KaI600-70_8 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Ad Pavlinvm Hebraeor. I, 1--3, 2,2 — ln — . R —— m d gt Pmms ——À — m - s t Md N CRDaE: x w 2 d swwy A MU . - M is CEERREE R pwr | J (—— Digitalisat vorhanden TT i U ROU EU IAT ONPPNDPRUEUUR " ^ — - — Ea "ERX d n dU asl V z NEinsPibeena i rl A m Ó FOT ÉÉ o —odeamt — v düsemdt- o MA x d ad n o i 4 Cs DISSERTA4TIO THEOLOGICAÀ AD PAVLIWVM HsBnz. l, 1 — 3. FILIO DEI, MVNDI CONDITORE POST FACTAM PER SE IPSVM. PVRGATIONEM PECCATORVM NOSTRORVM, AD DEXTRAM PATRIS SEDENT Gu TESTIMONIVM. PARS POSTERIOR DCGMATICO- POLEMICA CONTINV ATA p etnsev. od HANC SVB DIV!NIS A VSPICIIS CIORE . VNIVERSITATIS EBERHARDINO - CAROLI N/E Mát VNIFICENTISSIMO SERENISSIMO DVCE Ac DOMINO DOMINO sSCAAAROLÓDO: DVCE WIRTEMBERGUE xr TECCI/E REGNANTE REL REL. PRRSIIDE LVDOVICO JOSEPHO V HLAND, S. S. THEOL. DOCT. ET PROF. PVBL, ORDINARIO, ET DVC. STIPEND. THEOL, SVPERAT fuNDEN]L FAC. THEOL. H. T, DECANO DIEBFS DECEMBRIS MDCCL X XFII JGÉORIS ANTE MERID: IO- I2 ET POSI' MERID 2-*4* PVBLICE DEFENDENT, . IOH, DAVID RICHT Kircho Tecc. : M. FERD. FRID. DREHER , 7VZ1"ZL"' s. M PHIL: THEOPH, PREGI/JER Nehr.|M. S'XT. IACOB, ERE CHT , Nagold, M. PH L. HENR. SCHVLER, .Schornd, M PHIL. FRID.DOERNER, Remmingsh, M. YOH, PHIL, LEIBIVS, ietighcim. | SERENISSIMI STIPEND. ET EXAM. THEOL: CANDIDATI TVBINGZE nLirTERIS EFRANKII * 1177 F SNN x D Q' à)) 33*3» j , 7 Y NNNNSSS N ss CU SS. ((2 '?: )9 C rP äk (—X d ($7 X f 2/) SRNZ N Xï*w ; '&;9 f * ec 7) 9) 2 NT N —— A EE m 227 £ ZA E a M — U MA s Ix 1 7) SSSENC E ( 1 4 NUINNS SS SN CzZ z Z UC/ WMELLIERI ARTEMONII five SAMUELIS CRELLIÉ coactam perverfamque— Oraculi noftri expoütidnem : qüam" in Jwitio Evaugelii $, joh. veftit, - Part. I. . XX. p« 98. fq. propoófuit, füb finem Differtatioris noftrae pofterioris $. VII. ad- duximus, "& $. VIIL. & IX. refutatam dedimus, 'Ne vero in vindicando illuftri hoc de diviuitate Chrifti teftimonio ingeuiofa iïla fed violenta, qua præbipuus e Sociniaiiis Scriptor qdaüis' data opera illud impug;favit, interpretatio omiffa videatur: aexaminandanobislquoque eftjoNu& SCHLICHTINGII A BUCKO- Wi1EC expofitio in Commentario in. Epiflolam ad Hébreeós, qui Joh. cuerun Oper. Exeget. fübjun&tus eft, Bibl. Fratr. Polon. T..HL p. 7o fq, -addit? ?4'elliæw a Pavaphraf p. -"23x feqq.- A. $.L - —-—w— SO IO Schlichtingii: Infevpretatio. Summam vwerborum Hebr. T, 1-3. ScHLICHTINGIUS hanc fa. tuit: divinus Zuflor Chriflum ver[, x. usque ad verf. 4. omnibus Proyhetis opponit. Ipfa vero verba ita exponit: V. 1. Deus) IVempe ille [ummus &5 unicus, olim. quidem Deus Ifraélis, mmcvero Deus€9 Pater Domini no ftri jefu Chriftli appellatus, Locutus eft nobis in filio) . Filium opponit. Prophetis, mon quod Prophete etium non effent filii Dei : fed quod cum Chrifto com- parati propemodum filii cenfendi nonfint, Adeo longo intervaL- lo.eos Chriftus, qua filius Dei eft, poft fe reliquit. Ideo MAT & xv filius Dei vocatur. Confderat autem Chriftum, cum eum filiumDei appellat, adhuc ejustemporis ratione, quo nobis Dei nomine locutus eft, qui jam tum Dei filius «« i£oxjv erat, li- cet poftea excellentiori adhuc ratione Dei filius evaferit, & quemadmodum antea omnes Dei filios longe fuperaverat, fic deinde femet ipfum. Dum adhuc in terris munere prophetico fungeretur, erat Dei filius 1) quod non viri alicujus opera fuerit genitus, fed tantum virtute divina, 2) quod ad munus omnium fan&iffimum a Deo fegregatus fuerit, & in mundum miffus. Hac enim in re continetur fimilitudo, quae inter Deum & Chrifum munus fuum in terris obeuntem fuit, Tale nam- * que ——-W—— $ que munus fuftinere & obire non potuit, nifi Deo fimillimus fa- pientia, fanctitate, potentiaque divina fuiffet, Quomodo enim fine rerum iftarum participatione reconditam illam & nulli ante- hac, nec angelorum, nec hominum cognitam Dei voluntatem,, perfe&e & annunciare & confirmare, Cquibus in rebus munus hoc fitum erat,) potuiffet? Hanc etiam caufam ipfe Chriftus Joh. X, 36. affert, cur fe filium Dei appellaverit 3) quod jam jus habuerit ad hereditatem Patris fui cceleftis adeundam, hoc eft, ad poffidenda omhia, quie in ccelo funt & in terra, ipfum- que adeo ceelum & terram, Quam hzreditatem poftquam adiit; tum demum perfectiffima rationeDei filius evafit, guod.-mortalis ejus natqra & conditio antea non permifit, v. 2. Quem conflitit furedem ) - Pergit in Chfi&i pr&, ftantia fupra prophetas explicanda. Nulla autem hac major effe poteft, quod Chriftus fit omnium heres, E$7« pofuit, id eft, conftituit, Zeres hicnon fignificat eum, qui jus tantum habet adeundo hereditatis, fed qui jam re ipfa hereditatem feu bona paterna crevit & poffidet. Poffidet autem non poft Pa- trem, ut fit in rebus humanis, fed una cum Patre, Univer[erum) | Alludit ad unicum filium , qui folus bonorum paternorum .eft hzres. Nam & Chriftus eft unicus, feu unii A 2 genji« & genitus Dei filius, non quod & alii filii nor fint : fed quod tales non fint, Cum ergo pater fit omnium rerum Dominus, ideo etiam Chriftus, unicus ejus filius, omnium rervm hoeres & dc- minus evafit, ác proinde Angelorum omnium- & hominum tam viventium, quam rmortuorum; — Licet autem iftis verbis figni- ficata fit fumma. Chrifti preftantia ac divinitas, & veluti cum Deo unitas: tamen fimul fignificata eft etiam Chzifti a Deo di- verfitas, Chriftus eft filius, ac proinde eft ab alio,. Deuseft pater, nec ullius filius ac- proinde a nullo: : Chriftus: eft confti- tutus, Deus eft, qui conftituit, Chriftus eft hzeres: Deus non eft hzeres, Nec enim ab alio hc, ipfe fibi ea condidit, kquæ poffidet accepit, fed Per quem. E5 fecula fecit ) Particula - e£ augendi aliquam vim hocloco habet; quafi dicat: noón tantum eum ad haeredi- tatem bonorum /worum omniíum admifit, fed etiam in feculis condendis focium fibi adjunxit, tantique operis participem, imo opificem quendam effe voluit, quo non tantum rerum omniuni poffeffione, fed & feculorum opificio, quemadmodum unicum filium decebat, fibi quam fimillímus effet, Ait autem, quod per ip[um fecula fecit, ut in hac ipfa ereatione farta te&a 3naneat patris proérogativa, utpote cum ipfe primus autor, five caufa principalis conftituatur hujus operis; Chriftus au. tþqm media, feu prime, ut dicj folet, fubordinata; Qu&m- admo- E d Gsckd Ri T oÓÓ—€ d z 5 ádmodum enini ex eo, quod Chriftus Dei filius dicitur, Deo partim fimilis, partim diffimilis oftenditur: fimilis, quia ea illi infunt, quse Patri; diffimilis, quod' pater a nullo ea acce- perit, ipfe vero a Patre: ita etiani in operibus, quze ipfi tan- quam Dei filio'conveniunt, fimilis cernitur. differentia, Creat quidem flius, ut Pater, fed non a'fe ipfo, ut' Pater; verum Paterperipfurm |Hincautem patet, non effe hic fermonem de veteri crcatione, quae nánquam dicitur per caufam' aliquam in- termediam fuiffe pera&a: fed tantum ad eam alluditur, ad quam etiam allufit Johaunes Cap. I Evangelii fui, —— Porro fecula Deus per Ch riftum feciffe dicitur, non quod om- la, quzeunquam extiterunt, feculapex eum condiderit; fed quod condideritaliqua, nempe nova & a ptioribus diverfa , iisque lon- ge feliciora; folet enim ad fpeciem fignificandam nom raro ge-. neralis vox per fynecdochen adhiberi: quo etiam referri poteft articulus, voci feculorum in grseco preefixus , quigeneralem