KaI600-760_16
author: Freitag, Friedrich Gotthilf

*

IVRECONSVLTI

ACADEMICI ROBORETANI

A D 2?è

PRAECELILENTISSIMVM. DOGCTISSIMVM

BENEDICTVM WINCKLERVM

IVRECONSVLTVM CELEBERRIMVM
S C ABIN ORVM LIPSIEN SS
PROTOSECRETARIVM CEr.

D E
IVD AE O
CHRISTIANORVM IN FANTICIDA

EPIS T O LA

L I PSI A E

E xX OFFICIN A LANGEN H E M I AJ

VIR PRAECELLENTISSIME
FAVTOR ET AMICE oPTVMEL..

mni propemodum tempore Iudaeis exprobratum fuit,
quod ex inueterato atque infenſo, quo, Chriſti fidem
profitentes, proſequuntur, odio, eorum infantibus,
et praecipue puerulis inſidientur, eosue vel vi, vel aſtu ſub⸗
reptos, plus quam barbara feritate et ſaeuitia excrucient at-
que iugulent.) Vix in toto terrarum orbe, a Chriſti cul-
A 2 t0ri-

—,—

2) lIam anno à Chr. nat. Gιμ v. regnante Theodoſio II. in
oppido Syriae Inmeſtar dicto, a Iudaeis vino inebriatis, puerum
chriſtianum, ioci cauſa, primum cruci adligatum, deinde verbe-
ribus adeo percuſſum fuiſſe, vt miſera morte periret, retulit S o-
RKATS in Hiſlor. Eccleſ. L. VII. Cap. XVI. A LFPHONSVS
D E SPINA, Hiſpanus, ex Iudaeo chriſtianus, ordini Minorum
adſcriptus, et tandem Epiſcopus erinopolitanus, qui inter ſecu-
li XV. ſeriptores, non inſimum occupat locum, in Fortalitio
fidei contra aereticos, indaeos, ſaratenos et daemones L. III. con-
ſider. VII. fol. 123. ſq. edit. rariſſ. quam varprS. GOTTHILF
FREIT AG deſcripfit in Analectis literar. de libris rarioribus
p. 893. mMulta recitat ecxempla infantum chriſtianorum, acuhus,
cultellis, clauisque, a Iudaeis transſixorum, et ex AVGVYSTINI
quodam ſermone, indicat caufſam, veramne an falſam, alii diiu-
mel mactent chriſtianum puerum, et

dicent, quare quotannis ſe
ſanguinem eius paſſim diſtribuant, aliis Iudaeis, per orbem ter-

rarum diſperſis: miſſis etiam ſortibus, quae prouinciae, quae ci-
uitates, caeteris Iudaeis ſangninem chriſtianum procurare ac mit-
tere debeant. Conf. PANIEI. PAPEER OG C HIVS in Actlis

ſandor. Tom. III. Martii die XXN V. p. 409. ſd. et Tom. II.

April. d. XVII. p. 504. ſq. et p. 830. ſq. ? ACH A: GOE 1 1Ns
D Rector

IV
toribus habitata inuenietur regio, cuius annales, vnius al-
teriusue pueri a Iudaeis mactati, non ſuppeditent exemplum.

Hiſpania, vt plures alias taceamus, CHRISTOPHORVM
gardienſem, ?) Francogallia RI CHARDVM „*) Anglia GvVI.

LE L M V M
Rector quondam oſnabrugenſis, in programmate cui tit. Puer
tridentinus, teſtimonio omnibus probatis, verae antiquitatis notis
coruſcèante demonſtratus et defenſas, Oſnabrug. 1714. in 4. P. 10.
qui parallela puerorum chriſtianorum, a ludaeis, miſere truci-
datorum exempla ex variis hiſtoricis congeſſerunt.
) IIIum anno aetatis IIX. a ludaeis Aftis, cruci adſixum fuiſſe
retulit 1 ARTHOLOM. RICCGIVS e S. I. in triumpho Ieſu Cbri-
Ni crucifixi 1608. edito, ſed veremur, ne puer VII. annorum

caeſarauguſtanus ſit, quem anno M cGL. a Iudaeo, Iudaeis ven-
ditum, in paſchate cruci adfixum, et lancea in pectore traiectum,
ex Annalib. arragon. adnotauit SETHVS GALVISI VS in Opere
bronologic. p. 71 5. edit. Francof. ad Oder. 1620. in fol.
c) Quo tempore is martyrium ſubierit, non ſatis conſtat;
VINCFrNTIVS ſane bellouacenſis in Speculo hbißtoriali L. NXXX.
Cap. XXV. et Continuator SIGEEERTI gemblacenſis, in 10.
LISTORII Seriptor. rer. germanicar. Tom. I. P. 909. fq. edit.
STRVVII, hiſtoriam quidem narrant, tempus vero ſilent. IIle,
ſancdtus, inquit, K ICARDVS uius DOi bus in eccleſia ſäancti Inno-
centii Pariſius requieſcit, a Iudaeis ſic intenfeltus et cruci affxus
Feliciter per martirium migrauit ad Deum etc. Hic vero ad an-

num MCLXXII. ſcripſit: Theobaldus Comes carnotenſis, blures Iu-
daezorum, qui Bleſis habitabant, igni tradidit, Rquidem gquum in-
fantem quendam in ſolennitate paſchali crucifixiſſent, ad oppro-
brium chriſtiunorum, poſtea in Jſacco poſitum in fluuium Ligerim
proiecerunt. Quo inuento, eos conuictos de ſcelere igni tradidit,
NXτι* bροâZiäs illis, qui fidem chriſtianam réceberunt. — Et in Franciae
caſtello, quod dicitur Pontizare, de ſancto KICARDO impii Iu-
daei ſimiliter fecerunt, qui delatus Pariſios in ecleſia ſepultus
multis miraculis coruſcat. Er ſrequenter, vt dicitur, faciunt hob

in tempore Paſehali, ſi opportunitatem inuenerint. Conf. AL-
FHBONSVS DESFPINA l. cC.

l.
1

V

1ELMVM nordouicenſem, 4) Heluetia KVFFVM berna-
A 3 tem,

d) Scripſit quidem Continuator SIGEEBERTI gemblacens.

ad annum M CXLVI. I. cit. p. 880. Apud Nornicum (alii Nor-
uicum, (Angliae ciuitatem, Indaei crucißixerunt puerum guendam
Chriſtianum, nomine Wwi L L HEL MVM, guem etiam foras ciuita-
tem ab eis ſepultum, diuina lux (vt ferunt) ſuper oum emicans,
declarauit, ſicque a ſidelibus inuentus, honorabiliter ſe in eccleſia

poßitus. Et ad annum MCLXXII. p. 909. Hoc etiam focerunt
de ſancto wILHEL MO, in Anglia apud Norethuitz tempore Ste-
bbani regis, quo ſepulto in eccleſia epiſäobali, multa miracula
fiunt, ad ſopulcrum eius Sed dubitatio quaedam, apud me ſub-
orta fuit, cum, ſine dubio, eadem hiſtoria eſt, quiam POoLYDO-
RKVS VERGILIVS L. XVI. Hiſtor. angl. p. 302. edit. Baſil.

