KaI600-70_7

— ln — . R

——

m

d

gt

Pmms

——À

—

m

-

s

t

Md

N CRDaE: x

w

2 d

swwy

A

MU

.

-

M is CEERREE R

pwr

|

J (——

Digitalisat

vorhanden

TT i

U ROU EU IAT ONPPNDPRUEUUR "

^

—

-

—

Ea

"ERX

d

n dU asl V

z

NEinsPibeena i rl

A

m Ó FOT ÉÉ o

—odeamt

—

v

düsemdt- o MA

x d ad n o i 4

^A

DISSERTATIO. THEOLOGICA JNAVGVRAL].Sja

Ap PAVLINVM

HEBR/EOR, I, r--3

DE

FILIO DEI

MVNDI CONDITORE, POST

FACTAM PER SE IPSVM PVRGATIONEM

PECCATORVM NOSTRORVM, AD

DEXTRAM PATRIS SEDENTE

TESTIMONIVM.-

PARS POSTERIOR DOGMATICO- POLEMICA

FPl 8u) PU8 UAR UIStIAS( ) 7878 467 £ 7848 7878 78 4984 98 )7 NU 8 4848 4 98 4478 d P8 8 L8 L /78 4 P8 678 48 o P8 98 OP J

H ANC

SVB.DIVINIS AVSPICHS

JBECTORE FNIFERSITATIS EBERHARDINO - CAROLINZE

MAGNIFICENTISSIAM O

SERENISSIMO DVCE 4c DOMINO,

DOMINO

CAROLSO

DVCE WIRTEMBERGUE Er TECCLUE REGNANTE gEgr

PRO GRADE DOCFORIS THEOLOGIE

RITE

CONSEQVENDO

LVDOWCVS JOSEPHVS UHLAND,

ET DVCALIS

S. S. THEOLOGI/E PROFESSOK PVBLICVS ORDINARIVS,

STIPENDII THEOLOGICI

D

SVPERATTENDENS;

SEPT. ANNI VNIFERSIT. NOSTRAE GV BILZI MDCCLXXVFII

VBLICO ERVDITORVM EXAMINI SVBJICIET

RESPONDENTE

]ACOBO LVDOVICO OBRECHT, uwüNvkLING

PHILOS,

MAGISTRO ET EXAM, THEOL, CANDIDATO' IN ILLVSTR STIP. DVC.

TVBINGJE

TYPIS

FVESIANIS

li

)U

vl

fe

jl

üt

ji

Q

l

i

j

;

* ?L]/

m

5

^

j

AGNSUM

E.

2

-

A

7À

7

d

-v

z

ESS

W

RT

m

P

s

SS

".

d

u

li

ï

LUA

i

EH

750b

w

-

nf

.

S

li

n

i

7,)&*'1'3*

KXJ

-

)

V

SSS W

MR

2

b A

(s

N

M B

,

S

s ,

XY. N

t

uguftum Pauli de Filio Dei Hebr. L 1--4. teftimonium in priori

À

differtationis noftre parte Exegetice illuftratum — dedimus.

Reftat, ut, promiffi memores, in difcrepantes aliorum fententias

inquiramus, atque, hac quidem vice, eas inprimis expofitiones , quze

procipuam oraculi noftri vim ad probandam «termam Chrifi di-

vinitatem inftingunt, removeamus. Eftitaque pofferior hzec Dit-

fertationis noftre parr Dogmatico- Polemica; cui quoque labori,

ut gratiofe« Deus annuat, ex animo precamur.

&

"Angelis, Mofe & Zdfarone. infinite

-;.C'ïar,i/ius ef? Propbetis

excellenttor.

Cum Paulus:in Epiftola ad Hebrzos totus in 1d incumbat ,

ut Hebreos, recens ad religionem chriftianam converfos, in

fide in djefum Chriftum confirmet , Cap. Xlli, 8. atque con-

tra Judaica fophismata, quibus perfecutiones pondus addebant,

quovis modo communiat; Chrifti, Au&Roris religionis, non pra

Prophetis tantum ,. ZAngelis , Mofe & darone excellentiam, fed

fummam quoque divinitatem ,. commonftrat. Argumenta, quibus Ju-

daifmus nitebatur, huc maxime redibant: 44 Deo per Prophetas £n-

flitutam effe veligionem ;Judaicam; Legem partim per Mofen, Proyhe-

tarum facile principtim, partim ger ZIngelos fmjk latam, moriemque

cer-

mipari transgrefforibus; per eandem legem conflitui Summgm Sa

L

"

do«

4

n 57

Mp

dotem, €9 vilimas piaculares, quas cum illo abrogatar velit religio Chri-

fliana. Refpondet Apoftolus:; Ipf: fam Prophetarum multitudiaeminnue-

re, eos ex parte prophetaffe ;

-Unam £oiálem perfeGitfimamque Dei

erga nos communicationem fa&tam effe in;Je/u Chrifto. Cap. L .. 4n-

gelor jacere Chrifto comparatos ,

quibus imperet miniftrantibus ,

& qui iftum cultu religiofo aderare debeant. v. 6. — Z/Tofen. fervum

aronen

effe, Chriflum domimum , domum parantem. Cap. III, 6

Sacerdotem effe per legem inftitutum

Chriflum vero a. Deo ger

jurammtum & quidem :n etermum ex claffe Melchifedeci, Hebr.V, 6

cui muneri oblata vicima abundantiffime faüsfeceut, quare &

prifca lex abrogata fuerit, & Chriftas Sacerdos Aarone 1onge pra-

ftantior fit Cap. VIIL; quam duplicem confecutionem majere argu-

mentorum copia Cap. VIII, r--X--18. exponit.

Iufignis itaque

praeftantia Jefu Chrifti. prze Prophetu, ZIngelis, Mofe €9 /arone

non inde modo elucet, quod /mgulir major ;

fed &, quod fn eo uno

omnir omnium horum Dei Legatorum, quamvis maxima illis ha-

bita fit dignatio, provincia conjun&a fit

Verum heic non fubfiftit

Apoftolus ad gloriam poetius majeftatemque Jefu Chrifti prorfus

divinam demonftrandam accedens.

lI

$

Omnis Cbrifli excellentia. inde. petitur, quia. Filius. eff

Omnem quippepraeftantiam Chrifti inde Apoftolus repetit, quod fit

Filius Dei

Prophetis eum omnibus anteponit, auguftiffima £;/ii ap-

pellatione Cap. L 1. Deus loquens patribus im Prophetir, locu-

tus eft nobis ?m Filio

ZIngelis meliorem. fa&um effe Chriftum

(humana ejus natura fpe&atur, qua momento temporis infra

angelos depreffa erat , Cap. II, 9.) ob longe praeftantius, quod he-

reditavit nomen, aíferit: Cui, inquiens, Zngelerum unquam dixit

Filius

—fs&g'k.

2

fran:

— 2)

3

Filiur meus tu es, hodie gmui te. *) ;M'ofe longe honoratiorem

Chriftum habendum effe inde docet, quia ÁMofes (illo ipfo in loco

Num. XII, 7. in quo Deus primas /Mofi pgrte—s tribuit, atque adeo

fumma, quze dici in Mofen poffunt, promere putandus eft, ) au-

guítiore nomine.non ornetdr, quam /ervi; Chriflus vero fit Feíius

i

füper domum fuari, Hebr. IlI, 6. Jaronis Sacerdotio Chrifli illud in-

finities majus effe oftendens, dicit: Nec quisquam fumit honorem,

fed qui vocatur a Deo, tanquam & .Zarom. Sic & Chriflur non

femet ipfum clarificavit, ut Pontifex fieret: fed, qui locutus eft ad

eum: Filiur meur es tu, ego hodie genui te Hebr. V, 4. 5. & C. VII,

28

Lex conftituit homines Sacerdotes, infirmitates habentes:

at verbum juramenti , poít legem factum, filium. perfe&um in

æter num.

$. IIL

Nomen. Filii Dei in teffimoniis Dei, ChrifHi & Hþoþolomm

divinam Cbrifli naturam exprümit.

Cum ex appellatione Fi/ii Dei omnem iftam Chrifti preeroga-

tivam deducat Ápoftolus; ipfa auguftiffimi nominis hujus vis at-

que fenfus indagandus eft. Communi omnium gentium confenfu

filius is eft, gui naturali ex patre seneratione eandem. cum patre na-

turam habet. Deo igitar, cum filiur per teftimonia fcripturae tri-

rendum eít: an nomen hoc fíii

buitur , ex eorum indole inqui

A 3

€o-

Dn. wrcnuaELnis; in Peirci Comment. i& Epifl. ad. Hebr. p. 36.

