KaI600-70_6

— ln — . R

——

m

d

gt

Pmms

——À

—

m

-

s

t

Md

N CRDaE: x

w

2 d

swwy

A

MU

.

-

M is CEERREE R

pwr

|

J (——

Digitalisat

vorhanden

TT i

U ROU EU IAT ONPPNDPRUEUUR "

^

—

-

—

Ea

"ERX

d

n dU asl V

z

NEinsPibeena i rl

A

m Ó FOT ÉÉ o

—odeamt

—

v

düsemdt- o MA

x d ad n o i 4

DISSERTATIO THEOLOGICA INAVG FRALISÍ,

/

ApD APOST. PAVLI rv EPIST. Ap HEBRZEOS

v

d

)

CaAr. I, Y. x--3.

DE

0

FILIO DEI

MVNDI CONDITORE, POST

1

FACTAM PER SE IPSVM PVRGATIONEM

PECCATORVM NOSTRORVM, AD

DEXTRAM PATRIS SEDENTE

TESTIMONIVM

PARS . PRIOR PHILOLOGICO- EXEGETICA

j

PU8

Ae

SVB DIVINIS

AVSPICIIS

RECTORE, FNIFERSITATIS EBERHARDINO- CAROLIN!E

MAGNIFICENTISSIMO,

SERENISSIMO DVCE ac

DOMINO

DOMINO

CAROLO

VCE WIRTEMBERGUE rr TECCL/E REGNANTE nEE,

PRO LOCO INTER PROFESSORES THEOLOGOS

RITE SECVNDVM STATVTA ACADEMICA OBTINENDO,

LVDOVICVS JOSEPHVS UHLAND

S. S. THEOLOGI/E PROFESSOR PVBLICVS ORDINARIVS,

ET DVCALIS STIPENDII

THEOLOGICI SVPERATTENDENS,

"fVBLICO ERVDITORVM EXAMINI SVBJICIET

D.XXX9VN. ANNI FNIFERSIT. NOSTRE SVBILZEI, MDCCLXXFII.

RESPONDENTE

GEBHARDO ULRICO BRASTBERGER, avssENSTAT,

PHILOS. MAGISTRO ET EXAM. THEOL. CANDIDATO IN ILLVSTR. STIP. DVC.

TVBING/E

TYXPIS

FVESIANIS

——

«

RoroIUUm

b ineim

—

]

A

T

PS

4

UC

b, x

-

d

LA

3

z

z

Z Ts

n

NUl

Y

ÉN

SN

E du

ER

N

P

A

SS

N

2

XX

Gd

4

hii

Fimj

*ïïïï

$.

N.

1.

-

IWlLunus Préfefforis Theologizs ordinarii, a Sereni(ümo'atqtïe

Potentiffiimo Duce ac Domino noftro, CAROLO, acce-

dentibus Senatus Academici fuffragüs ; clementiffime collatum,

ut ex praefcripto legum Academicarum rite inchoarem, argumen-

tum Differtationis inauguralis felegi illuftre Pauli de fílio Dei,

Hebr. F, 1--3. teftimonium exegetice illuftrandum & contra difcre-

pantes aliorum fententias vindicandum.

Continet illud graviffimas de eferna filii Dei divinitate , fa&a-

um peccatorum expiatione dorinas, quie palmaria fidei

qgue per dpfi

chriftianze dogmata, n

oftra quoque hac zetate, variis interpretatio-

num formis follicitari

atque in fenfum prorfus alienum detorqueri

videas.

Quo gravius igitur hujus teftimonii argumentum eft: eo

Preiverunt nobis in

diligentius atque religiofius tra&ari debet. .

jlluftr

ando loco hoc Paulino Viri complures eruditiffimi, qui, vel

leandum ediderunt, vel

feorfim meletemata ad illum plenius enuc

.