1570. in fol. ad anmim MCCXXXV. retulit, puerumque ſer-
uatum eſſe adfirmauit. Illa, inquit, faex hominum, quae id
temnporis Nordouici degebat, guemdam cbriſtienum puerum, furtim
cabtum, totum integrum annum nutrierat, vt aduentante paſoba,
gueſi noui noſtrae religioni, dedecoris imprimendi cauſa, ruci affi-
geret ſed deterrimi carnifices paucis ante diebus, quam ſangui-
nem cbriſtianum eſfunderent, tanti inſimulati criminis, ac conuidki
merita poena afeiuntur. Eundem eſſe puerum crediderim,

quem regnante Henrico III. circa annum M CCXLTI. circumciſam
à ludaeis, minime vero interfectum fuiſſe, prodit Auctor ano-
nymus de l' Abregé de l Hiſtoire d' Angleterre, ecrite ſur les me-
moires des plus fidelles Autours Anglois. A la Hayje ilogy. in 12.
pP. 169. L'an i2g1. certains Juifs de Norwich furent Pbendus, pour
avoir circoncis un enfant ebrétien, et leur maiſon, qu' on appel-
loit Thor, ſut däétruite. Quum haec ita ſunt, in eam fere ad-
ducor ſententiam, vt GVILEL MVM nordouicenſem e Marty-
rum numero, plane expungendum eſſe, mihi perſuadeam, prae-
ſertim, cum a Iudaeis, in Anglia vnquam, puerum chriſtianum
crucifixum eſſe PFAVL. RAPIN DE THOYRAS Tom. II.
L. VIIII. Hiſtor. anglic. p. 3 82. verſionis teutonicae, negauerit,
et originem impacti facinoris, in inuidorum obtrectatorumque
calumnia, quaerendam eſſe dixerit. 5

X

VI
tem,*) Germania A

NDREA M rinnenſ-m, *) et S1 MA0 NA
iridentinum, in martyribus ſuis collocat. Ne vero TVA,
VIR PRAECELLENTISSI M E, Comitatée ſacilitateque, qua,

ſcio omnia mea, àa T E, accipi ſolere, abuti videar, a repe-

tenda ſingulorum hiſtoria, inquirendaque eius veritate, VI-
tro, lubenterque, in praeſens, me abſtineo; ſatis mihi erit,
duorum “

e) De hoc 10 6. ⁶ T V M.
L. IIX. Cap. VI. p. 523. Im Iar
Iugen zu Bern ein Knäble (Zenennt E
vil Iuden gefangen, die ſehuldigen mit dem Rad gericht, dis übri-
gen aber umb Gelt geſobützt, und der Statt verwiſen wurdend, ”M
Sie verklagtend die Berner gar poch vor Künig Rudolphen geboren
von Habspurg, als ob dus Keiſerliceh Gleidt an jnen gebrochen wäre.
Und wiewol ſich die Bernet verant wortetend, trug doch Rudolbhus
etwas heſonder Ungnad zu der Statt Bern, vermeint desbalb jm
hie Urſach geben Négn S zeſtraaſfen. S=è
f) I anno MCCCCLXI. à Iudaeis trucidatus dicitur. Sin-

gulari commentario ſceleris memoriam ad poſteros transmiſit
HIPPOLNYTHVS GVARINONIN S M. D. et Ferdinandi II.
ROm; Imp. Archiater, qui in ſcriniis eccleſiae ampaſſenſis ad - B
ſeruatur ineditus. Contulit illum cum Annalibus eccleſiae ca-
„ thedralis wilthauienſis Ordin. Praemonſtrat. S. Norberti, et aliis
monumentis publicis IG N ATIVS 7. ACH, eiusd. eccleſ- cathe-
5 Qral. Canonicus regularis, qui in lucem edidit: Ausführliche
Beſebreibung der MWarter eines bheiligen und unſchuldigen Kinds
A N D REAK, voEZ Rinn, In Tyrol und Biſtumb Brixen; Weolches
von denen Iuden als anpgebobrnem Haſs gtdkel Chriſtum, und ge-
ſambten ſeiner Chriſtenheit grauſam gechüälet und ermordet wor-
den. Mit vielen ſohoenen Kupferſtichen gezieret. Cum Facultate
Superiorum. Augſpurg 1724. in 4. form. mai. Pp. 2 5,5⸗ Sed in
libro abſurdo, praeter figuras, ab artifice auguſtano elegantiſſi-
me aere expreſlas, nihil deprehendes, de quo is commendari
queat. In praekatione, hiſtoriam A N D RE AE rinnenſis, iam
fſeculo XVII. ſub tit. der Triumbhkkrone, bun vermiſſu Juberiorum,
diuulgatam eſſe adfirmat. .