*y Cel.

not. 13:

,Angeli nonnunquam fíiorun li nomine compellantur,

,utJobiL 6. XXXV

H 7. Dan. HL 25.

Nec tamen boc ipfum no-

,men proprium illis & perpetuum e

ft, fed libertate quafi aliqua poe-

»tica excufatur: propriam in illis fedem habet Z/mgelorum compella-

»tio, id eft, mini/irorum €? legatorum: quze, quanto intervallo a fi/i;

Quod indicare videtur verbum

,nomine abfit, dicere non attinet.

, 1tAsenóuxr , innuens , augufüiffimum 77//j nomen Chrifto homini

,hereditate quafi & tanquam maxime proprium obtigiffe, ut ne vo-

,cari magis ufitato & proprio nomine pomt.

6

eodem fenfu communicationem ejusdem effentise & naturze fignificet,

modo licet nobis prorfus ineffabili, ficut in humanis generans pater

filium reddit humanze fuze naturze participem. Unum quidem effe

Deumnon ratio modo agnofcit, fed Scriptura quoque ubivis tanquam

fundamentalem religionis do&rinam inculcat; Eadem tamen Scripta-

ra-plurium qui in Deo funt, mentionem facit, ipfeque Mofes, cujus

plurimze leges eo tendunt, ut unum Deum líraelitis inculca-

ret, eosque a Polytheifmo revocaret, magnum angelum refert,

quem Ifmaelitarum gentem ita multiplicaturum , ut numerari

pra multitudine nequeat, tradit, Gen. XVI, xo.

Deumque vivum

& Jehovam nominat. v. r3. 14. Conf. Gen. XXII, 12. Idem com-

memorat jJfehovam & ;Jehove Zngelum five Legatum , qui idem -

hova fit. Exod. 1II, 2. 6. 7. VI, 3. quo nomine ab aliis, qui Dii ha-

bebantur, diftingui vellet, quem angelum, fi verum Deum ha-

bendum negemus, nullus omnino Deus erit, de quo facrz literze

loquantur : hie enim Deus eft, quem Mofes, Prophetzaeque omnes

pr2edicant..Sequitur ergo, ut hi duo, jehova mittens & S'zhova

ab eo mi//ur , Deus fint. Primus vero locus, ubi expreffa Filii Dei

mentio extat, eft illuftre illud oraculum in Pfalmo II, *) cu-

jus verfü 7. ita Meffias: JEnarrabo decretum : JJehova. (Pater )

díxit ad me :

Tu es filiur meur ; Ego hodie genui te; poft quod

oraculum etiam ./gur, Ícientiam fanctorum profeffus, ingens

hujus fcientize problema proponit: Quodnam /it nomen Dei , quodgue

nomen Filii ejus? Proverb. XXX,2-4. Verba: Tuer filiur meur, expli-

cantur perfequentia: Ego hodie genui te, Viergo hujus teftimonii 7-

lius dicitur, quia genitureft. Cumque gignens fit Jehova: notio f/ii

4Dei involvit communicatam filio a Patre eaxïflem divinam natiü-

ram,

*) Pfalmum hunc unice & literaliter de Meffia »gere fingula ejusm c

om-

mota di&itant, & poft cazovivw, gxvETVM aliosque e recentioribus

robarunt PxKrgcivs Comement, i Hebr. £, $. & b

heol, I. 'Th, p. 490. fegq.

A ZACHARIA; Bibl,

"

ram, re&eque-porro hinc colligimus: Summum Deum, qui non

effe nifi unus poteft, elle fi/ium, & alium nihilominur, ac Pa-

trem. ld, quod ex ejusdem Pfalmi v. 11. & 12. amplius proba-

tur, ubi idem f///u a Jehovah genitus & ofculo religiofo adorandus,

dehova dicitur, humili fide & pio obfequio colendus. Repetitur hoc

nomen f//ii Dei ex Oraculo allegato ab ipfo Paulo, in noflro, de filie

Dei teflimonio , &, nomen hoc nulli creaturze & ne creaturarum qui-

dem praeftantiffimis, Angelis, competere poffe, ex eodem demon-

ftratur v. 5. Epitheta quoqueilla, nomini filii Deiin N. T. addita, quod

fit vx1iGENITvs, uovoyewhg Joh.l, r4. ó « eic wO XOA7«0Y TE 77&-

agóc, V. 1. 1dioc Rom. V II],32.*) predicatumque 3'eoc jy 0 Aóycc joh.L 1.

eandem filii cum Patre naturam divinam exprimunt, atque uti a pa-

tre diflinRum , ita fimul eidem equalem faciwni; id quod etiam ex

folemni, qua Chriftiani omnes baptifino initiandi obftringuntur ,

formula, ab ipfo Chrifto przefcripta , patet, qua eadem ratione 71-

lium cum Spiritu Santie venerari obligantur , qua .Patrem vene-

xantur. Matth. XXVIII, 19.

Idem Fijíus Dei, qui ipfe Deus

ab zterno cum patre fuit, Joh.l. r. cum carnem humanam

affumeret , per miraculofam 'virginis conceptionem : a nuncio

Colefti füiur Zliüffmi vocandus dicitur, Luc. l, 35. .hoc pro-

cul dubio fenfu, quod effet ipfiffimus //fut Dei ab zeterno ge-

nitus, qui nunc affumtam quoque humanitatem ejusdem filiationis

participem redderet. ) Hinc nomen filii Dei poft affumtam &

Aóye

*j Con'f.v inügnis Differt. S. R. D. D. WALCI;IIIV Theologi Geitingen]is ,

de Chriflo filio Dei proprio, Gattingae A. 1766.

** S. R. D. D. serrER

Libro über dije GOlheit Chrifti beedes für Glaubige

wnd Zaweifer p. 48*

die [lorie des Eugels Luc. 1,35. er wird Gottes Sohn

genannt werden, fmd micht anders,

als fo zw verjiehen: Exr wird Gottes

Sohn wirklich feyn, auch n

ach feimer ganzen Perjon ;

f'entlich dafür er-

Oft drucken die Iorie: Gottes Sohn die gan-

a

kannt --- u(erdenk& p.49:

9

—

Aóy

d

humanam naturam totius quidem perfonze redemtoris nomen

eít, atque cum homine Chrifto etiam communicatum , fed officii

nomen non eft, vel cognomen Meffie, uti nuper b. HEILMANNvS

contendit , in Programmate de ratione, qua Sefus fua ex mortuir

dyagdca dMeffar demonftratus eft.. Non negamus , quod qonaN-

NES LIGHTFOOTVS Oper. Tom. II. p. 622. & cuRisTIANvs scuoETT-

GENIVS Horis Hebr. Vol. IL p. 8. 241. probarunt, fuiffe apud Ju-

d2eos iftius zetatis receptum, ut Meffize ,, quem exfpe&abant, no-

men lii Dei tribuerent, licet plurimi do&trinam de zeterna Meffize

ex effentia divina generatione non perfpe&tam habuerint, eumque

verum Deum non cognoverint; ad quam cognitionem falvificam

demuim per Chriftum & Apoftolos evehendi erant. *)

Sed in

ipfis Chriftr & Apoftolorum teftimoniis nomen filii Dei officium

Chrifti Meffianum dengtare , probari nequit. '*) Fruftra fane in

prae-

&& Perfon Chrifti loms , fo daf! die Menfchheit, tweil fie auf eiue b

efonde-

ve Ieife entftanden, und mit der Gottheit per[aulich vereinigt if

, auch

au dielem herrlichen Namen Antheil nimmt.

Dann gleichwie Adam Luc.

111,38. ein Sohn Gottes genannt werden kann, weil er keimen leiblichen

Fater hatte, vou dem er ab/lammie: SSo kann aus einem ühnlichen Grun-

de auch der Menfch Jefus ein Sohn Gottes genannt werden. JDa er nun

noch überdifi mit dem eingebornen SSohn Gottes eine Perfon ift: fo nimmt

feine. meufchlishe Natur an diefem erhabene

Zdniheil.

Die Stel

n Namen eien de[to nüheren

le Luc. 1,35. [cheint. mir nach diefer leztern Bemerkung

auszulegen zu [eyn,

*) Conf. laud. serrER l. c. p. 49. 43.

