenter oſtendunt.
Sed

4 –

Sed & veſtigia in motu conſiſtere, primo, quæ a prio-
ri ducta ſunt argumenta pro exiſtentia veſtigiorum, probare
videntur; (vid. F. IV.) Alii addunt, perfectam quietem non
dari & vim niſumque, motum certum producendi, eſſe ini-
tium ejus motus; Denique etiam quædam phænomena in
auxilium vocantur. Cum vita perdurare non poſſit ſine per-
duratione motuum vitalium, adeoque cordis, aliarumque
partium, he autem cohæreant cum nervis, hi cum cere-
bro, nervi vero cerebrumque tam inter ſe, quam cum or-
gano animi, nonne & in hoc, ut in reliquas corporis partes,
derivari debet motus, qui itaque nunquam plane ceſſat.

Deinde obſervatur, nos etiam tum, cum nullam corpo-
ris partem ſigillatim ſentimus, tamen habere ſenſum totius

corporis, id quod fieri non poſſet, ſi partes, quæ quieicere
videntur, revera quieſcerent. *)

Si vero omnia heec argumenta accuratius ponderentur;
facile patet, ea aut nihil aut tantum perdurationem ullius
motus generatim, haud vero perdurationem ejus figillatim
motus,
*) Cum hisce conſentit celeb. Platner, qui in den philoſoph.
Aphorizmen 1284. p. 92. docet: wo in einer lebendigen Be-
wegkraft eine Fertigkeit It, da iſt ein Neter Beſtreben zu
der Bewegung und ein wirklicher thätiges Beginnen der
Bewegung ſelbſt.

motus, qui ab objectis olim eſt impreſfſus, evincere. De ar-
gumentis a priori repetantur, quæ G. IV. monuimus. Quam-
vis deinde concedamus, quietem perfectam non dari, inde
tamen non ſequitur, motum perdurantem fibrarum eſſe eun-
dem, qui certæ ſenſationi reſpondet, & qui olim ab objectis
externis eſt excitatus. Nifum habitumque ad motum pro-
ducendum in initio motus conſiſtere, evidenter non poteſt
probari, præterea quod hic alius eſſe poſſet, quam qui olim
ab objectis eſt impreſſus. Ex pheenomenis ſupra enumeratis
intelligitur proxime ſolummodo motus quarundam, non om-
nium ac ſingularum partium; Si autem propagatio motus ex
his in omnes reliquas ex nexu omnium corporis partium inter
ſe deducitun, hæc argumentatio non eft perfecte evidens.
vid, Mrich Inſtit. metaph. p. 407. nr. 3. 6. Sed êtiam, illa
admiſſa, tamen non ſequitur, motum eſſe eundem, qui
olim ab objectis eſt impreſſus.

Alii philoſophi affumunt quidem, fibras, ab objectis
externis motas, in perpetuo eſſe motu, ſed ſimul etiam ſup-
ponunt, motum perdurantem aut eſſe eundem, quem objecta
olim excitaverunt, (certi enim quid definire non audent,)
aut tamen ita eſſe comparatum, ut hic facilius ex illo, quam
ex quiete aut alio motu oriatur, quod autem non tam ex ori-
C gine

gine & natura motus perdurantis (qui, ex prægreſſo certo

motu ortus, hujus naturam, quamvis magis minusve mu-
tatam, gerat) quam potius ex eo probant, quod alias pheæ-
nomena, quorum cauſſa veſtigia ſunt admiſſa, ex iis non

poſſent explicari. Ac ſine dubio, ſi cum exiſtentia veſtigio-

rum etiam perduratio motuum eſt evicta, horum philoſopho-

rum ratiocinatio eſt invincibilis.
Alii denique veſtigiorum naturam in ſolo habitu ad
motum, non in motu, ponunt. Qui in hac ſtant ſententia,
Ante omnia oſtendere debent, argumentis ſupra allatis fibra-

rum quietem non eſſe refutatam, id quod autem, certe, ſi

de perfehla quiete ſermo ſit, nunquam poterunt. Ceterum
hæc diſquiſitio in firmanda theoria noſtra nullius eſt momen-
ti, quatenus utraque ſententia cum ea conciliari poteſt; ſed
ex alia parte momentum ejus multo videtur gravius. Si ni-
mirum neque motus ab objectis olim excitati, neque ulli alii
perdurant, tum ſecundum theoriam, in priori diſſertatione
probatam, animo concedi debet facultas motus, olim ex-
citatos, jam vero plane exſtinctos, reſtaurandi; Si motus
perdurant quidem, ſed non iidem, qui ab objectis ſunt
excitati, tum animus gaudet vi motus jam excitatos tam
continuandi, augendi, diminuendique, quam in alios, olim
habi-

al

tolt

di &c.

——

27
habitos, transmutandi; Si vero hi ipſi motus perdurant,
tunc ille tantum habet vim, motus jam excitatos augen-

Sed ſive perdurent motus, ſive non, hec certe eſt ve-
ſtigiorum illorum natura, ut eorum ope 1) motus & quidem
2) non tantum motus quicunque generatim, ſed certi certa-
rum partium, 3) ii nimirum, qui ab ob'jectis externis olim
ſunt excitati, facilius reſtaurentur; Probatur hæc veſtigiorum
natura jam ex eo, quod, illa non admiſſa, phænomena, quo-
rum cauſſa veſtigia aſſumuntur, non poſſent explicari, vid.
F. VII. Deinde illa apparet tam ex origine, quam ex effe-
ctibus veſtigiorum. Cum nimirum ea ex ſenſationibus, adeo-
que ex iis motibus nervorum & organi, qui ſenſationes illas
excitaverunt, & qui deinde ex reactione animi ſunt adaucti
& immutati, nata ſint, facile intelligitur, cur hæ partes ad
hosce motus repetitis ſenſationibus fiant aptiores, ſed nulla
apparet ratio, cur ſenſationibus illis aut eæ partes ad alios
motus, aut aliæ partes ad motus quoscunque reddantur
aptiores; nam hi alii motus vel earundem vel aliarum partium
aut cum ſenſationibus illis erant conjuncti, aut non, ſi prius,
tum eorum non eſt alia ratio, quam reliquorum omnium, ſi

C 2 poſte-

poſterius, tum aptitudo ad eos producendos ex repetita ſen-

ſatione non poteſt oriri. *²) Quæ ex origine eorum intelli-
gitur veſtigiorum natura, etiam ex quibusdam illorum effe-
ctibus, qui ſub ſenſus noſtros cadunt, apparet; Cum nimi-
rum haud raro iidem in iisdem partibus effectus, quos cer-
ta ſenſatione ejusque cauſſis productos vidimus, etiam repro-
ductione illius, ab imaginatione effecta, producantur, huic
iidem earundem partium motus, qui ſenſationi reſpondent,
reſpondere videntur.
REIATIONES.
XII.
Repetita ſenſatione etiam ordo quidam inter hæc veſti-
gia conſtituitur. Videmus nimirum, motus facilius eo ordine
ſe ſubſequi, quo hactenus ſe ſunt ſubſecuti. Platner in der neuen
Anthropol. p. 179. de ordine, quo motus muſculorum ſe fubſe-

quuntur, plura affert exempla. Wenn enehrere Wuskelbewegun-

gen zugleich gemacht werden, ſo entſteht daraus eine einzige zuſam-

mengtſezte Fertighkeit, ſo dafß nachher, wenn eine dieſer Bewegungen
erregt wird, die äbrigen von ſelbſt mit erfolgen. Der Clavierſchü-
M ler
* Mediate quidem hæc aptitudo oriri poſſet, ſi quæ ex prægreſſa
ſenſatione profecta eſt aptitudo certarum partium ad certos mo-
tus, illam gigneret, ſed hoc, præterquam quod non poteſt Pro⸗
bari, theſi noſtræ non adverſatur.