PrIVS in der Sebweizer Chronic
Jes Herrm 1287. habend etliche
vVVF) gemartert, deszwvegen

duorum ſaltem virorum teſtimonio comprobare, quod s i-

MON tridentinus, de cuius martyrio, ſeculo proxime prae-
terito inter viros literatos, coorta fuerat diſceptatio, a Iu-

daeis, omnino, anno ſeculi XV. ſeptuageſimoquinto excru-
ciatus trucidatusque fuerit. Nam etſi quidem haec narra-
tio, in omnibus fere ecceleſiae romanae martyrologiis, 3) et
quam plurimis, praeterito tempore, in lucem protrufis, li-
bris chronicis, occupauerit locum, inuenti tamen fuere, qui
Ccum IOANNE CHRISTOPHORO WAGENSEILIO, h)
V . eximio
g) V. c. in Paſſionali, ſiue martyrologio, dialecto ſaxonica
conſcripto, et per Stephan. Arndes Lubecae 1490. in fol. ex-
cuſo. Caput, in quo hiſtoria narratur, inſcribitur: Van dem
bpyiigben Kinde s v M O N ghenomet in der Stad to Trente, dat van
den bozen Voden wart vpghegreben. to ſehande den eriſtenen imihn-
ſchen. na velen groten plaghen und bijnen ghedodet und gheworpen
in eyn viecet. Dyt ſchach vp den ſegllen vrydaghe in dem gulden
gaern do ma ſchreeſf na der boert unſes leven heren Ibeſis Cbriſti
M. CCCC. vnd LXXV.
h) in Sota: hoc eſt libro miſehnico de vxore adulterii ſuſpecta,
latine verſo cum Commentario Altorf. 1674. in 4. p. 532. fq. in
Poſtſcripto diſſertat. epiſtolicaz ad 1O A N. FEGHTIVM de in-
Jundibuli ſui occaſione, conſilio ot inſtituto etc. Altorf. 169 1. in 4.
et denique in Widerlegung der Vnwahrheit, daſs die Iuden zu ih-
rer Bedürfniſs Chriſtenblut haben müßſen, quae cum aliis w A GE N-
S8EILTT opuſculis, in ludaeorum fauorem conſcriptis, edita
tit. Benachticbtigungen wegen einiger der Iudenſobaft angebenden
wichtigen Sachen erc. Lipſ. 1705. in 8. Eadem collectio
immutato titulo: Hofnung der Erloeſung Iſraelis prodiit Altorf.
1707. in 4. Narrationis ſidem, ſuſpectam, in primis reddere
ſtuduit wWw AGENSEI LIVS, auctoritate edicti, quod Petrus Mo-
cenigus, Venetorum Princeps, eodem, quo ſcelus commiſſum
fuit, anno, in ludaeorum fauorem, promulgauit, et narrationem,
fabulam et commentum eſſe declarauit. Credimus certe, inter
alia ſcripſit, rumorem ivſum de puero necato, commentum ſſo, or
orειaι αo uem ſinem, viderint et intervretentur alii.

VIII
eximio Iudaeorum fautore, illam ad putida figmenta, et qui-
bus aniculae delectantur relegarunt fabellas. Verum exſtite-
re etiam, qui cum GvVILIEILMOERNESTO TENZI L 10, ¹)
pro adſerenda narrationis fide, ſtrenue decertarunt, et omnia,
quae inueniri poterant, congeſſerunt, quibus illam, ſicut ad
poſteros transmiſla fuit, reuera accidiſfe, euincere ſtudue-

Ego ipſe, ſi verum fateri voluerim, in eorum fui
2= nu⸗

runt.

i) in monatlichen v'nterredungen anni 169 3. p. 100. ſq. et
p. 546. ſq. Pag. in primis 555. demonſtrare ſuſtinet, Petrum
Mocenigum, a Iudaeis, aere, quod ad continuandum, contra
Turcas, bellum, neceſſe habebat, corruptum, adductumque fuiſſe,
Vt edictum in eorum fauorem promulgaret, quo éos, ab immi-
nenti periculo liberaret. Quod vero lIudaei, cum rem, non ex
animi ſententia, ſibi procedere viderent, ad eiusmodi artes con-
fugerint, liquet ex Anonymi relatione ex Actis bpublicis, ſuper
reorum examine et confeſione, quam ex hetruſco libro, impreſſo
Tridenti, anno 1588. in medium protulit DANIEL FPAEF E-
BROCHIVS in Adtis ſanctorum Lom. III. Mart. P. I. p. 497: ſq.
vbi legimus: Reorum confeſſionem tota mox Italia Germaniaque
fama eireumtulit: quapropter Iudaei de fratrum ſuorum ſalute ſol-
liciti, quos iam nuliis fraudibus videbant poſſe liberari, ad corrunmi-
pendos iuſtitiae publicae adminiſtros conſilia conferunt pecuniasque:
quibus vt nibil effci poſſe apud Praetorem Praefectumque videre,

adeo auxere collatam ſammam, vt vel Hinderbacbium Ehiſeobum,

vel Sigismundum Auſtriacum ed conſiderent expugnandos ad libera-

tionem captiuorum. Sed borum qubqueé manus muneribus, aures
precibus occluſas rebereré. Ergo vt ſaltem moram miicerent Pro-
nuntiandae ſontentiae, et tembpus luerorentur, ber quod occaſionem
nanciſcerentur, prece vel bpretio, vi aut dolo, aliquid in fauorem
lJacinoroſorum machbinandi, ſubmiſernut ex vrbe patauina (ad cuius
Praetorem, Petrus Mocenigus, edictum, ſupra memoratum, re-
ſeripfſit.) Legum Doctores peritiſſimos, quo iure, gud iniuria -auſſam
defenſuros, et omni ratione implicaturos, ne cito poffet ſententia
ferri. Sed et borum irritus fuit conatus, nolente Deo, vt reis

impune cederet tam grande Nagitium.

numero, quibus haec, eique ſimiles narrationes, in Iudaeo-

rum contumeliam et turpitudinem, et ad concitandam illis

inuidiam, effictae dimulgataeque videbantur. Ex quo vero
tempore, IOANNIS MATTHIAE TIEERINI, teſtis, vt
aiunt, oculati, epiſtola ad Senatum vopulumque brixianum, et
10OANNIS CALFPHVRNII ad loannem Inderbachium Pon-
tificem tridentinum carmen, opuſcula, illo fere tempore, quo

