KaI600-813_15 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Avctoritate Rectoris Academiae Magnificentissimi Serenissimi Ac Potentissimi Principis Et Domini Domini Friderici II Hassiarvm Landgravii Regn. reliq. Ad Ornandam Panegyrin Qva Vir Svmme Reverendvs Et Celeberrimvs Samvel Endemann Doctor Et Professor Theologiae Primarivs Consiliar. Consist. Et Ecclesiarvm Reform. Hass. Svper. Inspector Die 1 Mensis Ivniii A. R. S. MDCCLXXXII Hora XI In Avditorio Maiori Ad Lanvm Dictvrvs De Libertate Cogitandi Nostrae Aetatis Ivstisqve Eivsdem Limitibvs Mvnvs Svvm Rite Avspicabitvr Hofmann, Johann Andreas r / TT E s VET TU NTET B us s s ET O xf m E - s ze x VE RE z Es p 2 — ERN — x A s d — E "d z " N d . ) e.v. s oESdE g * aov . Wes AR RE i " F | ; 44 | ; l . p / " P | [ ? . SUES t A * P j Lj H Rof g - . — 7 » 4 p a d $ —— Digitalisat l "vorhanden à TT cÉM s u NG wf b Q x i Dpi. V. AVCTORLBRTATE i 225 CL CTORIS ACADEMIAE MAGNIFICENTISSIMI SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS ET DOMINIE DOMINI FRIDERICI II RELIQ. HASSI(ARVM LANDGRAVII REGN. (5) jo AD ORNANDAM PANEGYRBIN QVA VIR SVMME REVERENDVS ET CELEBERRIMYS SAMVEL O ENDEMANN DOCTOR ET PROFESSOR THEOLOGIAE PRIMARIVS .CONSILIAR, CONSIST. ET ECCLESIARVM REFORM, HASS. SVPER. INSPECTOR Z-DIE I MENSIS IVNII A. R, $, CIOIOCCLXXXII HORA XI IN AVDITORIO MAIORI AD LANVM DICTVRVS DE LIBERTATE COGITANDI NOSTRAE AETATIS IVSTISQVE EIVSDEM LIMITIBVS MVNVS SVVM RITE AVSPICABITVR PERILLVSTREM ET MAGNIFICVM. CANCELLA.RIVM RELIQVOS VTRIVSOVE REIPVBLICAE PROCERES SVO SINGVLOS TITVLO CONDECORANDOS GENEROSOS ATOVE NOBILISSIMOS CIVES LITERATOS ET LIBERALIVM ARTIVM QVOSCVNQVE FAVTORES PRAEMISSO PROLOQVIO DE IVRE ELIGENDI EPISCOPOS ABBATESQVE AB IMPERATORIBVS GERMANIAE ECCLESIIS AC MONASTERIIS ANTE TRANSACTIO- NEM ILLAM QVAE VVLGO NOMINE CGNCORDATORVM NATIONIS GERMANICAE INSIGNIRI SOLET CONCE$SO ET L SET, : RE o MRGE KURR DECENTER INVITAT IOANNES ANDREAS HOFMANN DOCT. ET PROF, IVR. P. O. FAC, IVRID. ASSES, ET H, T ACADEMIAE PRORECTOR. IMARBVRGI CATT, TYPIS IOANNIS BAYRHOEFEERI, Vs W EN A j P'N D72 C7 3 x ff z u n A | d) V T TES XQ ii d d OR T u Ü llllll::;üml m M tb E m A ^. £J s 277 VE E s ecci cN km.m V Hbipgmnptuu r E à k N ANRSODTETEIIGIT N La t'K Q 165 z l) $UA E z /J'/ i e 25 ( — W » gan) d- J A CX N 22 ) 7 N Z ka A — h Quum praefationis loco ad commentationem de ure eligendi epifcopos, abbatesque in Germania ab imperato- ribus ecclefíüiss , ac sonafleriis ante. transa&tionem. illam, quae rulgo momine concordatorum mationis germanicae infigniri folet, concefo quaedam in medium prolaturus fum, hoc argumentum eam ob caufam elegi, vt errorem eorum oflendere queam , qui autumant: ius praefules eligendi demum per concordata nationis germanicae ad omnes eccle- fias, et monafteria translatum fuiffe. Sed contrarium ex fequentibus patebit. In Germania chriftiana epifcopos conftitui, et multis inter omnes conftat. abhinc faeculis conflitutos fuiffe , Verum enim vero res etiam clara eft, atque ex rebus Ger- maniae geftis patet, non vno eodemque modo epifcopos omni aeuo ele&os fuiffe. Etenim alia ratio antiquiffimis bus circa illorum cooptationem temporiþus , alia recentiori A — D. obti- € TF obtit s f populus cum clero illös elegit &)5 fed fequentibus temporibus reges, atque imperatores Chrifti 133 ii4 en profitentes facultatem pontifices, atque epifcopos Germaniae conflituendi, aut a clero et populo antiquo ritu declaratos confirmandi fibi vindicarunt, animaduertentes : ua Í Igq multum intereffe, quibusnam tanta poteftas piorum fub Chrifto per praedicationem verbi diuini conuocatorum com- mendaretur, Summi enim cuiuslibet imperii re&e ben eque conftituti ea effe cenfetur indoles, vt non folum circa pro- fana, verum etiam praeciptte circa facra verfetur. Non tantum di&amen rationis et prudentia ciuilis, fed etiam codices legum praecipiunt: vt illa cura imperanti circa facra poft introdu&am religionem chriftianam fanda, illibataque conferuetur. Dependerunt igitur olim et pontifices et epif- copi a regia et caefarea voluntate, haec, dico, illos confti- tuit, cosque folemnibus ritibus , caerimomniisque in officium * introduxit, per annulum et baculum 5 4 in fienum con- iuncionis cum ec vic cle Jkcd ^f2 e€, eos fia et curae animarum fufce] inueftiuit, adeo, vt nulla pontificibus effent iura absque caefarum priücipumque affenfu, et voluntate; quin etiam um- &) HrRM. CoNniNo de con- b) Dirr. HrRgM. KeMwzE- flitutione epifctoporum Germa- RICH de inueflitura per bacu- niae, Helwfl. 