ler fibt einen Griſf, der die Bewegung beyder Hände, an jeder Hand

die Beuv'egiing verſchiedener Finger erfodert, und überhaupt aus Joche

bis acht ganz verſchiedenen Bewegungen zuſammengeſezt iſt. Die
Folge der Uebung iſt, daß, ſobald er nun eine dieſer Beiegungen
in ſeinen Fingern entſtehen läſit, die übrigen ſogleich von ſelbſt da-

mit verbunden werden. Indem er zZ. B. die Finger der rechten Hand

ane ſhanut, um die Diskanttöne anzuſihlagen, welche dazu gehören,
ſo fällt die linke Hand von 6A. auf die nbereinflimmende Töne des
Baſſes hin.
Lben ſo, wenn mehrere MWuskelbeivegungen mehrmalen in einer
gewiſſen Ordnung auf einander géfolgt earen, . entſteht dadurch die
Fertigkeit, dieſe Bewegungen in dieſer Ordnung hervorzubringen,
Jo daſs wenn die erſte derſelben durch irgend eine Veranlaſſung erregt
MR, die übrigen von ſelbſt nachfoigen. Der Grund ſcheint ein ge-
mwiſſer Drang, theils in den MWusheln ſelbſt, theils in der Seele zu
ſeyjn, ſo daſz eine Bewegung die andere durch eine Art von thieri.
ſchen KReiz nach ſich zieht. Wenm der Clavierſchüler einen geibiſſen
Laafer gehörig gelibt hat, ſo hieht man, daſ nachher die Finger,
Jobald nur die erſten zweyj, drey Biwegungitn anheben, mun durch
die übrigen Töne forteilen.
Præter hunc ordinem, qui exercitatione demum oritur,
eſt adhuc alius: Jede Art von Bewegung der Murkein ſcheint zu
C 3 erfo-

erfodern eine gewiſſe Art, und gleichſam einen gewiſſen Ton der Be-
'egung des Nervengeiſtes; und wenn dieſer Ton einmal angegeben iſt,
ſo Ffind die Muskheln bereit und geſehilkt zu allen Bewegungen, welche
durch dieſen Ton hervorgebracht werden können.
Wenn ein munterer Xnabe jezt einmal einen Sprung gethan hat,
ſo mwerden ſogleich alle ſeine Bewegungen hüpfend und ſpringend;
weil dieſer Ton nun in ſeinen Nerven und Wuskeln angegeben iſt.

Hic eſt ordo motuum, qui in muſculis locum habet.

Ex eo, quatenus ab ordine motuum nervorum & or⸗-
gani determinatur, non ſine ratione etiam ad horum ordinem
concluditur. Sed cum forſan animus hoc ordine repræſenta-
tiones ſuas, hæ eodem ordine motus organi reſpondentes,
& hi denique motus muſculorum & nervorum, quatenus a
motibus organi animi pendent, reſtaurent, ex hisce phæno-
menis non poteſt probari, veſtigia materialia ipſa, eo ordine,
quo reſtaurentur, inter ſe eſſe nexa, ſed hoc tantum exinde
patet, animum, repræſentationes ſuas hoc ordine revocan-
tem, etiam motus organi & per hosce motus nervorum &
muſculorum eodem ordine poſſe revocare, ad quod vero fa-

cilius perficiendum etiam ordinem veſtigiorum, in corpore

relictorum, conferre non negamus.

Ut

Ce

Ut evitent hanc objectionem, nonnulli confugiunt ad aſſo-
ciationes organicas, quꝰ etiam amputato capite perdurant.
Tetens philoſ. Verſuche, 2ter Tll. p. 311. Ac ſine dubiogevidens

eſt, repetitis ſenſationibus & motibus in muſculis nervisque &

guatenus ad hoc valet conſequentia, etiam in organo animi,
talem tandem conſtitui poſſe ordinem, ut motus, ſæpius ſe ſub-
ſecuti, poſthac non tantum facilius ſe ſubſequantur, ſed etiam
in quibusdam, quamvis paucioribus & levioribus, caſibus
ſeſe mutuo excitent. Plura vero, quam hæc exempla conti-
nent, elicere non licet. Ita e. gr. neutiquam ex his phæno-
menis concludi poteſt, talem tantumque eſſe influxum hujus
certorum motuum conſecutionis, ut etiam partes remotæ,

quarum motus aut eodem tempore excitati aut ſeſe ſubſecu-

ti ſunt, transponantur, adeoque, quæ remotæ erant, jam-
jam vicinæ ſint, quæ vicinæ, removeantur, id quod tamen
requireretur, ſi omnia phænomena, ſi inprimis omnes aſſocia-
tiones ſenſationum & motuum ex ſolo ordine veſtigiorum
corporis explicare conaremur.
Alia via, ordinem veſtigiorum materialium detegendi,
non patet; nam ex ordine, quo repræſentationes animi ſe
ſubſequuntur, licet quidem ad ordinem molmmn. organi animi
& nervorum muſculorumque argumentari, quatenus hic ab
illo

illo pendet, ſed cum ſecundum hanc hypotheſin ordo mo-

tuum corporis ordini repræſentationum reſpondentium ori-

ginem debeat, ex illo non poteſt concludi, veſtigia mate-

rialia ipſa eodem ordine eſſe conſtituta.

Ordinem denique veſtigiorum ipſum ſub ſenſus non ca-

dere, adeoque hac via non cognolei, quilibet intelligit.
XIII.

Partes ſæpius motæ, quoniam & quatenus aptitudinem
ad certos motus nactæ ſunt, generatim atque univerſe ab
omnibus aliis objectis, motus eos excitantibus, facilius mo-
ventur; potiſſimum vero illi motus ab iis objectis, quæ an-
tehac eos produxerunt, poſthac facilius producuntur. Ex
hac ratione, qui motus jam ſæpius ex muſculis in nervos ce-
rebrumque & ex his in organum animi, aut vice verſa ex
animo reagente in organum & ex hoc in cerebrum, nervos
& muſeculos eſt derivatus, poſthac facilius ex iisdem cauſſis
in üsdem partibus excitatur. Idem accidit, ſi certi motus
ſæpius ex certis nervis in alios nervos aut ex certis muſculis

in alios muſculos ſunt propagati.

Nonnunquam adeo inter nervi ſenſibilitatem & irrita-

mentum, Hfrequenter illi adplicatum, tandem qualiscunque

ſingularis gignitur relatio, qua ſtabilita deinde idem irrita-
1. men-

Wextun
efledn
inohr

ſenſib
ſtere
Wol
gwi
eum
Nus
tern

Cine

mentum, nervo admotum, omnem alium, ac initio præſtat

effectum. Senſibilitas ſpecifica ita mutatur, ut erga datum
ſtimulum alia evadat. vik. Keil l. C. p. 131.