ſcelus patratum fuit, conſeripta et edita, in manus meas in-
ciderunt, mentem meam illico mutaui, et ad eorum me

contuli partes, qui SIMON EM, a perfidis Iudaeis, omnino

trucidatum eſſe, adſeuerant. Primi, qui 10 ANNIS MA T-
THIAE TIBERIN I epiftolam, e ſitu et obliunione produ-
Xerunt, fuere ABRAHAM BZOVIVS, K) LAVRE NTIVS
SVRIVS) et DANIEL PAFEBROCHIVS, ) qui illam,
partim ad Codd. MSS. partim ad veterem editionem man-
tuanam, *²) ſine anni et typographi indicio, excuſam recen-
ſuerunt. Annum ex alio libello, quem SißsXiorοσ, epiſto-

lae dederat comitem, anno MGCCGCCLXVII. excuſo, P APE-
BRO-

k) in Hiſt. Eccles. ex B ACONII Annal. aliorumque viror, il-

ſtrium ſoriptis ad ann. MCcCLXXV. num. XIII. Eyx illa
epiſtolam transſcripſit 1O. HEN RIC. HOTTIN GERVS in Fi-
Lor. ecoleſ. Seculi XV. P. 917. ſq. et WAGENSEILIVS in
Diſſent. ad F ECHTIV M.
1) in vitis ſanétorum ad d. XXIIII. Mart.
m) in Acis ſanctor. Tom. III. Mart. P. I. P. 49 5. ſq.
n) A POSTOVS ZE N VS in Diſſertationi Voſſtane Tom II.
Venez. 1753. in 4. p. 166. iſtam editionem in Bibliotheca PP.
ſeruitarum venetorum hoc titulo reperiri adfirmat: Paſyo B. s I-
M ONW 1 Pueri Trigentini a perfiqis Iudaeis nuper o, gquaim
10OANN E S MATTIHIAS TIEBERINVS liberqlium artium et

metieinae Doctor ad Redtores et cines Brixienſes Juccincte ſeripfit.
Mantue in 4.

B

sROCHIVS ſupplendum exiſtimauit, propterea quod litera-
rum forma, in vtroque opuſculo, vna eademque adparuit.
Eum Z ACHARIAS GOEZIVS, codicem, ab editione ſu-

riana et papebrochiana, variis in locis, diſcedentem inueni-

ret, epiſtolam denuo recudendam, in programmate, iam ſu-
pra memorato, curauit. Quoniam vero programma goe-
Zianum, vt paucorum foliorum libelli ſolent, iam pridem vi-
rorum dockorum ſe ſubduxerat oculis, epiſtolam integram,
vna cum varüs lectionibus, a G OoZIO diligentiſſime adno-
tatis, I0 A N N ES HENRICVYS A SEELEN, *) iterum cum
republica literata communicauit. Quae cum ita ſint, et com-
plures inueniantur epiſtolae editiones, irritum me ſuſcipere
laborem exiſtimaui, ſi ilam denuo in TVVM conſpectum
proferre voluerim, quamuis in libraria mea ſuppellectile edi-
tio reperiatur peruetuſta, quae ab omnibus, quas videre mi-
hi contigit, editionibus, multis in locis, mirifice aberrat. Fo-
lis abſoluitur octo, in forma, vt typothetae loqui ſolent,
quarta, neglecto loci, typographi, et anni indicio, excuſis.
Literarum character romanus eſt, adeo rudis et inconcinnus,
vt libellum, illo ipſo anno, quo perditiſſimi nebulones,
iuſtiſſimas (celeris ſui dederunt poenas, excuſum eſſe mihi
ſcile perſuadeam. Litera, R. qua epiſtola inchoatur, omiſſa,
ſpatiumque vacuum, ei, calamo ſcriptorio ſapplendae, deſti-
natum cernitur. Diſtinctionis, vt vocant, ſigna omnia, ſi
punctum, et colon exceperis, deſiderantur. Omnis praeter

ea pagina, tot inſolitis ſeribendi compendis deformata, tot

typographicis vitiis inquinata eſt, vt exercitatiſſimus quoque,
in vetuſtis ſeripturis lector, vix vnam alteramme periodum,
ſine offendiculo legere queat. Epiſtolae, octo Verſiculis im-
penditur finis, quos hic adſeribere perplacet, cum a recen-
S“ 110-
„) in Soledtis ieterariie, quibus varia ſacra eiuilia, Ebilologi-
ca, philoſepbica, as alia continentur. Lubec. 1726. in 8, P. 635. ſq⸗

6

,
I⸗
n⸗

i⸗

XI
tioribus editoribus, quam, neſcio, ob cauſam, neglecti
fuerint.
Miraculum. P)
Saheh indaeorum prin. Protzkfor adorkum
Dum ſedet inſelizk hie ſibi Jommus adeſt

HMun Locus impatiens miſerum deturbuat in ignes

Auxilium gquerens oar pit in ca man
Timpora vonſeſtim feruentibug obruit vndis D .
Et oute conſumpta lumine coſtus eger
Zedya reuerenii minacula maxima luſtrans M

„Hanc ſedem merito dat tibi Jankke ſijmon.
Vt omnia paucis complectar, externa libelli facies, ita com-
Parata eſt, vt, ſub artis typographicae incunabulis, in lucem
Protruſum eſſe, primo ſtatim adipectu doceat, ) Priusquam
„B 2 vero,

P) Iſtos quoque verſus in editione reperiri Mantuana,
APOSTOTI I Z ENI I. cit. teſtantur verba. in fine vi un olta-
Nico, ove ſi deſoriue an miracolo del ſanciullo martirizzato, e vi
E promette il racconto de gaſtighi dati a coονιρνvoli, e di altri mi-
racoli aperati dal Santo, ſöpra il quals Jurono compoſti Poemetti
latini da vVEE RTIN O PVSCVLO, da GIOVA N N I CAL-=
FVRNIO, e6 da altri poeti coetanii. De C ALPHVRNTI car-
mine, mex pluribus dicemus. VEERTINI PVSGVII autem
editum eſſe me dubitare iubet AN GELO MA KI A R. E. Car-
dinal. QVIRINVS, qui in ecimine variae literaturae, guae in
urbe Brixia, eiusque ditione paulo Poſt ſbograbhiage incunabula
Rorebat Brix. 1739. in 4. P. II. P. 286. ſcribit: VHERTI N,VS
POSCVLVS, Brixianus plura comboſuit poemata, Zlorans ne
num daidem iſpis editum reperitur.
9) Praeter hane meam, et mantuanam, aliam, Seculo XV.
editionem, I0. PAVL. ROEDERVS in Catalogo librorum Sa-
culo Xl. Norimbergae impreſſorum 1742. in 4. qui tit. 10 A N-
NI S MATHITAFE TVNVBERINI Tiberalium Arziupi et Medicinae
Dodoris, ad magnificos rectores, Jenatum, vobulumgue relavio,
U cum