vocis fignificationen ad fpecialem aliquam ininusque communem folet reftringere. Per Chrifum namque vere nova & alia fecula Deus condídit, dum per eum plane novam & a priori longe diverfam rerum ac mundi faciem induxit, —— 1dem erit fenfüs, fi feculorum voce mundum intelligamus, Nam & ipfe D, Au&or infra eadem figniücatione vocem hanc ufur- Á 3 pavit, 6 COSaniisistia d — pavit, adeo, utíi remipfam fpe&es, nihil aliud dícat, quam quod Johannes dixit L. 8. xo. muudum per /E;ïmomm ejus fafium, aut Paulus omuia per Chrifumeffe condita, Col. 1, v6, Deus vero per Chriftum mundum fecit, quatenus humanumgenus procipuam inundi partem , per eum reformavit, novumque ejus fta- tum & conditionem priore multo feliciorem eífecit, — — Plantationem emli €9 fundationem terra Efaj. XI, 16. vocavit ipfe Deus rerum illam mutationem , qua populus Ifraeliticus ex mifera Babylonice captivitatis forte in priftinum ftatum ac li- bertatem reftitui debuit. At hzec rerum mutatio quid fuit aliud, quam tenuis quzedam umbra iftius, qua nonunus populus, fed omnesgentes, ex Diaboli & mortis teterrima fervitute erepti & in gloriofiffnam filiorum Dei libertatem per Chriftum vindicati funt? Quanto ergo hzc meliori jure per Celit3 terrg, & quod idem reapfe eft, fzceulorum creationem. defignari poteft ? imo haud dubie myftico fenfu in his prophetze verbis defignata fuit, —— Hec autem mundi totius reformatio ex qua nova fecula funt confecuta, per Chriftum adhuc interris exiftentem & prophe- ticum fuum munus obeuntem coepta quidemeft, at non perfecta, Unde & D. Autor, ip[arumrerumordinem fecutus, primum :d pofuit, quod Deusper Chriftum nobis locutus fi t deinde, quod eum hzeredem omnium conftituerit: deinde quodiper eum & fecula condiderit: ut velhinc appareat, hocpoftremum ex priore de- murnm 7 -—æ»-—-— mum pleniffime confecutum effe, Coeptam vero dicimus mun- di reformationem a. Chrifto, propheticum munus obeunte, ideo, quod do&trinam propofuerit ad fotum mundum fpectantem, quam-, visabunamundi parte, hoc eft, a populo Judaico, incipiendum omnino effet, Apoftoli deinde, Chrifto in Coelos affumto, & illic in regali folio confidente, tanquam miniftri fuccefferunt, per quos Chriftushanc orbis & feculorum reformationem perfecit — Omnia per ipfum , nempe Chriftum , fa&la funt , ait Johannes, de rebus ad hanc mundi reformationem pertinentibus loquens, 69 fiue ipfo faffumeft mihil, quod fatumef. —Quis Piophetarum in eocum Chrx&o conferendus eft2— v. 3. Qui cum fit vel offet [plendor gloria) Adhuc plenius & veluti re- fumto impetu Chrifti proeftantiam defcribit ; 2« «v. Participium ov eft et praefentis et przeteritiimperfe&titemporis, ltaque verti poteft Quia vel per prafens vel per preterirum imperfetum tamen conneGitur cum verbo temporis przeteriti, éxe9issv, vide- tur potius per przeteritum effe vertendum. Itaque defcribit pri- mo Chrifti praeftantam, qualem habuit etiam in terris agens non quod ea ceffaverit, poft quam in coelum fuit eve&tus , fed Nam cum poftea fubjiciatur quod etiam antea in eo fuerit eum purgatione peccatorum mofltrorum, per [e ipfum fafta, con[edilJe in dextra majeflatis in excelfis, dubitari non poteft, quin eadem & Zonüe major illius po[lea extiterit pmþamm quam antea fuiffet. ATXU- Amavyaeua eft iplesdor acjubar ex lucido aliquo corpore pro. nanans: ideo dicitur effe ATXUyATMAE TZg doisg Per óófay enim intelligitur ipfius Dei lucidiffima majeftas, cujus majeftatis Chri- ftusimago quedam ac veluti refplende[centia. fuit Cum ipfe Deus ab hominibus conípici non poffet propter immenfam & infinitam fuamlucem , [ucis weluti radium quendam ac jubar emifit , &in illo hominibus, majeftatis fuze confpe&um quendam exhibuit. Hanc autem appellationem Chrifto tributam effe ideo multi putant, quod divinam va?zlzntætcnz, quam emo videre yotuerit, àpfe nobis enarraverit, quo etiam fenfu Paulus Cáriflum imaginem . Dei in- confpicui vocavit Col, I,'15. Sed nihil prohibet, quo minus hanc appellationem & defcriptionem latius extendamus, & referamus d. yniver[am fimilitudinem, quam Chriflus iu terris vivens cum Deao hgbuit, C5 qua Deumnobisretulit ac repra[entavit : ita ut hoc idem fitcumeo, quod de Chrifto fcripfit Paulus Phil, If, 6,.eum fuiffe i forma. Dei €9 Deo egqualem, ! Ea eratfapientia, ut Dei arcana nof- fet, & Dei nomine oracula ederet, ac refponfa daret, ut homi- num cogitationes & corda cognita haberet ; ea fanCtitate, ut effet fine omni macula : eapotentia, ut omnibusin terris rebus, etiam Damonibus, ut.Deus, imperaret, .Hinc -merito Johannes: 7- dimus, inquit Joh. I, 14. gíoriam quafi unigeniti apatre, — 4dem aliis verbis exprimere volens fubjungit autor : l Et D d 9 Et figura vel charatter [ubflantia ejus. ) Chara&er eft forma ab hquo archetypo impreffa. Deus vel hypoftafis Dei eft agxé- cvxos, Chriftus eft chara&er illius vel éwrvroc. Deus illi [uam formgim velati zmpre[ Í fic u£. mobis ipfum. Deum wfewet Ideo etiam ipfemet dixit: Joh. XIV, 9. qui-me videt , videt. C& patrem inenm; propterea quodet verba Dei loqueretur , & opera ederet Subflantia , feu ut eftin graeco textu, Áupoflafis Dei famitur pro ipfo Deo, velfi malis, pro perfona Dei. ldeo autem hypofta- feos voce videtur ufus fuiffe, ut tanto melius exprimeret , quid inter Deum .& Chriftum, Deo alioquin fimillimum .& eum re- interfit. . Chriftus nempe eft character Deus praefentantem autem efít ipfa hypoftafis, . Pronomen ejws refpicit etiam ' ad nomen glorig ,.cumqueeo non minus quam cüm voce /upofla- fzos conftrui debet, Portmzsque vel ferens. omnia, verbo virtutis [we) videtur his verbis priora explicare voluiffe ita, ut particula: re, quemadmodum etiam fzepe particu!a 49j,, exegetica hoc loco fit non conjunctiva. Eatenus enim Chriftus Dei fimilitudinem ac majeftateminprimis referebat, quatenus omnia verbo fuo poten- te fexebat nifi quis dicere malit: prioribus verbls repraefen- tationem divinze voluntatis, pofterioribus divinee potenüæ per quam divina voluntas conürmat! fuit, fignificari. Participium cfjey, quemadmodum & fuperius ev per przeteritum. tempus ex- B plican- IO GEEUSRASSSORORSU VRK MPÉS LOI eacumuquest um phcandum eft. Ferre autem hocloco nihil aliud eft, quam me- yere, agltare quo fenfu eodem verbo ufus eft Petrus II Epift, I, vers, ult, cum ait, Prophetas aSpiritu . fuiffe affos,groece eeeopévas, Perbum autem. Hebraica confuetudine pro juffu ac imperio fumitur, ut Pf, XXXIII, 6, CXLVII, 15. 