Haud raro vero major habitus non conjunctus eſt cum
ſenſibilitate ad certum ſtimulum. Habitus ad actionem exi-
ſtere poteſt, quamvis uſus ſenſibilitatem ad ipfum hunc ſti-

mulum, qui actionem excitaverat, depreſſerit. Homines,
qui frequenter a tartaro emetico vomunt, tartarum emeti-
cum quidem ſucceſſive majori doſi perferunt, ſed nihilomi-

nus ad vomitum habitum haud raro in morbum degeneran-
tem, adipiſcuntur. Keil I. c. p. 133.
Pari modo nonnunquam habitus ad motum absque or-
dine . XII. deſcripto invenitur. .
XV.

Ex reſponſione data nova oritur quæſtio, quanam fibra-

rum mutatione vel perduratio motus vel diſpofitio ad motum
& univerſe omnis, quam hucusque deſcripſimus, mutatio ef-

ficiatur? Certiſſime talis mutatio fieri non poteſt, niſi aut in

elementis ipſis elevatio virium, aut univerſe mutatio quædam
gignatur, aut partes fibrarum alium nanciſcantur ordinem,
& inter ſe conjunctionem, aut etiam quædam partes acce-
D . dant,

dant, quædam ſeparentur, quibus omnibus earum natura &
Proportio, elater, denſitas, cohæſio Ec. immutantur. Deni-

que etiam mutatione relationis ad alias fibras reliquasquts
Corporis partes idem poteſt effici. An vero hoc noſtro caſu

omnes, quas adduximus, cauſſæ ſimul operentur, an vero

una tantum aut altera & quænam inter eas ſigillatim locum

habeant, nee ſatis liquet, nec hic ulterius explicare, atti-

net.
DVRATIO.

Talia veſtigia eo fortius, profundius, pleniusque impri-
muntur, quo fortiores ſunt motus ante greſſi *), quo longius
perdurant, quo ſæpius repetuntur, & quo magis corpus- no-⸗
ſtrum ad ea veſtigia recipienda ex cauſſis antecedentibus eſt
dispoſitum. Sed & animus haud parum ad ea confert; quo
major enim eſt ejus in corpus reactio, eo perfectius imprimi-

tur veſtigium.
Ex
*) Ubi tamen notandum eſt, actionem nimis vehementem, præter-
naturalem, ab irritamento præternaturali exeitatam, ſenſibilita-
tem lædere atque deprimere: tanta eſſe poteſt nervorum intentio,
ut conſtitutio ſana ſubvertatur, novæque actionis leges locum ha-
beant. Cicuta, opium, mercurius quidem, dum iis abutimur,
nervos ita obtundunt, ut majori doſi affumi poſſint. Verum
nonnunquam nervi, fracto ipforum tono, ſummam in hæc phar-
maca, nimium affumpta, recipiunt ſenſibilitatem. Reil p. 133:

4

np⸗
excit
den
hae

nunt
dem
tar.
inp⸗
l

von

29

Ex hac cauſſa oritur quæſtio, an etiam ii motus, qui
impreſſionem quidem, ſed cum conſcientia non conjunctam.
excitarunt, ſui relinquant veſtigia. Atque hoc mihi qui-
dem vere magis ſimile Videtur. quia plura phænomena pro
hac ſententia pugnant.
Conſtat nimirum, imaginationis vi etiam eos motus non-
nunquam poſſe reſtaurari, qui nunquam antea, quantum qui-
dem patet, impreſſionem, cum conſcientia conjunctam, exci-
tarunt ; Imprimis memorabile eſt, quod cum pluribus aliis
inprimis cel. Platnerus adnotavit. vid. ejusdem neue Anthropo-
logie, J. 3901. Es iſt kein Grund abzuſehen, warum nicht auch
von ehmaligen N. ervenriüchrungen der thieriſehen Theile, welche theils
durch den allgemeinen Gefühl- theils durch den allgemeinen Ge-
Iſchmackvſinn beiuſitlos enegt werden, materielle Ideen erregt wer-
den.
Magis dubium videtur, num veſtigia remaneant etiam
ex jis motibus, ex quibus nulla plane orta eſt ſenſatio. Cel.
Platner l. c. hoc negat; ego vero nec hoc negare auſim; pri-
mo enim haud repugnat, nervorum & organi motus ſuppo⸗
nere, qui nullam excitent impreſſionem in animo; ut enim
oriatur impreſſio, certæ requiruntur conditiones, e. gr. mo-
tus organi ſatis fortes eſſe debent & ſatis diu perdurent, po-
D 2 tiſſi-

tiſſimum vero animum illis recipiendis aptum eſſe oportet.
Quamvis itaque, quod ad organum attinet, omnibus condi-
tionibus ſit ſatisfactum, tamen non oritur impreſſio, quo-
tiescunque animus impreſſioni ex illis motibus recipiendæ
non eſt aptus. Sed an ex talibus motibus remanent veſtigia,
nec ne? Si ad imprimenda veſtigia in corpore non requiritur
animi reactio, ea non excludi poſſunt, ſi vero illa requiri-
tur, ſine dubio excludi debent; ſed quis hoc unquam proba-
bit? quamvis ego nec contrariam ſententiam defendere
auſim.
Denique perfectio & duratio veſtigiorum pendet a no-
vis mutationibus aut eodem tempore contingentibus aut poſt

factam illorum impreſſionem tam in corpore quam in animo

effectis, hæ enim omnes veſtigiis impreſfis magis minusve

favere poſſunt.
XVII.
Iisdem cauſſis etiam determinatur, an veſtigia impreſſa
per brevius aut longius temporis ſpatium immutata perdu-
rent, an vero vario modo mutentur, ita ut e. gr. quædam
debiliora evadant, quædam fortiora, alia partes amittant,
alia novas adfumant, adeoque aliæ determinationes relatio-
nesque veſtigiorum oriantur.
XVIII.

nec
hab
ſean
6

no

s
I
cr

Sed forſan nunquam evaneſcunt veſtigia materialia? Si-
ne dubio, qui argumentis metaphyſicis ſupra allatis fidem
habent, & qui veſtigiorum ambitu concludunt etiam modi-
ficationes accuratius non definiendas, ab hac ſententia ſtant;
at & miſſis rationibus metaphyſicis, certe contraria ſententia
non poteſt probari, quia ex eo, quod repræſentatio quꝰdam
ex memoria noſtra effluxiſſe vidètur, non ſequitur, eam mo-
tumque ei reſpondentem plane jam eſſe exſtincta, ſæpe enim
illa, quamvis non redeunte objecto, redit. Ita e. gr. ruſti-
cus delirio febrili captus dicta bibliea græce recitabat, quæ
juvenis quidem didicerat, ſed poſtea jam dudum oblitus erat.
LocCUS VESTIGIORUM.
XIX.
Generatim jam evictum eſt „veſtigia materialia, repeti-
tis motibus certarum partium orta, nonniſi in iisdem par-
tibus ineſſe, vid. H. VII. & XI. Atque hoc etiam ſine diffi-
cultate admittitur, quamdiu de nervis muſculisque ſermo eſt,
ut itaque, quꝰ Partes ſenſationi excitandæ inſerviebant, etiam
veſtigia contineant, adeoque habitu ad eosdem motus repro-

ducendos gaudeant. Sed nihilominus multi putant, partes

ergani, quarum motu ſenſationes oriuntur, non eſſe easdem,

D 3 quæx

32
quꝰe veſtigia contineant, & quarum motus itaque ſenſatio-
nibus reſtaurandis ſ. imaginationibus inſerviant, quamobrem
& fibras ſenfuum a fibris imaginationis diſtinguere ſolent.
Cum vero omnia, quæ ex fine, origine & effectibus veſti-
giorum generatim diſſeruimus, etiam de veſtigiis, in or ga⸗
no animi relictis, ſigillatim oſtendi poſſint, me judice nulla
ſuppetit cauſſa, a lege generali recedendi, & veſtigia hæc in

alias organi & corporis partes collocandi. *)
ð XX.