XII =
vero, alterum, patrati ſceleris teſtem produco, non iniucun-
dum TIBI fore arbitror, ſi illa pauca T E cum communi-
cem, quae de epiſtolae Auctore conquirere mihi licuit. Etſi
quidem, omni quo potui, ſtudio et labore, cuncta perquiſiui,
vbi quidquam reperiri crederem, quod ad eius vitam, er
reliqua opera cognoſcenda, vllo modo pertineret, non poſ-
ſum tamen, hic, ſatis vituperare Scriptorum, qui commen-
tariis ſuis, virorum literatorum memoriam, ad poſteros
transmiſere, incuriam, qua, ad vnum fere omnes, ſi GER-
ARDVM IOANNIS vVOSSIVM, ) APOSTOLVM ZF-
NVM, *) 10 AN N E M A LEBERTI V M. FABRICIV M,3) et
ANGELVM MARIAM QVIRIN VM u¹) exceperis, laborem
meum irritum reddiderunt. Regionem nobiliſſimam claren-
ſem, quae Hetruſcis Ctiari “) audit, ditionis brixianae I0-
ANNI MATTHIAE TIBERINO, qui in nonnullis Codd. MSS. et li-
bellis editis Tuberinus, in nonnullis Tibertinus, in aliis denique
Tubertinus vocitatur, dediſſe natales, non ſolum cognomen
DE CLARIS, quod ei in nonnullis codicibusꝰ*) tribuitur, compro-
bat,

cum ſuppoſitiis' DTOGENIS Cynici epißtolis à FRAN CISGOG
ARRETINO e graeco conuerſis, et LVCIANI oOratione de ca-
lumnia, ex officina typographica PFrider. Creuſner, norimber-
genſi in fol. prodiiſſe adfirmat.
r) De biſtoricis latinis L. III. Cap. IIX. p. 606.
8) libr. cit. . .
t) in Bibliotheca latina med. et infim. aetatis L, VIIII.

P. 2 96. ſq. —
u) libr. cit. p. 294. =
v) non Claro vt in lexico eruditorum loecheriano Tom. IIII.
col. 1I9I. perperam dicitur. B
Ww) Codex MS. quem PAPEBROCHIVS. l. c. cum editione
mantuana contulit, hanc prae ſe fert inſcriptionem: 104 N N E S
MLTHIAS DE CLARIS, magniſicis Rectoribus communitatique

Brixienſi Sal.

XIII

bat, ſed id diſertis etiam verbis teſtatur 10 A N NI S IN UEKR-
BACHII epiſcopi tridentini, ad RAPHAELEM ZOVEN-
20NIVM *) poetam laureatum epiſtola, menſe Aprili, anno
a nato Chr. M CCCCLXXV. ſcripta, quam BENEDIGCGTVS
BONELLI DA CAVALSE, tIidentinus ab obliuione et
interitu vindicauit.*) In iſta ſane epiſtola, APOSTOILO
21 NO teſte?) ſacti ſeriem, quo ordine hoc ſacinus, a perfidis
Tudaeis patratum ſit, 10 A N N ES MATTHIAS Phyficus cla-
renſis, admodum élaro atque eleganti ſtilo, nuper a ſuis Patrio-
B 3 tis

) HAFHAEITF ZOVHNZONIO, quod, in tranſitu hic di-
Xerim, 10. CONRAD. 2ELTNERI Tveatrum virorum erudi-
torum, qui ſpeciatim tivograpbiis, laudabilem operam praeſtiterunt,
Norimberg. 1720. in 8. augeri poterit. Etenim Vindelino Spi-
rae, typographo veneto, operam ſuam, in relegendis emendan-
disque plagulis, collocaſſe, nonnullorum librorum, qui, ex iſta
officina prodiere, ſubſcriptiones docent. Eſt mihi ?HETRI
CANDIDI DECEMERII, vVerſio latina, quorumdam AFPPIA-
NI librorum, in fol. excuſa, cuius in fine legitur:
Hic eſt Alexandrinus APIANVS
A CANDIDO linguae latinae patrono
Romanus; hunc impreſſt et Vindelinus,
Quem Spira nobilis pareus Daedatei
Produxit ingeni facetique lepidique.
Carmen eſt RAFHAELITS 20OVENZONII
Mri Poetae. M CCCCLXXII.
In poetis chriſtianis, qui Venetiis apud Aldum 1 501. 1502.
II Tom. in 4 prodierunt, exſtat Tomo II. RAPHAEI. 20-
VENZONII Ode in die Palmarum, Eiusdem Ode de vaſſione do-
mini, Ad Chbriſtum vt perdat Turcas, Epigramma ad beatiſſiman
vinginem.
X) in Diſſertazione apologetica ſul martirio del B. SI M ON E
da Trento ucciſo dagli Ebrei. In Trento per Giamb. Parone 1747.
in 4. quam nondum videre mihi contigit.

AIV .
is rogatut, expoſuiſſe dicur. Ulum in vrbe potiſſimum
brixiana conſediſſe, et machaoniis artibus dediſſe operam,
inde colligimus, quod a Scriptoribus, qui eius fecerunt
mentionem, medicus brixianus adpelletur, quam ob cauſſam.
cum AN GELVS MARIA QVIRINVS. ) licet ſeriptoribuf
brixianis minime compertum, illis tamen vlique acten, endiun eſſe
exiſtimat. Ei, à IO AN N E DE L A SATLLE, nobill ciue
brixiano, legum dockore, et ciuitatis tridentinae Praetore,
demandatum fuiſſe, vt miſere trucidati pueri cadauer, e La-
uiſü vndis, quibus, a ludaeis, fübmerſum fuerat, protra-
Rum, inſpiceret, et quid ſibi de eo videretur, praeſtito iure
jurando renunciaret, AMla docent publica ſuper reorum exa-
mine et confeſione, à PAPEBROCHIO, Vt ſupra monui,
latina ciuitate donata.) Cum iſte Actorum publicorum lo-
cus, quidquid eüam wWAGENSEILIVS, cu·Ei ſuis adſeclis
contra dicat, TI BERINI teſtimonio grauiſſimum adiiciat
Pondus, lubet illum ex Ais Sanbtorum hoc loco decerpere,
ſi forte vaſtiſſimam iſtam collectionem ad manum non ha-
beas: Praetor dautem guo maturius in te tanta procederetur ton-
tiocari iuſſit A R C H AN GELV M BA LDVIN VM, miellicum tri-
dentinum, IO AN N E MHI MATTHIAM TIBERINVM, bri-
Xtααaα. voetica et orutoria facultate, non minus quam medicinae
peritia illuſtrem, CHRISTOPHORVM DF FA TIS D E
TERL ACO Chirurgum celeberrimum t inſpetto diligenter cada-
uere, et vulneribus trucidati, iurati edicerent, quid fibi de eo Vi-
deretur. Etſi quidem Acta publica, tantam ſemper prae ſe
ferant auctoritatem, vt maiorem, teſtimonio aliunde peti-
to, iis conciliare fidem, ſuperuacaneum fore cuilibet videri
queat; at tamen e libello rariſſino,¹) quo GHORGIVS
L SV M-
2) l. cit. M
a) in Actis Sanctor. I. cit.
b) Teſte ArosvO.εοι τ½ 1. c. p. 166. impreſſus in Trevigi 1480.