1647 ,. Dav. Ge. Q lum et annulum et iure patro- M TRVBEN in nebenflunden, p. I, natus regio, Jenae 1750, Orr. abh. ! , $2 feq. p.2 feq. anonymi Cunisr. de Lonrxscniorp de majeffetifches recht in rcli- inueft. epifcop. per ann. et bac. sions- und kirchen-fachen &c, Tüb. 1750, Hxwvn. Mrrsoui: Francof. ad m. 1782 , 8, p. 164- 168 , Io. Ntic. ab HoxNTHEIM d. de iure inueft. epifcop. impe- ratoribus rom. a pontificibus in hift. treuir. diplom. tom, I 7 per vim et tyrannidem ademto, adieda Ang. Fnirscurr tr de p,4ä3 ífeq. p. 517 feq. jure primar. precum. C 4 1) tvv( imperatores tJl i iure optimo hos ipíos renunciandi ,. officiis ex iuftis caufis probatis priuandi gauifi fint. Conflde- remus modo.Ioannem XII , Benedi&dum V Bonifacium VII, loannem XIIi, et XVII, Silueftrum II , Benedictum VII aliosque ponuf:ccs romanos, quos unpemtore; et reges: pon- tificatu mouerunt, Pontifices vero epifcopis officia fequente tempore, absque 1-nperat0an affenfu , et iuftis caufis pro- batis, I]"Uïlq iatm 210200'31'8 potuerunt. Et hic mos vfitatus fmt, hocque modo conferuatum fuit illud ius caefareum fartum, te&umque in Germania vsque ad tempora Hen- ricl LI imperatoris , quibus Gregorius V1I, pontifex , cutm proie&ae audaciae , 3tque effrenatae cupldltat S qui, er varias artes pontificalem fibi comparauiffet dwmtakem 111 id in d Hchtanonem vocauit, et quidem [peue qmdam fim niae. adfimulata , cuius reum. accufauit. nnpcmtorem cum dienitates ecc cf'mf"mas vendidiffet eodem tempore , quo- Henricus ille cum Saxonibus , aliüsque contenderet , et eheu conditionem huius tempons ! papae cogmtxom fefe fubmitteret, Haec igitur mala Gri egorius Vïi ynmï— fex, fuam putauit occafiont em, quae n?'n: an biti O*]l calcar lat /»35 ac f:'d runt, vt fub fimu iaii (W* fim Ornda icum erimen ex chri- i libertate fn ( tianorum V)c*u profliganti A(nLl ue fidtam praue ec- cle *'m Vi WJHU ius tJ! pont 111! xix- ii g in um feiiquos ec- (63 efiaí iivLuUvs Í-rPoqs 1 gromæ confti endiin nperatori plane detrahere fibi 11 juri '«äi'ä.?'O'ïl ;h.l! ie nequiter arro ga s atque oDiequio ciuili eos, ! cultui U.IL; ) pracef ffei n Ht PU iter fubducere 1 T demumque feipfum LCl (x B5 ; iS at L,ï t rum inique .tanquam 71 v ;*:4 i )*"U ViC arium Chrifti, efficei Pa arrogare conatus fuerit. Hem iregorie VII! tune fin Ts DCL"I' tri apoftoli fuccef- rem? Petrusvero profeto alia d , nimirum 1 epifl. cap. 2, 13 et 14, Paulus,ce ceterique apoft äï qaoq Ug concionati funt, Hoc, W Es Hoc, aio, fuir illud tempus miferum et trifte, quo Grego- rius VlI, ille pontifex , füb quo, tefte annalifia Saxone , vniuerfía ecclefia Chrifti nome profitens, 1nauditis diffenfio- p : num erroribus periclitari c J j " it, conditionem legit, ipfi fibi et facerdotii commodis contulere ftuduit, ac libertatem eligendi epifcopos, abbatesque fibi dait atf ribuit. Verum eniin vero armis, fcriptisque illa controuerfia fub Henrico illI et V, imperatoribus , agitata fuit , Y et muitum abfuit, vt Henricus ! IH inter tot certamina pontifici aliquid indul- fiffet; quin etiam, quamuis Pafchalis II eiusdem filium Henricum V in patrem nefarie concitaffet, illo imperio et vita priuato facilius fe extrema eius rei perfe&urum effe, fibi perfuafiffet, quae ab antecefforibus inchoata fuerant ; grauirer tamen illud accepit Henricus, perfpiciens: qfaluum effe non pofle imperium, fi pontifex inuafor n anciíceretur, quod afiedaret, ideoque aduerfus eum iure meritoque con- tendit: inueftituram epifcoporum ad imperatores ab anti- quis temporibus attinuiffe. Quamobrem Adelgotum archi- praefulem magdeburgenfem conftituit , Godofredo , Fulden- fium abbati , munus ademit, et Wolfhelmo illud deman- dauit. En vides iura imperatoris! Nihilofecius Pafchalis II fententiam de libera praefulum fele&ione ac de coercenda Jaicorum in ecclefiafticas dignitates praéfumtione fecundum antecefforum decreta promulgauit, nec nifi extorta illa cae- farea poteflate conquieuit Calixtus II, pontifex, captato tempore, quo romano-germanicum imperium eius nefando auxilio turbulentum et turbidiffinum, nec non Henricus V imperator partim feditionibus, partim interdidione atque exfecratione ceo ada&dus erat, vt patris exemplo regnum a fe defe&um metueret. Conuocauit igitur imperator anno ciocxxir Wormatiam iuxta conuentum principum, inuefti- tu- ( & ) turam epifcoporum per annulum et baculum legato ponti- ficis fe inuitiffimo ceffit, atque cum illo conuenit, ne ele&us antea confecraretur et benediceretur, quam ab imperatoris manu iura regia per fceptrum fufcepiffet, atque imperator a&tui ele&ionis intereffet , cuius exiguae reliquiae adhuc fuperfunt c). Ex hoc tempore pontiíices in epifcopos maio- rem fibi fumferunt poteftatem. Interim hoc fa&io Henri- cus V ab anathematis vinculo abfolutus, eique fimul reli- &um fuit, vt fi forfan in ele&ione partes fiant, regii arbi- trii fit, epifcopum ex primatum confilio conftituere. Hoc igitur fuit illud tempus fatale, quo caefarea maieftas ma- ere alterum gnam iaQuram fecit, et vti vulgo dicitur, ne verV brachium perdidit. Omnia enim in peius r re cocpcrunt, ademtum populo ius fuffragii in ele&ionibus epifcoporum, libertas ecclefiarum oppreffa fuit; canonici praeter indul- gentiam regiam ele&iones praefulum fibi vindicarunt ; anfa pontificibus eft fuppeditata, iura ecclefiarum magis magis- que inuadendi, atque imperatoribus poteftatem circa ele- &ionem epifcoporum fenfim eripiendi. Interea negandum eft: €) Io. Gviz. HorvaxwN . ad iuribus epifcopi cathol. in Ger- concordatum Henrici V et Ca- manía, len. 1740, Can. Gvir. lifti IIT, de inueftituris epifco- W/iPPERMANN de fundam. et porurm et abbatum,Vitenb.1739, indole iuris exclus. maxime $ feq. Esron de iure exclufi- eius quo caefar auguftus hodie- uae etc. lenae 1740, f. com- num vti poteft. quando capitula mentatio de repulía, feu pote- germanica in eligendo praefule ftate augufti repellendi candida- funt occupata, Rintel. 