KaI600-723_23
author: Treitlinger, Johann ChristianandWeinemer, Mathias

B. C. D.
DissERIATIO IURIDICA

PROCESS CIVILI

CQu;M
SUB PRESIDIO

JOHANNIS CHRISTIANI
TREITLINGER

IJ. U. D. PANDECT. ET UR. CANON. P. P. O.
a. VI. UNII A. M D CCLVIII.
ainn, ſc aneit SOLEMNI DISQUISITIONI SUBMITTIT

poſta, ihine nin
COLMARIENSIS.

=====2
—

in ſuudh alieno, f

--=
A K CENTOKATI,
Typis SIMONIS KükRsNERI, Cancellariæ Lypographi.

ſun⸗ induunti, nee

e ul relggiad in

1

onern
Uiin Ulel

de
nn

un H

ANRS

§F. I.

Ram- („Um nemo dubitet, in omni ratio-
ne vitæ nihil utilius, nihil pul-
6 dchrius eſſe diſpoſitione atque or-
adine *: cauſæ apud judicem diſce-
ptatio, quam judicium vocamus, ordinem
diſpoſitionemque actuum, ſe invicem, ut ve-
ritas pateat atque juſtitia prodeat, excipien-
tium, eo magis deſiderat, quo majora in fo-
renſibus cauſis confuſionem, præcipitationem
atque impetum ſequuntur mala, quibus ci-
vium fortuna concuſſa evertitur.

* D. PAULUS I. ad Corinth. Epiſt. cap. XIV. v. fin. XENOPHON
Oeconom. VIII. 2. CoLUMELLA de re ruftica XII. 2.

A 2 . G. II.

(4) *
§. II.
Ordo legitimus cauſas in judicio propo-
nendi, ventilandi ac dijudicandi, vocatur

Proceſſus.

STRYR. Introduäét. ad prax. forenſ. Cap. I. §. 4. Habet præte-
rea vox proceſſus ſpecialem atque diverſum in praxi & Gal-
liæ & Germaniæ ſignificatum. In foris Galliæ cauſiæ atque
proceſſus ita diſtinguuntur, ut lites, quæ auditis oralibus
litigantium eorumve patronorum poſtulationibus in audien-
tia, ut vocant, deciduntur, cauſæ vocentur; illæ vero fo-
renſes controverſiæ, quæ in ſcriptis ventilatæ, relatione
ſoribus clauſis facta, dirimuntur, procefſus nuncupentur.
FERRIERE Dictionn. de droit & de pratique; art. Cauſe, &
art. Procés. In praxi Germaniæ, ſtilo præcipue Imperialis
Cameræ, proceſſus vocantur literæ, quibus lis in foro ad-
mittitur, atque adverſarium citandi venia conceditur; pro-
ceſſus hoc in ſenſu per ſupplicationem petuntur; petiti pro-
ceſſus vel decernuntur, vel denegantur. BLUM. Proceſj.
Camer. Tit. I. c. 9. & Tit. 64. per tot. PHIL. TENNAGEL de
decernend. proceſſ. Cameral. Argent. 1626. 8vo. & PETR. MIN-
DANUS de proceſſ. mandat. & monitor. in Imp. Camera extrah.

Francof. 1618. 4t0.
§. III.

Vocabulum proceſſus origine, termina-
tione ac uſu Latinum, in ipſis quidem Ro-
manis legibus occurrit; aſt ſenſu plane diver-
ſo ab eo, quem hodie in foro atque ore vul-
gi habet.

Pro-

Proceli
1s legidus
tcde del
Aut mos vo
L. 6,5 4, 000.

Sinenau.
Z1. C d
Op, Ag. Gis
Rontnem E
Ut. NsC

Dlen ordin
Tnbtencninat

N Ws Mrtl

Wnen ſhi⸗

Aan eyttals

Uhnen

63 (5§) L82-
Proceſſus juris in L. 2. §. 13. D. de origin. jur. denotat pro-
1 greſſum ſive incrementa juris; & donare ad proceſſum in
100. pro L. 41. D. de donat. int. vir. & uxor. ſignificat præſtarc dona
o. ad pompam & ſolennem progreffum. DIoNYS. GOTHOFR.
1, Woatir in not. ad d. l.
§. IV.
einner. Proceſſus qui hodie dicitur, in Roma-
n . nis legibus deſcriptione quadam indicatur,

Eultin atque judiciorum ſive legum ſolitus ordo

aut mos vocatur.
L. 6. S§. 4. COD. de his, qui ad e&leſ- confug. L. 4. Cop. de ſentent.
&; imerlocut. L. 1I4. COD. de paét. E. 6. CoD. ad exhibend.
L. 1. COD. de ſervitut. BoECLERUS Diſſj. de Judic. Tom. I.
Opp. pag. 626. proceſſum, quem vulgo vocant, formulam
& ordinem legum exercendarum & judicii habendi dixit.