17. & CXLVIII, 8. Fere- batergo Chriftus omnia , quatenusomnia adejus nutum ac pla- citum movebantur, nihil erat, quod ejus imperio non cederet non pareret. Illo jubente quiefcebant maria, ceffabant venti diffugiebantmorbi, redibat vita , cedebant fpiritus immundi Ferebat autem omnia 7 jzueri 77c duvxpees àvr&, Pronomen &vr2Íi fenfum fpe&tes, cohseret cum voce P14ari, non cum voce Suausec, Verbum autem petentie per Hebraifmum eft verbum potens, Ferebat omnia fuo potenti verbo Non magno aliquo conatu & molimine opus fuit, ut Chriftus omnia moveret: folo nutu aC verbo cuncta peragebat: quod planedivinum eft, & me- zxito1s, quiid facit, Dei ipfius chara&ter & effigies nominatur. Talis autem nullus hominum extitit, qui virtute in fe femper refidente , quotiescunquc vellet, cun&a unico fuo nutu ac Ver- bulo, utfic dicam, moveret, RFFUTATUR «) quoad fententiam textu noflro in genere, Qvantopere gloffze ScLica NGIANJE a Vero verboxum fen— fu abludant & gloriofifima de Chrifto, filio Dei, predicata in minu- -— Yi ———æm minutiffimum fenfum detorqueant , quoad fingula jam momenta commonftrabimus, - Inlimineftatimimpingit ScaricHTINGIUS, dum hypotheü inferviens fummam priorum Capitis primi ver- fuum hanc tantum effe vult Divus Autor C/zmjlmnHebr bDT-* p uibus prophetis oppouit Clamant verba textus, divimum filii [o- ejusque quafi curfum ab initio quentis glorium majefiatemque rerum ad metam usque defcribi, & füummam quandam totius Epiftole exhiberi ; quae & aliorum Interpretum fententia eft, Jux:vus ait: Primis verfibuscontinetur prolepfis üvePropoütlo to- tius eplüolæ. Agit Apoftolus de Chrifti officiis, perfona, ex- cellentia five dignitate fupra Angelos & Prophetas preecipue Ità GoMARUS EsTiUs in Porr S$ys propter Deitatemt ejus. ad h. 1 Accedit nuperrime S. R, D. D. SerrEn Lib. übet bié Gottbeit &Brifti p. x77. , CBot allen SDingen ift bie 9íbfit be8 2fpofteíé ,it SSetradotung u sieben. — Coie if nicbt biefe, voie ble Gegner tvollert, ,Sy&fum b(op al8 cínen groffen £eDver vorguftellen, berbievoribm ebte ,bem febenben Sropbeten tveit libertroffen bàttes nein? ber 2[pofte[ bat ,eftbas voeitaró(fers oor 9fugen. — Cr will bie aus bem . Cyubenthum jut " Cbrifticben SReligton bePebrte Glaubigen burd) bie toic)tige CBorftellung ,,eor bem SRüd(alle varnen, baf (te eínen SPitt(ee unb Syofenptieffer Datten, ,bet voeit mebr alaSDtofes , mebt al$ 9(acon, groffer af8. bie Gnel, bobet, al8 ,alle Jimmel, unb von allen Gefcbópfen unterftbieben toàre, — Goaf biB ,0it Q(bfxd)t De8 9fpofteís (ep,ift aus bem Syunbaft be$ gangen &Brtefs—-» B 2 Hat 12 — VIEACQUSS SIMUHIERRBOUN - — ———áÀ »tat. Um nunbtefe Syorfon be8 S?wteiïamentifd)en Sputtfere. fogfeldy ii »ibrer gangen Groffe ben jum G- Beil im Glauben wantmben Gbziften vor Uie9ugen u ftellen:: G'o befibreibt ber Ofpofiel eben fo, toi: Cyobannesg i Dem 9fnfaug feínce Coangcliums , €6riftum nacd fenen beiben C(az »füreti unbnad) feitien grojen Dervicdotungen. Q eBtag, fpricbt »tt, iffcin SDtenft, unb as cin foldher íft cr von &t jumi Crben über »0lle$ gemadbt: er ift aber aud) ber Osttficben Statur tbcibaftig , unb ,nàd) ber(elben Ger &coópferber YÜelt; bas Gbeubifo Des Chaterg " , Init eben Den. £Botlfommenbeten , twie ber. CBatez, werfeben , baber ,U, toie Der Dater, 'Érbalter unó Wvegent aller :Dínge. Stad » beeben Sjtaturen, afs GOtt unb SPenfib - bat er bie 9uinigung unfecer , ünben gemadt ; unb 2ann fíd) ün Géttcen. GXans in ben JDimmel »ttboben , unb aucdb al$ frrenfd oie -Derrfdait über bie ganse Cfeft ans »Qetvetten,.— CfBeiler Denn nicbt eine Gfoffe &veatur; fonbern Gtt ift: , €^ gebübrt ibm, wie G.Ott, tie Gbre bev. 9fabetung: «s müffen ifn — »Daber alle &ngel Gttcé anbeten. p. 177. 178. SQ IH B) quoad expofitionem -ver borum *v. 1. Deus locutus in Filio, Verba vers z, Zeus-locutus efl in filio, dum ita exponit AJ S Y . 2 SCHLICHTING[US: WWnWHWS 1 lle C& unieus Deus, olinr quidem Deus J[raelis, auncvero Deus. C2 Pater Domini noftri &efu Chrifti appel- äcgtn;-lqwtm eft in filio,- - cum quo Prophete , Jicet. etiam filii Dei e]jent , Vcompm*ati PifoþeïIZOflum Jfilii cen[endi. wou fun;-— qui, jam ium, 13 ———ä—-— &um, cum Dei nomine nobisloqueretur , Del. filius wv é£oyiv erat , licet poflea excellentiori adhuc vatione Dei filius eva[erit : gravilfimum quidemSociNriANomUn*errorcm repetit,unamque tantuminuna divina effentia perfonam,PatremDomini noftri JefuChriftiftatuens, Filio veram & fummam Deitatem, juxta quam ab omni seternitate extitit, denegat, fednullaratione ex ipfo textu, qui contrarium potius evincit commonftrat Non debebat in re graviífima, nunquamratiohisnoftr2e modulo metienda, folo ifto Antitrinita- riorum ra:tocinio nlt KElfentia Del eft ung, mumero: quare. plures xumero per[one in ea effe naqueunt ; fed feripturam confulere, quaze evidentibus illud teftimoniusrefutat, In Vet. Teftam, ut e pluribus locis unum modo adducam,commemoraturgjehova&jelove Ange- lus,quiidemgjehova fit,Exod, ID 4- 15.Sequitur ergo,ut hi duo, Jeho- B 3 va x * SOCINUS hac de reita: Afferere Chriftum ita Deum effe, ut fummus ille fit altifimusque rerum comizfor qui cocdlum terramque condidit, jþzj rema eft iufcitiag uam àu jacms literis folus ille Sfefu. Chriftá Pater atque omuipoiens 3e!zowz hoc uomine iufignitur. et alibi; Chrifius eifi verus Dez/zs eft , non tamen eft ille verus Deus, ille folus erfeä*zg' ma satione Deus ; uam Pater tantum ifla ratione Deus eff, Clwz/io nimi- xim precariam iantum €9 depeudentem a. Deo. attribuut divinitatem, zatione praeminentia autoriiatis €9 mumeris fupra amms creaturas sxcellgnutis. 2j b3y) 14 vamittens &Jehova ab eo miffus,Deus fint. In Nov, Teft. Filius Dei diciturDeus Joh.L z. Deusmagnus Tit. I x. Deusverus 1 Joh. V, 26, Deus. [uper omnes. benediflus in. fecula Rom, IX, s. & Joh. AVII non excluditur Filius &SpiritusS.fed Dii falfi, quorum cultu ïdo- lolatrico refertaserat mundus. Falfiff mum er goeft, quod in Scri- pturisfolus Jefu Chrifti PaterDeus vccetur, Ipfum nomen F fiiDei per Antonomafiam inftar nomini; proprii pofitum quod neCreatu- rarum quidem preítantiffimis, Angelis competere polfe Apo- ftolus v, s. docet divinum Chrifti naturam . demonftrat eft enim fi/us Dei proprius, Rom; VIII, 32. wnigenitus Joh. I 14. qui vitam habet in fe ipfo, quemadmodum eam pater habet in fe Joh. V,26. Aócye; apud Deum,.ipfe Deus, Joh. I, r Eid Filioinipfo noftrotextu creatio mundi, v.2, &to. indubius ille cha-. ra&er fummi & unice veri Dei, Jef. XL,2r.fq. tribuitur. Idem ab Angelis omnibus adorandus v.6. Deus cujus thronus in feculum v. 8, immutabilis atque seternus dicitur, v. 12 Ex- titit itaque Filius non ante Mariam modo non tantum ante Patres, Joh. VIIL, 58. fed & ante mundum, ab ipfo conditum, ab zeterno , apud Patrem Joh. I, x. Summus itaqueDeus, qui non effe nifi-unus poteft, eft Filius & alius nihilominus, ac Pater, 'Tam clare h1sce fcripturae tefhmonus Fiflo Dei divina natura tribuitur, fimulque alius, ac Pater, effe docetur, ut aut faten- dum fit, fcripturamfibi, ubivis fere contradicere, aut admitti debe- ! —— — p/« meerEGID. — M À— 1$ at. effe in una elfentia Dei perfonarum diftin&dionem , & tres, quas fcripturaappellat, 9mesace;, Patrem, filium & fpiritum S Matth. XXVIIII, 19.fubfiftere in una effentia divina, & omni di- vinatis perfe&ione per naturam fuam ab zeterno participare, fal- va perfectiffima divinze illius effentize unitate, Falfum porro eft , quod ob officium inprimis Prophetitum Chriftus dicatur. Dei. filius, Nam nulli Prophetarum, ne Mofi quidem, hoc nomen tnbultur : & nudehoc, absque ullo allato Scripturzeteftimonio, a ScHr1cH- TINGIO afferltur Clarum potius Prophetarum & filii antitheton eft, nonnoftro modoin textu, fed in ipfius etiam Domini Chrifti fermone Matth. XXI, 34.37. Is, qui locutus eft ultimis tempori- bus, eft fifius Dei , omnisque caro vidit, os gefove loqui; Jef. XL, 5. fed non, quwiülocutus eft, appellatur filius Dei. Falfum denlque eft, quod ab eo demum tempore , quo Chriftus munus Propfie- ticumge[fit Jälms Dei w £oy ov fuerit , C8 poftea (pex exaltationem addextram Patris) excelleutiori adhuc ratione filius Dei evaferit Nam, utiprobavimus, filiusDei erat ante conditum mundum Ayoes , QUi ab initioerat apud Patrem Deusipfe Joh.T, . Adeo. que nec xar' i£oxzv tantum filius Dei , [ed unicus , €9 proprius, cu- jus etiam'filiatio non admittit magis & minus, cum nein humanis quidem filius proprius plus minusve filius dici queat, Faffusquidem per exaltationemChriftus dicitur mefio: Angelis Hebr.T, 4. fed /ecun- dum humanam naturam, fecundum quam, dum purgationemPecca- torum 16 EEl m DP torum noftr rum facere , etiaminfra Angelos huml jatus erat, Hebr. IL9. non vemfecu ;dum naturam divinam,.qua Deo Patri feaper zequalis, & cum eo operante femper operatus fuit, $. ITI. Ne.vero gratis divinam Chrifto naturam denegalfe vi- deatur SCHLICHTIXGIVS, &- iftam Socinianorum de filio Dez expofitionem quadam .faltem fpecie probet, . confuetis iftis ra- tlombus utitur, in Catechifmo quoque. Racov. Se&. IV, Cap À. p« 46. 