annotationes

fuccin&as, vel uberiores commentari

os in integram

ad Ebrzeos Epiftelam dederunt,

e quibus e recentioribus nominan-

dj inprimis funt rAcoBvS PEIRCIVS,

cujus Paraphrafim €9 NNotas

it &

'Philoi'—ogz'ca.r atque Exegeticas in Epifl. ad Hebraos latine vert

fuas

4

p m

fuas ubique obfervationes addidit 1om. pavrp. wmicHAELIs, Hale

Magd. 1747.. S. R. D. D. 10n. BENED. cARPZovivs in Saerir Éxer-

citationibus ad S. Pauli Epiftolam ad Hebreos ex . Philone Alexan-

drino. Helmftadii v750. S. R. D. D. 10H. ANDREAS CRAMERVS, //

KErklZrung des Briefs. Pauli an. die Ebrer I. und 11. Theil, Kopen-

hagen und Leipzig 1757. Modo laudatus J/lufir. Dn. w1icnaELIs i5

KErklürung der Briefs an die Hebrüer 1. Th, Frankfurt und Leiysig 4

1762. ll. 7h.1764. b. BAvMGanTENIvs, S. R. D. ANDR. GoTTL

MAscH & Celeb. D. D. seMrEnvs, in Erklürung der Briefr an die

Hebrüer , mit. Herrn. ANDR. GoTTL. MascHENS ZInmerkungen . und

Paraphrafi , auch .D. 10H. sAL. sEMLERS DBeytrgen zu — genauerer

Kinficht. diefes Briefs. Halle Y763. — Poft tot praeclaros labores ita

licebit in tra&ando loco noftro Paulino verfari,

ut eam, qu ver-

bis Apoftoli quam maxime convenire videatur, fententiam tuea-

mur; &, fi qua in parte ab aliorum cogitatis difcedendum fuerit

cauffam indicemus, quse fic permoverit arbitrantes

Cumque de

ipfo Epiftolae au&ore, lingua originali, Hebrzeisque, ad quos data

eft, & tempore, quo fcripta, varia quoque fit laudatorum Viro-

rum fententia, de his quoque hiftoricis momentis potiora qux-

dam praemittemus.

Partes commentatio noftra duas habebit

Prima, praemiffis momentis hiftoricis, fingula textus verba expli-

cabit, fecunda difcrepantes aliorum fententias difcutiet veram-

que firmabit; Quae, dum agimus, Deum fupplices rogamus, ut

conatibus noftris faventem fe 'praebeat ,

,& hasce Theologici la-

boris primitias cedere jubeat in ipfius ac Salvatons noftri

gloriam!

PAR-

rj Ea

PARTIS Iwx

Se&Ho prima de momentis bifloricis, C? quidem

&) de Auctore Epiftolae ad Hebrasos.

I.

$

Be Au&ore Epiftole , cui nomen füum prefigere non libuit ,

difputatum effe inter eruditos conftat; plerisque quidem PAvLo

aliis vel rvcu& vel BARNAB:E vel

APOSTOLO eam tribuentibus ;

APOLLONI Vel CLEMENTI Romano: alis denique mediam inceden-

tibus viam & ftatuentibus, LvcAM vel cLEMENTEM Aorr. vel alium

quempiam aut ex ore Pauli do&rinam hic contentam excepiffe,

aut Epiftolam ab Zlpoflolo Hebraice [criptam in: grecum fermonem

convertiífe

]lli interim, quibus infcripta eft epiftola, Auctorem

quod ex ipfis fcriptoris verbis patet

perfpectifimum habebant

quibus & preces eorum pro /e expetit, & eosdem ita hortatur: Aoc

magir vero moneo vor, ut hoc faciatir, ut eo citius vobis. reflituar.

Ebr. XIII, r8.19. adde ejusd. Cap. v.23. nec dubitari poteft, quin,

quam primum le&a, & ab aliis Ecclefiis ejusdem 2etatis recepta fue-

rit Epiftola, vera de ejus Scriptore notitia ad fequentem quoque

detatem pervenerit

Ipfa porro Epiftolze fublimis materia, metho-

dus tractandi, ftilus, circumftantiz hiftoricade in textu memora-

te egregie faciunt

ad au&torem ejus cognofcendum & demon-

ftrandum.

Inquirendum igitur:

quem hujus Epiftolae auctorem

&) Vetus Ecclefia avita traditione acceptum tenuerit, & ) 1püus

Epiftolae contenta evincant?