ün concecltur,r Conf. VosslUs de vit. ſermon. Lib. I. C. 32.
Detuntur; petitin
tur. BrVM. Piu §
PI. TENNAO. . V.
„Fro. & PETR. M.

Eadem ordinis judiciarii ſeu judiciorum
ordinis denominatio in Canonico quoque ju-
re legitur *: natus vero eſt medio ævo hodier-

1 ip. Comernernt

ine, ti nus vocis proceſſus ſignificatus, atque illa
quiden Ko. hoc in ſenſu ſæpius in Decretalibus 88. Pon-
1plne her⸗ tificum epiſtolis occurrit.* Vocabulum, in
te Ote Vi- artem boni & æqui ſemel receptum, merito

retinemus.

2862 (66) L-

* C. I. N. At lit. non conteſt. non proced. c. 21. X. de jurejur. c.22.
x. de acccuſat.

XX C. 22. . de reſcript. c. 34. . de elebtion. & un. x. de lit. con-
teſt. c. 3. . de ordin. cognition. c. ult. . de reſtitut. ſpoliat.
c. 46. . de teſtib. c. I5. . de purgat. canon. c. 7. . de injur.
c. I. S. I. de urament. calumn. in é6to. c. I. de ſeontent. & re ju-
dic. in 6to. c. 6. de appellat. in 6to. o. ult. de accuſat. in 6to. c. v.
Clement. de appellat. &a. circa fin. Clement. de verb. ſignif. Conf.
CANGII Gl/OGar. Latin. v. Proceio.

§. VI.

Cum in judicio vel de rebus ad ſingulo-
rum patrimonium pertinentibus diſceptetur,
vel ſeveritas publicæ diſciplinæ in delinquen-
tes & facinoroſos exerceatur: cauſæ, quæ in
judicium deducuntur, vel civiles ſunt, vel
criminales.“ Judiciarius vero in cauſis civi-
libus ordo in multis ab eo, qui in crimina-
libus cauſis ſervatur, differt. *e. Unde pro-
ceſſus alius civilis, alius criminalis eſt.**

L. 13. pr. COD. de judic. L. y. J. I. COD. de jurisdict. omn. judic.

XX JOH. SAM. FRID. BOEHMERI Elem. Juriaprud. Crimin. Se&t. I.
Cap. IV. & ſeq.

XXXY Plures proceſſus ſpecies a Doctoribus conſtituuntur; de
ſingulis alibi dicendi occaſio erit.
§. VII.

Poceln
ulas ciis
Pdi ar din
igenio
ihrudenti
Cherta ⸗
dienum en

Hinx q,
v&bren
Apin tebul

NRbter I

4

41. 4 4 yeſy a

,
A1 d l

N. eſitc, .
NRultt, he

tebus auſngt
tibus clleehten
inx in delinn
: cauſe, gn
iviles ſunt,
ro in cauſis
qui in crinin
* Unde N
inalis eſt.

E uniMi onn ildl
ini, Cinit. geck

us conltituuotu;

l.

7 , n .

63 (7)
§. VII.

Proceſſus civilis, ſive ordo legitimus
cauſas civiles in judicio proponendi, venti-
landi ac dijudicandi, pro diverſo populorum
ingenio & moribus, atque varüs, quæ Ju-
risprudentia decurſu ſæculorum hinc inde
experta eſt, fatis varius & olim fuit, & ho-
dienum eſt.

§. VIII.

Primæ civilis apud Romanos proceſſus
regulæ & breves & paucæ erant: exhibebant
eas leges XII. Tabularum, illæ præcipue,

quæ prima tabula continebantur.
GRAVINA Origg. Jur. Civil. Lib. II. n. 65. 4.