47. edit. Stavropol. a. 1684 allatis, . fcilicet: Chr zjlmn Dei filium. dici perhibet: z ) quod.mon. viri alicnjus opera. fuerit ge- nitus, [ed tantum virtute divina; 2.) quod ad mumus. omnium Jan- &iffmum & Deo-fegregatus E2 in mundum miffus. fugrit qua in.re fimilitudo imter Deum €9.Chriflum , munus. [uum in terra obeuntem contiueatua eoquam cauffam Chriflus ipfe. Soh. , 36. afferat, cur ft filium. Dei appellaverit 3) quod jam jus habuerit ad feredita- tem Patris [ui celeflis adeundam, quam, poflquam adierit perfe- &iffima ratione filius Dei evaferit, : Sed ad ha cerationes refponde. re difficile non.eft R, ad 1.) Verba Anceh Luc.-1, 34..35. heec: mnuunt 5pn'1tusS fuperveniet inte, i. e. parabit de fanguine tuo huma. nam naturam ,. & ip/a.virtus altilfimi , filius Dei, inumbrabit te, aífumta JDohge 17 affum'aillaa Spirïtu S. paratahumanitate? Quare /antfum, quod gi- gnitur, vorabitur. Filius Dei; quia fcil, eft iple xóoycc, caro factus, Nomen crgo filii Dei poft affumtam a46yg humauam naturam to- tius quidem perfone Redemtoris nomen elt, atque, vi unionis perfonalis, cumhomine— quoque Chrifto communicatum. (Differt, of S. Wl p. 7. 8.) Sed ratio denominationis non petita eft a miraculofa ex Virgine conceptione, fedab arctiffima hu- mansx Chrifti naturz conjuntione cum eo, qui eít zeternus Dei filius, R. ad 2.) Sed nec melius procedit altera ratio, a ScHLIiCcHTINGIO ex Joh. X. 35. allata, quod ob [uam in mun- dum. miffonem — Chriftus : ipfe. [e. filium. Dei uppellaverit ; Ver- - ba enim textus ipfa, in nexu cum antecedentibus corifi- derata, id non docent, Dixerat Chriftus: £Zgo 65 pa. ter uwwm fwmus v. g0. D'wwm non folum voluntatis confenfu, qui utique etiam 1n merum hominem cadit, fed wmitate poten- dim, adeoque naturz ; qua fignmum fit Dei & Dei filii. — Jüdsei ob verba ifta Chriftum blasphemiz poftulabaut, dicentes: 7w homo cum . i5 , facis teiplum Dewn, non ita di&uri, fi putaffent, Jefum haberi.velle:tantum .pro divino homine, at non pro filio Dei, qui tam vere fit Deus, quam filii hominum funt ho- mines, Hanc Deitatem naturalem, humanitate non negata , C agnofcit 18 ——æ—— agnofcit Jefus, neque per fermonem fubfequentem imminuit fed tuetur ; quomodo id quoque acceperunt Judaei. Bengel. Gnom ad h. 1 Refpondet vero per argumentum a minore ad majus du&tum, in quo non par eft ratio eorum, quze comparantur,. fed potius diffimillima : Si ipfi, inquit, mere mortales magiftratus, lique etiam reprehenfione digni, ob acceptam aliquam poteftatem Deorum vocabulo ornantur; multo minus poftulari blasphemize is poteft , qui, «uuus cum paítre, fanctificatus & a Patre in mun- dum mi/fus eft, Neque igitur comparatio ex Pfalmo du&ta Chri- fü Deitatem propiorem effe Deitati mortalium, quam Patris seterni Deitati, infert; nequeob miffionem demum in mundum Chri- ftus. fe. filium Dei. appellat ut male conjicit scHL1icHTINGIYS, Miffio potius in mundum Deitatem filii prefupponit, id quod non per confequentiam demum conficitur, fed per ipfius Chrifti ad Patrem fermonem Joh. XVII, 1- 4. tamevidenter probatur, ut nihil cum ratione excipi queat. Glorifia me, filium, Inquit , quem (in mundum ) mififii, (qui te glorificavit in terra, v. 3.) et gloria, QVAM HABVI APVD TE, üntequam mundas effet. Vlm fane apertam inferunt, qui c:xsvmterpretanturolej?matm.c!zabe. bam, Defüinatioilla, decretio &c. confuetum quidem Anti. Trinita- riorum effugium eft, quo autem verus di&i fenfus enervari nequit, Illud itaque verbum &xr fine violentia aliter explicari noa poteft. quam de gioria, quam ab seterno actu poffedit Filius zeternus qui —W—— I9 Si de de- qui erat apud Deum ipfe Deus Joh. L v. t ftinatione fumeretur, fimiliter de omnibus falvandis valeret fbuerunt fammam felicitatem jam ante conditum mundum; quid ergo Chriftus hifce verbis diceret? Cum igitur neque pwma ex Lucze I, 35; neque altera ex Joh. X, 36. prolata ratia probet quod scHLICHTINGIVS inde elicit; idem de tertia ejus raüono dicendum venit, R. ad 3.) fc. Quod Chn&us filius Dei dicatur, quia Pro- ghetico adhuc munere. in. terris fungens jam jus habuerit ad. fwere- ditatem patris fm caleftis adeundam — — quam hereditatem pojt quam adierif, tum demum. perfe&iffima ratione ]ïlms Dei eua- furit. . Refpicit locum Hebr. I, 4. ubi Chriftus fereditaffe nomen filii Dei dicitur, additque ibi SCHLICHTINGIVS : Verbum hoc hereditavit vel fortitus eft, indicat, Chriftum nomen iflud nec nætum fime Dei beneficio, wec ab etermo habere — & ad v. 5: Verbæ P[ulmi (II 7 nihil huibent. commune cum. generatione. ex ejfmtzæ Dvi ante omnia. [ecula.; . fed ad Chriffi rejüfcztatzouem ex mortuis , &5 exaltationem, cum rex . populi. divimi. conftitutus. fuit , jþeüant & referinda. funt ! quemadmodum .etiam. exprejfe a. Paufo faftum fu- 1/fe Zfor. XIII 45. 33. legzmws. Et certe fi fí verbis zjlzs eterua zjia Chrifli ex effentia Patris generatio ft gm/icamtw quomodo ex eu Chriflum ZIngelis fa&um e]fe praftantiorem , €9 quidem ab eo tem- C 2 gore, dir ^5 Ó -——W pore, quo &d. dextrati Dei collocatus efi,/ Auflor divimus coluocï goffet ? Filium autem fauni Deus Chriftum tum temporis vocavit, && tum temporis eenuit, cum eum a, morte vindicatum , Fegem caloftem po- puli fui. conftituit; mon, quod amtem filun [uum won votaverit, gut etiam mon genuerit , eo [tilicet modo, quo Deus generare f/lm.s goteft , fezl quod antea won tam pra[tamti, tam perfefla. E& $ excel- tenti zatzom: id fatfum fuerit , quam tum tómporis. RÍ. &) Chriftum , filium Dei; ab ateruo apud Patrem exti. tifs, in' refponfione ad puora SCHLICHTINGII argumenta jàm evictum eft, - B) Verba Pf, Il, 7. in quibus prima filii . Dei expreffa mentio extat, de communicatione. divi:.e natura ab eterno accipienda effe inde patet, quia de tali /7/;^ Deifermo eft, cuiomni. potentia, divinum dominium, & divinus cu!tus competunt, Pf. IT, v.8. 11,12, Nulla autem generatio temporalis , five proprie five ámproprie fumatur, conftituit perfonam infinitam atqub omni- potentem; & ipfe Apoftolus docct ,talem effe hanc Chriftifiliatio- &en, qualis neque angelis neque hominibus commmnicabilis ff ) Competit vero hoc auguftiffimum filii Dei nomen Chrifto etiam qua homini, ob unionem pelfonmem & uti fecundum hvmanam naturam melior faétus e'i Anseljs: ita etiam fecundum eandem Zeredita/ je nomcn illud dicitur, 3) De M———ÁÀ—ÀÀ um " i F 9) Derefufcitadione autem generatio ifta fi lii Pf T. expom ne- gmt Nàm generatio non dicit refufcitationem , fed hac illa de, inonftratur ; quia Ícilicet impoffibile fuit filium Dei morte teneri, Act. If 4 Neque etiam Paulus Actor I 32. 