1767 , $3 tum a pontificia dignitate, quod feq. p. 4 feq. KEMMERIcu de exclufinam vocant, vol.I , p.I, iure auguft. imperat. circa con- comment. et opufc. Lemgou. fütunendum ecclefiae rom. ca- 1768, 4, num. lHII, p. r;4 feq. put, lenae 1724 , p, 15 feq. IpgM et CaR. Ap. Bnavw de ^ « . P "3 H w Yt 1 *'"t impe ores hoe, a VUL E v :quente tempore 1ura fua circa g í i eci Ài f1 g pifcoporum conftitutionem penitus ab Nam Henri- cus V ipfe eodem anno poít comitia wormatienfia Bam- x 7 Y bergae in conuentu publico dalricum abbatem fuldenífem inueftiuit , telle anmnalifla 3 CY 20 ad annum CIOCXXII. Poftea Vdalricus ille ad. p ontificem p 1* & ofeGus eft, atqtie a Califto II confirmationem impetrauit d). Priusquam autem hoc a TO Q |mentii AIAICIILUL LE m L,b.i i fub imperatoribus fequentibus profequor, antea oftenfurus fum: plures iam fuifle .ecclefias, quae ante illa concordata nationis germa- nicae ius renunciandi praefules fuos partim indulgentia vt plurimum imperatorum, partim quoque venia pontificum obtinuerunt , atque exercuerunt. Juandoque canonici uidem fibi ius arrogarunt, et propria auétoritate absque xXZ O imperaterum licentia antiflites cligere LA uerünts at Vero exempla non defunt: quin eiusmodi ele&i ab imperatori- bus officio moti, aut in illorum locum alii fuffe&i fint. Loquantur modo annales magdebürgici, dicantque aliarum ecclefiarum res gefítae. Vnum tantum exemplum iam in medium praferam. Gifelero magdeburgenfi, archipraefule defun&do, canonici, iure vt putabant ecclefiae , ex fuis in quendam Woldradum repugnantem, et vti potuit, recla- mantem , fententiam Mhonorificam dixere. .Henricus II imperator vero fui iuris ratus ecclefiis profpicere, abfoluit inuitum , et repofuit Dagonem cancellarium fuum. Alia exempla praetermitto , atque ad eas ecclefias, et monaflteria accedo, quibus illud ius cooptandi praefules fub Francis, ac fequentibus temporibus fingulari modo indultum eft. À Pipino aufpicaturus fum. $. [ dj CnunmisroPH. BRowkzn in lo. FRrD. ScuawwaT in hifl. antiquit, fuld. lib. IIII, p.297, fuld, p. 162. S I De regibus et imperatoribus franc. hoc argumentum ajeritur. Pipinus, defun&o Willibrodo , fratribus Amonafïerii epteraacenfis anno pccvr poteftatem feligendi abbatem dedit, Idem fuffragiis monachorum fueftrenfium libertatem eligen- 21 Í di abbatem nccxmur conceffit. 4 Hj olenfe monafterium anno DccLtrII ab eodem faculratem abbatem creandi obtinuit. Ecclefiae l. Maximini 'Treuirorum Carolus M. priuile- gium praefulem defignandi anno pccr xxvirirr conceffit, uod non folum Otto M. anno ncecexxxxin, verum etium Henricus !iIl confirmarunt. Regienfis ecclcfia. libera fuf- fragie a Carolo M. anno nccrxxxi impetratut. ldem Ca- rolus M. Jaurisheimenfi monafterio eundem delectum anno nccc adícripfit. Il/ormatienfi ecclefiae anno nccexiii Lu- deuicus pius, imperator, poteftatem eligendi epifcopum detulit. idem zuronenfem ít. Martini ecclefiam eiusdem praerogatinae anno ncccxxxi participem reddidit. Praete- ; rea ille campidunenfi. monafterio libertatem fuo- fuffragio munus abbatis alicui deferendi anno nccexxxvirmi imper- tiuit. Chlotarius /l. Grregorii monaíterio anno nDcccLvr veniam ampliffimos viros ad archimandritae munus pro- Confirmauit deinde illud ius claufltro di&o dendi .dedit. Zuenteboldus rex anno Dncccxcvr. Laudunenfis ecclefia anno DcccLXxvI fele&tione vfía eít, atque epiícopos fuos renunciauit. Gandersheimenfe coenobium liberis fuffragiis primariam facerdotem defignandi a. Ludouico iuniori anno Carolus craffus ius decernendi DCCCLXXVII impetrauit. antiftitem cum clericis paderborneníibus anno nccc.xxxv communicauit. Cabilonenfis eccleflaa ex eiusdem Caroli crafi indulgentia anno ncccLxxxvi facultatem epiícopos B fuos ( to ) fuos deligendi na&a eft. Idem herifienfi monafterio cum confenfu epifcopi paderbornenfis abbatiffam denominandi arbitrium anno DCCCLXXXVII permifit. Ad abbatiam pru- mien[em Arnulphus rex anno pcccxci beneficium coo ptandi praepofitum detulit. Idem ehrengenfe confortium mona- chorum anno Dcccxcir eadem gratia affecit , quam poftca f Ütto m. imperator anno Dcccorxi confirmauit. Lauriffei :.I'/. [* anno clauftrum idem ius renouatum ab illo Arnulpho pcccxcvirrr obtinuit, Ludouicus (infans) rex frifiugenji ecclefiae priuilegium antecefforum fuorum anno Dceccvti corroborauit, vt videli ea WeSo t eius epifcopatus plebs et familia habeat poteflatem : aliquem ad epifcopatus procuratio ÀiV nae in lis- inter fe cligendi. Carolus fimplex zreuireufi ecclefiae ei Vil modi priuilegium anno nccccxvir dedit. Haec fufficiant de imperatoribus , regibusque profapiae carolingicac. S 11 De regibus et caefaribus romano-germanicis hoc probatur. Extin&a autem illa flirpe regia carolingica, Teutones reges ex fua gente crearunt, fimulque omnia in cos con- tulerunt , quae ad falutem ciuitatis fpe&arent, perfuofum fibi habentes, pacem et tranquillitatem publicam neu in profanis, neu in facris obt ineri poffe, nifi conftante qua- dam confociatione animorum, viriumque omnium in re- publicea vitam d aqra EM ntium; fed illa congregatio firma atque integra effe nequit, nifi omnes ac finguli communi cuidam imperio ita obnoxii fint, vt flatutis poenis, ac praemiis tum boni, tum mali in officio