2) Qui in illa ſtant ſententia, ita ratiocinantur: Quoties ſenſatio
oritur, non ſolum eæ organi partes, quarum motu excitatur
ſenſatio, ſed etiam aliæ quædam ejusdem partes connexæ (fi-
bræ nimirum imaginationis) moventur, adeoque non illæ tan-
tum, ſed & hæ habitum ad eosdem motus reproducendos nan-
ciſcuntur, quo poſito absque difficultate aſſumi poteſt, ad ima-
ginationes reproducendas non priorum ſed poſteriorum tan-
tum reproduétione opus eſfe, ut itaque partes, reproducen-
dis imaginationibus inſervientes, aliæ ſint, quam quæ pro-
ducendis ſenſationibus inſerviunt. Sed plurimæ difficultates hanc
hypotheſin premunt; primo, fibræ illæ imaginationi inſervien-
tes ſine ratione ſupponuntur, deinde ob intimum nexum mo-
tus, in poſterioribus excitati, ſine dubio etiam in priores pro-
pagari deberent, atque hoc modo ſecundum hanc hypotheſin
revera ildem earundem partium motus, qui cum ſenſationibus
jundèti erant, etiam cum imaginationibus jungerentur, vid. S. XI.
Denique hæc hypotheſis contra ſimplicitatem naturæ peccaret;
quia omnia phænomena absque tot ambagibus haud majori cum
difficultate explicari poſſunt. Sed forſan adeſt ratio differentiæ
ſatis

Comparantes veſtigia relicta cum objectis & ſenſationi-

bus „ex quibus nata ſunt, facile obſervamus, ea reſponde-
re ſenſationibus. Cum vero ſenſatio vel ſenſationis pars una
veſtigium forte, profundum, & quoad omnes partes accurate
expreſſum „ adeoque intenſive, protenſive & extenſive perfe-
ctum, altera autem minus perfectum vel nullum relinquat veſti-
gium, & adeo, quꝶ jam ſunt impreſſa veſtigia, varias G. XVII.
enumeratas ſubeant mutationes, numerus, determinationes
internæ & relationes veſtigiorum ſæpius haud parum diffe-
runt a numero, determinationibus & relationibus, quæ in
ſenſationibus, ex quibus originem duxere, inveniebantur.
ORIGO ET ExISTENTIA VESTIGIORUM IMMATERIALIIM.
XxXI.
Ratio, quæ pro veſtigiis materialibus a priori eſt allata
etiam

ſtis gravis; forſan, ſi imaginationes iisdem motibus earundem
partium revocarentur, comparatio intuitionis ſenſualis cum ima-
ginaria non poſſet inſtitui, quia utraque ſimul non poſſet eſſe
præſens? Omnis hæc objectio facile diluitur, quum primum aſſu-
mitur, plures efſſe fibras, quæ producendæ uni eidemque ſen-
fationi inſerviant, hoc enim poſito motus unius partis ſenfa-
tionem eodem tempore producere poteſt, quo motus alterius
ideam imaginariam reproducit. Sed nec hæc disquiſitio in ſta-
bilienda theoria noſtra tanti eſt momenti, ut ea alterutra ha-
rum ſententiarum nitatur.

etiam pro immaterialibus affertur. Senſatio, (cauſſa tam

gravis) non poteſt cogitari ſine effectu in objecto, cui ineſt,
quamobrem animus, poſteaquam ſenſationem accepit, non
eſſe poteſt in eodem plane ſtatu, in quo ante hanc ſenſatio-
nem fuerat. Cum itaque hi effectus cauſſæ ſint novorum ef-
fectuum, qui ex eadem ratione novos effectus gignunt, ve-
ſtigia nunquam delentur. Si porro, ita pergunt, quod con-
trariæ ſententiæ propugnatores defendunt, etiam ad reliquas
mutationes in animo contingentes & ad alia ob jecta extende-
remus, ſi itaque nec in aliis præter momentaneam mutatio-
nem a certa cauſſa productam & durante ea, durantem, ea
ceſſante, ceſſantem, aliquid remanere putaremus, in objectis
ipſis nunquam aliquid ex mutationibus, quas ſubierunt, re-
linqueretur. Hoc vero poſito vires, inprimis vires animi, non
poſſent evehi, adeoque nec finis, cujus cauſſa hoc corpus conſe-
euti ſumus, obtineri poſſet. Deinde vel etiam in relationibus
externis nullam, præter talem momentaneam, admittere li-
cet mutationem, vel ſi in his alias quoque admittimus, ma-
Xima oritur diſcrepantia; quia, ſi, mutatis relationibus, na-
tura objectorum relatorum interna non mutatur, vel quæ
antea aderant, vel quæ nunc adfſunt relationes, non ſunt
convenientes. Ita, ſi animus ſenſationibus noſtris aliisque

muta-

in

Mi

⸗

ii⸗
ſis

in eo contingentibus non mutaretur, brevi tempore corpus
illi non amplius eſſet accommodatum. De altero argumen-
to a priori non eſt, quod ſigillatim loquamur. Vid. tamen,
quæ G. IV. de argumentis a priori ductis notavimus.

Sed nec deſunt phænomena, quæ absque poſita animi

ipſius mutatione, inprimis ejus incremento, non facile poſ-

ſis explicare.
Senfſus noſtri varii aliquid (materiam repræſentationum)
præbent, & voluptatem doloremque nobis afferunt; ut va-

rium conjungamus, adeoque ut exiſtant intuitiones, cogi-

tationes, judicia & ratiocinia, uno verbo repræſentationes ſtr.
ſ. . nova vi eaque ſpontanea, h. e. intellectu, opus eſt; Senſus

injucundi & jucundi excitant facultatem appetendi inferio-

rem, idezæ vero de eo, quod rationi eſt conſentaneum,
facultatem appetendi ſuperiorem, ita ut nobis poteſtas
ſit, ſive quod illi, ſ. quod huic placet, ſive jucundum,
ſive bonum eligendi. Omnes hæ facultates, ut & ordo,
quo operantur, longa exercitatione ita poſfunt evehi, ut
poſthac „materia eadem, tamen earum operationes effectusque

multo ſint preæſtantiores. Ita e. gr. intellectus exercitio ita

evehitur, ut, quamvis, quod ſenſus præbent, varium ſ. mate-

ria ſit eadem, immo deterior, ille tamen præſtantius ac an-
E tea

3 nsmes
C0 —

tea judicet. Eodem modo voluntas exercitio ita poteſt emen-

do 6
dari, ut, qui antea ſemper id, quod maxime vividum erat ,
& jucundum, elegerat, nunc non hoc, ſed quod maxime
utile eſt, ſeu neque, quod utiliſſimum videtur, ſed tantum, 6,
quod bonum eſt & juſtum, eligat, & ut itaque libertate ſua Na
melius utatur. H
An itaque in omnibus hisce caſibus animus, an ſolum
corpus cepit incrementum? Cum operationes animi melius
procedant, quamvis materia, adeoque omne id, quod a corpo-

re proficiſci poteſt, haud ſit præſtantius, animum ipſum cre-

viſſe exiſtimandum eſt. Quatenus repræſentationes earumque

i
ordo ex majori dexteritate facultatum, quarum ope illæ per- N
ficiuntur, proficiſcuntur, etiam ex illis idem concludimus.
1