33. generationem de refufcitatione accepit, ubi precife m. pletio promiffionum exhibito Dei filio docetur ex Pfalmo Ij 7/0 Refurrectio vero probatur demumv. 34. ex Jef. LV, 3. & Pf. XVT. 1o. neque vOox avéezecv hic fuscitationem ex mortuis dicit, cum non addatur £« vexgov , fed. adduflionem €9 exhibitionem, quod pa- tetex oppofitione v. 22. Jam enim ante refurrectionem Chnüuq Dei f'mus fuit, Luc. I, 35. Matth. Ill xz. & refurrectione tantum declaratusdlmtur Deifilius Rom.1, 4. Non autem fequitur: Chri. ftus per refurrectionem eft demonftratus Deifilius; ergo per eam fa&us eft flhus Dei, £) Solidifime omnino Apoftolus Chriltum hominem An. gelis preeftantiorem faü&um, fummumque ei omnium rerum üominium conceffum eíTe, ex zeterna genemtwne probat qma concedi univería ifta praeftantia ipfi non potuilfet nifi ipfe filius Dei, mundiconditor, fuiffet. Quam filius gloriam in exalta- tione capeífiuit, nullusque Ange/us cepit, cepit Cl riftus, qula eam antea habebat apud Patrem ab seterno, à Cs 2) De. 22 €) Denique in ipfo.etiam Pfalmo ordine prior ponitur gene- ratio, quam decretum de danda filio hereditate' orbis terrarum, Non itaque genuit Pater filium füum tumi, cum eum a morte refuscitatum Regem conftituit, quia in decreto de eo in ;egem conftituendo jam ut- genituscompellatur, Alias fenfus verborum hic effet: Ego hodie genui fey fed pefe : É9 ego 16 generabo amplius, quando 1e ad dextram meam exaltatum gentium. dominum confti- tuum; Domscukus Comment, ad, h,l. p. 48. $ VII y) quoad le'lxpoftz'onem *UEV'. 2. Verbis'quem pofuit heredem omnium. &) divinum au&orehi purz gere in. Chrifli Preflantia fupra, Prophetas explicauda, qua major nulla effe poffit, quam hzec, quod Chriftus fit omnium hzeres, exiftimat S CHLICHTINGIUS, £9) heredemque hic fignificare ftatuit noneum, quijus tantum habet adeuude hereditatis, [ed qui jam re ip[a hereditatem po[fideat , y) allufionemque effe ad unicum filium ,. qui Jolus bouorum paternorum heres . fit , à) qui & Chriftus fft, unige- nitus Dei filius quidem, verum ton. quod &5 alii filii nonfmt, fed quod tales non fint, Sed quaefitam effe hanc & connexionis, & fignificatus verborum interpretationem , eumque in finem prola- tam, ut hypothefi de sova. creationeper officium Propheticum fa&a, ad quam in fequentibus moírciw &v mavrev detorquet, inferviat, cuivis verba, prout jacent, confideranti manifeftum eft. Refpond, 23 Refpond., igitqf—äd & ät y): Negando, quod Apoftolus in de/cri- benda Chrifli fupra Pffoplæetasjaïæjlantia pergat. Filii, qua filii , ma- jeftatem exponit Apoftolus, non qua Prophete ; Propheta. enim; qua talis, heres noa eft, fed fi/ius.. Quare nec alíufio tantum ad'* unicum fliumaqfc , quia ex satura filii jus & dominium deri- vatur. JVullamwero pra flantiam hac, quod. Chriflus omnium heres fit, majorem. effe, ambigue cþii&um,& eo, quo Schlichtingius verba fumit, fenfu falfiffimum eft, — Faffum enim effe Chriftum , uti filium deémum inde a miraculofa conceptione, ita & feredem perfectiffda demum ratione per exaltationem, fupponit, & ea, quze de Chrifto Zomine valent, ita ad ejus Deitatem adplieat, ut filium verum effe & fummumDeum neget, quem errorem $.. antec, profligatum dedimus.F/lius Dei ef ab eterno; haec ejus fumma gloria eft, quamhabetante conditum in temporemundum. Omnium ergo »hereditg's zeque quidem antiqua eft, ac omnia creata ipfa; fed non eft zeterna, Refp. ad 8)Conflitutus eft filius heres ante mundum fu- £um ; nam intextufaffura [eculorum fub[equitur , ordinemque ver- borum retinendum effejipfeScur.1cn TrNa1us urget;quare confti- tutus fereshicnon fignificat eum, qui ve ip/a hereditatem omnium jam poffideat ; fed quiipfe fibiomnia conderet. Refp. ad 4) Unigenitus Dei fílius dici non potéft,nifi ea ratione genitus, quanullus fpiritus a Deo procreatus eft; quare hoc nomen ita filio Dei competit, ut ean- . demfilii, quam Paterl abet, naturam divingm exprimat, nullicrea- L turece ^ m 4 —— —— ; M a ÀÍà. turz commun'cabilem, Nec folidiora fünt, qus porro ad tuen- dam expofitionem erroneam aífert ScuricumriNGius: Lire " vlis verbis fignificata — fit fumma Chrifli praflantia ac divi- uitas 9 veluti cum. Deo unitas: tamen fimul fizuificata. efl etiam Chrifli a Deo diverfitas. Chriftus. eft filius, .ac proinde efl ab alio. Deus efl pater, neculliusfilius, ac proindea nullo : :Cheiflus eft coufti- tutus; Deusefl , quiconfituit: Chriftus eft haves, — Deus mon eft he- res, . JNVecenim ab alio , que po[fidet , .accepit , :fed ipfe fibi ea condidit, Adquasrationes facile refpondemus ; fc. 1) Confundit in hifce rati- onibus, cumreliquisAntitrinitariis difcrimen effeutiale £5 perþnæz'ä : maturale & oeconpmicum , adeoque a diverfis.male argumentatur. Nam, quod Pater nonfit genitus, adeoque non tantum effentia- liter , fed etiam perfonaliter a fe fit, id refpettu äHentiæ nullam dependentiam. & insequalitatcm ratione filii infert, utpcte qui eandem effentiam, adeoque hactenusa fe, habet, fed id tantum oftendit , aliamefï'&,perfonæn Patris ,.aliam fiii; -Diftin&tio ita- que non eft effentialis, fed perfona'is, quando filius Patri contra- diftinguitur. Filiuseama Patre habeteffentizxm, qua» ?que ac in patre, eftin filio a fe ejusdem dignitatis, poteftatis, perfe&ionis e. 2)Conftitutio illa filii eft sciz zeterna filio in »eternitate exiftenti,aste mundum conditum,fatta; Nec to«l litilla equalitatem fíit cum Patre,fed tantum conftituit ordinem, quoin tempore opera proecipua d'vina ef- fent exequenda, nempeper filiux tanquam fingularitez Regem,fin- gu- ——W—-— 25 gu'ariter Dominwm, propter quasedam fingularia, quse in ipfius períona intempore effentexhibenda Non itaque eft S9ési; ex in- feriori in /uperius , ex incompetenti aut indebito, fi ad divinam ga- turam iftam referas, fed ex fimplici évdexíz, ]ncludittamen ifta 9écig etiam "gO eciy svo*zgnwasw;,utl folideDonschEus ait ad h.1. p.x 3.1 4e 9- VE ) quoad expofit. «verbor : per quem fecula fecit, Inprimis veroomnemimpendit operam ScHrrenrINGrUs, üt invi&um illud argumentum , pro divinitate Chrifti ex opere Crea- tionis defumtum, quod absque omni dubio foli Deo proprium eft & noftroloco Filio Dei tribuitur,eludat, & nvam reformationem, per munus Chrifli propheticum fatlam, intelligendam effe doceat. Unde 1) particula di ( &) inquit imnfirumentalem. tamtum cau[um 69 intermediam denotat non efficientem €9 . principalem s Zfit D. Zutor per quem, .ut in fiac ip[m ereatione [arta tefla maneat putris pravogativa, ut pote cum ipfeprimus aufor five cauffa prin- eipalis conflituatur hujus operis: Chriftus autem media , fiue prime, ut dici folet , [nbordinata — — creat quidem filius , ut gater , [ed mon q.fe ipfo, ut. Pater , verum Pater. per ipfum, — . Hinc' autem gatet , mon e[fe hic fermonem de veteri creatione , quæ nungquam olzcztw per cau« Jamintermediam peratia. Refp: Particula diz hoc loco cauffam principalem & efficien. tem denotat, uti Differt. prior. $. XVI. p. 50. Jam oftendimus, atque D ipfe 26 ipfe Apoftolus eodem fenfu ea de Patreutitur, df 6v z mavrs, Hobr, II, 1e, uti hic defílio: dí' $v imoizee. Ne vero ullum fupereffe dubium queat,ipfam ecreationem mundi, quee cauffze intermediz tribui nequit, afilio Deitanquam una, fumma & prima caufa, cumPatre, & Spiritu S. peracam fuiffe, Paulus eam Chrifto v, 1o, fimpliciter tri- buit: Tu, idem ille, ad quem vers. przeced. fermo directus ett, Domine, .ab initio terram fu idafli, ££ opera mamun tuarum funt cali; ipfi peribunt ; tu autem permanes; quem locum contra argutias Schlichtingianas egregie vindicavit Donscukvs adh. 1. conf. S, V. D. SgirEn]l.c.p. 183 -187. 