*35: Conf. S. R. D. D. EnxEsTI Theol. Bibl. I'. Band 9.9t3. ubi graviffi-

me ita: ,, daff -- «unter den cyuden der Name des Sohnes Gottes vom MeJ-

»[ià durchgángig gebrüuchlich ;; aber die Meinung von [einer Gottheit

. nicht gleich allgemein gewefen, -- -- das làfit fich fo erlilüren, da[l die

, enigflen, wie genug[amebekannt i, damals mehr den vechten. Begrif

,vom Meffa gehabt haben. ..Der Meffias hieff auch des Menfchen Sohn,

,und cjefus hat in ebeu den Propofitionen fich

0 genenne

t, in denen er

» fich Meffiam. genennet hat:. des Menfchen Sohn,mufs viel leiden ---

"

, Müfste nicht Chriftus leiden.

lfl das uun auch eim Amtsname, wie

» Herr. Schwedenborg vorgibt , ohne Beziehung auf feine Natur? €$

Neufle

GOIDGERHSUSREEM

9

'præ&antimmis di&is 1 Cor. I, 9. éx2uf ao üc xow;ow'air T& U& d-

vÉ; "Ims Xpg8 7É xvpía Wudv, 2Cor. l, 19. 0 & O:8 vioc, Tw-

cE6 Xpigór --- Ex éyévero ya] xai S x. . A. rjoh.l, 7. vó eiua

"In& Xpg8, T& ji& dur& xaSapíu Wudc, denominationi Jefu

Chrifli appellatio fi/ii Dei adderetur, fi nomen fi/ii Dei non natu-

ram divinam, fed officium tantum denotaret, per Chrifi f. Meffie

nomen jam expreffum. F/i itaque nomen, per quem um ul-

timis diebus /ecutum elfe teftatur Apoftolus, prorfus eum denotat,

qui Johanni Aóyoec dicitur, qui erat in principio , (cum primum:

fiebant , quzecunque effe ceeperunt) apud Deum, ip[e Deus , Joh.L 1.

& caro fa&ur v. 14. per quem gratia €9 veritar fa(ta eft, unigeni-

tur Dei filius, qui erat im fiu patrir. v. 17. 18.

.Eftque hoc

Filii nomen inde ab unione perfonali totius quidem perfo-

nxe redemtoris generis humani frequentiffimum in Libris*N. T.

nomen, fed divinam perfonsze ejus excellentiam exprimit, atque ex

ipfo jam Pfalmo II, 7. eam vim habet, ut zeternam filii ex patre

generationem, eandemque filiü cum Patre naturam ihünitam &

yere divinam nos doceat. *)

IV.

Divinitas CbrifHi etiam ;ex prædiz:ati&, quae Apo/lalus

ei tribuit , demon[ivatür.

Cum ipfum jam auguftiffimum Fi/ii nomen divinam ejus, ean-

demque cum Patre, naturam denotet: ,ApoPcOlqs uberiorem per-

.ionae

Neza/äe theol. Bibl. 111. B. 1. St. g. 39: Stellen, wo ein bbfer Ge

ifl , oder

AMenjthen, Sfuden, oder die SJünger Gefu in der Ge[chichte reden , (Gye-

fum Sohn GOttes heiflen). fiud von keinem. dogmati/chem Gebrauch, und

san kan da wohl zugeten, dafi fie den. vechten Begrif vom. Sohm Gottes

nicht gehabt, und. deu we[eutlicheu Sohn Gottes micht gedacht haben. — /Aber

als Lehrer reden

n Stelleu, 2n welchen Gott. felbft, oder &efus , oder. endlich. die Zfpoftel

Ahnts- Name.

» glauben wir , fey der Nahme (.Sohm Gottes) mie ein

*) Conf. &, zacmaR1x Bibl. Theol, 1. Th. $. 69. feq.

i

s.

N

16

fonze filii ejusque operum »defcriptionem per fex przedicata, ex-

quifitiffimo ordine propofita, addit, ut, in una quafi fumma glo-

ria filii exhibeatur, quam ab zterno habuit, quam ante & poft

affumtam naturam humanam, in opere creationis, confervationis &

redemtionis demonftratam dedit, & quze, poft fa&tam peccatorum

purgationem, ex ejus exaltatione evidentiffime confpici ccepta eft.

I. Conflituit (filium?) Pater heredem omnium, antequam fecula fa-

ceret; quare & in textu fa&ura feculorum fuübfequitur. Hioc 9éeu

itaque eft aeterna, Eph. III, 11. facta fi/io ipfí, ab eterno genito ,

Nec tollit illa

per decretum illud Pfalmo II, 8. memoratum.

equalitatem filii cum Patre, fed ordinem involvit, quo in tempore

pracipua divina opera fint exequenda, jusque declarat, fi-

lio ratione intenfionis juri Patris 2equale.

Ipfa hzereditas omnium

aeque antiqua eft, atque omnia ipfa. Filiur ergo, ante fecula apud

Patrem exiftens, fierer omnium declaratus eft. Géciy hanc fecuta eft in

tempore executio; NNam IL. Per filium Pater fecula fecit. — Crea-

tio univerfi eft indubius ille chara&ter, quo fummus & unice verus

Deus utitur tanquam irrefragabili documento, ad veram & zeter-

nam divinitatem fuam adverfus numina gentilium falía afferen-

dam. Jef. XL,21r.feq. XLII, s. XLIV, 24. XLV, 12--18. Jer. X, 10.

Hac indubia füummi Dei nota infignitur Filius, & cauffa mundi ef-

ficiens dicitur; sronmci enim «oy» divoy ipfe Paulus in infigni

loco parallelo Col. I, 16. per ereationem ita exponit: in ipfo creata

funt omnia in calis 9 in terra, vifibilia €9 invifibilia --- omnia yer

Eft ergo füiur, Acyoc ille, per

ip[um €9 in. ipfum creata. [unt.

quém omnia fa&a funt Joh. I, 1--3. fummus Deus.

IH. Ef

felendor. glorie & chara&er. fubftantie Patris. Gloria Patris non eft

extrinfecum quiddam , quod in creaturis reluceat, fed ipfa infini-

ta, immenía & etermnaDej netura, per opus creationis demon-

ftra-

anEanErest

YE

flrata; hujus glorie fplendor. 'æternus & increatus eft fu.

Chara&er fubftantiz; Patris eft, quia, quidquid habet fub-

ftantia Patris, id in Filio tanquam chara&ere reprefentatur.

Vtraque igitur phrafis, ubi parallela funt 2£a & vzrógagic; item-

que dzdvyacj.a & x:upaxrrio, a Paulo adhibetur, ut ab alia omni

natura f//ium Dei longiffime diftare, & ante, quam carnem affumfif-

Solus

fet, eandem prorfus cum Patre naturam habere, doceat.

idem Patrem repreefentat, tanquam unigenitus, ó v &i YOv xóA-

sroy a& vapoc, Joh.l, 18. &v 7rgóc 90» O«óy, ita ut a Patre infe-

parabilis, nunquam Pater extra filium, nunquam filius extra Pa-

trem fit; [oh. XIV, 1o. 11. Qui ergo ita eft fplendor glorize Patris,

ut quidquid Pater divini habet, duodque fupremum Deum notat,

ab zterno habeat Joh. XVIL 7; & cujus effentia eft Patris effen-

tic expreffa imago: ille ipfe fummo fenfuDeus eft. Conf. pon-

scaEi Commentar. in Epift. ad Hebr. ad h. l.

IV. Portat omnia

verbo gotentie fue. Divino, quod ante memoratum eft, creationis

operi jungit Apoftolus alterum, zeque divinum confervaiionir, ln-

fert hzec dpegz eandem virtutem infinitam, qualis in Creatione

mundi operofa fuit; & ratione obje&i quoque, cum ofminia portare

dicitur filius , eque late patet, atque vroimoc omnium; eftque etiam

contieua , & quam diu fant omnia, portat quoque filius omnia, una

eademque, quze & Patris eft, virtute. — t Pater &ec dori operatur,,

iia etiam filiur. Joh. V, 17.

V. Fecit gurgationem peccatorum no-

firorum per. [e ipfum.

Ha&enus 4uatuor iftis praedicatis divinam

Fili dedoxs gloriam defcripferat Paulus; Jam ad opus Filii Dei

ivzdoxs progreditur, quo ipfe hic Dei filius per fe ipfum purgatio-

nem peccatorum noftrorum fecit.

Quantum vero hoc opus!

quod perficere nemo poterat, nifi qui ereatoria €8 con/ervatoria go-

teflate. polleret, qui effet. fglendor .g(oriæ € chara&er [ubflantie

Pa-

2

irit.