XV
SVMMARIPA, nobilis veronenſis, tragicum pueri triden-
tini exitum, eo carminis genere, quod Hetruſci a terza
rima, adpellare conſueuere „ celebrauit, vnum alterumue
recitabo verſum, qui T IBERINVM, cum ſuOG collega, et
chirurgo, pueri cadauer, ſuperiorum iuſſu, inſpexiſſe confir-
mant. Ita vero vVates:

Subito auuta queſta intelligenza
Chiamar ſi fece ARCGHANZOLO BALPDINO
Cum dui compagni in ſimile ſcienza
Moedici oletti, un cittadin trentino
CHRISTOPYHORO TERLAGO nuncupat
El terzo Z VA N MAT HI A DE THIBERINO.
Che andaſſero a veder per ogni lato
Se SsYMONETTO infante di ferita
E morto: o pur ſummer ſo nel foſſato etc.

Faec vero omnia ſunt, quae de 10. MATTH. TIHER INO
cognoſcere mihi licuit. Nam etſi omnium fere conſenſu,
pPoetica et oratoria facultate, non minus quam mecdicinae
Peritia inclaruiſſe dicatur, ex ingenii tamen monumentis 3
nihil, quod ego quidem ſcio, noſtram tulit aetatem, quam
2Piſtola, *) ſemel iterum atque ſaepius laudata, et legiacun
anmen, in pueri tridentini martyrium, cuius haud ita pri-
dem FRIDERICVS IACOBVS EEYSCHLAGIVS5 vetu-
ſtate et obliuione quaſt obliteratam memoriam renouauit,

⁷) Quae †IIERINVS in illa retulit, teſte PApEE RO—
EHIOEt QVIRTNO lib. citt. TA N VS PYRRHVS PINEIVS,„
exſcripfit, ſubinde etiam ornatiora reddidir E. IIII. Je vitis Pon-
tificum tridentinorum, hec non TERDINANDVS VGHEL-
LIVS breuius perſtrinxit. . .

XVI

—

et ad ediionem auguſtanam anni M DXI. recuſam, viris li-.
teratis denuo legendum tradidit.)

Sed iam ad alterum ſceleris patrati teſtem, monumen-
torum penuria, ſcriptorumque filentium, quo res, ad me-
dicum clarenſem pertinentes, denſifſima veluti caligine ob-
fuſcarunt, me properare iubet. Eſt is 10 AN N ES CA 1.-
PHVRNIVS Vir ſeculi ſui vorαντουτο, 4) qui in emendan-
dis veteris Latii ſeriptoribus, haud infelicem collocauit ope-
ram. Is, ſane, carmine, pro ſeculi genio, ſic ſatis elegan-
ui, *) Pontificem celebrauit tridentinum, IO AN N FE M IN-
DERBACHIVM, cuius ſüb auſpiciis, a Praetore I0AN N E
DE LA SALLE, in ſcelus inquiſitum, Iudaeique, infanti-
cidi, conuicti, Vita mulctati fuere. Lubet vero carmen
ipſum, quamuis non integrum, maximam tamen quoad eius
partem, oculis TVIS, VIR PRAECELLENTISSIME,
hoc loco, ſubiicere, propter ea quod codex, cuius in calce
repoſitum fuit, ) non niſi rariſſime, noſtra aetate inuenia-
tur, et ſinguli verſus, ſatis ſuperque declarent, poetam bri-
xianum, medici, conterranei ſui, epiſtolam ante oculos ha-

buifſſe, eumque numeris tantummodo poeticis adſtrinxiſſe,
quae

c) in Sylloge variorum opuſiulorum p. 934. ſq.
d) Eius in rem criticam, oratoriam et poeticam merita, ce-
lebrauit AN GE L. MAR. QVIRIN VS libr. cit. paſſim.
e) I O. BAFT. GVARINVM, in Diſertat. de lat. linguae
reparatione, calphurniani carminis, elegantiam, hiſce praedicare
verbis: Quid CALPHVRNIO copioſius? an eius carmen meédio-
cri videtur vobis Iaude dignum! teſtatur QCVIRINVS l. cit.
Pp. 289. =ð
†) in editione c A TVLLI, TIEVLLI, PROTERTTI/, et
STATII vicentina, anno 1481. per Iloannem Rhenenſem et
Dionyſium Bertochum in fol. excuſa, de qua vid. MIGH.
M4AITTT AIRE Annal. tubograbh. Tom, I. P. 419.

quae hic liberiore oratione conſeripſerat. Laudes 1NDER-
BACHII ita incipit CALPHVRNIVS:

Vir ſacer, et noſtro Princepe memorabilis aeuo
Cui praeclara dedit virtus moderamina iuſti
Imperiü, et populos rexiſſe ex ordine plures,
Et ſidei vexiſſe decus venerabile, quod non
Contineat praeſens, nec poſtera deleat aetas,
En ego primitiat vates, kibi defero, Jas ſit,
7? nugas oepiſſe meas, guae nunt de peckore paruo *)
Inſurgunt, ſat erit magnum voluiſſe laborem
uſcipere, atque animum magno ſub pondere vinci.
Non mea Wuſa tamen, laudes aequare canendo
Contendat, nec ſi faueat miti doltus Apollo.
Quis tibi par, magni moueat niſi pleltra Waronis
MWaeonidaeque ſacri etc.