14 2)ulludi tantum ad. primum ereatioucm , dict , ad qua L eiiaim ejohaunnes Evangel, Cap. L 1. alfuferit, iscdem verbis exor[us hiflo- viam Evangelii, quibus Mofes hüfloriam creationis mundi, qui ideo di- tat, omnia effe per [ermonem fatla, quia €8 Deus olim per fermouem bmnia condiderit, Refp. Non allufio, fed affertio creationis Ome nium per Xoyo» habetur Joh. Í, 3. quod vel inde patet, quia ita m4vr» & Aoyco Creata memorat Johannes, ut 54j j» excluda- tur. Cum vero wova creatio ad homines tantum pertineat, quomodo nomine mZvz« uti poterat Johannes? ]dem ayes Joh. , 10. mundum, inquo erat, quainvis amundo non agnofceretur, creaíffe dicitur,qui ipfe mundus v.1 1. a populo udaico di(tinguitur. I i-taque mundas f, homines per M"yof facti cZiCïWälM", quatenus per [j £m 27 £ zfzag,"äcæumti;/*mt: itdem , peï*Clwlz'ftmnwnovati, tamen Chriftum stoi cognouiffe dicerentur : quod quam abfonum fit, perfe patet, 3) Secula,, inquit,Deum per Chriftumfeciffe dici non.eo [enfu, quod om- s'asque unquam extiterumt , focula per eum coudiderit, [ed quod condi- derit aliqua,ynempesova C9 & pz'ioïüws diver[a,iisquefeliciora; uonraro ad [peciem figuificaudam generalem vocem, per Synecdochen afll'ziïve,- ri.; €9 avticulum, woti exovev-grofixum, generalem vocis figuifica- &onem ad. [pecialem reftriugere, Refp;Per vdg auovag mundun , adeq- que.omnia, quae uuquam extiterunt fecula,intelligi debere, ex ipía Pauli interpretatione rav «ievev, patet, qui Hebr. XI, a. fide di[cmus, inquit, «s uiovag (mwndum) werbo :Dei confeffum .effe, Utiifto, ita hocnoftroloco rv aievev mentio fit i/imitate, necexci- piuntur, aut ullo indicio excludunturfecula ante Chriftum incar- natum przterlapfa, Zrticuus ergo non eft reftri£ctivus, certa tantum fecula denotans, fed demonftrativus, quo fenfu etiam vois m4ci Verf. feq..3. additur, & quem ipfe etiam verborum nexus cum antecedentibus Filium requirit. Dixerat Apoftolus: e[fo heredemomnium; jam addit: illumetiam effe. Aufforem feculorum illerum, quibus.ommia continentur. Hocipfum fcilicet ad maje- ftatem Chrifti, quam magnificentiffima, qua poteft, oratione pandit Au&tor epiftolze , pertinet, ut nontantumfit heres, fed et auctor &conditor omnium. Nunquam etiam vox ziwvey five Eo*y, abfoíute & fine ulla addita limitatione pofita, mundum aut Da feculum GyupéamUPAM L 28 feculum futurum vel ftatum. Ecclefig fub . Evangelio denotat- de quo fi fcriptura loquitur , nüumerum. iemper fingularem ad- hibet, Marci X, 3o. Luc, iXVIII, 3o. Hebr. II, 5. VI, 5. 4) Sirem ip]am (pergit) fpefles, milaliud dicit, quam quod ohannes dixit , Evang. L,8. ro. aut Paulus Col, L 16 Kefp. Johannem dc prima creattone, non dereformatione mundi, loqui,fupra jam proba- tum eft: & de eadem Paulo fermoriem effe,ex ipfo pariter textu patet qui omnia, in coelis & terra, vifibilia C invifibilia — per Chriftum condita effe affirmat, & a toto demum v 18, defceadit ad partem precipuam, Ecclefiam, 5) $i Deus ip guf. LI, 16, voflaurationem gopuli. Sudaici ex captwitate in. priflinum. [tatum plantationem cali &5 funda- i:0nem 7 7A VOEtAWIt , meliori $jure "TP mzmztfo güa 0HIies gentes ex Diaboli [ervitute in filiorumDei libertatem per Chriftum vindicati [unt , per celi 8 terrm , €8 quodidemv eap[e eft , mer feculo- rum creationem defigmari poteft, Refp. Sivel concedatur, reftaura. tionem populi Judaici ifta plantatione coeli & fundatione terrze in- telligi, inde tamen non fequitur , eodem modo ea, quae de filio Dei noftro loco dicuntur, fumenda effe. Jefaias ex infi ttuto de materiareítaur at onis 'agvt Apoftolus ab/ofute univerfa ref; ICtt 6) denique ex ipfo verborum ordine, quo «4» « Ggz A& y U1c » aEfus mroiicétog rv éivov feguitur , SCHLICHTIN QIUS]J! 0 Vo0UG Cl'e(l- 110ne ürgumentum ducit Refp. «) ordinem omnino egregium ob. fer dey ^ 9 fervat Apoftolus, fed in deferiptionemag eftatis filit, qua filii, quem, ab geterno exiftentem, Pater ante conditum mundum heredem confti- tuit, qui Zexexo; mundum condidit; & homo fa&tus peccatorum pur- gationem fecit,qua perata ad dextramPatris confedit. 8)Si factura feculorum illa ipfa focitio Patris in filioforet , quavaformatio mundi factaeft: Apoftolusrem eandem allegorice v.2. repeteret, quam V.t, propriis verþis , Deus locutus eftin filio, jang exprefferat, $. VIL ) quoad expofit. cverbor, «v. 3. qui cum evat fplendor o/oriae. L) Ininterpretatione gloriofidefilio Dei axiomatis: qui cum eraf fplendor. glorie && charaffer. fubftantie ejus, Sch11ICHTINGIUS, hypothefi porro inferviens, ita verfatur, ut horum quoque verborum vim quovis modo imminuere, et ad Chriftum, ut merum hominem, applicare conetur, 1. Peróolav , inquit , intelligitur ipfius. Dei. lucidiffma majeftas, cujus maje[latis Chrifftus iÀmago quaedam ac veluti refplendefcentia fuit. Cumipfe Deus ab hominibus confpici non po[fet propter immen[um €9 infinitam fuam lucem, lucis veluti radium quendamaec jubar. emifit €8 in illo hominibus majefatis fue con[pefium | quendam.| exhibuit. Hanc appellationem Chriflto tributam ideo multi putamt, quod. divinam voluntatem, quam momo videregotuerit , ip[e uobis enarraverit, quo etium [enju Pauius Chriftum imaginem Dei incon[picui votavit, Col. D 3 , AGNRESQE 2 20 L r5. Sed nitil.prohibet ,.quo minus hanc appellationem — veferamus xlv ad uaiver fam fimilitudinem, . quam Chziftus in terris vivenscum Dea duibuit, E9qua Deum uobis-vetulit ac reprafentavit; ia at hoc idem fit cum eo, .quod. de Chrifto. feripfit Paulus, Phil. JI, 6 eun fuiffe in " orma Dei 6 Deo egqualem, . Eu erat Japientia, «t Dei aecana noffet, €5 Dei womine. oracula ederet , ac relponfa daret b ut hominum co- gitationes g corda.coguita haberet ; ea faufüitate, .ut effet finesomm macula ; eapotentia, ut omnibus in terrisvebus , etium Demonibus , ut Dous, imperaret, Refp. 4) Ex ipfis textus circumftantiis patet , inter gloridfa defilio Deiprzedicata, illud, quod fit Jplendor gloriz €& charatler fubftantim Patris , ita poni, ut couditura. feculortin immediate ante- cedat, & confervatio omnium foty jungatur, Conditura feculorum , utioftendimus, deprimamundicreatione, per filium Dei & Gapuoy peracta, intelligi debet; quare ax?oma hocad ftatum oeconomise & filium Dei. carne induütum reftringi nequit, fedtalem.relationem * interPatrem & filium exprimit, vi cujus eandem cumPatre divinam naturam filius habet, per ineffabilem illam .a Patre, in- ftar puriffimi Luminis deLumine, generationem, Cumque idem gleriofum preedicatum , itemque fubfequens, quod por£a omnia, o proxime cum purificatione peccatorum, hancque [ecuta fefone ad. dasc. &rum patris ;onjmagatw : patetporro, quod Apoftolus, paffionem & ^ I 3 & mortem Chriftt quoe oi-'fen»floni Judzeis & fcandalo erant : defcri- pturus, fapienti anticipatione & meoS«eomeiz gloriam Chrifti