12

-—-æm

irit.. Hominum peccata ut purgaret Fi/iur, Deus Pater ipfum in

mundum mifit, natum e muliere, Gal.IV,4. Proprio fi[io fuo non

gegevcit Deus, fed pro nobis omnibus tradidit illum ;

Rom. VIII,a^

*5*

reconciliati fumus Deo per mortem f/i ejur, Rom. V, 10. &

Ad redimendum

fanguis Chrifli , filii Dei, purgat nos a. geccatir

igitur genus humanum, atque ut in eadem carne, qua peccarat

peccatum puniretur.Rom.VIIL3. quumFiliusDei humanam naturam

affumferit

unionis perfonalis vinculo ita divine unitam, ut

non una modo fit perfona Chrifti, fed etiam cum altera natura

alterius idiomata communicentur; fanguis ille, quo nos purgavit

TSem— .V 03 7 — —— — —— VL

a peccatis, mors illa, qua reconciliati fumus, licet humanze na-

ture propria, tamen de filjo Dei przedicatur

Hinc fcilicet infini-

tüs hujus redemtionis valor, quia mors Chrifti non eft mors nudi

hominis, fed filii Dei; hinc illa dignitas & efficacia hujus fan-

guinis & mortis Chrifti ad nos a peccatis purgandos, Deoque re-

conciliandos, quia infinitze majeftatis perfona 2 éavr purgationem

peccatorum fecit, hoceft, quia redemtor eft verus €9 eternur Dei filiur.

VI. Confedit n dextra majeftatis n excelfir

Competit hzec Seffio

Filio Dei fecundum humanam naturam, poít mortem & refurre-

&ionem demum fecuta, infertque confummatum facrificium & re-

gnum gloriofum

Quam vero gloriam Filius, qua homo in exal-

tatione ad dextram Patris capeffivit, eedem, quo ipfe Deus fum-

mus afficitur, relieiofo cultu adorandus: eam Chrifto homini concedi

non potuiffe v.5. feq. afferit Paulus, nifiipfe ante affumtam carnem fi-

lius Dei, mundi conditor fuiffet: Gloria ergo divina, ex hac exal-

tátione evidentiffime confpici coepta, eft, zloria, quam Zi/;us habe-

bat ab zéterno, ipfe Summus Deus. *)

$. V.

**) Egregxe b. zacHARUE, Pavaphra[l. Erkl. des Briefs au. die Hebrüer ,

« Ml Chriflus an

ith' der Sohn Goites war, hat ihu Gott auch

jelbjt als Menfchen. zum

errn über. alles gefezt , da er als Jein..:Sohn

0-

$

22

26

Doanesciemes A ACENNEISST)

13

n

$. V.

J

Tiflimonium . boc Paulinum eft. in pracipuis pro divinitate:

*

Chrifli argumentis..

E e oD*

Tam illuftre atque evidens cum fit Pauli noftro hoc loco de

Filio Dei teftimonium , femper illud ex pluribus inter palmaria

pro divinitate Chrifti teftimonia relatum eft. Patrum expofitiones

habes apud svicERvM füb potioribus teftimonii hujus Paulini ver-

m NUE A um

bis; & apud PETAvIYM, Dogmat. Theol. 'Tom. I. Lib. Illl. Cap. .

t

Lib. VIIL cap. 11.*) Prolixe inprimis, poft carovivM in Seriptis

ZInti-Socinianis , Tom. I. part. II. p. 64feq. b. sPENERvs in egregio

Tra&atu von der ewigen Gottheit Chrifiüi Paulino hoc teftimonio

utitur ad demonftrandam Chrifli ante nativitatem ex B. l/irgine exi-

fientiam Cap. IL. $. 8. probandamque veram ejus Deitatem. ex opere

Creationis & Confervationis divino Cap. V. $. 92 feq. «ternamque

a Patre .generationem .Cap. Vl. S. 1feq. $. 34feq. Ipfi etiam recen-

tifimi Theologie Dogmaticze fcriptores, qui ea potiffimum ora-

cula pro divinitate Chrifti probanda proferunt, de quorum five

le&ione five interpretatione omnium minime ambigi poteft, no-

ftrum inprimis locum adhibent, & cum teftimonio Joh. I, 1--3. &

Col. I, 16. 17. conjungunt. Prolixe id egit b. zacuamum JBibf.

Theol. 1. Th. p. 447 Jt4.

Quare non aliena quidem ab homine

So-

Schopfer

aller Dinge wwar , der allein Herr

über alles feyn kan, --- — ---

Und wei

[ er fchon in diefer güttlichen Gew

alt der allgemeine Erhalter

wnd Regierer aller Dinge i

7.

So hat er ihn auch, mach vollendeter Per-

ühnwng der M

enfchen, ais Menjchen ,

der den Tod deshalb- uPernommen

hatte, gótiliche

JVürde und Verehrung zu genie|Jen berechtigt ---

vM Lot. Theol. de Deo Patre & zterno ejus Fi-

9) Conf. JOH. GERHARD

lio Tom. 1. pag. 294.

& Exegef. Loc. IV. de divina Chrifti natura ,

€. LIV. feq. Tom, IV. p. 384. €x edit. Aeverend, Dn, Canc, D. coTTA

Bo

14.

—-æ—-

Sociniano ,

fed fatis tamen temere prolati ARTEMONIr

annotatio eft, in Zmit. Evangel. jjoh. reflituto , p. 97:

» Pir

» Clar. Th. SENNETVS , utus orthodoxur emnino, dillum tamen iflud

» Hebr. Z, 3. etiam. de Chriflo homine, prout €? alia. multa dica ,

»Que Socinianis pa[fim objici folent, --- intelligit.

Profz&o valde

» ulilem operam in hac controverfia greflitit, dum orthodoxorum cum

» Sociniawir de Chrifló perfona controverfíam ad pauca loca redegit ;

» Sic enim €9 orthodoxos docuit, quibus [ocis. poti/fimum infiflere de-

» beant ; €9 Socinianis vontrover[iam iflam breviorem facilioremque red-

»didit. Scilicet,quia tam evidens pro divinitate Chrifti argumen-

tum in noftro oraculo continetur, ut ipfi au&ores Catechi/imi Raco-

vienfir, Stavropoli a.1684 , pluribus locis, fc. Sect.IV. de Perfona Chri-

fti p.72. 73. 78.79. 117 feqq. interpretatione contorta illud enervare

ftuduerint, brevius fe expedire poffe putat ARTEMONIVs, fi e numero

dictorum probantium in Controverfia cum Socinianis illud removen-

dum pronuntiet.

De BENNETI vero orthodoxia confer LAMPIVM

in Prolegom. Comment. in Johannem, p. 221. & 222. ubi errores

V iri hujus oftendit & breviter refutat.

$. VL

Scbottgenius divinitatem Chrifti a Paulo more Srudaico &

x&Y dvSwozroy probari, incautius. [latuit.

Summam dicendorum ipfamque Proyofitionem totius Epiftolze

ad Hebrzeos in fribur prioribus Cap. l. Commatibus extare, recte

quidem ftatuit Celeberrimur quondam cHRISTIANvS SCHOETTGENIVS

in Horis Hebraic. Tom. 1. p. 904 /eq. quie cetera ad Epiftolam ad

Hebrzos inprimis frugi funt.

Dum vero praftruit 1) Scriptam

eífe Epiftolam ad J'udeor uondum converíor, quibus verus demum

de Meífia noítro conceptus formari debebat, p.9o9. 2) divinita-

iem

^.

AA

A

I$

iem WMeffue ab Apoftolo non nifi trz'bm.hifce. argumentis, quod..äh-

gelis, lMofe €$ Aarone melior fit, probari ftatuit: non fatis accu-

rate procedit. Verba Viri quondam meritiffimi hzec funt: ,,Pro-

»pofitio Epiftolae eft: jJefus Nazaremus efe verur Deuss quam the-

»fin (ita pergit) mon nifi fribur argumentis Apoftolus probat, quia

» Chriftus melior eft ZIngelir, melior ÁWofe ,. melior /Aarome --- ratio«

,nesque probandi maximam partem Judaico more in Epiftola ad

,Galatas, & xer d»9gezov infütuit -- in mente habens prifcam

,]udaeorum traditionem --- ad Jef. LII, 13. Intelligitur Rex Met-

,lias: Extolletur ultra Abrahamum, & elevabitur ultra Mofen,

,& fublimis erit prze Angelis minifterialibus.

Et in Jalkut Cha-

,dafch fol 144.2. AMeffar major efl Patriarchis , Mofe €9 Zugelis

,niniflerialibur -- Pro divina, qua pollebat fapientia Apoftolus

», Abrahami leco Aaronem fübítituit. Cur vero Apoftolus hzec tria

,argumenta ad jjudeor de Mejfa mofri divinitate ! convincendos

,adhibuerit, hzec ratio eft: quia Judzi Angelis, Mofi & Aaroni

,magnam excellentiam tribuunt, quam quidem revera poffident,

Contra quam Viri fententiam optime b. worrivs in Curis ad E-

gift. ad Hebr. p. 595. monuit: »Neque commode ad tria illa mo-

menta fofíam Apoftoli tractationem referri poíffe, neque facile

quendam fibi perfuafurum , quod Apoftolus Deitatem Chrifti his

tribus argumentis füperftruere voluerit, , qui fane illam ex oraculis

Vet. Teft. accurate nec xev' dvO9om7or tantum demonftrat.