Interitum autem pueri tridentini hiſce verſibus luget⸗

At gulis Maconio ſatis explicet ore colendas
Iuſtitiae vires, poenas aut crimine tanto,
Enumeret dignat, quas gens Iudaeca coakta o
Perſoluiſſe tibi, et merito, nam perfida nuper
Auſa neſat, guantum non ſaccula priſca tulerunt,
Aut noſtro falctum nuſqquam memoratur in aeuo.
Voc, o mortales, vero gui pectore Chriſtum
Ercolitis, Placeat veſtro cur ſanguine paſci
Tudaecam gentem, oui mot, vt barbura quondam

. Watio

*) Iſtum verſum, ſeptem pedum mole laborare, nemo,

CALPHVRNTO, facile, vitio vertet, qui nouerit, noſtra quo-
que aetate, Poeſéos exſtitiſſe Profeſſores, quorum carmina, be-
rwametris ſeptipedibus praenitent. N

. C

XVIII

Watio conſueuit, latia dum lege repreſſa eſt,
Stat maktare aliquem, diro dehinc pane repleri,
Noſter vbi admixtus ſanguis, gua corpus odorenz
Deponat tetrum; quid A dominentur, et in nos
Imperium teneant? ſcelus eſt non perderz gentem,
Atque e vita hominum non extrißiſe nefandam.
Namque dies aderat nobig, qua ſacra quoiannis,
Atque reſurgentis Domini ſolemnia fiunt,
E lux Wartis erat, ſubito Samuelis ad aedes
Iudaci properant, guihius li poſuere ſacellum,
Scilicet vt ſolito ſpectarent more iuuencum,
Qui Leuigi fuerat muper deueltus ab agris-
Imnter ſe vario ſed dum ſermone volutant
Plurima, kune falfi qui nominig Angelus eſſet
Incipit efari, nobis vt cuntta ſuperſunt
Al ſolemne ſacrum, feſtaeque ad fercula coenae,
Deficere his vnum dolto, uect Plara locutut.
Cuaetera furba afrox vocem percepit, in illum
Lumina coniectans, cauedem quod poſceret atram
Sanguinis humani, ſic ſoedera victima triſtis
Ludibrio Chriſti, et facinus, Proh grande, paratur.
Delegere locum, foedi placuere penatet.
Illi vbi conftiterunt; poſthaec contentio ſurgit,
Qua rutione queant infantem abducere, qui mas
Eſſet, at in variis donec ſententia verbis
Quaeritur, ex templo blanda ſic voce locutur
Eſt ſerune damuel: age, Eazare, noſtra voluptatz
Chriſticolam infantem nobis en ſurripe, centum
Aureoli pretiums verum is diſerimine tanto
Aruit, et pauida ſtupefackus mente Tridenti
Sarcinulis lættis ſedes, ac tetta refugit.

XIX

Hine ZTöbiae mandata, humeris Pproninciag, noſtrae
Vus erat multum qui conſuetudine gentir.
Horrendum hic pofita ſubiit mercede Lericlum,
Egrediturgue forae, Paſſugue incedit inerti,
Cunkta oculis latſtrans, ſolusque peramhulat vrhem.
iguis Forte infans cara ſine matre vagetur,
Wec comitatus eat, ſed ſors ſit vt improba ſemper,
Ninc dignoſce, homini praeſto guut ocurrit, agendnm
MIé guotiens dirum facinus; genitorie ad aedes
Eocce marem aſpexit nullo obſeruante ſedentem,
Qui phoebi nondum ternos pleuerat orhes,
Cuiur erat pulchra viſum nihil indole mains,
Huie placide arridens digitum porrexit, et intra
Perduxit miſeros blando ſermone Ppenates.
Caudia quie fando, guis Promat carmine vater,
Quae gens dira tulit? Krcis nam faucibus illum
Won ſecus aſpexit, tigrie velut orbe reertam
Hircano lacerat praedam, catulitgue relinqelit.
Illico conturſu trepido petiere ſacelliin
Implentes totas diris vlulatibus dedes,
Wec potuere morac, optati ſerre cruoris.
Interea genitor Maria cum matre vagatur
Andyreacs, motſtit Perluſtrang plankkibus urbem,
Koploratgue gemens, Ii ſors veſtigia nati
Accurrant, aditus omuts, et compita luſtrat.
Mitit hos circum puerilis turba ſriguenti
Concurſu, et natum diuino ex ore monebat,
Ele apvud Hebraeor, quo mabtaretur ad aras.
Cumquz hominum Ziſpenſa ſoret men⸗, falkus in llos
Impetus, ac ſubito ni ſera opuſeuka nobdkem
Vaxiſſent, totas ſtragraſſent gnibus aeder.
C 2 Sed

xXX

4

Sed rediere domum, iam merſo ſole parenket,
Jbta expectanter lucis peiora futurae.
Et iam tempus erat noctis, quo cuncta quieſcunt-.
Vſtibulum ingreditur templi, ventura furore
Qui ſalſo Woſes ſenio vergente canebat.
Excipit et genibus puerum, qui vittima triſtis

Deprehenſus, ſRtat vt agna, Lupi cum dentibuc haezſit-

Caetera turba ſerox, veſtes ſuccincta, cucurrit,
Fibula quas lateri vinxit, manicicque redubtis
WNucdauit ſoedos media plus parte lacertos,
Et crura ad ſuras: diris cruciatibus olim

Sic, Chriſte, occumbie, paterie cur, optime Rektor,

Tanta in te feeri,; genus hoc quin ſulmine perdes.
Heu quic non gemitus fundet, cui ſata legentur
Haer dura infantis? Samuel properauit, et illi,
Quod zonae euinttum, perſtrinxit guttura velo.
Ille manus ſaerum caput, hic atque ora repreſſit,
Edere ne triſter vagitus pPoſſets at enſe
Quam primum MWoſes praeputia ſumma neſando
Perforat, atque malae fruſtum conuellere degtrae
Forcipe feſtinane, nitido cratere reponit.
Colligitur ſanguis, tenero de corpore vartem
Quisgue ſecat, donec viſum eſt ecedere vulnug

Orbem, tunc manibus pueri ſaepe oſcula claudunt,

Si ſtrepere auditur; culpae ſaeuiſſimus aubtor
Ecce iterum Moſec, dextro de cruce trementem
Exſecat, et viuo lacerat de ſanguine pulpam.
Hic vna et Samuel, diſtendunt brachia, duram
Inque crutem tollunt laceratum corpus, acoua
Quiuis pungit acu, ne pars Vincera Juperſit.