contineantur, et ciuitas ab jinternis acque ac externis turbis tranquilla conferuetur. Omn:a ( ir ) Omnia autem infima fummis paria fieri, et miíceri queunt 1 non folum diflidiis ciuilibus, verum etiam adhuc magis ecclefiafficis et quae ad religionem fpedant. Vera autem l ciuitatis felicitas et quies tanquam praecipuus finis aliter zetineri nequit, nif Dei amans fit, atque a. Deo amata, Nam impietas fons eft omnium malorum et flagitiorum, » quibus respublica mode labefa&atur, modo funditus tolli- tur. Ex his igitur facile colligi poteft: quantum principis Ü interfit, vt certus, ordinatus, et bene conftitutus diuini numinis fit cultus. Non minus exinde patet, quanto ftudio cuilibet imperanti 1us circa faera, praecipue externa, im- l periumque attribuendum fit, ne quid detrimenti, maliue et diuino cultui, et heminum focietati contrarium | illa facrorum fpecie in ciuitatem irrepat, atque inducatur. Etfi dicendum, quod res eft, maximis, fi non omnibus, turbis in Germania peruerfi pontifices, aliique facrorum antiflites, aut miniftri praeteritis temporibus anfam prae- buere. Etenim hiftoriae hoc loquuntur, exemplisque re- fertae funt. Profpiciendum igitur eft principi, ne turbu- lenti, ambitiofi, mali, auari, aut nimium fuperftitiofi, aut genio fuo nimis indulgentes homines ad officia facra adhibeantur. Vnde iterum clariffime liquet, quam accu- l.. J rate ac folicite 1us circa facra cuilibet principi imperium in republica exercenti, vindicandum fit. Quod bene coenitum atque perfpedum habuerunt maiores noflri , et - ius facrorum , poteftatem eligendi , confirmandi, quin p etiam reprobandi ineptos, malosque facrarum caerimonia- ruim antiftites fuis regibus tanquam praecipuam maieftatis, fiue füpremae poteftatis partem , (quae ab illa citra laefio- M nem , et corruptionem imperii et ciuitatis neque auelli, Q . nec absque quadam abfoni nota nfeparari poteit, ) in t pe- i ( i& ) publiea adferipferunt , nihilque reipublicae, atque eccle- fiae vtilius habuerunt, quam vt au&toritate regum antiflites praeficiantur probi, et religiofi. Et hac poteftate reges atque imperatores romano-germanici, poít francicorum caefarum , regumque interitum , in pontifices atque alios praefules ecclefiarum ex duplici ratione vfi funt, nimirum partum ex translatione pontificum, populique romani, partim iure regio, et caefareo , adeo, vt ipfi pontifices, ii quem epifcopum vellent, illud precibus impetrare ob- 3 ftridi fuere; quin etiam in prouinciis, quas pontifices prin- cipum dono nadi f unt, imperatores epifcopos conflitue- runt, quemadmodum .ex Gregoriü V LÍ[ epiffolis patet. Exemplo fit Leo VilHI, papa, Leucorum antea epifcopus. Is eniin, cum fuum primicerium Odonem fuccefforem in Leucorum fede elegiffet, ad imperatorem hac de re fcripfit, et ad eum fibi furrogandum, proprium ad caefaream maie- ftatem legatum direxit, tefte WrBzRTO. Étenim quando absque imperatorum fuffragio epifcopus eledtus fuit, im- peratores eum facile reiecerunt, aliumque in illius locum fuffecerunt. Lueulentum huius rei exemplum fuppeditat AnDaAMvs Premenfis, atque ex eo ArBERTVS fladenfis e), vbi Ledradus bremenfis chori praepofitus a clero et populo furrogatus, a rege praeteritus, atque Vnno capellanus ab eo defignatus fuit. Otto m. imperator edixit: vt falua femper maneat in hisce negotiis caefarea auctoritas f). Keges €is lib. e) ApAMvs BREMEN $i5 3 ib. 1739 ,cap. , $ 1 feq. p. g feq. I; hift. eccles., Io. Per. ne Lv. cap. HHII, p. rj feq. Bvsgcnh., DEWIG in Germania principe (30'1"'FH. STRVVIVS in corp. iur. fub Conrado I, orient. F'ranco- publ (1738), cap. XVIIII, rum rege, Hal. Magdeb. 1710, EU p. 658 feq. cap. V, $33 P. $75 (€) , et de f) Gorpasr tom. III con- praecipuo principis euangel. füit. imp. ( 3 ) Reges igitur Germanorum Chrifti nomen profitentes eandem poteíffatem circa ele&iones pontificum atque epi- coporum vfurparunt, ac Francorum imperatores, reges- que, vsque ad Henricum HHIi, quem Gregorius VII, vti fupra dittum eft, ac fucceffores ob eam caufam nefando modo exagitare enixi funt; non tamen illius fucceffores fuis iuribus ad eos in ele&ionibus attinentibus penitus ab- ftinuerunt ; fed falua, integraque illa feruare elaborarunt. Concefferunt quoque variis ecclefiis et monafteriis faculta- tem: praefules cooptandi, quae breuibus tantum. relaturus 113 f iile $ II Exempla exhibentur. Initium cum ConradolI, rege Germanorum , facere liceat. Hic monafterio morbacenfi 1us prodendi abbatem anno nceccexii confirmatum dedit 2); quod deinde Otto IIl imperator anno DCCCCLXXXVIII repetiit nec minus Conra- dus I canonicis Aersfeldenfibus anno nccecxrir ius illud roborauit: quamuis alii diffentiant;; qui tamen errore du&i ex Ottone duce, imperatorem Ottonem [ finxerunt; Otto I tamen illud confirmauit. Henricus auceps dictus, rex Ger- manorum, Aheruordienfibus anno ncccexxx v facultatem: abbatiffam deügnandi confirmatam dedit. Herbipolenfis ecclefia. ius deligendi epifcopum probatum Ottoni 1 impe- ratori de anno Dccecxxxxi debet. Idem imperator flabu- lenfibus licentiam denominandi praefülem anno nccecLxvr indulfüt, quam Lotharius IlÍ anno croexxxi ratam habuit. Eo- g) Nic. Hrzgg. GvupuING p.57feq. nE Lvpnrwia ]. m. de ttatu reip. germ. fub Con- et de