divi- nam premittat, fimulque doceat, neque purificationem pec. catorum fieri potuiffe, nifi per eum, qui fit/plendor cforie- Dei €9 portet omnia: neque gleriam ,. quam Chriftusin exaltatione ca- peffüvit, ei qua homini eompetere potuiffe, nifi eam ha. buiffct, quafilius Dei apud Patrem, anteconditum mundum, Un. de fimul volligitur; gloriofa hec. praedicata proxime cum officio Cln-iftz' Sucerdotali €9 regio. conjungi, noncum Prophetico, de quo jam egerat v, Iv £) Ípfa vero verba: dy amavyucum THe dobug Xd) Xepawrie TC vmoguceee, prout jacentconfiderata, tam magnifica funt, utpror- fustemeraria atque coacta ScHL1cHTINGII expofitiofit,dum Chri- ftum tantum quandam majeflatis Patris imaginem ac veluti vefplen- de[centiam. nominat ; adeogue - accidentalem non — fubflantialem , limitatam, non abfolutam, in ordine ad homines tantum, ut lisaliquidde Patre exprimat, nonin relatione ad Patrem ipfum; infempore tüutum, non ab zeterno ; ratione offícii modo, non ra. tione fubfifleutim [ive Perlone.; Cujus interpretationis falfitatem fequestia probant; 1)Filium'ab/olutefine ulla reftriGione aut limita- tione add'ta /plendoremglorie Patris appellatAyoftolus; quare qua- damm. tantum majef'atis"atris imaco ac eeluti vel z,amz(;/a,,,,,,»;a dici ülips nequit, 27.d.mFilius cum fplendor glorig 69 ciarafler. fub- fhWtï'æ 32 * flantis Patris dicatut, non accidentalis, qua'iset'am in Angelos at- que homines cadit,fed f/4bftantialis fplendor & i imago intelligi debet! Eadem ergo, qux in patreeft, divina lux, divinanatura, in filia re- lucet. (3). Gloria Patris iwfmifa atque illimitata. eft. Ergo et lorla filii. eque infmita eft g Deus lux dicitur x Ioh.I Se idem dicitur de filio Toh. I, 4. Non ergo filius tantum quidam veluti radius efl, — 4. Glorive Patris fplendor & character fub- ftantize Patris filius eft: ergo nontam iz ordine ad. hiomines,ut Pa- ter ?n illo hominibus quendaim majeftatis fum con/pe£tum exhiberet fed inprimis ii ordime ad Patrém ip[um apud quem ante condi- fum mundum erat , quinunquam fine filio erat, u£i Lux nunguam fine fplendore;Neque ergo in terris tantumvivens Deum nobis retulit ac ve- qra[entavit fed imago patris eft ab wterno, (5)Fücum facit Schlich- tingius & glauconm objicit verbis iftis: Ea erat fapientiaut Dei ar- eanamo[[et — wut hominum cogitationes €9 corda cognita lab eret — £t potentia, ut omnibus interris rébus, etium Demonibus, ut Deus im- Jaemret Aut enim hw ícientia & potentia in filio Dei fuit per participationem naturae omnifcize atque omnipotentis, i, e * divinge, autper donum revelationis & potentize perpetuum atque inhabitans. Si prius,curChriftumverum effeDeum non aenofcunt2 a Si pofterius, ftatuendum eft, a Deo omnifcientiam & omnipoten- tiam, quam ipfe per naturam habet, creaturis poffe pergratuitum do- * 33 donum concedi, quod falfiffimum & indoli divinze naturæk con- trarium eft, 6, Falfum porro; quod Chriftus Col, I,: 15. ea. fenfu imago Dei invifibilis a Paulo vocetur, quod divinam eolunta- tem, Quam nemo videre potuerit , nobis enarraverit, feu, ob univer- fam fimilitudinem illum, quam Chriflus in terris vivens cum Deo ha- buit , E& qua Deum mobis vetulit 9 repre[entavit: Nam dicitur Fi- lius imago Dei, antequam omnia condita effent, quae & ipfa per eum condita funt; adeoquein relatione ad effentiam Dei, qua- tenus ante, quam per carnem vifibilis fa&us eft, defe invifibilisDei 7.Falfim denique, quod eo, quem imago ab zeterno fuit. scuLicnuTINaivs affert fenfu, de Chrifto PauíwusPhil. IT, 6. fcri- bat, ewm fuiffe in forma Dei, €9 Deo wqualem, qux de Chrifto u£ ftomine dicantur, qui folus exinaniri & exaltari poffit; ita, ut uoep Os& gloriam quidem divinam, hoc eft, maximam defignet, fed non talem, qualem folus Deus poffideat & qux naturam requirat divinam; gloriam inprimis quoque. miraculo- rYum, ^ MoeeQa enim Qeä eft illa gforia filii Dei, in qua ab zeterno apud Patrem extabat, priusquam hic mundus exifteret Ioh, XVII, 3. & in qua, quum in carne venit, effe non defiit; fed' potius, quod ad humanam naturam attinet, in ea extare coepit, Ex his facile etiam SCHLICHTINGIANA de: Charaflere Subflantim Patris expofitio dijudicatur. — Deus, ,nquit, Chrifto [uam veluti formam impreffit, fic, ut nobis ipfum Deum veferret, — Ideo. etium ip[emet. dixit: gfoh. XIP, g. qui me E videt 34 ——mjäæ-——- videt, videt 69 patrem meum: prop*ez eà , quod C verba. Dei loque- selur €9 opera ederct — ddeo aute,u ijümw(r)u' videtur. ufas fuijfe , ut tamto melins expr imeret, qwcl mter Deum Ciriltum, Deo alioquin fmillimun €9 eum repr&[entantem interfit, . Chriftus nompe eft Charafer ;. Deus eft ipfa hypoftafis, Violenter . ScuvicHTIN- GIUS I) limitat minuitque augu'tum verborum quC tüiimitate pofita funt, fenfümper frigidam expofitionem : cus Chriito./uam veluti formum impreffit, fic ut. niobis iplum Deum referret Splendor glorig €9 charatler hypoftafcosfefe invicem 1Oiv)1c1unt Uti fmub Dei/plendor glorie Patrisin fenfuperfeaiffimo e : Xa& charaffer f[nbflantie Pairis: quem ut unigemit us rep;æreutat cujus effentia Patris effentize expreffaimago eft.2)Gratis fumit, quod atione vfficii tantum, nec inprimis inrv/atioue ad ipfumPatrem, filius character amogactec ejus voeetur.UtiPater eft abzeterno:ita fiiius eft character hypoftafeos Patrisab?eterno In nullam creaturam cadit augufta la filiatio , vi cujus Chriftus character fubftantice Patris dicitur, Perfectiones divinze non fecundario , fed primario in Chrifto funt. Eftlpfa vita, ipfa Lux.- Joh. I, 4. 3) Auguftior quoque eft fenfus werborum Domini Joh. XIV,.9. qui sme «idet , Fairem wdet : quam dilutus ifte, quem ScuLIcuHTINGIUS proponit, & qui in quemlibet Prophetam, verba Deiloguentem & miracula patran- tem cadit, Ob wnita*em effentize Patris & filiiifta dicuntur v. 11 quae finon effet, dici non poffet; Patrem videri, quaudovidetur. filius ; ncc 35 azeclocumti ab--ere'tloc-utio ;'Ego & pater unum fumus: Pater in me «&ego in Patre;w nec opera Chrifti Patris opera dici poffent,Sicut anima, que per fe non cernitur, -cernitur ex eo, quod illa per corpus agit: Sic Pati'e'm'-isvidet,, qui Chriftum videt, . Ejus eaim humanitas perfonze.r Acys propria faéta eft;/ AZyce vero & Patef unum funt, .4) Unam eandemque filii & Patris effentiama ex voce Hypo/tafzos quoque impugnat, qua Apoftolum, quid inter Deum €9 Chriftum, Deo alioquin femillimum &5 eum veprafen. dfartem mteMt,r exprimere ftatuit, addens: Clm]tuhä gj?z charatte- cen; Deumip[amhupoflafim, 1dem & CRErL1Us urget: Chriffus charaffer pes[ona Pateis dicitur : Exgononpotefl e[fe ejusdem mumcro effentie cum Patre, quianullafigura. €5 aullus chara&er ig;im(:le(m;ef. fentie efl cumao , cuj u$ figura & C,/?[Mfafï?