Cel. TETENS ex alio quoque phænomeno hanc ſenten-
1
tiam deducit: Obſervamus nimirum, homines, qui morbo
quodam perculſi, idearum obliti erant, poſt depulſum mor-
bum multo facilius & lubentius eas, quas ante morbum me-

moria tenuerant, quam novas addiſcere; ſed cum forſan, quæ

fibræ ante turbatum corporis ſyſtema, majorem aptitudinem
ad certos motus, olim ab objectis impreſſos, & repræſenta-
tionibus, in animo collectis, reſpondentes, acquiſiverant, il-
lam etiam turbato ſyſtemate conſervare potuerint, quo poſi⸗ t

to

37.

to cauſſa diverſitatis in corpore, non in animo, eſſet, hoc

argumentum non eſt ſatis fimmum.
Denique certum eſt, ſenſationes ab animo poſſe reprodu-
ci, & animum hoc perficere non potuiſſe, antequam illæ ſen-
ſuum ope ei fuerint impreſſæ, nonne itaque concludere licet,

animum ex ſenſationibus impreſſis nactum eſſe facultatem eas

reproducendi? Opponi quidem poſſet, enatam eſſe tantum in

organo receptivitatem ad motus, ſenſationibus illis reſponden-

tes, reſtaurandos, cujus auxilio motus adeoque & ſenſationes
ipſæ jam ab animo poſſint excitari, quamvis in hoc nulla ex-
ſtiterit mutatio aut major facultas; ſed cum vis reſtaurandi
inſit in animo non in corpore, Eordo i inprimis, quo reſtau-
ratio fit, animo, non corpore determinetur, hæc objectio

nonniſi novarum hypotheſium effictione defendi poteſt.

EORUM NATURA.
XXII.

Veſtigia immaterialia aut in repræſentationibus ipfis
(ſenſu latiſſ. fumtis) aut in majori niſu & facultate eas repro-
ducendi conſiſtunt; alias enim phænomena, quorum cauſſa
ſunt afſumta, ex illis non poſſent explicari. Pro perdura-
tione repræſentationum ſtare videntur argumenta, a priori
ducta, ſed cum, quæ ſecundum hæc argumenta in animo re-

linquuntur, a repræſentationibus longe diverfa eſſe poſſint,
ego quidem illis acquieſcere non auſim.
Non firmiora ſunt, quæ pro perduratione repræſentatio-
num afferuntur, argumenta ex natura & fine facultatum.
quod nimirum hæ nunquam ſint ſine effectibus, & niſus i in
initio operandi conſiſtat, vid. G. X.

Quam parum momenti habeat argumentum ex perdura-

tione motuum corporis &. inprimis organi animi ſumtum,

jam ex eo, quod G. X. diſſeruimus, apparet, præterea, ſi
etiam perdurarent motus omnes olim habiti, ii tamen tam
debiles eſſe poſſent, ut impreſſio reſpondens non excitaretur.
Denique ex ſenſu totius corporis, de quo F. X. diximus,
non poteſt duci argumentum pro perduratione repreſenta-
tionum olim habitarum, quia impreſſiones, ex hoc fonte de-
rivatæ, ſenſibus attribui debent.

Sed &, quæ pro contraria ſententia afferri poſſunt, ar-

gumenta non ſunt firmiora, nam ex eo, quod certo tempore
repræſentationum quarundam non ſumus conſcii, aut ſequen-
ti momento eas adfuiſſe, non recordamur, non ſequitur, eas
hoc tempore revera non adfuiffe.
XXIII.
Sed ſive perdurent, ſive non perdurent impreſſiones,
(nam

Gne
tio⸗
A
eoc
ea

nt,

jo⸗

2?9

(nam de his tantum nobis nunc ſermo eſt) veſtigia, in ani-
mo relicta, conſiſtunt certe in majori niſu & facultate illas re-
producendi; Major autem niſus & facultas efficit, ut, impe-

dimentis iisdem & materia eadem, tamen effectus non mo-

do majori cum celeritate & faeilitate producantur, fed etiam
extenſive, intenſive & protenſive majores evadant.

RELATIONES.

Simul ordo quidam inter veſtigia conſtituitur. At⸗=

que hic quidem non poteſt eſſe alius, quam, qui in ſenſa-
tionibus, ex quibus relicta ſunt, locum habebat, nulla enim

adeſt ratio alium ſupponendi; quamobrem, quæ impreſſiones

eodem tempore aut una poſt alteram animo obverſabantur,

earum etiam veſtigia ſunt coexiſtentia, aut ſeſe invicem ex-
eipiunt.
De transpoſitione partium hic ſermo eſſe non poteſt,
qua ex cauſſa veſtigiorum immaterialium nexui non obſtant,
quæ materialium nexui obſtabant.
XxxY.
Denique & ſi motus quidam organi certam impreſſionem
in animo & hæc impreſſio animi reagens motum reſponden-
tem in organo ſoepius excitavit, ea inter utrumque exiſtit re-
E 3 . latio,

latio, ut motus impreſſionem, impreſſio motum reſponden.
tem Acilius producat.
D U R A T 1 0.
XXVI.
Veſtigia eo fortius, profundius & plenius, uno verbo
perfectius, imprimuntur, adeoque & per longius temporis
ſpatium perdurant, quo fortiores ſunt motus organi, quo diu-
tius continuantur vel ſæpius repetuntur; quo major eſt, quod
quidem tam a ſtatu animi univerſo quam a ſtatu & relatione
ſingularum facultatum & repræſentationum animo olim &
nunc obverſantium pendet, animi ad recipiendam impreſſionem
receptivitas; & quo pauciores denique poſthac in animo ac-
cidunt mutationes, aut in eum ſeſe inſinuant repræſentatio-
nes, quæ veſtigia turbare poſſint aut diminuere.
XXVII.
Ex hisce dijudicari debet non ſolum, quamdiu perdu-
rent, ſed & quamdiu immutata perdurent veſtigia, nam &
veſtigia immaterialia iisdem modis ac materialia poſſunt im-
mutari. Sed ſine dubio non oſtendi poteſt, ullum unquam pla-
ne deleri veſtigium. Szpius enim, ut omittam argumenta a
priori allata, eorum recordamur, quæ memoria plane exci-
diſſe videbantur, quamvis illa ſenſus denuo non incurrerint.

⸗
liæ
e

=

Hoc tantum apparet, fieri poſſe, ut certæ repræſentationes
per totam vitam ad. conſcientiam nunquam amplius perve-
niant.
XXVIII.
Comparantes veſtigia immaterialia cum ſenſationibus, ex
quibus originem ducunt, idem fere, quod de relatione veſti-
giorum materialium ad motus, ex quibus ea nata ſunt, ob-⸗
ſervavimus, obſervamus.
XXIX.
Simul autem evidens eſt, illa etiam reſpondere veſtigiis
materialibus, ita ut quædam analogia inter ea intercedat, ut
hæc ab illis facilius reſtaurentur, & ut denique utriusque ge-
neris veſtigia ad eundem finem (reſtaurationem ſenſationis E
motuum ei reſpondentium) tendant.