Ipfe

interim scmoETTGENivs ex iíto inprimis przedicato, quod fi/iur

fit /plendor glorie €9 charaGer. [ubflantie Patrir, adorandam Chrifti

divinitatem eximie probat. p.916--919; licet, ihgeniofa magis

quam folida nobis videantur, quze fub finem his proponit verbis:

,, Quum Apoftolus tria fibi, ut diximus, argumenta trattare pro«

pofuerit, quibus thefin de divioitate-Mellve confirmaret, eandeme

thefm,

16

-—-—Wn-——

thefin talibus propofuit verbis, quae fimul ad tria argumenta refpe-

&um haberent. Nam, quz v. 1. & 2. dicuntur, ad Angelos refpiciunt

per hos eniim Deus. f[apiffime ad homines locutus eft , €9 eorum. opera

ex tnente judeorum hoc wuniverfum condidit. In illum autem, qui vre-

Priora ver-

flantior eft angelis, eadem longe meliori. jure quadrant.

fur tertii ad Mofen . /peant ,

qui dzrdvyaspa & Xxapszacüom Dei

impreffum habuit ex; conver[atione cum eodem ita , ut. facies ejur ra-

diaret

Idem quoque totum populum. I/raeliticum, quamvis mon fua,

Jed. divina virtute , per defertum duxit; portare tamen non potuit, ipfo

fatente Num. XI, 12: Àn totum hunc populum concepi? anego

peperi ipfum ? ut ad me dicas: Porta ipfum in finu tuo, quemad-

modum nutritius parvulum

Tandem verba xaSapui 40v zromod-

pyoc; ad. Aaronem /reGant, cujus id munus. erat, ut fua €9 aliorum

gqeccata expiaret

Omnia vero ifla in Chriflum longe melius. con-

veniunt,. Satius,puto , abftinuiffet Vir Celeberrimus a triplici hoc

refpe&u ; Cum uti $. XI. Diff. prioris monuimus , in iftis /ex glo«

riofis. pradicatis , quae Filio Dei Apoftolus tribuit, ab/olute ejus

gloriam divinam afferat, non comparate

Prophetarum , per quos

Deus Patribus locutus , mentionem facit Apoftolus v. r, non An-

gelorum , quibus ipfis conditis conditura univerfi ne per metapho-

ram quidem vel audaciam orationis, ullo modo tribui poteft, inpri-

1is, cum ipfi Judaei p9yy N?3 non nifi fummusDeus dicatur. Quare

qua3e. v. I. 2. dicuntur, Angelos refpicere nequeunt

Non imeliori ju-

re in auguftiffimo illo przedicato,quod filius fit /plendor sloriet? cha-

ra&er effentie divine, Paulus ad.Mofen fervum refpexiffe dici poteft.

Immemor fane erat, dum hzec fcriberet scuóTTGEN1vs, eorum, quze

vix antea, egregie pluribus docuerat: Chriftum qui dzavyazua

Tli; 0 nc dicatur, ex patris effentia genitum, ejusdem e//e cum patre

e[fentiee p 916. feq. p. 917 : Quo pofito verborum feníu veriffimo

omni-

D)

w

* OU2 xEVECMBEGRGES

17

l«

omnino , Apoftolus neut1quam ad Mofis illam äozav refplcere po*

tu1t

Demque ita vroínci; 48 xaSapipui i éavc2, ita filio Dei,

fummo & unico facerdoti N. T. competit, ut propter unam obl/ationem,

in eternum valentem , omnibus facerdotibus V, T, opponatur; Sub le-

ge quidem , inquit Apoftolus, /ummi facerdotes omner flatis tempori-

bus [acra faciebant, eadem — [acrificia, peccatum. nunquam . expiatura ,

Jeepius offerentes ; 16 Chriflus , uno oblato facrificio. piaculari, con«

Jedit in eternum ad. dextram Dei, Hebr. X, 1r 12,

A

$. VII.

Artemonii

unterpretatip.

Longe vero alio confilio, tribus primis nofiris commatibus ab

Apoftolo Dei filium ZIngelir, Mofi €8 Aaroni. jam compendiofe ante-

ferri,flatuit xvcAS MELLIERVS ARTEMONIVS, five SAMVEL CREL-

L1vs,qui,reliquis Socinianis audacioriipfam Le&ionem textus mutat

atque

per meram conjecturam

£y

Ícriptum fuif-

"ArytyéAciG

fe contendit

licet. &v Ilpogíra.; omnia Codicum & Verfionum

)

monumenta habeant; quam viri temeritatem folidi(fime caftigavit

b. worrivs in Curis ad h.]. quareCrellianze huic textus depravatio«

ninon immoramur, Paucis quoque folide refpondet &. BENGELIVS

, Gn. ad h.l. év «oic 7rgoonrauc omnia monumenta habent : & epiftola

,excellentiam Chrifti, tot comparationibus adhibitis , oftendens,

,Utique etiam Prophetir, iisque cun&is, eum anteponit. coll. Matth.

SAE TEU Ax. Joh VIII, 55.

Anteponit autem eum prophetis

,aut nusquam aut hoc loco; & bic quidem id attingit quafi obi-

ter in ipfo ingreffu, zomparatione hac mox per alias magir illuftres

, Gbforpta,,, Ipfa verocnErrr, in nit. Evang. S. jJoh. reftit. Part. I

Cap. XX. S. V. p. 98 feq. de textu noftro fententia hzec eft: ,,Pau-

lus Apoüolus hoc loco & Lucas (ut cum Elia Boherello fentxo)

C

»€jus

18

*-"-W.N DT

er.S difcip

ulus, in Epiftola ad Hebreos Chriftum effulgentiat

aut /ple.m'orcm a gloria Dei procedentem vocans (non enim

duy»n., non dvyacuam, Íed dzavyacnuae 6s debnc eum effe di-

cit) eu

in. gloria Dei in principio Evangelii fuiffe & .ad

nos inde veniff

innuunt

Idque Auctor Epiftol?e ad He

breos appofitifume : facit ;

dum tribus Pllï*hS commatibus $

velut in exordio Epiftolze,

jam ipfum primo quidem Zngeíir, poft-

ea Jo[i & ultimo Í[oco /Ja*om coimpemdiofe anteponit , quod in.fe-

quentibus eodem 'ordine latius exequitur.

Cum enim Anseli

Legis Ifraehtlcæ lato*e» , & alii vocentur filii Dei,

dicit iftum

per quem Deus hobis ultimis mundi diebus locutus eft, novum

Legislatorem , talem effe Filium , qui /erer fit omnium, in quibus

etiam Angeli ei fubje&i comprehenduntur, confHtutur, per quem.

etiam , utpote heredem omnium & totius mundi, opus gloriofiffi-

mum, nempe totius mundi fecula, in illis ultimis mundi diebus

& feculorum alioqui confummatione , conftituerit & effecerit; cui

peri Angeli

tiam omnes fimul fumti, non funt idonei.

Et quia

Judaizantes Chriftiani faciem Mofis Legislatoris, ex conver-

hunc.dicit

fatione cum Angelo gloriofo fulgentem jactitabant

in ipfo Coelo fulfife & ipfum tanquam radium fplendidiffimum

ab ipfa gloria coelefti emiffum & procedentem ad nos defcendiffe.

Mofen s9lorize Anceli

Chriftum ipfius

ei glorive apavgafma &

Ac cum Mofes in ZEgyptum líraelitis, ut fidem

fplendorem effe.

eorum vacillantem confirmaret, notam, fignum & charatterem Dei

in promiffis fuis conítantize

in nomine ,jehova, Éro qui ero in

promiffionibus meis exequendis conftantiffimus attuliffet

hunc,

in quo omnes promiífiones Dei funt Ita & Amen, ipfum charade-

rem & notam expreffiffimam JJei conflantie cognominat

Vox f

moftafis in fcriptis N. T. (fortaíffis etiam apud LXX) & in hac ipfa

epiftola infra, non fumitur Scholaftico aut Philefophico fenfu , fed

de

I9

de hofn-inibus fumta,

ügniük:at eorum in fide, de Deo autem fum-

ftandis conftantiam & immotam perfeve-

pta, ejus in promiílis prae

rantiam. 'Aczoi v5c Uzrogdaeoc Hebr. Il 14.

eft principium con['an-

Hie.. Et Cap. Xl, 1. fides illa Ícilicet, quoc

1 Deus fit & ,1feïnu11era;-

tor fit eorum , qui fe quaerunt, eft hyp

oflafis confians jïrmumgjue

um rerum [peratarum. Spes eít rei incertze. nomen, fed

fundament

fi fidem talem verf. 6. defcri

ptam pro hypoftafi & fundamento ha-

beat ;

erit. nomen rei certiflimae & immobllis.