Henrico auc. hift. ancip. rado | Franciae orient. rege, ibid. 1713, cap. XII, $3,4; Hal. Magd. 1705, et1730, $9; "r ( 14 ) Eodem t q H odo Otto I imperator in g;"«ratiam Agelulfi, abbatis hersfelden/is, huic monafterio in pago Haffiae fito exemtio- nem ab omni poteftate epifcopali, et ius abbatem fuffragiis fuis conftituendi anno. Dcccctxvrri conceffit, hocque ius confirimauit ). Aequale priuilegium ecclefia hamburgen- ft Jis ab Ottone II imperatore anno ncccerxxi11: adepta e i6 g quod non íolum Fridericus I anno ciocrtvrir, verum etiam Fridericus II anno cioccexxiri inflaurarunt. Con- fortium monachorum ft. Cornelii ad Indam felectionem liberam immunitati Ottonis Il ab anno pecccerxximri debet, Ad eundem imperatorem magdeburgen/is et hilde- fienfis ecclefia fuam libertatem refert, quam poftea Henri- cus II, imperator, hildefienfibus confirmauit. Idem impe- rator canonicis coenobii quedlinburgenfis in füburbio fiti, veniam: abbatem eligendi, indulfit 7). Gernrodenfis ab- batia licentiam : abbatiffam creandi ab O:tone II Í anno DCCCCLXXXXVIIII confecuta eft. Henricus Il Aalberfla- dienfis ecclefiae clericis poteftatem dedit anno croz1, epif- copum fecundum canonicos, atque ecclefiafticos ritus no- fni- h) Vid. QBerfud cinet genauen Zeiten etc, , 1783.-j $5 D. 102 uno umftánblicben SSefthreibung Otto I imp. hersfeldenfi abba- Der becbfürfll. befifcben SXeft tiae omnino exemtionem ab Denjz unbD JDaubtftaot. Caffil ze. omni poteftate epiícopali im- 1767,8,in adi. num. L, p.1,2, pertiuit , tefle viro ill. Fntp, vbi illud documentum Conra- CuRrisToPH. ScenwiN& in lectu do L, regi Germanorum, ex digniffimis mornimentis haff autographo . arch. aul. caffell. p. H, p. 659 — 662, Haas c. l. tribuitur; add.vir celeb.Canor., P. 107. FRaAxc. Lvg. Haas in egregio i) Io. Fnip. PrkrrINGER in libro, cui titulus eft: Ver(uch Vitriario ill. tom. I, p. 1394; einer heflifchen Kirchenge- P. 1395 , tom. II, p. 164, 1 et p. 49o. 55 p fchichte der alten und mitleren I3 minandi ; qua i & demum Adolphus, imperator, repetiit. Idem imperator Henricus 11 Liebizoni, archiepiícopo bre- menfi, lbertatem monaflteriorum , et fele&ionem epifcopi anno CIOIII donauit, Idem Henricus II imperator mona- fterio oberkaufungen/i abbatiffam Vdam praefecit, et con- ftituit fimul: vt illa in pofterum a monialibus eligeretur &). Monafterium einfidelenfe licentiam : abbatem conftituendi, ab Henrico 1111 imp. anno c1orxxr11 affecutum eft,. Idem caefar eandem facultatem ecclefiae minden/íi, faluo tamen imperatoris confenfu, dedit. Conradus 111 imp, ecclefiae iraiedesfj anno croexxxxv permifit, vt, cum epifcopa- tum praedictum vacare contigerit, iidem praepofiti, decani et capitula maioris et fan&i faluatoris alium . epifcopum legendi plenam poteftatem habeant; quod etiam Eugenius li, pontfex, repetiit. — Ex his, aliisque plurimis exem- plis igitur liquet: imperatores multis ecclefiis, atque coe- nobiis facultatem praefules ante concordata nationis germa- nicae defignandi indulfiffe; nec minus inde patet : quantum iuris circa electionem epifcoporum asd imperatores attinue- rit. Vindicarunt illud eaefares fibi absque medio, et fine aflenfu pontificum. Sunt quidem exempla in promtu, quae prac fe ferunt: illam facultatem renunciandi praefu- les pontifices ecclefiis et monafleriis concedere fibi arrogaffe, vti annales quedlinburgenfes, hirsaugienfes, vndenftorfien- fes, murenfes, aliique docent; fed his fa&is ius caefareum circa cooptationem epifcoporum abrogatum non eff; im- peratores potius illud teruare fedulam operam adhibuerunt; quin etiam ordinibus imperii illud concefferunt, vri Ar- nulphe, duci Bauariae, ab Henrico aucupe eadem poteftas " data perhibetur, neque de! un t alia huius generis exempla. Nam h) Kvcn ENBECKER in anal haff p.IIT, p. 125 feq.— Haas L. st p. 263 feq. EY 16 ( y Nam Henricus Leo, Saxoniae et Bauariae dux , anno eroerx a Friderico 1 imp. folemni dip omate ius inueftiendi epif- copos Slauiae, aldenburgicum, megapolitanum, et razebur- gicum na&us eft 7), atque impediuit ex iure circa facra, quo minus epifcopi.eo inconfulto fedes epifcopales per olauiam reftaurent z ). $ ITIT Principes ordinesque imperii romano-germanici olim quoque praejules ecclefiafticos conltituendi cauonicis Juis veniam. dederunt. Prodeat, praeter alios , Otto, marchio mifnenfis etc., qui monafterium Cellam veterem , ditionis ac. dioecefeos mifnenfis, anno ci»crxii fundauit, fibi, et pofferis ius vogteiae in illud refernauit ; attamen monachis facultatem indulfit: abbatem fibi ex fuo medio eligendi z$). " Deinde, comites hohenloici canonicis oehringenfibus faeculo x3 veniam dederunt: non folum aduocatum, verum etiam praepofitum cooptandi o ^. Nec defunt exempla huius argumenti in terris Thuringiae et haffiacis. Nam Her- mannus, landgrauius Thuringiae et palatinus Saxoniae , ilta- monafterio"blurgbreitg;ngenü anno ci2cxcr: dedit facc tem ]) PrerriNGER l.d. tom.II, o) Vid.,Cunzsr. EnN. Hax- p. 159 — 161, p. 485 feq. SELMANN im diplomatifchen ") Mapzn in antiquit. brun- beweife: dafs dem haufe Ho- fuic. p. r21, nE Lvpgwic in henlohe die Landesholkeit-— — reliq. míct. tom. VI, p. 251 feq. Íchon vor dem eroffen inter- n) Cnnrsr. ScurEGzL in tr. regno zugeftanden etc. ; P. 1, de cella veteri, p. I4, et adi. Norimb. 