Prae-

Praetereo in Chriſtum tot verba ohſtoena, tok iuter.
Vulnera contemptur, dira nam voce Precantur,“
die hoſtes noſtri pereant, ſic perdite Chriſtum. *)
Has inter poenas, tanta et ludibria ſeſſofs
Erigit ille oculos, ſuſpectat ſijdera, teſteg
Implorat ſuperoc, laceri iam corporis artus
Deficiunt, humericque caput decliut recumbit.
. GQui poſtquam aethereor, ſelix volitauit ad AXe§,
Kece iterum quanto plauſu, et clamore Per agedes
Inſultant, aut hos tenuit quam magna voluptat.
Namque ſuper celſi tranſcurrunt culmina telti,
Craque, vel geminas tollunt ad ſIyjdera palmas, LM
Atque Deo innumerar, referunt pro crimine grate,
Nuod ſacrum obtulerint ſolemne infante perempto.
Protinus ad lautae deſcendunt fercula coenae,
COccultumgue cador ſubter poſuere cadauer.
Quod piur Antiſter totam luſtrarier vrbem
Iaſſilſet, ſceleric magna hos formido tenebat,
Quod iam ſuſpecti populo, atgue parentibus eſſent.
Septima lux aderat; menſa poſuere cadauer,
Et ſaeros cecinere lijmmor, gilis rite perabtis
Oecultant iterum trepidi, nec gaudia ponunt.
Ecce diem Titan fdiz mortalibus almam
Extulerant iubare eorto, qua Chriſte reſurgit.
Quaeritur et vartis melior ſententia verhit,
Quidquid agant, cum iam crimen vix poſſe viderent

3 WMterius

g) TIEBERTINVS in Epiſtola: Sicut Ieſum deum ohriſtianorum

Zui nibil eſt, trueidemus iſtum, ſic ini mici noſtri confundantur in
aeternum.

Vtterius tondi, ſuſpebtique omnibus ſſent.
Hoc vnum placuit, corpus cum veſte recinttum
PFlumine ſubinergi, Jubter quod labitur alles.
MWitti ad Pontificem, dubtum gui perſerat undis
Injfantem extindtum, ſed non potuiſſe relabi
Exceptum ſerri lauſtris; it nuncius: illi

Haer mandata reſert; ſubito INDERBACHIVS
8 heros
Aſurgit, magna comitum ſtipante caterua,
Corporeque inuento Pueri perſpebta notauit
Vulnera, ſenſit enim fraudem, incſſitque catenis
Iucdlatos tetro praecludi carcere vinttos,
Qui meritas Paßſ poenas, namque igne cremari
Hos voluit, Populi traktos ante ora per vrbem.
At ſater ille SI MON Petri ſtat in gede repoſtus
Imteger, et nullo vitiatur tempore vonpPilte
Plurima quod Diuo fundit miracula nutu.
Lumina reſtituit ooccis, rebtumgue roganti
Dat claudo inceſſum, ſurdique audita loquuntur.
l, munc, et dubita Chriſtum, gens perfida, votit
Eycoluiſſe piir, pPotuit quu? ſigna dediſſe
Certa magis fideiꝰ non credie, crimina cauſam
Dant, vt non videas, ner poſſut iſta probari.
Sunt quogue Pieridum qui vig G Jonte reuerſi
Hac in parte meum carmen damnare videntur,
Quod magis ingenium deceat conſumere nugil,
Sed ſat erit, ſacer Antiſtes, . noſtra probabis,
FRANCISCVSJu/ᷣI¶] TRONAE celeberrime gloria
gentis,
Finibus extremis qui nunc dat iura TMidenti.

Ilam

Iam habes VIR PEAECELLENTISSIME, quae de
Iudaeorum nequitia, e tenebris in lucem protrahere, Tvo-
que grauiſſimo iudicio permittere conſtitai. Omnis Ppro-
fecto narratio, et 10 A N NIS MATTHIAE TIBERINI,
et TOANNIS CALPHVRNII ita comparata eſt, vt, ma-
xima, ni plane fallor, ei conſtet auctoritas, nullaque am-
Plius de S1 MONE puero tridentino, a Iudaeis, vere, truci⸗
dato, dubitatio, in legentium animis relinquatur. Vtraque
enim eo ipſo tempore, quo abominandum facinus, com-
miſſum, detectum, vindicatumque fuit, literis conſi

gnata
eſt. Nam etſi quidem CALPHVRNII Cc.

arnen, anno
MCCCCXXOI. excuſum fuerit, ipſe tamen vates, in Prae-

fatione, ad HERMOLAVMM B ARBARV M,

Iuris triusgae
doctorem peritiſſinnun, oratorem Jfacundiſſmum et philoſophum
eruditiſſimum, Auctoribus nominatis Praefixa, ſe olim ſiri-
Phiſſe illud carmen ad IN DEREBAGHI VM, profitetur. Mihi
vero ſatis erit, ſi operam meam, in eruendis hiſee teſtimo-
niis collocatam, TIBI, non Pplane diſplicuiſſe reſciero, me-
que felicem ter et amplius exiſtimabo, ſi v, mihi, meis-

que, amorem illum T VVM, ac Patrocinium, tot luculentis-
ſimis indiciis,

Ad extremum, TIBI ſecundam valetudi-
nem, et perpetuam felicitatem, quanta
tentione precor, vt ſenectus T v

iam pridem declaratum, Porro etiam conſer-

uare volueris.
poſſum, pietatis con-
A, libera ab omnibus in-

com-

XXIV

commodis, ſeculique, periculis, in quae Deus nos reſerua-
uit, tranquille placideque praeterfluat. Effloreſcat quotidie
honos TVVS, dignisque labore Praemniis, quae nullus ca-
ſus, nullumque infortunium eripiat, augeatur. Vale.
Scrib. V. Kal. Mart. die TVO natali, quem denuo et in po-
ſterum, felicem illucere, cum omnibus bonis et ſinceris

opto. Anno a nato Chr. MDCCLXXI.

tttttt

Focus O Balance Q

N

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

Copyright 4/1999 VXyMaster Gmbhi wwW. yXymaster. com

T 1I L I
RECONSVLTI

ICI ROBORETANI
A D

TISSIMVM DOCTISSIMVYM

VM WINCKLERVM.

SVLTYVM CELEBERRIMVM
D R VM LIP SI E N SS
DSECRETARIVM CEr.

DE
IVDAEO
O RVM IZ NQJFANIITICIDA

1 S T O L A

LIPSIAE

CIN A L A N GE N. H E MI A