Aut potius, ut

Auguftinus 79

bvritouiey aive fumit, pro DniCoveon, | fde;';g;/ï

conflaniia [perantium ; quoe

hypoftafis & conftantia 75 vzroso^t,

hum & inconftantium hominum ,

fubterfugio & fubtra&ioni infide

Etiam 1Cor.

immediate ante cap. X, 38. 39. memorate opponitur.

IX , 4. ozrógaaic aic xaeXeec elt confiantia gloriationis. — HER-

waNNvs wirsivs Oecom. Foed. Dei Lib.lll. cae. VIIL $. 3. hzec. in-

ter alia de Hypoftafi Hebr. XI. memorata habet: Notat etiam

d

fubfiftentiam five conflantitam impgtui hoftili nullo modo cedentem:

Tta Plutarchus in Demetrio, ddeóc (pigajsérs. 7 evavtion , dN

.

nemine hoflium fubfiflente, [ed fugi

entibur omnibus. .Et

dev'yovsov ,

Horatii Coclitis , mefuebant sx, w uv

[

Polybius in deferiptione .

déyapuy oc Tv Uzógacu d

vr& , non tam robur, quam conflantiam

.

nequaquam loco cedenti

s. Cap. XLIIL $. L. p. 238. 239-

dipfius ,

"addit:

Quomodo De PFiliur titulis effulgentia. glorie & charaBer

hypoftafzos ejus,

i. e. perfiftentize Dei in promiffis implendis, Mofi

ä

"praferatur, vidimus ib

i. Eidem Mofi Legislatori ac fummo in.

j

i

C

'terra populi Redori prae

fertur, quando ftatim dicitur ommia ti;liþ

-verbo potentis ejurs (

ducà, non durZ , ejur non /ue legendum effe

?

e-

"indicant ftatim fequentia, ubi d

emum 3i ézucg per fe ipfum legi-

^mus. Sic Syrachus de Elia cap. XLVIII, 3. v Aóye Kuoís dve-

tem. *,i'.lgi'e-

n

Qu geaor.

Verbo Domini continuit calum.) Verbis. au

A C z' »

1

d

,( '1 qïlfm'

je

20

quentibus , per fe ipfum

(non per fanguinem animalidm) pufga.

Hone peccatorum noftrorum

fa&a, non femel quovis anno ftat tre-

mens ac mortem extimefcens Coram arca foederis

, in inferioribus

mundi locis, fed com/edit in dextra maj

eflatis in excelfir ,. Aaroni

eum 'gnteferri nemo non videt.,, -

$. VIIL

Refutatur.

Quæ per totum A

RTEMONII de Znit. Evang. Joh. reftit. librum

ä

regnat in conjeCturis audacia, in detorquendis evid

entiffimis pro

Divinitate Chrifti argumentis ad minutiffimum atqu

e prorfüs alie-

num fenfum temeritas, atque in argutiarum copia

confidentia: ea

etiam in noftri Oraculi expofitione confpicitur.,

ad quam quoad

fingula momenta paucis refatandam

l. u

jam progredimur.

Hor Eyiflole, inquit, tribur

jam primis comtmatibur Chri.

fium. primo Zingelis, goftea ATofi,

€? ultimo loco JAaroni compyendiofe

anteponit.

. Falfitas afferti quoad 4ngelos inde patet, quia Prepfe-

tarutn, per quos olim patribus locutus erat, v. r. expreffa mentio

fit, non Zingelorum, quo loco legendum effe per ZIngelor ex mera

conje&ura, contra omnium Codicum & verfionum auctorit

atem;

temere contendit ARTEMONIVS.

Cumque epiftola in fequentibus,

excellentiam Chrifti tot compar

ationibus adhibitis oftendat, Pyo.

phetarum quoque mentio fuüb initio ftatim abApoftolo commo

diffime

& quafi obiter fa&ta eft, ut Chrifti etiam pra Prophetis exc

ellen-

tia doceatur, quibus nullibi, quam in hoc loco praefer

tur. Paimarium

Prophetarum V. 'T. obje&um erat. future per Chrift

um falutis an-

nunciatio AGor.IIT, 24. X, 43. 1 Petr. L, 10. non Zex,

quae perMofen

data eft, & de quoPaulus deinde feorfum agit.

In eadem Lege fe-

xenda quoddam quidemAngelorum minifterium m

emoratur,fed quod

Ingelis in V. T. Deus ufus fit adEÉvangelicum gmy

fterium hominibus

pate-

—-——W—-——

2I

patefaciendum, ARTEMONIvS ne unico quidem loco probare poterít

Vrget quidem: Chriftianos Judaizantes Angelos, Wofen €9 Zlaronis fplen-

didum facerdotium Chriflo, Evangelio ejus €9 Sacerdotio,non autem Pre-

ghetar praetuliffe, atque hinc conficit, de Prophetis hic fermonem effe

non go//e, ut Dominus illis faperior effe agnofcatur. Init. Evang. reft.

p.239. 24. Refp. hzec ratio eft, cur Apoftolus poftea Angelis,Mofi &

Aarone Chriftum infinities majorem effe doceat ; inde vero non fequi-

tur, v. 1. de Prophetir non poffe loqui Apoftolum ; qui hac Propheta-

rum mentione id vult, ut conftet,quse praerogativa ifti aetati nata fi

ex eo, quod Deus non jam per Prophetas, fed per ipfum Fz/ium locu-

tus, adeoque illud a Jefaja praedi&um , Cap. XL, 5. impletum fit

£t revelabitur gloria JJehove €9 videbit omnis caro, quod os , Jehove lo-

quatur. Ipfa fententia: Quod Apoftolus jam v.1-5. Chriftum Zngelis,

AWofi €9 daroni antegonat, ambigue di&a eft, & fenfu Artemonii

admitti nequit.

Abfolute, ut fupra jam monuimus, g/oria Fiíü

ipfa auguftiffima hac appellatione proponitur, & uberius per fex glo-

riofa prvedicata demonftratur ; nullam in his comparationem adhi-

beri, ipfa verborum infpe&io docet, neque etiam opera divina, crea-

tio mundi & confervatio, plus vel minus, aut comparationem admit-

tunt

Deinde vero, ubi Angelis, Mofe & Aarone Chriftum excel-

lentiorem.probat Apoftolus, fermo eft de Chrifto, qua Au&ore

religionis Chriftianze & redemtore,humana natura induto, in quo

munere infinities major Mofe, Aarone & Angelis probatur, quia

non merus homo eft, fed quia ipfi homini univerfa filii Dei digni-

tas conceffa eft, quae ei concedi non potuiffet, nifi ipfe Filius Dei,

mundi creator,fuiffet. Semper ergo humanze naturze przeftantia in eo

fundatur, quod idem Chriftus, qui homo fit, filius Dei fit zeter-

nus, quo ipfo omne Socinianorum dogma funditus evertitur.

Qui-

bus verofidiculis comparationem Filii ,mundi conditoris, cumAnge-

lis

N

22

——'

Hgg,.k L.

gUl

lis e verbis Päuliniä extoi*quere annitatur ART EMONNS, fequentia do«

cent: Ildo inquit, Cum enim ZIngeli Legis Mfraelitie latorer, & alit,

hi

L

voctntur filii Dei, dicit iftlum, ger quem Deus ultimis. diebus locutus

gt

efl, novum Legislatorem. talem effe filium, qui heres. fit omnium, in

Ul

quihus. etiam ZAngeli ei [ubjeRi comyvehenduntur , confitutur; per quem

f

fe

etiam , utpole hieredem omnium --- ogus gloriof,

-

fmum , uempe totiuy

ii

mundi fecula, in illis ultimis mundi. diebur conflituerit €9. effecerit,

[

cui operi ZIngeli etiam omnes fimul fumpti non funt idonei,,, Quam

vero coacta, quam longe petita , quam contradi&oria hac evi-

p

Ti

dentiffimorüum verborum , .de

(io Dei, con[lituto omnium herede,

muudique conditore expofitio! De Locutione Dei. per Prophetar, qui

gk

Juturam per Chriftum falutem praedixerunt , non de Legislatione v.1. fer-

monem effe, jam monuimus.

0

Proyhete, ob ipfum hoc illorum offi-

cium /erui Dei dicuntur, non filii Jer. VIT, 25. XXV, 4.

Ipfe //o-

1

ft5, Prophetarum V. T. maximus, fervur Dei dicitur Num. XII, 7.