§S. IX.
Ex hoc fonte, Prætorum Edictis & for-

mularia, quam patricii formaverant, Juris-
prudentia, prodiit judiciarius ordo, qui apud
Romanos libera ſub republica obtinuit, &

ſub

3 (8) -
ſub Imperatoribus, qui primis poſt CHRI-
STUM natum ſæculis, regnaverant, ſerva-
tus eſt.

SCHILTER Prax. Jur. Rom. Exercit. VII. theſ. 4. tria tempora
præcipue obſervanda docet, quibus proceſſus Romanus muta-
tioni ſubjacuit, quorum primus a lege XII. Tabulerum usgue
ad Conſiantinum & Theodoſßiuum M. quonsque Juris Civilis Ae-
liani & omnis iſtius formularii uſus perduravit: alterum uſ-
que ad Juſtinianum. Præter ſublatas enim formulas & impetra-
tiones actionum ſolennes, Juſtinianus jure Novellarum alia
quoque circa proceſſum mutavit: unde tertia capit ætas.

§. X.

Reſtitutis literis de antiquo Romanorum
judiciario ordine commentati ſunt plures:
eminent inter eos CAROLUS SIGONIUS,
CAROLUS BRETTUS & FRANCISCUS
POLLETUS.

CAROLI SIGONII de Judiciis Libri III. cum ejusdem de an-
tiquo jure civium Romanorum, Italiæ & provincialium Libris
yIII. ſæpius prodierunt. CAROLI BRETTI Commentarium
de ordine antiquo judiciorum civilium apud Romanos, olim
rariſſimum, ALBERTUS HENRICUS de SALLENGRE Tom. II.
Theſ. Antig. Roman. p. 1062. inſeruit. FRANCISCI POLLETI,
Duacenſis JCti, Hiſtoriam fori Romani, ob immaturam au-
ctoris mortem ſatis imperfectam, PHILIPPUS BROIDEVUS;
ejusdem gener, edidit. Conf. VuLTEJ. Jurizrudent. Roman.
Lib. II. cap. 26. & JOH. SAMUELIS STRYkII Diſſert. I. Vol. II.

de Proceſſu Juris Romani antiquo.
§. XI.

Prrcipu,
carüi orenn
Gun Olin
leteprogt
Ge ſoblat
ſuroprude
Gue T
SIINANX
limum

es neline,
r 1 Moctr
1La Cil p

Hleini

WN

fins

*

1

nanernt, in

Ninumg ?

l. TWwuleri, “D
,A.

Wein n N .
1.

mu n
Uuce terig i

iquo Romunoun

tati ſunt Pn
106 60 N
FRANCRC

1 cum ejusdem
G provmciubun i

n apud Rommr, l.
e SALLEYNORE UH
PRANCIY1II
vi, ob immatuuam²
HILIPPS TROIDE
NIKI Drt. LV

(9) 6*.
Præcipuum antiqui apud Romanos judi-
ciarii ordinis fundamentum cum eſlſet diſtin-
ctum olim prætoris & judicis officium; ceſ-
ſante progreſſu temporis hac diſtinctione, at-
que ſublata quoque formularia, quam dixi,
Jurisprudentia: ſub CONSTANTINO at-
que THEODOSIO M. & porro ſub U-
STINIANO novam ordo judiciarius induit
formam.

Judices pedanei apud Romanos dari deſierunt non quidem
mox a DIOCLETIANI atque MAXIMIANI temporibus, uti
ex L. 2. Cod. de pedan. judicib. plures colligunt, ſed tamen ante
JusTINIANUM, qui S. fin. Inſt. de interd. de ſuis temporibus
prædicat, omnia judicia extraordinaria eſſe, atque ſublatis
veteribus judiciorum ambagibus ipſum magiſtratum cogno-
ſcere, neque judicem pedaneum dare. Conf. L. fin. Cop.
diét. tit. NoopT de jurisdiét. & imper. Lib. I. Cap. fin.
Ev. OTTO Commentar. ad d. S. fin. Inſt. de interd. De for-
mularia jurisprudentia diſſerere, alibi erit occaſio.

5. XIil.

Judiciarius ordo, qui ſub Imperatori-

bus Chriſtianis in Imperio Romano viguit,
B e legi-

62 (10) E82-

e legibus utriusque CODICIS THEODO.
SIANI & JUSTINIANEI, atque ex NO.