1751 fol. p. 253, 254, num. V, VI. $ 193, $ I94. 1 ( 17 ) tem liberam eligendi inter fuos abbatem p^. Henricus, landgrauius Haffiae ete, , cum filio fuo Ottone, ecclefiam collegiatam ft. Martini Caffellis fundando, eiusdem capi- tulo poteflatem decanum feligendi tribuit q'. Aliorum abbatum, praepofitorum , decanorum, atque abbatiffarum in Haflia conftirutorum. mentionem fecerunt viri ampliffi- mi 7;5 attamen non inficiari poffum : archipraefules mo- guntinos capitulis Haffiae copiam : abbates, praepofitosque nominandi quandoque indulfiffe, v. g. Adelbertus, archie- pifcopus moguntinus, monafterio breitenauienfi abbatem dignum ordinandi conceffit s). Praeterea landgrauii Haf- fiae etc. omnino ius reformandi er maieftaticum, quod vo- cant, in res ac perfonas ecclefiafticas, itemque epifcopale, vt dicebant, ab antiquis temporibus exercuerunt £. Hoc argumentum in publico proponendi mihi anfam praebuit VIR SVMME REVERENDVS DOMINVS 1 SAMVEL ENDEMANN DOCTOR ET PROFESSOR THEGLOGIAE , REL, qui non ita pridem, clementifime iubente SERENTS- SIMO AC POTENTISSIMO PRINCIPE DOMINO FRIDERICO II, patre patriae in- dul- [ ! $) Io. Puiz. KvcHENBECKER £) ScHMINK m. l. p. IIII, in analectis haff. p. XII, p. 325 p.6;4, Haas d. l. p. 23r. feq. , num. VI, num. VII. q) IoEM in colled. V, num. £) Vid. viri immortalis me- 1, p.IÍíeq. p.28 feq. Haas c.1. moriae et gloriae Io. Gr. Esro- &IS origines iur, publ. haff. lib, ) p.4tr. T ) KVCHENBECKER ; SCHMINE; III, Cap. XXXVIIII, $ cxxxv feq. Haas; aliique, ( Y 2»$. 5 dulgentiffimo , ex gymnafio illuftri hanoico , in noflram mufíarum fedem ad profefüonem theolooxae pumamm accipiendam vocatus, Quum igitur hic nouum docend Inunus Or mone 1*131'Gmah die I mmnb quam vocant, lunii, aufpicari üpud fe conf*ïtmt cam V( inori et con- fue ïudmï fatisfaciam , nunc mei efï vna cum vitae cur- T ILULO indicendi. In hoc delineando ipfa verba eiusdem Lcauemem in modum proferam : Ego SaMvEer ENpEMANN natus fum die 18 Martii 17 in pago Carlrdorff haud procul a Caffellis —patre Ion. Cox n aAno ENDEMANN tunc temporis paftrore ibidem et Schoenebergae (quorum pagorum incolae religionis caufa ex Gallia profugi, ibi fixam inuenerunt fedem) matre ANNA CATHARINA WaiNx TERBERG, mercatoris Carlshauienfis filia. Mater anno 1748 , Pater vero anno 1775 diem fuum obiit Ab ineunte aetate fola parentis (qui me ftudio theologico mature confecrauerat) infli- tutione , cum aliis pueris et iuuenibus illius fidei commiffis., víus fui: quo, anno 1738 Hersfeldiam:. vocato, vt ibi munus Infpectoris Ecclefiarum ac Scholarum, nec non concionatoris pnmam ecclefiae Cathedralis et Re&orls Gymnafi íufciperet; ego, cum fecundae clafiis difcipulis , praeter parentis fcholas Conredoris quoque Caorri: et flatis horis reliquorum Colla- boratorum LimBzRGERI, KarrrL:i:r huic fuccedentis et Horrckrir, frequentaui, Anno 1743 beatus IouaN N Es S1G1s- MVNDVS KiRcHMETIERVs, tunc Profeffor 'T'heologiae ordina- rius Marburgenfis et rei flipendiariae Ephorus, a patre rogatus, profe&us meos in hebraicis, eraecis , et latinis litteris, in profa et ligata oratione explorauxt eosque laudabiles fe deprehendiffe, figni- ( 19 j fignificauit, Eadem occafione a Domino Proredore Magnifico Bonrrro Marburgenfium ftudioforum albo infcriptus , anno fequente Rintelium me contuli, vbi ducibus viris clariffimis ScEvVBERO, hebraicis antiquitatibus — KamrgRo, Mathema- ticae — F vxccro, ftilo latino — BrgRrLING10, Philofophiae ac hifforiae litterariae operam dedi. In Eskvcu r1 fcholis Theo- logiam Cocceianam , vel fi mauis Lampianam delibaui. Non fine voluptate recordor focietatis difputatoriae cum amicis quibus- dam ftudiofis ibidem celebratae, In difputatione publica D. Ionm. Puin Kaurkmr tunc commilitonis amiciflimi, nunc Paftoris Rodenbergenfis meritiffimi , de Syncriüi Abelis et Lutheri , vna cum Pl, venerando Serppro noftro opponentis partes obtinebam. Vere anni 1746 redii Hersfeldiam bonis teftimoniis ornatus, quam; aliquot menfes poft; cum Marburgo commutaui: vbi venerandum fenem KrincuMErERVM , RüsseNivM praelegentem , et Rigsivw Heideggeri meduilam medullae explicantem , nec non PrpERrTII fediones in ius naturae Dariefiüi audiui. Publice et priuatim , refpondendo et opponendo füb Praefidio b. Rreerr, "'apgMANNE didi ScngNk, PipxRrTI: et SrocknavsENrt, difputaui, In hono- rem iam aliquoties nominati KigcHMEIERI,nec non KmarrrrE (quorum ille Profeffor "heologiae primarius, hic fecundarius reique füpendiariae Ephorus tum conftituebatur ) duo carmina latina , rogatu dominorum ftudioforum confeci ;.