Hebr. Hl, s. Zngelos Legi; Latores ob illud minifterium filior Dei

.vocari nullibi legitur, nec ab ARTEMONTO vel unico loco probatur.

obi certe Cap. 1, 6.. XXXVIIIL, 6. non ob £egislationem filii Dei

dicuntur, quod nomen ipfis potius competit , quia imediate

-& Deo creati; uti compellatio Zngelorum eos minzftros €9 legatos ef-

fe innuit. Hebr.ll, 2. quidem ó ài d*yyéAew AaAwSc Aóyo; me-

inoratur, quem de Lege Sinaitica per Angelos lata intelligit ARTE«

MoNIvs & refpicere iftam Aa2uzv Cap. I, r. memoratam urget.

w - aT odb , RE . dngat 3 mas: llf E ii

"Plures quidem do&iífimi Interpretes, etiam ex noftris, Deum,

B

-legem ferentem, per ZIngelos locutum etfe ftatuunt; atque omnino

.a Judzeis vulgo receptum fuit, legem a Deo minifterio angelorum,

Sed, cum

qui ejus nomine loquuti effent, promulgatam fuiffe.

ipfe facer textus Exod. XX, r, Deum /olum [ocutum eífe dicat

omnia verba, cum publice promulgaret legem , conítipantibus licet

- & przefentibus Angelis, alii non Zegem /Wo/aicam, cujus promulga-

.tionem Stephanus Angelo increato, cum Mofe loquenti, i. e. filio

. Dei tribuit, Ac. VII, 38.. fed verba €9 mandata divina iu genere,

quze Deus ger ZAngelos in V. T. etiam ante Legem hominibus nun-

— ciari jüffit, ipfo eventu fic comprobata, ut obfervantes merces,

-negligentes autem poena manferit, per Aóyov 0j a"yyéAe* AuAn-

W q'äfTæ inteuigjun't; ex. gr. Genef cap. XIX. Conf. rTuEODoRVS LE

4BLANC n Principiis contra Socinianos Gallice editis , Partel, p. 36.fq.

SCHÓTTs

23

i

"'üeER

JO-

SCHÜT

.i.þL.'.z.a

Nivs Hor. Hzr 1.19.057. S R. D. canPZOVIVS Eærc

-

facr. in. Epift. ad Hebr. p. 6

*

J

-69. Sivero vel prior de Lege per Zlugelor

lf

BoF.

C L

promulgata expofitio placea

imenagTEMOxtrI hypothefis.quod Zng-

it'tf

f

$v

í

erium filii Dei vocentur, ind

L9] Iflx a

Éu«

ari nequit. /Vo-

DI

geli ob itud. mini

Izm

vum L'sislatorem Chriflum dum nominat ARTEMONIVS, illud Sociniano

fenfu miuime ferendum. — Id,in quo Chriftus Mofi opponitur , Chri-

s

íto tribuendum non cft; Lex per Mofen data eft, gratia & veritas

'f,

h

per Chriftum fa&a. Joh.1, 16. Evangelii praedicatio proprium ac

i0que

-

primarium officii Chrifti prophetici munus erat. Legem q:

nitori füo reftituit, & a corruptelis repurgavit; Novam autem Le-

"

ul

gem eum propofuilfe probari nullo patto poteft. Conf. carovivs

Script. Anti-Socin. Part. 1. p. 97. Omnium vero minime Chriftus,

d

i

ob ipfum id munus propheticum & miffionem in mundum, F/ius

[*

J dicitur, ut ARTEMONIVS CUum CRELLIO atqué sCHLICHTINGIO

temere affirmat. J: fane,qui a Patre fancificatus eft; Joh. X,34.fq.

[

h

/&in mundum miffus, erat Filiur Dei, fed cauffa, ob quam reapfe

fit Chriftus Ziliu: Dri, non illa miffio in tempore demum fa&ta eft,

If.

fed quia genitu: a Patre P. 17. eandem cum Patre effentiam ha-

ei

Jit

bens, Filius Patris, ;jehova iwfe ; herer; omnium ante fecula

Je

fa&a confttutus, eít; Is Piliu, ad quem dictum: Thro-

M

nus tuus, o Deus, in feculum feculi (ubi apertam contextui

'vim infert ^RTEMONIVvS, nominativum hoc loco ftatuens,

El

Init. Evaug. Joh. refti

t. Part, II. Cap. I) qui zn prineipio. terram

L

fundavit, & cujus manuüm opera coeli funt. Hebr. l; 8. 1o;

l;

"[s , qui gloriam habuit.apud Patrem ab szeterno Joh. XVII, 5. De-

0

torquet ARTEMONIVs iftam srofuc; O* diowey, proecipuum illud

,

y

ex quo fummus Deus demonftratur, argumentum, ad novam creatío-

nem, Íed diGyac effe res creatas omner, ex Hebr. X, 3. clariffima

j

feluce oculis le&orum ingerit & ipfe Paulus, optimus verborum

e

füorum interpres, etiam Col. l, :5-17. per Chriffum creata effe omnia,

a-

4n Czlo €9 in terra, vifibilia atque. invifibilia teftatur & plane uti

0

dJohanner: omnia per Aóycy facta effe dicit. J[oh. T,5. — Nova xrícic

T

cum ad Aominer tantum pertineat, quomodo nomine zyrz uti

lv

potuiffet Johannes, nifi de prima omnium creatione per Aóyoy fa-

)

: &a, ipfi fermo effet?

HE.- Qua ratione ZMofi Chriftus praeferatur,

nl

his probare conatur verbis ? , Quia Judaizantes Chriftiani faciem

ulgen-

, Molis Legislatoris ex converfatione cum Angelo .glpriofo fi

» tetD,

'L

24

HERERENGHRERGUG

— O Ü

»tem ja&itabant: hunc dicit

in iþfo Coelo apud Deum fulfiffe &

».ipfum tanquam radium fpl

endidiffimum. ab ipfa Dei gloria coe-

»lefti emiffum & procedente

m ad nos defcendiffe.

Mofen gloriae

,Angeli Chriftum ipfius Dei glorize ap

avgafma & fplendorem ef-

eu 33

indigna fame ad minutiffimum

dicati detorfio, & mero at

fenfum . magnifici prae-

que ante tempora Socini inaudito

commenuto de Chrifti fub

Aufpicium muneris Prophetici in Cae-

lum afcenfione, innixa.

Altum in Scriptura de tali afcenfione

Chrifti filentium, qua uni

cam aícenfionem Chriftiin Coelum me-

morat, factam poft

mortem & refu

rrectionem ejus; qui etiam

non debuerat gloriam fuam ingredi

,

nifi per paífionem , Luc.

XXIV, 26. & femel tantum in fanctum i

.€. in Coclum ingreffus eft

per proprium fanguinem. Ebr.IX, r2.

Conf. b. sPENERvM Tractat.

von der einigen Gottheit Chriflü pag

37 1. fq.

Loquitur Chriftus

Joh. III, 13. de futura aícenfione,

uti Joh. VI, 62.

Quia erat in

4—R- d- Qd Éusudi . Bu t o as M L2 L

Coelo, imo ante creationem a

pud Patrem, Joh. I, 1. defcendit

, atque

alfumta natura humana in

terra elfe coepit:

idcirco teftatur, fe

unum per fe ipfum in coedum afcendere poffe

& aícenfurum effe.

Subruto itaque hujus cum Mofe comparationi

S fundamento i

pfa

5

etiam comparatio jacet. .

Sed nec melior eft ifta 4z

A apaseTtpoc

TÀc U7rogdceec expofitio :

quando ita pergit:

»Cum loler in

»-Egnptum Ifraelitis ,

ut fidem eorum vacillantem ,

confirmaret

»fioiam , /[ignum €9 chara&erem Dei in

promif/fis. fuis confiantia ,

;ï

»in nomin JEHOVAH, Emo,

QVI

ERO jn promi/[o-

»nibur tneir exequendis comflanti/fimus ,

attulifet, hunc in quo

»0mne; promi/Jones Dei funt. Ita €9. A4me

n, ipfum charaflerem . €9

»hotam expre[fiffimam Dei eonflantie cogno

minat.,,

Nam neque $-

£a neque vzogaecic promiffum fignificat,

quare neque ardvyag-

j nec xaoaxTüo eft praeftatio promilfi.

Accedit, quod conitan-

tia in promiffis non omnem Dei glori

am exprimat.

Eft etiam

geternus , infinitus, & quze funt reliqua.

Cumque Paulus, Filium

absque ulla reftrictione chara&erem hypo

ftatur: InChrifto gloriam divinam non fe

ftafeos dicat, eo ipfo te«

nfü imminuto, fed pro-

priam atque infinitam agnofci.

Quz;,quia cum nemine communi-

catur, nifi cum Deo, Jef. XLII,

8. demon/ítrat , quod ipfe Deus ü; ;

ejusdem. cum Patre effentize,

$x

$

25

"

Í

m

Qemadmodum toc prædii:;;tu

i.e. effentia & gloria idem, qui Pater,

.