VELLIS cognoſcitur.

Imperatorias de ordine judiciario conſtitutiones, quæ hodie
in utroque CobpicE ſuperſunt, illuſtrant ACoOBUS Go-
THOFREDUS, reliquique CopicIs vel THEODOSIANI
vel JusTINIANEI Commentatores. RITTERSHUSIUS Me-
thodicæ Novellarum expoſitionis part. IX. quæ omnium
prolixiſſima eſt, Novellas, quæ agunt de judiciis deque
rebus in judicio tractari ſolitis, exponit; atque part. X.
de appellationibus ſive de ſecundis judiciis, & de aliis re-
ſoindendæ ſententiæ remediis; nec non de quibusdam utrius-
que inſtantiæ communibus agit.

§. XlIII.

Ejus, qui hodie in foris regnat, judi-

ciarii ordinis fundamenta medio ævo jacta
ſunt; concinnatus ille eſt non tam ex legi-
bus Juris Romani, quam ex Gloſſatorum
Commentatorumque ad Jus Civile monitis,
atque ex Canonico præcipue jure.

Jus Juſtinianeum, verba ſunt STRYRII Imtrod. ad prax. fo-
renſ. Cap. I. §. 6. vive aliter in proceſſu attenditur, quam quo-
ad aöétionem proponendam & cauſam decidendam, ſeu verbo
quoad materialia judicii: quoad modum vero procedendi, ſen
qupad formalia judicii pauca ex Jure Civili in foro nctz
plera-

4
ene
Pehmin

ceigt 1u 1
e ,
m ae M
Obtinuiſ:
zute MNN
Nu .

Conmen
mi ete
OAl.,
NAATA

☛2 (11) SEe-

pleraque vero e Juxre Canonico deſumpta, pracipue ex Libro
TI. Decretalium. Jus. HENNING. BoEHMER. Jur. Ec-
cleſiaſt. Lib. I. Tit. II. §. 42. ſoribit: Cum Pontifices plera-
que ſua, maxime in materia proceſſus, collegerint eνα Gloſſis,
non adeo mirandum eſt, in foro Decretales epiſtolas infignem
ta Gloſſatorum opiniones auétori-

obtinuiſſe applauſum, cum i
tate Pontificia munirentur. Conf. Colleg. Pract. ad cit. In-

troduct. ſect. I. §. 3.

§. XIV.

non de Driblgtamins h .
nun Commentatorum de hoc proceſſu pri-

mi atque præcipui ſunt PYLEUS, TAN-
CRELUS, DURANDUS, ROBERTUS
MARANTA, PETRUS de FERRARIIS

&c.

PyLEUS, qui primum Bononiæ, poſtea Mutinæ circa finem
ſec. XII. Jurisprudentiam tradidit, librum ſcripſit de ordi-

regnat, l
dio z0 i

n tam ex g ne judiciorum, editum Baſileæ 1543. 8vo. PANCIROLL.
. G N de claris LL. interbret. Lib. 2. Cap. 21. TANCRETUS, AZo-
Ollatorun NIS diſcipulus, temporibus INNOCENTII III. & HoNORII
Divile morits III. compoſuit Ordinis judiciarii tractatum, editum Ar-
gent. a. 1545. 8vo. & cum PETR. SAL. AQUILII notis

64. 8v.. DURANDI, Epiſcopi Mimatenſis, Spe-

jure, Colon. a. 15
culum juris, ſec. XIII. conſeriptum, a quo nomen Se-
lurdl A mr ſr culatoris obtinuit, Lugduni a. 1556. fol. & cum variis ad-
gtenat, Mam gin ditionibus Francof. a. 1612. fol. prodiit. ROBERTI MA-
wilagn, ſell el RANTN, Venuſini, Praxig ſeu de ordine judiciorum tra-
1en Portlenl cdatus, Speculum aureum ſeu Lumen advocatorum dictus,
Colon. a. 1614. 4to., impreſſus eſt. JoH. PETRI de FER-

ſili in ſoo iume B 2 RARIIS

7

62 (12) 882-

RARIIS Practica, quæ
ab ejus nomine E. leuß;
. . Fer .
ab ejusdem patria Papienſis cognominatur, F Bae vel
ICUR-