-digna. iudicata ; quae typis defcriberentur. Ab eo tempore Marburgum amaui, clanculum optans , vt ibi vitam desgere liceret. Huius. voti-non ) damnabar; fiquidem anno -exaco Hersfeldia repetenda erat. Hic ea, quae didiceram ; digerere apud animüm meum quidem itas mihi non contigit. - Iuffü.enim gonüitueram; quae tamen felic C2 pa ( ;20 ) parentis menfe Decembri anni 1747 Caffzllas , Bremamque petii, Caffeliis VNGEwiTTERVS paftor primarius aulicus, Superintendens ecclefiarum Haffiacarum et confiliarius ecclefiafticus (cuius memo- riam ad extremum usque vitae halitum fandam habeo) praeuio tentamine lubens me Candidatis S. Minifterii adfcripfit et fic amare coepit , vt omnibus modis deinceps commodis meis feruiret, Bremae; PErLI:SsoN1: paftoris ecclefiae vallicae, viri eleganter dodi ac pii, fed morbo chronico laborantis vice, conciones pre- cesque publicas habebam et aegrotos vifitabam. Arduum vipinti annorum iuueni negotium, quod tenuitatis fuae fibi confcius valde inuitus fufcepit; nihilo tamen fecius, tefte NoxNENr10 , cel Bremenfium Profeffore, teflibus ecclefiae gallicae antiflitibus et fenioribus fatis feliciter geffit. Ibidem NowxNENivM et IkENIVM audiui, quosdam iuuenes linguam gallicam docui. Prrrssowivs, cuius caufa Bremam veneram, anno 1748 fato fun&us eft, morbo confedus; quapropter fex tantum menfes Bremae commorabar. Domum redeunti obuiam mihi factus pater, me Caffellas remi(it, vt viri illuftris et de patria optime meriti Domini Morz , Fri- derico Sueciae Regi et Haffiae Landgrauio a confiliis intimis et Vicecancellarii liberos, nec non fratris illius ( Confiliarii regimi- ] nis et fcribae prouincialis) duos filios bonis litteris àc moribus formarem. Qua fide et affiduitate ? H difcipuli olim , nunc viri parentum fimiles, dicant! Quotidie plures horas in hoc nego- €J tium quamuis infumerem ; tamen non raro concionabar, inprimis in templo aulico: vbi me interdum audientis, fereni(fimi Haffiae Ti Principis Maximiliani approbationem moui, qui, cum effet Pa- tronus ecclefiae Jesbergenfis annexarumque, VxaxwirTEnRO fupra laudato a Principe hac de re interrogato confilium eius probante, mnc 090 taon me paftorem Jesber ESL;. fem effe voluit, quod munus menfe Au- gufto anni 1750 ingrediebar. Otium mufis amicum hic non inueni, Ouioque pagorum paftori, quauis die dominica et precationis tres conciones habe: ,riae H L-v, trium horarum iter faciendum erat. CTranseo reliquos labores frequentiffimos, hoc tantum adders, quod per illos, curasque oeconomicas coelibi et rei colonariae prorfus ignaro molefüiflimas, muías vix et ne vix quidem deofcu- lari ficuerit. Eos labores et moleflias diu non ([uftinuiffem : quapropter lubentifimus efficium pafloris tertii ecclefiae Refor- matae germanicae Hanoicae füfcepi, ad quod iuffu fereniffimi Principis, Landgrauii WiuHgrmMri VIII B. M., evi VucEwIT- TERVS me commendauerat, vocatus fui, fub initium. anni I753. Migraui Hanouiam meníe Martio eiusdem anni, Quantum per negotia paftoralia licebat ad ftudia quidem dile&da animum appli- eui horis fübfeciuis; quae tamen pro defiderio meo, erant pau- ( ciores. INegotia mea noua acceffione augebantur menfíe Octobri 1759, quo, clementiffimus WirkELMvs me iuffit effe ecclefiae j meae paftorem fecundum, Senatusque ecclefiaftici Hanoici Affef- j forem: cum iure füffragii , nec non diredtorem Orphanotrophii. Anno :766 ornor axiomate ConfiliarH ecclefiaftici, & fequente; S munus Profefforis '"'heologiae ac linguarum facrarum P. O. in fl Athenaeo . illuftrà Hanoico, mihi inuito demandatur: inuito, in- quam, non quod per fe mihi difpliceret; fed quoniam arbitrabar: me tot officiis fufficeze non poffz, Idem intelligentes mei Supe- I riores, me obligatione quasdam horas precationis, nec non Cate- a. chifationes habendi, foluerunt, Nihilo tamen fecius reliquum t oneris (licef gratiffimi) tantum erat, vt ipíe mirer, qui illud ?) portare valuerim. In hoc ftadio decurzi vsque ad annum 1774 que,; ^ ( 22 P quo, cum Vir fumme Reu. Dominus Scuzgbz, Superintendens ecclefiarum Hanoicarum reformatarum etc. ob corporis infirmi- tatem, ex' voto fuo ,'rude-donaretur , eidem a SERENISSIMO PRINCIPE HAEREDITARIO ET LANDGRAVIO HASSIAE zrc DOMINO MEO CLEMENTIS- SIMO zrc. fubftitutus, fpartam Infpedoris ecclefíarum refor- matarum Hanoicarum, nec non primi Ecclefiaftae , reliquis officiis (excepta. tamen Orphanotrophii cura) vt iungerem , iubebar. Onus tuli, cui ferendo vix duo fufficiunt viri, modo, quo potui, optimo, "Pofthabitis conuerfationibus folitis, fumma virium con- tentione. id vwnice egi: vt officiis meis recte defungerer. Qua Euangelii minifter gloriolam eruditionis et eloquentiae nunquam venabar: nunquam verborum lenociniis ambitiofius conquifitis, nec aliis mercenariorum , aut vanorum hominum artificiis.auram populi captabam. Scapham fcapham dixi. Nec metus, nec obfequium ignauum me impediebat, quo minus vitia reprehen- derem. De rebus diuinis perfpicue, folide, ftilo populari , eoque fine loquebar, vt Deo fauente, veram fidem et virtutem €hriftianam plantarem, conferuarem, augerem. [n eos, quibus vt Infpedor praeeram , mnon dominabar, eos amice tractando felicius ab illis impetrans , quae defiderabam. Qua Profeffor 'Theologiae et linguarum facrarum, '"Theologiam dogmaticam et moralem nec non ftudium biblicum (eorum, quae ad "T'heologiam pertinent , fons et fundamentum praecipuum ) fedulo colui et ä docui : regulas exegeticas paucas, fed vtiliores inculcaui, in mul- tos V. ac N. Foederis libros collegia ; quae vocant curforia ; vel l fi mauis philologico-exegetica habui, quibus efficere ftadui, vt auditores praeter verum fenfum "oraculorum facrorüm , vífum regularum hermeneuticarum perpetua praxi difcerent. Curabam, pro m pro virium modulo,-vt inftitutio mea. effet. perfpicua, folida et virtutum fertilis, Erga Dominos Studiofos quo fuerim