Diligentifime hanc quaeftionem tra&tarunt, poft FRIDERICVM

SPANHEMIVM, libro fingulari de ZuBfore Epiflole ad Hebraos , 'Tom.

Il. Operum p. 171. feqq. inferto, 10HANNEM MILLIVM in Pro/ego-

À 3

mmz:

*

asss o , d ss

6

menig aüd N. T. f.983--10c

iu pr&fixis ipfi Epiflole V«te-

rum Tefiimoniis p. $12-5195 pluresque alios, a worrio in Pro-

legom. in Epifl. ad Hebr. citatos, r0szpPHvs HALLETVS, in Comatu

ad detegenduim Epiflole ad Hebr«os. f[criptorem linguamque , qua. fcri-

pta primum eft, invefligandam velato, & a worrio, additis anim-

adverfionibus, civitate Latina donato, & Cur. Phil. T. IIT. p. 8o6--

837, itemque PE1RCII Commemnt. in Epift. ad.Hebr. adjecto, laud

D. canPZovivs, ]. c. Profeg. Lib. V. Cap. I. II III. p. rxrr-- uxxx

IOH,. IAC.. WETSTENIYS

Nov '161*( Grzec. Amftelodami a. 1752. in

fol. editi Tom. II. p. 383--387.

S.R. D. D. cRAMER,

l c. L IPHE

bhandlung zur vorlüufigen Emlezztma in den Brief an. die Hebrer ,

p.ir-c. Z/ufir.D

MICHAELIS l. c. £inleitung; S. j. 6.

'Tot infignia

hi Viri pro Paulo, Epiítolz fcriptore, argumenta collegerunt, ut

vix fcepticifmnum hiftoricum effugere queant, qui Pauhnam effe

Epiftolam non agnofcunt.

Imum Cauffee praefidium habemus /eterum Ecclef e& Patrum,

qua quidem setatem tulerunt, te/lzmoma

SEc. l. cLEMENs, Epifc. Romanus, in Ima ad Corinthios Epz-

ftola, ex Romane Ecclefie per[ona fcripta, & anno z.. vel 7o. vel 96

qua& LARDNERI fententia eft a) exarata, cumulate iis phrafibus &

fententiis utitur, quae nonnifi in Epiftola ad Hebraeos leguntur. Inter

plura loca infignis eft ille Epift. cap. 36. in coTELERII Patrib. /po-

ffol. ex edit. Clerici, Amftel. a. 1724. Tom. I. p. 168: &vrn 5 ódac,

e'ya7WTOb, $ 3j eupouey O ccmMQIoV njv , lucsY Xgiecov , TON . AP-

XIEPEA TONIIPOZOOPON HMON, vóv 79ogdnY xai flondov qWc

daevelac u — OX QN AIIATTAZMA THZ METAAX()ZHNHEX AT-

JqOTS

a) cui accedit Reverend;[f. Fuiver[itatis moftrae Cancellarius D. D. CorrA,

Patronus & Praeceptor colendiffimus, im Per[uch einey ausführl. Kzr-

chan Hjïorle des N, Tejt, I Thezl $. 259. p. 619--623.

m

Dosom

MVAU

^J

TOY, TOXOTTQ MEIZON EZTIN AITEAQN; OZ£& AIAOGODO-

TEPON ONOMA KEKAHPONOMHRKE. I'eypazrmau 'ycze OUTOXC' O 7FOlGV

rrm; cz'y)e?xgg duc& Wv&v,uwm xi fræg Anfrsg'yxg dguTg WUECQ Q?xoyæ.