ï ef. . Sed valet id quidem .de figura. &6 clmï-mïïezf-e.afmtq: non autem ad q,/]kntïdm infinitam ejusque .charatterem referendum eft. Filius n.emrpe,'iqua 1mggo .vel chara&er ^Patris perfonaliter confiderati. non eft quidem ipfe Puter, fed ejusdem tamen -eft naturze divinae. . Habet ágitur filius eandem cum Patreeffentiam, fed alio'v wägäsw; Tjora. Maledeaique ScHr1cHTINGIVS.coarGtat vim participii "ég ev, quod,connexum cum énaGics de[triberepre jl;miimnührijii, ait,qualem habuit etiamin terris agens,nonquod ea ceffaverit, po f guam. n coelum fuit evefïm, Jed quod etium anteain co fuerit,&6 quia. goflea con. fediffe in dextra majeflatis dicitur, dubitari nequit, quin eadem & lon gb major Chrifli pra flantia poftea extiterit , quam antea fuiffet, S.ed E2 ]241R * 5'36 , jani evi&um eft, €— eaudemque filii cum patre effentium per- glo- riofumiftud axioma : quod fit [plendor glorie , exprimi; nonpra- flantiam, quae plus & minus admittat, Participium ov, igitur par- ticipio yevojvos V, 4. oppofitum,jomnem temporis ftatuumque dif- ferentiam excludit; & f/ium nunquam non fplemlowm glorie Pa- tris effe & fuiffeoftendit; nonpoft exaltationem demum, non tan- tum , cum in terra verfaretur, fed & ante conditum mundum, ab seterno, . Conf. o "TET TOV X6ATTOV TÉ vrxvgäg, JOh. I, 18. & Zv trgóc Tàv Occv Joh. l, 1. itemcue om« jv To mweéregóv , ]oh. Vl,26. Filium nunquam extra Patrem , Patrem nunqam extra Filium fuiffe, Chriftusipfeallegato fupra loco Ioh. X1V, 10. 11. docet,quo tum perfonalem Patris & filii diftinctionem, tum utriusque unam ef- fentiam, tum. utriusque eegiyeésew exprimit, qua fibi arctiffime funt proefentes, nec una perfona eft extra aliam, fed in alia, T * VL «) quoad expofit. uerbor : €5 portabat omnia. Sequens quoque magnificum praedicatum : qégev v? TX TÀVTE TU þ;;ya'n T$ Juva'(x sec évri, quod in fenfu plano & obvio filium Deiut omnipotentem rerum omuium confervatorem defícribit, ex praejudica tze opin onis ftudio ita&cur.icnmixGiUsexponit, vt :d onetur, Chriftum, qua merum hominem, applicari poffe oftendere c HRERERNPIMPPREHRIPRHDR URRU OEU 1) Particula ve, juquit, exepetica heic eft,non conjuntliva, . Ea- rimis refe- ienus enim Criftus Dei Jümilit.mfliz/zem ac majeflatem inp - mifi guis dicere rebut, quatemus omnia verbo fuo yotente. fercbat malit, prior ibus verbis reprafentationem divine voluntatis, poflerio- ribus diving potentiw , per quam divina voluntus confirmata fuit , fignifcari. Vide, Lc&or! quibusfidiculis utatur hic Antitrini- tarius, ut hoc quoque preedicatum, quod filius omnia ferat , uti / ^ J dllud, quod fit [r Jendor glorim , ad merum officium propheticum a. Chri- EETVENIILRIGES 37 - Chrifto in terris geftum adplicare queat. Cum vero Filius Dei Splendor gloriz. Patris dicatur, non limitate, & ad nos tantum, quatenus nobis voluntatem Patris revelavit, fed illimitate atque in omni perfe&ione, ita ut Splendor; gloriz Patris eque ratione ae fapientize & omaipoten- zeteruitatis atque infiaitatis, ac ratio omnia , ab[olute ab tize fit,. hoc quoque przedicatum , quod portet Apoftolo pofitum, illimitate fumendum eft. Ipfe verborum ne- xus & ordo docet, defcribi Filiun Dei, quis qualisve fuerit, anfe- quam, ut homo, homimmzpeccamtolleret.Quem"Creatorem omnium & unius ejusdemque cumPatre natur»e effe demonftraverat : eun- dem Confervatorem. omnium e[fe declarat ; & deícriptioni naturz divinze , on mumeris Prophetii, alterum opus divinum, quod goriet ommim, jungit. Falfum igitur eft, quod particula 7s ho* loco exegetitafit , non conjunctiva, Falfum, quod per c«vro mo- doea omnia, quae Chriftus homo in terris ad confirmationem mu- p neris fui peregit, intellizenda fint, Á Qes creatas omnes per v mv- caexprimi manifeftum eft 4) ex fignificatione vocabuli ab[olite po- fitiipfa; 8) ex eo, quia filiusheres omuitm conftitutus eft , y) quia * eiGys; per filium fa&i oimia funt, 1 vfo Paülo interprete " Col. I, 16. Reftringi etiam initium hujus cpoeäg"'ad illud demum tempus nequit, quo Chriftus n terris ver'i"ans munus Propheticum obiit, Ex fyftematico errore SCHQICH*I*ï*NGIUS hoc initium ponit, qui ergovractiy filiiante nativitatem ex Virgine negat, quem vero con- ditura feculorum per filium refutat. À quo ergo tempore omnia afiliocreata funt, ab coetiam omnia portat. 2.) Ferre, pergit, fiocloconil aliud eft , quam moverey agitare, quo feu[u eodem verbo u[us cft Petrus . Epifl, [, 3o. cum ⁢ Proghe- tasfuiffe a Spiritu S.qsgopévas. Sed ipfe a&us vzs Qopac ita limitari nequit, «) quia nulla caufa e&,cur aliquem potius actum hujus.Qeeas ' jntel. E3 —— m —X LAEGES--- AUAARANENEPE 38 inteligamus , quam emnem; £) quiaommiitm eoéa edque comiinga 9 quam diu funt omnia, omnino a&um divinze c . onfervatïonis invel- vit, non:motionemmodo aut agitationem ; mroizsiw creationis fequitur Qoex confervationis 4) Petrus loquitur de, esesu£vei; , refpectu ad geculiarem motum habito; inneftro texta fermo eft de portanteon- i& ipfo, Kodem ergo fenfu , quoapud Judzeos Deus dicitur portans ereaturas [uas , faftinens.omnia brachio potentiae fuæ , filius .bic portans on miae dicitur, 3) Ipfum vel maxime pzciæzcipium hujus-poezs minuitscmr.rcH- , TINGIVS , & Chriftum patraffe quidem miracula omnium maxi- macorncedit, fed merum tamen hominem effe ftatuit, ^ Ferebat, addit , omnia, qantenusuihilerat, quod ejus imperio non.cederet :- ILlo jubente quie[cebant maria — non maguo molimime opus fujt — Talis aullus hominumextitit , quivirtute in fe fefper v x » Fidente, quotiescum- que vellet ,- cuutla, unico [to. nutu moveret, - Refp. Hic-ipfe -modus, ut verbis utar 3. Weismanninft. Theol, Exeg. Dogm, p. 222. patrandimiraculaoftendebat, Chriftum non fuiffe merum homi- nem , fed effe potius in eo divinam potentiam, hoc-eft naturam divinam & omnipotestem, : Id fi demferis, Chriftusnon alio mado miracula patravit , quam ceteri Thavmaturei ex ordine San&o. rum hominum, . Omnes alii: 'I'hav.-matu;g'i lecerunt miracula.ad gloriam Deidemonítrandam ,. uon [aa , uti Chriffas Joh. IL, x . Si Chriftus merus fuiffethomo, idemipfi eratprzftandum. Imo & Chriftusfaciebat miraeula & opera.fua in gloriam Patris, fed ita ut hanc gloriam cum Patre haber: t communem. .Joh; V, Patetigi- tur, Chriftumex propriis, hoceft, divinisviribusfeciffe miracu! a, confequenter verum Deum. effe. Corrigenda :-p. 16, $; HI. 1. IV, .p. 22. $- VIl. 1.V. UE HENMSUSME — Em " ia iA ia UR L Es M 5 i d ET & um Vs L n c i M zi us É s I Ed ET du h g. r r s n j r 25 .m E T 2 m 6 - ais — E w us tucde E UT —À - E & - u m P R r a Q $t OM ..M a. —— - AE w a i Ja. ———— — E Al* mb u Vr p ii o . UT CR Y r a a Pv usde; "( : .)'.(..- — - R — i "p i r n o i - E H w - —— —— — "—— —— lu É m L L " g * 72 Ro * E 3 — — & & ä— DISSERIATIO THEOLOGICSZJA AD PAVLINVgïE Hsz. l, 1 — 3. o FILIO DEI, MVNDI CONDITORE, POSTLI eo FACTAM. PER SE IPSVM. PVRGATIONEM VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset PECCATORVM NOSTRORVM, AD r ä DEXTRAM PATRIS SEDENTZ, . ÓTESTIMONIVM. e E E TA --- — 5 PARS POSTEFJOR DQQMAT]CO- POLEMICA CONTINI A usv :Lä ANC SVB DIVINIS AVSPICIIS 4 RECIORE . VNIVERSITATIS EBERHARDINO - CAROLINA MtG NIFICENTISSIMO SERENISSIMO DVCE Ac DOMINO' DOMINO s -D AROLUOG E DVCE WIRTEMBERGUE r TECCLE REGNANTE. ]j- 10 REL KEL. PRESIDE s 9 LVDOVICO jOSEPHO VHLANDI S. S. THEOL. DOCT. ET PROF. PVBL. ORDINARIO, ET DVC. STIPEND. THEOL, SVPERATTENDENTE, FAC. THEOL. H. T. DECANO DIEEFS DECEMBRIS MDCCL XXPII JHiORIS ANTE MERID:- IO- I2 ET POST MERID 2-4 PVBLICE DEFENDENT, M. IOH. DAVID RICHT , Kircho Tecc. M. FERD. FRID. DREHER , XNirtug ' M. PHIL: THEOPH, PREGIZER, Nehr, | M. SiXT. IACOB. BRECHT , Nagoid- ä M. PH L. HENR. SCHVLER, Schornd, M.P HIL. FRID.DOERNER, Remmiwgslw M. YOH, PHIL, EEIBIVS, Bietigheim, | SERENISSIMI STIPEND. ET EXAM-L'FHEOLo CANDIDAT - 2 TVBINGZE LirrERIS FRANKII. w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com 1