TII⸗
Bas re (ol 2. ader in STRYKII Introd. 34
§. XV.
Commentatorum de proceſſu, quos
ſæpe numero ipſos latuit, quibus titulis
opera ſua ad diſtinctionem aliorum inſigni
debuerint *, quæ ſecuta eſt, turba, lcc
dentibus litigantium calumniis atque mali⸗
tüs, rabularum artibus ſeu Ppotius ne u.
tüis, atque reliquis, quæ optime ab initio
conſtituta atque ordinata in pejus vertere
atque corrumpere ſolent, cauſis, ordinem
judiciarium ſive proceſſum, civilem ræ
ie⸗ adeo peſſundederunt, ut ncqus r-
4o amplius eſſet, neque proceſſus, ſed
potius & calumnioſa cæremonia-
rum atque ſcriptorum altercatio, * opib
litigantium infeſta. *** a
4 — . ** OH.

(Wi 1

Verbis N
IwRGA N
meranit,
1619.
uunt h
dvos dl
uli ui na
aunao dete
nbus glem

. pten
⸗ he
lnunu * Verba hæc leguntur in Diſſertat. ſub præſidio JoH. SA-
.1 A NUELIS OTRYRII de emendat. proceſſ. forenſ. habita, Vol. I.
, G e Diſſ. XIX. §. 4. ubi exempli 1oco memoratur HENRICI
1 lupng KNAUSTENS ſCriptum;, ſub titulo Feurzeug gerichtlicher Pro-
4 ccſſe Francof. 1616. 8Vo. editum. Scriptores de proceſſu
ciwvili recenſentur in STRUVII Bibliotheca Juris ſeleéta a BU-
DERO locupletata Cap. XI. Conf. LIPENII Biblioth. veal. Ju-
rid. v. Procſus. Inſignem in Germania applauſum me-
ruit IaC. FRID. LVDOVICI Einleitung zum Civil- Proceſs 5
Commentationem hanc, decima jam vice Halæ 1732. 4to.
procele 41 cditam, luculenta brevitas & concinnus ordo commendant.
W zy Verbis his utitur CALVINUS in Lexic. Juridic. v. Proceſſus.
qvibus o JURGA VALENTINUS NINTER „ Conſiliarius Duc. Po-
. Ramnd meraniæ, lub ficto nomine VENTURA de VALENTIIS d-
Worum mlihnir 1613. 4to. Veronæ vel potius Argentorati edidit Parthe-
turb nium litigioſum, ſive Diſcurſum Politico - Juridicum in
„ Lrba, dr⸗ duos diſtributum libros, querum primo de litigioſis ſe-
is at Ue nn culi ſui malitiis & malitioſis ejusdem litigiis atque cauſis
. luul ſecundo de remedis abbreviandarum litium, tam generalio⸗
potius nece ribus quem ſpecialibus & ſpecialifſimis, egit cordatus au-
1 Gor. Conf. JoH. BRUNNEMANNI Tractatus juridicus de
ime ab jnle proceſſu fori legitime inſtituendo E abbreviando, litigiorum-
. que anfruätibus præſcindendis, qui nona editione Franco-
Peſis verten furti ad Viadrum 1724. 4to. prodiit.
7XX ANTONIUS FABEER iN- Codic. Lib. IX. Tit. 23. def. I. li-
158, Orcdlnen tium & civilium & criminalium abbreviandarum novam
civilem rr. rationem tradens „ eam jta orditur: Conqueruntut blerique
Ue. omnes, nec immerito, de litium & criminalium S civilium
Ut neue I. diuturnitate, quc tanta odie eſt ubique fere gentium, ut ſæ-
. piſſime uſu veniat, 605 ipſos, Jui viszoriam ocum umptuum
loeſſis . ſd. quoque adjudicatione reporta'unt, tam longis anfractibus ve-
1. xatos, ac tot ſumptibus miſere fatigatos ſic affhci, ut lugendum
Cæremonla- ſbi potius eſſe putent, quod bonæ dlioquin litis aut inſtituendæ,
D os aut ſuſcipiendæ conſilium ab. initio non abjecerint, quam gra-
, P zulandum, quod tanto Pretio nudam vistoriæ gloriam conαôꝶ3e-
rarint.

☛ (14) 2½¾
H. XVI.