CAP. II. FACVUVTTAS RESTAURANDTI IPSA.
Veſtigia itaque ſunt impreſſa. Ex iis jam omnis reſtau-
randi facultas ſ. imaginatio poteſt explicari.
Sive tantum aptitudo ad motus & ſenſationes, olim ha-
bitas, reproducendas relinquatur, ſive motus & ſenſationes
ipſæe, ſed ſine conſcientia, remaneant, neceſſario tamen, ut

hæ

hæ cum conſcientia reproducantur, aliud quidquam accede-
re debet, quod motus, ad quos corpus, & ſenſationes, ad

quas reproducendas animus eſt idoneus, reproducat, aut

quod, ſi motus & impreſſiones, ſine conſcientia, perdurent,

perdurantes ita augeat, ut hæ cum conſcientia poſſint con-
jungi. Quid igitur eſt id, quod accedit? Cum ſenſatio

ſenſibus produceretur, motus organi adeoque mediate illa ipſa

ab objecto externo eſt excitata; Cum vero ea nunc ex hy-
potheſi etiam abſente objecto externo reſuſcitetur, cauſſa
prima reſuſcitati motus & impreſlionis aut in corpore aut in
animo eſſe debet. lam non eſſe in corpore, a cel. MAAs in
dem Verſuch über die Einbildungikraft & a me in priori hujus

diſſertationis parte evictum eſt, quamobrem illa nonniſi in

animo ſita eſſe poteſt. Animus itaque habet vim, impreſſio-
nes motusque iis reſpondentes, olim habitos, reſtaurandi.
Ac ſine dubio talem effectum ab animo exſpettare licet. Su-
pra enim oſtendimus, exercitatione ejus vires magnopere au-
geri, & inprimis tam ad reproducendas mutationes, olim
habitas, quam ad reproducendos motus, quos in corpus re-
agens animus ſæpius jam produxit, multo fieri aptiores.
RESTAURAUIO IMPRESSIONUM.
AXxXkXl.
Reſtauratio hæc fit ſecundum certas leges, quas ex iis,
quæ

que

grel

tes

Htti

dem

impr
Onnn
E

C4.

ſery⸗

—

:
lund

quæ hucusque docuimus, deducere, vires noſtras non trans-

greditur.
I. Animus nimirum non motus, ſenſationibus reſponden-
tes primum & per hos deinde ſenſationes, ſed primum ſen-

fationes & per has motus reſpondentes revocat, nam motus

demum impreſſionibus animi reſpondentibus reſtaurari poſſunt.

II. Reſtaurantur autem impreſfiones animi aliis animi
impreſſionibus ſeu generatim mutationibus connexis, quia
omnis Vis reſtaurandi nititur nexu veſti giorum immaterialium,
qux nimirum ſeſe invicem excitant.

III. Ex eadem hac cauſſa reſtaurantur ſenſationes, quæ

& quo ordine veſtigia earum ſunt tradita atque in nobis af-

ſervata, quamobrem hæc ſtatuitur lex: Quæx ſimul aut aliud
ex alio bercepimus, & quæ hinc immediate in animo ſunt
juncta, ea ſe revocant. *)
Sed an hæc lex eſt unica, quam in reſtaurandis ſenſa-
tionibus ſequimur? Fieri enim poſſet, ut animi mutatio-

nes ſe invicem- excitarent, non ob nexum, ex earum origi-

ne derivatum, ſed ob relationes, duæ inter eas intercedunt,
h. e.

*) Cum repræſentationes, immediate inter fe junctæ, partes unius
ejusdemque repræſentationis totalis a cel. Maas appellentur,
apparet, cur hanc conſtitrat legem: Alle (aber auch nur) Par-
tialvorſt ellungen können ſich unmittelbar vergeſellſchaften.
F

h. e. ob earum ſimilitudinem, vel diſſimilitudinem, harmo-

niam vel repugnantiam. Hoc adeo vero ſimile videtur, quia

animus legem ſimilitudinis & harmoniæ non ſolum ſequitur,
ſed etiam eo magis ſequi ſolet, quo major eſt ejus vis, e. gr.
in meditatione, affectibus & ſenſibus, admodum jucundis vel
injucundis, & quia in ipſo corpore ſimile quid obſervamus.
(§. XII.)
Sed cum utraque lex ex lege noſtra derivari poſlit,
(Maar l. c. p. 55 — 56.) cum difficile ſit intellectu, quomodo
ex eadem natura leges ſibi oppoſitæ deriventur, nec unam

ex altera derivare liceat, (Maar ib.) & cum, quæ modo

allata ſunt argumenta, parum momenti habeant, nulla, me
quidem judice, adeſt ratio, novam legem, præter illam ge-

neralem „aſſumendi.

„₰

IV. Si inter plures ſcnſationes diſveptatio ſit, quæ-
nam ex illis reſtauretur, hæc ſtatuitur lex: Reſtaura-

tur ea, 1) quæ cum fortiſſimis & clariſſimis repræſentatio-

nibus (ſ. latiſſ. ſ.) animo nunc obverſantibus intimius & ex

pluribus partibus eſt juncta, & 2) quæ aut generatim atque

univerſe aut certe hoc præſenti animi ſtatu ex minima cauſſa,

facillime & celerrime poteſt reproducd.

ſenla
Cal
0, 0
Holn
gux
dem

to

dn

mo.
uia
tur,

g.

s.

ſt,

do

o⸗

ne

V. Paſſiones & actiones, ſenſationes & imaginationes,
ſenſus jucundi injucundique, appetitiones averſationesque,
& cujuscunque generis repræſentationes (ſ. ſt. ſ.), uno ver-
bo, omnes animi repræſentationes (ſenſu latiſſ. ſ.) reſtaurare
poſſunt noſtras ſenſationes, quia omnes relinqunt veſtigia,
quæ cum harum veſtigiis nexa eſſe queunt. Sed ex hac ea-
dem cauſſa viciſſim omnes ab omnibus reſtaurari poliunt, de
quo vero hic nondum loquimur.

RESTAURATIO MOTUS RESPONDENTIS.
XXXII.
Sed mera animi actione impreſſio olim habita nondum
tam vivide reſtauratur, ut cum conſcientia conjungi poſſit,
quod quidem non ſolum ex intimo animi & corporis nexu &
analogia concludi poteſt, ſed etiam ex pheenomenis fupra
adductis apparet. Hæc enim luculenter declarant, animi mu-
tationes, olim habitas, nunc vero actione animi reproductas,
non pervenire ad conſcientiam, quamdiu motus reſpondentes
in organo non reproducti ſint, illas vero ſtatim cum conſcien-
tia jungi poſſe, quum primum hi redierint. Oportet itaque
motum corporis accedere. Atque hic motus, cum omnes
motus corporis: qui animo originem debent, ex organo ani-
F 2 mi

mi profici cantur, ultimo nonniſi motus organi eſſé poteſt, &

præterea idem eſſe debet, eujus ope ſeênſatio olim excitata

eſt, & qui poſthac reactione animi ſentientis eſt adauctus &
immutatus; hic enim ſolus reproductæ impreſlioni reſ pondet,
& eam olim excitans viciſſim jam ab ea excitatur. Cum ex

modo dictis ad revocandam ſenſationem opus ſit reſtauratio-
ne motus organi ſenſorii, olim cum fſenſatione reproducta con-

juncti, hic autem neque ab objectis externis, neque a parti-

bus corporis internis reſuſcitetur, adeoque cauſſa reſtaura-

tionis in ſolo animo quæri debeat, animo inſuper attribuitur
vis, motus organi ſenſationibus reſpondentes & olim ab ob-
jectis externis & reactione animi ſentientis excitatos reſtau-
randi.