Deus , nullam cum Mofe com«

: 1tà nec i€

f

quens , gorians omnia verbo potentiat

la

parationem admittit

fue , quod Vtum eft , contr

a -coatlam €5 diflorium ^&TEMONII expofi-

tionem monendum.

Vti

fc. res ereaie omnes debebant Z7/7o , quod

L

effe cceperint:

ita etiam debent, quod effe pergant; idemque di-

citur, quod Co

l I, 16: im ipfo confifunt ommia. Eadem phrafi

»

Deus. fummus ]u

daeis dicitur omnia portans bvachio potentie fuz , in

Paraphr.Chal

d. ad

zChron. II, 6. 'Ave& fue, nondvsa ejus legendum

effe, inde con

ftat, quia Paulus eundem filium, per quem; & cujus

adeo robóre Patrem feciffe mundum dixerat: omnia:fuo robore

creata, etiam confervare verbo potentize: füge declarat. Suwe duvdusox

grnami , uti creavit'omnia fl

5

;

u;; atque didioc divapuc xa) S'uoruc

&4770 XTiOtcC XO

N

Sogäæm» Rom.

I, 20: ita.etiam eodem q/puati HC

ä

duv usoe dur& omnia confervat.

Ad VÍ. pergimus, in ARTEMONIO

culpandum, qui ad magnifica illa verba: gurgationem faciens peccatoe

'e-

fUH PER sE 1PSVM , hzecmodo addit: nos per f/anguinem animalium,

atque id tantum , qu

od omnium eft mitimum in graviffimo hoc red-

f

it. Quid illud 2j £ava8 innuat;& curper fe dpfum

emtionis opere, tangi

peccatorum noftrorum purgationem perficere potuerit Chriftus? ex

l

ftolo divino creationis & confervationis opere elucefcit

praemiffo abApo

Accedit ipfius À

poftoli uberior explicatio Hebr. IX, 14. Quanto ma-

gis fanguir Chriflt,

qui per 2eternum fpiritun ipfe feobtulit imma-

culatum Deo; purificabit

con[cientiam vefiram a mortuis operibur, ad

fzruiendum Jo viventt.

Divina Redemtoris -natura per wyeUud

diiwiov indicatur, fiftiturque - adjeCivum eéówov ideo, quia prae-

cefferat diwvím AUTpwcic, & fequitur aduwía xANnpovopua.

Fons

itaque & cauífa adducitur, propter quam Chriftus /e ipfum oH"grre

dutpoy Deo potuit, nimirum hzec: 4ud 7rWupneToc diowíe, i.e.

quia erat filiue, &i« 0Y didym , in perpetuitatem perfectus. Hebr.

VII,28. five, quod ide

eft, quia evsüga ditwioy xaj Conv dxd-

qdAsror, eternam naturüm habebat , ac vitam indif/olubilem; Elebr.

VIII, 16. hoc eft; quod - verus & zeternus Deus 'erat, uti egregie

416.

« . docet ,S. K, D. CARP-zov;vs Ex'ercit- faer. öad- h. 1. pag. 415.

Citat

46

RECATMOG u AESSA

-

Re&at VIL. atque ultimum circa vetba: Confedit in dextra Ma

fiatis; monendum? ARTEMONIvs heic quidem nullam addit explica-

tionem , fed quzenam ejus mens fit, in Prefat. p. VI. oftendit :

» En admirandam & inenarrabilem dignitatem Chrifti majeftateni-

»que! En participem regiminisipfius altiffimi Dei! En Deo fummo

»inter omnia entia creata proximum & in throno Dei fedentem.

, Quid amplius & fublimius eum effe cupis, nifi ut fiat Deus Pa-

,»ter ex Chrifto? quod utique re ipfa vis & contendis, quando ex

» ipfo ipfum Deum altiffimum facis; quidquid hic inter effentiam

,& perfonas, precario, absque ullo fundamento, fíine mente &

,line ullo conceptu five intelle&u diftinguas.

Sed, quia ftat

fententia ARTEMONIO: Chriftum non habere , nifi humanam na-

turam; quia negat, zeternum Dei filium effe, qui caro fa&us fit:

hinc exaltationem Chrifi, qua hominis, ad dextram majeftatis

in excelfis ita deprzedicat, ut ipfe de Chrifto, homine tantum,

& tamen omnifcdio & omnipotente, verba fine fenfu & intelle&u

proferat.

Docuit id egregie b. wEISMANNvs in infioni Differt.

de Rabulifmo exegentico partis Sociniane pag. 34., cujus verba

digna funt, que afferantur: , Quantumcunque is amplificat

gloriam Chrifti hominis , femper tamen fatetur, eífe creaturam ,

& nonnifi de filio hominis loquitur. Hactenus igitur verum eft,

Socinianos magnifice fentire de Chrifti hominis exaltatione.

Sed hoc ipfum fimul eft, quod in illis merito reprehendimus,

quia hoc fcopo fingunt quandam omniícientiam ,

omnipoten-

tiam, poteftatem univerfaàlem In omnia, imperium Coli & ter-

re, cultum- vere. divinum , fumma hzc omnia refpectu alia-

rum creaturarum , fed minora tamen omnipotentia , omnifcien-

tia &c quatenus in Deo patre funt, Deo, ut ipfi loquuntur , fum-

mo & unico.

Atqui hoc defendi non poteft , nifi quis faciat duas

omnifcientias ; omnipotentias &c. realiter a fe invicem diftinctas.

Quid vero hoc aliud eft, quam duos admittere Deos, vere ac pro-

prie dictos adeoque in crudo fenfu Polytheifnum reducere ? Id

jam ízepe objeCtum eft Socinianis & Tponte fua in mentem

venit, neque hacenus folvi potuit.

1

F— ——

Corris. p.16. lin.,zz. lege: ipfis Judzeis. p. 21. 1. 7. poft Aarone adde Chri-

ftum. p.24. lin, 2e. poft verba : melior eft pone IVto.,

UE

HENMSUSME

—

Em

"

ia iA

ia

UR

L

Es

M

5

i

d

ET

&

um

Vs

L

n

c

i

M

zi

us

É s

I Ed

ET

du

h

g.

r

r

s

n

j

r

25

.m

E

T

2

m

6

-

ais

—

E

w

us

tucde

E

UT

—À

-

E

&

-

u

m

P R

r

a Q

$t

OM ..M

a.

——

-

AE w

a i

Ja.

———— —

E

Al* mb u

Vr

p ii

o .

UT CR Y r a a

Pv

usde;

"(

:

.)'.(..- —

-

R

—

i

"p i

r n

o i

-

E

H

w

-

—— ——

— "—— —— lu

É

m

L

L

"

g

*

72 Ro

*

E

3

—

—

&

20

Y

ZISSERTATIO THEOLOGICA- JINAV GV RAL

Ap PAVLINVM 'HEBR/EOR. I, z--3

"um

DE

9

ï

FILIO

DEI

MVNDI CONDITORE, POST

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

FACTAM PER SE IPSVM PVRGATIONEM

PECCATORVM NOSTRORVM, AD

r

DEXTRAM PATRIS SEDENTE

g

i

TESTIMONIVM.

E

PARS POSTERIOR DÓGMATICO- POLEMICA

ä

FPf g CNUISUIISUGIISN U ETN IN PA IN NUISUIISNGUINS UP NU PU NI IN P8UULPP8UF78 4 78 08 48 084 8U PU P8LUPI

HANC

.SVB DIVINIS AVSPICIIS

RECTORE FNIFERSITATIS EBERHARDINO - CAROLINZE

MAGNIFICENTISSIMTO

N

SERENISSIMO DVCE ac DOMINO

um

DOMINO

9

CAROLO

DVCE WlRT EMBERGUE zr TECCLE REGNANTEnzr.

PRO GRADV. DOCIORIS THEOLOGIE

RITE

CONSEQVENDO

LVDOW«..JVS JOSEPHVS UHLAND,

S

S. THEOLOGI/E PROFESSOR PVBLICVS ORDINARIVS,

ET DVCALIS

STIPENDII

THEOLOGICI

SVPERATTENDENS,

D

SEPT. ANNI FNIFERSIT. NOSTR/E GV BILZI MDCCLXXFII.

ä

PVBLICO ERVDITORVM EXAMINI SVBJICIET

RESPONDENIE

JACOBO LVDOVICO OBRECHT, wüxkrLING

PHILOS, MAGISTRO ET EXAM. TIEOL. CANDIDATO' IN ILLVSTR. STIP. DVC

TVBINGJ/E

TYPIS

FVESIANIS

M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com