Malo multum gravi, quod omnem fe-
re orbem Chriſtianum premebat, providi
optimique legislatores, adhibitis Doctorum
conſiliis,* medelam, diverſo hinc inde cum
ſucceſſu, attulerunt, editis, hoc præcipue
atque præterito ſeculo, proceſſualibus, uti
vocant, Ordinationibus, de quibus alio tem-
pore uberior agendi occaſio dabitur.

* Scriptores, qui varios litium abbreviandarum modos propo-
ſuerunt, indicantur in cit. STRUVII Bibliothec. Jur. ſele&ta
Cap. XI. HK. 19. & WEHNER Prà& Olſervat. v. Juſtitia, quin-

tuplicem quinorum JCtorum de litibus abbreviandis con-
ſultationem exhibet.

Mn
, gui
un ſat
Oogat. ℳ

Mmmi
(2 M 4

wou rch⸗

CEtyr ad
on gden
ſehng

ſe

Miuhen
lnen i

vides A ler.
Cabitur.

1
Krum nochg gon
Minken N. ſeli
n 0 fitin, guir
Ahreyiandis con.

2 (15) 28*

COROLLARIA.

Mutuum, quamwis inde appellatum non
ſit, quia ita a me tibi datur, ut ex mMéo
tuum fiat; pr. Inſt. quib. mod, re contrahit.
obligat. alienationem tamen continet.

II.
Commodatarius regulariter ſane exalcwuam

§. 2. Inſt. dict. tit. id ſt, exactiſßimam dili-
gentiam praæſtare tenetur.
III.
Creditor ad rem oppignoratam cuſtodien-
dum exactam diligentiam adhibere culpam-
que levem praæſtare tenetur.

IV.

Periculum rei emtæ venditæ etiam ante

traditionem ad emtorem pertinet.
V.

3 (16) L82.
In locatione conductione merces non tan-
tum in pecunia numerata, ſed in qualibet
re funcgibili conſiſtere poteſt.
VI.
Conductor levem regulariter culpam
præſtat.
VII.
Valida eſt electio Abbatiſe per majora
ſuſſragia monialium facta, nec requiritur,
ut duaæ tertiæ partes carundem conſentiant.

VIII.

Donationem decimarum a laico factam
loco religioſo, quam Epiſceopus confirmare ne-
glexit, Archiepiſcopus, oſſicium Epiſcopi ſup-
plens, rite confirmat, nec Papali confirmatione

opus eſt.

Dl
U

VII
A
74

0. DAN
1 W.
HNDI

DCneNs

S *
D“Rlõ
0 4

R

enen
Ren.
1
el
1, , . .
2
ℳ —
l.l
12 .
.
.
.
.
.

R
4
E 4
4
†

.

hec ſactxæ Carte
12onids ce D
PEtOris jo riglſ
ZD unt: enri
ſ. ge he 1. et Ein pe
àionesinte
wu usmoci Ading
lon, Z

lal

exX Contradtäinen
tnnnk M n

, Uiet in iud, un, MM

Otit⸗ nnmo, el

A unte
4 ⸗ r Muummn m in

u lun, iin MWer
ie, „
egſnenlinn, n
,

ahunt indumn, el

ſind el relgig ins
Alt.

hNArhmümANNNNNNNNNNNNNNNNNNNNANNNNNNNi

PROCESSL CIVILI

JOHANNIS CHRISTIANI
TREITLINGER

J. U. D. PANDECT. ET WUR. CANON. P. P. O.

d. VI. JUXNII A. M D CC EäEWII.
SOLEMNI DISQUISITIONI SUB MITTIT

MATHILAS WEINEMER

2 B

—— —— —

ACENTORRATI,

Typis SIMONIS KükRsNERI, Cancellariæ Lypographi.

B. C. D.
blssERIAe JURIDICA

WAM
SUB PRESIDIO

COLMARIENSIS.

8

19 20 21

cbnenndre cgnnennnn ennn nnnnnnnenenn nrnne nn
3 4 5 6 7 8 0% 10 11 12 13 14 15 16 17 18

HHH

S2

+R

—

1

O Salance Q

s To
N Focus

K

W
VierFarbSelector Standard*- Euroskala Offset

„ Copyright 4/1999 VMaster GmbH wrww.VXymaster. com

—