Et quis etiam Hanc vim animo attribuere dubitabit, cum

exercitatione non ſolum ejus vis ad hosce motus producen-
dos aucta ſit, ſed etiam ad hos reproducendos minor vis jam

requiratur. Qui veſtigia non in habitu ad motum, ſed in

motu ponunt, ii nonniſi vim, motum certo gradu jam ex-

citatum, continuandi & evehendi aſſumere coguntur.

I. Ordo, quo hi motus reſtaurantur, determinatur or-

dine, quo ſenſationes ipſæ ſunt reſtauratæ, ita tamen, ut

eni⸗

den

ar
eun,
di⸗

tio

o

& ordo, quo Veſtigia materialia ſunt impreſſa, conferat, hie

enim illi, quantum ejus fieri poteſt, reſpondet.

II. Partes, quibus impreffiones fortiſſime motæ reſpon-
dent, & quæ maximam habent diſpoſitionem ad motum,
quidem ex hac cauſſa recipiendum, fortiſſime moventur.
XXXIV.
Qaum primum vi F. XXI. deſcripta impreſſio, vi H.
XXII. deſcripta, motus organi ſenſorii reſpndens eſt repro-
ductus, hic motus, ſi modo ſatis ſit fortis, in Partes cum or-
gani parte mota nexas, adeoque in cerebrum nervosque &
eum his conjunctos muſculos, ut & in reliquas omnes imme-
diate vel mediate connexas partes propagatur.
Sed & animus a motu ab ipſo producto denuo affieitur,
quo facto impreſſio antea tam debilis. ut cum conſcientia jun-

gi non poſſet, tam fortis fit, ut jam cum conſeientia conjun-

gi poſſit. Et nunc demum ſenſatio olim habita perfecte re-
ſtaurata dici poteſt; nunc demum idea imaginaria adeſt.

ATTENTIO AD IMAGINATITONES RESTAURATAS.
XXXV.
Reproductis jam imaginationibus ad alias figimus atten-
tionem, ab aliis eam abſtrahimus, animi enim limites atten-

tionem ad omnes ſeſe extendentem excludunt.

—

XXXVI.
Sequimur etiam hic certam legem, & quidem eandem,

quam attentio noſtra univerſa ſequitur,
I. Si nimirum plures animo obverſantur imaginationes,
attentio ad eam potiſſimum ſeſe adplicat, 1) quæ reliquis pro-
tenfive, intenſive & extenſive major eſt h. e. inter omnes
diutiſſime animo obverſatur, fortiſſima eſt, & ex plurimis
partibus conſiſtit; 2) ad quam tractandam animus, ſingu⸗
læque facultates, tam generatim, quam inprimis hoc tem-

pore maxime diſpoſitæ ſunt; 3) & cui denique etiam corporis

præſens ſtatus, 4) ac relationes externæ maxime favent.

II. Sed attentio variis modis 2d imaginationes ſeſe ad-

plicare poteſt; mox enim unam alteramve ſigillatim, mox
plures eodem tempore conſider amus, modo plures ſimul con-
ſideratas non comparamus, modo eas inter ſe comparamus;,
priori caſu tantum major claritas & fortitudo ſingularum,
ad quas attentio ſe adplicavit, poſteriori etiam judicium de
relatione earum fertur, quo judicio ſi nondum acquieſci-
mus, porro, eo niſi, imaginationes, de quibus latum eſt
judicium, aut in ordinem redigimus, aut etiam vario
modo immutamus, cum aliis conjungimus, ab aliis ſepara-

mus, evehimus eas, vel deprimimus, vel adeo depellimus.
UI.

49
III. Attentionis directio, ſi imaginationes ſunt vel ni-
mis debiles, vel nimis fortes, extra poteſtatem noſtram ſita
eſt, cum e contrario illa, quum primum hæ hisce nævis non
laborant, ſtatim in noſtra poteſtate collocata ſit. Altque hac
in imaginationes jam Præſentes poteſtate, etiam in ſeries
earum ſequentes, adeoque futuras, ut in vim imaginationis
univerſam magnum nanciſcimur imperium; cum enim illis
& hæ certe magna ex parte determinentur, poteſtate in prio-

res nobis conceſſa, etiam in hasce acuiritur poteſtas.

XXXVII.
Propofita jam theoria, videbimus, an ea reliquis, quas P. I.
§. III. poſtulavimus, legibus ſatisfaciat. Et primo quidem de
ejus poſſibilitate non eſt, quod diſputemus, Singulæ enim,
quibus uſi ſumus, ſuppoſitiones, exiſtentia veſtigiorum mate-
rialium & immaterialium, vis animi impreſſiones „olim habitas,
motusque iis reſpondentes reſtaurandi & denique aucta re-
ſtauratæ impreſſionis vividitas ex ſenſu motus ab ipſa pro-
ducti, non ſolum nil contradiétorii involvunt, ſed & analogia

partim, partim experientia confirmantur: Immo & ſi ad to-
tum, ex partibus illis ortum, reſpicimus, illud analogia pro-

„R V batur,

batur, quod ipſe cel. TETENs I. c. P. II. p. 288. quamvis aliam

hypotheſin defendat, oſtendit.
XXXVIII.

Reſtat adhue disquirere, an hypotheſis noſtra ſuffi-
ciat omnibus phæenomenis explicandis. Sed cum longiorem
disquiſitionem diſſertationis ſpatium non capiat, ea tantum
tangemus, quæ in diſſertatione priori reliquis hypothebus
ſunt oppoſita.
Et primo quidem, quæ §. V. & VII. contra Iftema
fibrarum, in prima hypotheſi ſuppoſitum, monuimus, no-
ſtræ hypotheſi non adverſantur, quia, quæ nos aſſumimus,
veſtigia materialia longe aliter comparata ſunt. Etiam, quæ

parte I. diff. J. VIII. & IX. adverfus primam hypotheſin

propoſuimus, ex noſtra facillime explicantur; quamobrem
tantum iis, quæ G. X. &c. de natura & effectibus imagina-
tionum allata funt, immorabimur. Ex noſtra nimirum hy-
potheſi imaginatio non eſt niſi ſenſatio (ſ. generatim animi
mutatio), olim habita, reproducta, ſed quia non excitatur
objecto externo, ſed animo ipſo, adjuvante tantum ve-
ſtigio materiali reſpondente, ea non eſt tam compoſita, tam
diſtincta & fortis, quam ſenſatio, adeoque nec conjungi-
tur cum conſcientia exiſtentiæ & præſentiæ objecti repræ-

ſentati

ſenta

ſemmun

aut
ad i
nec
Lerti
in
etl.
orig
num
ins
ime
gue
ſia,
Ver.
Ve
ex
s

W

—

—

lentati, quare & eam haud foris oblatam & coactam cen-
ſemus. Quum primum vero aut ex cauſſis phyſicis, 1. e. ſta-
tu organi ſenſorii & partium corporis, dquæ in illud influunt,
aut ex caufſis Pfychologicis, h. e. ſumma ejus vi aut animi
ad illam attentione imaginatio magnam conſequitur fortitudi-
nem, etiam cum ea jungitur conſcientia exiſtentiæ & præ-
ſentiæ objecti repræſentati. Cum porro veſtigia in animo &
in corpore eorumque inter ſe relationes nonnunquam di-
verſæ ſint a ſenſationibus carumque relationibus, ex quibus
originem duxere, & deinde natura & relationes imaginatio-
num revocatarum haud parum pendeant a repræſentationi-
bus revocantibus, & ratione, qua illæ ab his revocantur,
imaginationes ſæpe maxime differunt a ſenſationibus earum-
que relationibus; ſi vero etiam imaginationes, tum, cum re-
ſtaurantur, non diverſæ ſunt 4 ſenſationibus, tamen pro di-
verſo gradu & directione attentionis in eas defixæ, pro di-
verſo eas conſiderandi modo, & pro diverſitate ejus, quod
ex hoc eas conſiderandi modo elicitur, varia ratione a no-
bis immutantur.