animo ; ac.etiamnum fim? ipíi norint. Orphanotrophium meo beneficio nil detrimenti , fed aiiquid. incrementi cepit. Ita, Deo cobata mea profperante effedum eft, vt opella mea qualiscanqge SERENISSIMO PRINCIPI AC DOMINO MEO CLEMENTISSIMO, Auditoribus; Collegis, Paftoribus et Praeceptoribus, quibus vt Infpecr praeeram; Studiofis et aliis non difpliceret, vt difcedens Hanouia, mei defiderium (quod praefifcine dixerim) relinquam, Prius mei, quam Hanoieorum meorum memoria me deferet. Faueat illis Deus perpetuo! À viro tot negotiis diflridto non facile quisquam libros ex- pedauerit. Aliquos tamen publici iuris facere aufüs füi, nimi- rum praeter annuas relationes de ratione Orphanotrophii Hanoici; quarum pracfationes funt tra&tatiunculae morales, edidi Inftitutio- nes Theologiae dogmaticae, duobus voluminibus in forma octaua; Hanouiae 1777, 1778 , nec non Inflitutioner Theologiae morali , vno volumine, eiusdem formae, Francofurti ad Moenum 1780; fatis benigne a publico exceptas; quamuis, praefertim prior horum librorum feflinationis, animique variis cogitationibus volutati vefigia fiflat: cui defedui emendationibus ac fupple- mentis in fcriniis meis adhuc latentibus inde forfan aliquando prodituris, vt mederer, operam dedi. Haec qualiacunque cognitionis theologicae fpecimina forfitan Proceres Academiae Marburgenfis et perilluftrem eiusdem Cura- torem fanctiflimum ftatus Haffiaci Adminiftrum Dominum IOAN:- NEM .PHILIPPVM. FRANCISCVM -a FLECKENBVHL IGIÓ dic'ï;lum BVRGEL, cum in eo effent, vt clariffimo Dvvsrw Pro- "4 M 16 )' Profeifori 'Yhcologiae primario, Confiliario ecclefiaítico et Inípe- Gori ecclefiarum reformatarum Hafliae fuperioris, ditionis Haffo- Caflellanae, fuccefforem eligerent, mouerunt, vt mei recordaren- tur, mihi hunc honorem deftinarint. Quicquid huius rei fit hoc certum eft: quod Sereniffimus Princeps RIDERICVS II : Haffiae Landgrauius etc,, Redor Academiae noflrae Magnificen- tiffinus, Do:ninus nofter Gratiofiffimus, me Profefforem prima- rium, Confil. eccl. et Infpettorem in locum B. Dvvsixair, fuffici voluerit. Eius iuffü Proceres Academiae noflrae ampliffimi ad hunc me honorem vocarunt, Vocatus adfum ; dignitas atque honor Dottoris Theologiae per illos, in confiftorio academico, promotore Viro fumme reuerendo D. Io. FRaNc. Cotixa, collega honoratiffi- fho etc., die xxvir menfis Martii croxoccrxxxir in me collatus eft. Nihil mihi antiquius, nil magis curae, cordique erit, quam vt, Dei fretus auxilio, bonorum expectationi faciam íatis , ac me inpratum non eíffe demonftrem. Demandatam mihi Profeíforis prouinciam more folito aufpi- caturo , oratio aditialis habenda eft. En! eius argumentum : De libertate cogitandi nofirae aetatir, iuflisque eiusdem limitibus, verba faciam. E * * Nos quidem non ambiti—of;e laboramus, VIRO SVMME REVERENDO confpicuam et frequentem vniuerfitatis literata procerum , ciuiumque noftrorum praefentiam. vt conciliemus; cum neminem fore putamus, quíi dicto die locoque nobiscum con- uenire, fuumque erga nouum collegam ftudium et fauorem nolit declarare, Verum enim vero, quia moris eft ita rogandi, rogamus atque obíecramus, omni qua par eft obferuantia PERILLVS'1 REM ET MAGNIFICVM ACADEMIAE CANCELLARIVM, reliquos etiam VNIVERSITATIS LITERATAE PROCERES eEr PROFESSORES omnium ordinum celeberrimos, quosque ARTIVM LIBERALIVM FAVTORES, cEeNEROSOS INPRIMIS ET NOBILISSIMOS COMMILITONES, Vt honorifica grataque praefen- tia fua hunc adum auípicalem colluftrare ne dedignentur. Sic nos inuitando atque orando egimus, quod officii noftri ratio efflagitat, P. B. MansBvRGI CaTrTORVM DIE XXXI MENSIS MAITI A.R. S. cio19CcCLxxxXir. us E DO o PL dul dmutME — — Tl D : j 3 A. A:! x As z ?5 2 FR (v & LO V [^ & : s SS « X g u X k p E 2 a i» * h s X : N X s RUA t as EEE EY as p ao s MRSEHETNRS - p N Es EE U GSQEEEDUE " : x 3* - d VY N R* 9- s. N i d TOE E 1 N- w B N E m » »" W — M»- Do:: e " x v* - - —— n I20 cem Y Q. I B. y. AVCTORRTPATE RECTORIS ACADEMIAE MAGNIFICENTISSIMI SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS ET DOMINI ä o DOMINI FRIDERICI II -HASSI,ARVM LANDGRAVII REGN. nELIQ. VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset t jo s AD ORNANDAM PANAEGVRIN ä QVA VIR SYMME REVERENDVS ET CELEBERRIMVS E2 SAMVEL ENDEMANN ä ä DOCTOR ET PROFESSOR THEOLOGIAE PRIMARIVS S CONSILIAR, CONSIST. ET ECCLESIARVM ARREFORM, HASS. SVPER. INSPECTOR -DIE 1 MENSIS IVNII A. R, S, CIOIOCCLXXXII HORA XI IN AVDITORIO MAIORI AD LANVM aM DICTVRVS DE LIBERTATE COGITANDI NOSTRAE AETATIS IVSTISQVE EIVSDEM LIMITIBVS T MVNVS SVVM RITE AVSPICABITVR o PERILLVSTREM ET MAGNIFICVM. CANCELLA.RIVM RELIQVOS VTRIVSQVE REIPVBLICAE PROCERES SVO SINGVLOS TITVLO CONDECORANDOS GENEROSOS ATOVE NOBILISSIMOS CIVES LITERATOS ET LIBERALIVM ARTIVM QVOSCVNQVE FAVTORES PRAEMISSO PROLOOVIO DE IVRE ELIGENDI EPISCOPOS ABBATESQVE AB IMPERATORIBVS GERMANIAE ECCLESIIS AC MONASTERIIS ANTE TRANSACTIO- NEM ILLAM QVAE VVLGO NOMINE CONCORDATORVM NATIONIS GERMANICAE INSIGNIRI SOLET CONCE$SO DECENTER INVITAT ä IOANNES ANDREAS HOFMANN DOCT, ET PROF, IVR. P. O. FAC. IVRID. ASSES, ET H, T. Ri o sUM O UT MÉ ACADEMIAE PRORECTOR. IMARBVRGI CATT, TYPIS IOANNIS BAYRHOFEERI, w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com