Haud minus ex hypotheſi noſtra apparet, imaginatio-
num reproductionem eſſe modo involuntariam, modo vo-=

G lunta-

7

luntariam, poſterius ſi, quæ S. XXXVI. monuimus, locum
habent, prius, ſi illa locum non habent.

Denique influxus imaginationum in corpus ex eo, quod

amimus ipſe non ſolum mutationes olim habitas ſed & motus

organi iis reſpondentes reſtaurat, adeoque horum ope in omne

ſyſtema corporis operatur, influxus autem corporis in imagi⸗

nationes ex eo intelligitur, quod impreſſio ab animo reſtaura-

ta ad conſcientiam non pervenire poteſt, priusquam & mo-

tus organi ei reſpondentes reſtaurati ſunt & ab animo perci-
piuntur. ””M

Atque hoc modo etiam tertixæ, „de qua dirimus, legi ſa-

tisfactum putamus.

Ab hypotheſi hucusque propoſita etiam analogiam ſtare
ſupra jam notavimus; quæ autem differentia inter modum, quo
ſenſus operantur, & inter modum, quo ex noſtra quidem ſen-
tentia imaginatio operatur, intercedit, illi non adverſatur, quia

vis animi in ſenſationes & imaginationes æque eſt diverſa.

Dienique & argumento teleologico uti poſſumus. Non
enim conſentaneum eſſet animi dignitati, in reproducendis
ima-

1⸗

imaginationibus corporis partes eſſe aut quales aut majores,
quam animi, cum e contrario intimo nexui & commercio ani-
mi & corporis repugnaret: „illum hujus adjumento plane ca-

rere.
XIL.
In hac omni theoria conſentientem habere putamus cel.
MAAS, is ipſe enim ab hac ſtat ſententia, 1) cauſſam pri-
mam reproductionis imaginationum eſſe in animo, non in
corpore; 2) reproductionem autem fieri non poſſe, niſi & in
corpore motus reſpondentes excitentur. 3) Sine dubio etiam
aſſumit cel. Vir, motus hos eorumque conſecutionem animi vi
reproduci. Attamen ille quædam adverſus hypotheſin noſtram
monet; 1) & primo quidem opponit, argumentis noſtris, etiam-
ſi concedantur omnia, evinci tamen tantum perdurationem
ullius qualiscunque motus, ſed non ſigillatim ejus, ex quo
impreſſio ſit orta, & cujus itaque reſtauratio ad eam reſtau-
randam requiratur; ſed motus perdurantes organi aut ſunt
jlidem hi, qui impreſſioni reſtaurandæ reſpondent aut non; ſi
prius, tum objectio cadit, ſi poſterius, tum jure tribuimus
animo facultatem motus, in organo jam præſentes, immu-

tandi in eos, qui certæ ſenſationi reſpondent & ad hanc re-

Raurandam reſtaurari debent; Si enim illi heec non concede-
retur, ſenſationes (ad quas reſtaurandas etiam ex ſententia
cel. MAAs reſtauratio motuum organi requiritur) nunquam poſ-
ſent reſtaurari, omnisque imaginatio tolleretur. Sed noſtra
hypotheſis plane non poſtulat, ut motus perdurantes ullos aſ-
ſumamus, vid. G. X. 2) Quod ad alteram attinet oppoſitionem,
„daſs nach unſerer Hjpotheſe Ffür jeden ſinnlichen Kindruch ein be-
Jonderes Theilchen des Gehirns vorhanden ſeyn mniiſze, e'orinn die ent-
Kandene Beiegung zuriichbleibe,“ illam modo dictis jam remotam 1
eſſe putamus. Deinde certum eſt, nullam ſenſationem ſine i
motu organi reſpondente locum habere; eodem modo reſtaura-

1 Lrir

tam ſenſationem ſ. imaginationem ſine motu reſpondente lo-
cum non habere exiſtimamus. Si autem non repugnat, omnes
ſenſationes cum certo motu organi junctas eſſe, cur repugnet,
ſenſationes has reſtauratas cum motu (reſtaurato) conjunctas
eſſe. Plura vero determinare non auſim. 3) Denique iis,
quæ cel. Autor de lege aſſociationis ejusque fundamento con-
tra nos adnotavit, hac hypotheſeos noſtræ expoſitione ſatis-
factum effe ſperamus.

Corri-

Corrigenda.

Er parte I. P. 7. I. 10. leg. dißfcultates pro diffſicultatis.
P. 32. IJ. 5. poſt corpore add. ſolo.
In parte II. P. 4. I. 3. poſt propagatur add. vel etiam imme-
diate in hoc motus extitatur.
P. 7. I. I3. & aliis locis poſt ſenſationes add. tr. ſ. /.
P. 22. del. videmus — ſubſecuti.
P. 51I. pon. poſt vero: imaginatio, & I. 5. del. imag.

—
⸗ 2 . 6 . * —
.D . — — * mmm m 3
4
2
. * *
.= .
. 4
4
. . „ .
2 .
* . 5
3 —
.
. . 4
„RN 5 è
8
2 2 * . * ⸗
„
4 .
.
— .
–
.

—

ðð
èù
ð

—

4
4
4
4
4
4
.
.

“ä

DISSERTATIONIS PSYCHOLOGICXE

CAUSSA REPRODUCTIONIS

IDEARCUM.

P ES POSTERIOR,

QVAM
DEO IUVVANTE,

P R AESIDE

JACOBO FRIDERICO ABEI

PHILOS. MAG. EjUSOUE ET ELOO. PROF. P. O.
h. t. PHILOS. FACULT. DECANO,

RO OBTINENDIS MAGISTERII PHILOSOPHICI
1Ro HONORIBVS

Diebus Sept. MDCC XCV.

PUBLICE DEFENDENT

AUGUSTUS FRIDER. HUSUADEL, Maurenſi oPPIDANUS

IOANNES MATTH. FRIDER. BREUNING, Aldingenſis.

BENIA MIN FRIDERICUS DOBELBAUER, Stuttgardienſi
EKNLNA. ANDREASFRID. HOCHSTETTER, ettenſir.

THEOPHILUS ULRICUS LUTZ, Goeppingenſis.
CAROL. LUDOV. FRIDER. HELFFERICH, Steinheimenſi
CHRIST. EBERHARD. ENSLIN, Zaiſenhawſanus e Palatinatu.

SERENISSIMI STIPENDIARII ET MAGISTERII PHILOSOPHICI CANDIDATI.

aA

——

TUBINGAE ITTTERIS SIGMUNDIANIS.

8

6
ℳ₰ꝝ Copyright 4/71999 VxVMaster GmbH WwwWw.yXVWaster. com

3 5

1

VierfarbSelector Standard* -Euroskala Offset