äe 'Ta) wæ aiU"'f'* OU'F&JC 217790 O 0—*'3"7!'0"!'7'9

vi06 M& u au, e'yw

m m

O'WIUQPOV ')/z') WH/C! gecc /Cfil

d Aéyu IIPOE ATTON: "xdOw d

dsEiv , $G dy 9 qÀG eyögag o Uzrozródiov TOV 7rodÀv cw. Ad-

dimus ex Cap. XVIE. upmval "yerdjue2 . xaxeivov , OrTiveG €y ófo.a-

en. dryeois wa ,unAæfræzg zrspiezraanaay. coll. Ebraeor. XI, 37. 7re-

QmASov &V jAMAOTAIG xai a,.ryuotg déouaoiy. ex Cap. XXXXV. 6 ua-

:wg:o* 7ricÓ6 S'eeavïaw éy 0A TO üix, Movuciüc coll. Ebr. Ill, 5. xai

HALLETVS

Moucüc jv 7rigÓG £V OA TO OlX duT8, QG Segavræv.

quldem exiftimat, duas tresve fententias & phrafes fimiles illis,

quas in Epiftola ad Hebrzeos invenimus,

à CLEMENTE adh1b1tas,

eo non valere, ut credamus, eas ex hac Epmola mutuas fumtas

Sed folide

effe, Comment. cit. in worrir Cur. Phil. p. 807. 808.

ei refpondit worrivs in adjungis Ob[zrvationibus

quas ibi legi

yelimus.

Le&a igitur cum fuerit Epiftola ad Hebreeos CLEMEN'TI

Komano, re&e hinc infert EVSEBIVs, eam nequaquam recentem

]ta nam-

effe, & cum reliquis Apoftoli (Pauli) fcriptis recenferi

que Hzfi Ecclef. Lib. III. cap 38: KAngug & 49 dyeuoAoynuém

rnga 7zràgw (e'mg-oAn) Xy x wgoawwz qnc Peudicoy Ex:»cAno*zaLg TÜ

Koe:vwwv ätewuwæaafro, TiC wgog "EPpaiuc vro d Vo La T 7raga-

Sdc, dàw dé xa) duvoA«Ed pwroig Wriciv ££. dunic Apnaapuevoc , gat-

Qécamra 7ragigwoiv, oTi [4m VéoOy U7rQQA M TO CU'y'ypatuAJ4a, , 6S'eww eixO-

TUG eäoäev, duTO TOi Aol7roiC eryuamaAex dmau yeauaci m8 A7ro-

€oAs. F()gaioic *ydQ àid qüc grampig *yAcGgonc eyyoaQoc couiMOTOG

TE liduA& o) jMéy TO0Y Eua'yysPugnv Asxay , o à& TÓ» KAWuerra

qTéTOV duTO! «guMeUgaa Aeysci TWV| "ygdipny, o xaj uaAAo» &m dy

QAwnJec, TO TOV Oju0)09 T Cpgacemc X epoxTáQb quv Te T& KAnuevy-

qoc eTÍg oA Xdi Tü? Qo; "EffgaiesG G7rocGeCu?, ugi TQ w 7róppaa,

76

213

i

vd ey éxoarépolc toiC CU*y'ypduuguaci vosuama xaSegdvar — Clemenr in

illa ab omnibus recepta (Epiftola,) quam Ecclefig Romane nomine

ed Corinthiorum Ecclefiam fcripfit, cum multas inferat. fententias ,

defumtas ex Epiftrola ad Hebraos , tisdemgue. interdum verbis utatur,

fatis indicat , opus illud. nequaguam . recens. effe.

Quamobrem. cum

reliquis Apofloli [criptis non fine caufa hoc etiam recenfitum videtur.

Cum enim ad. Hebraos patrio [ermone fcripfife Paulus , alii Lucam

Evangeliflam , alii hunc, de quo. loguimur, Clementem. . Eyiflolam

iMlam effe interpretatum ferunt.

Quod quidem veriur videtur , cum

grafertim €9 Clementir €9 illa ad Hebreos epiflola eundem habeat fii-

lum , nec utriusque fcripti fententiee valde inter fe difcrepent.

Neque etiam fundamento caret conje&ura TwELsIt , ex alle-

gatis a Clemente Romano Epiftolze ad Hebrzeos locis concludentis,

ipfam Ecclefíam Romanam, cujus nomine Clemens ad Corinthios

fcripfit, primum eam ut Canonicam agnoviffe, quamvis fenten-

tiam fuam deinde mutarit, cum lverefes quzedam fub umbra ejus

latere fibi poffe viderentur.

Idem fentit Cel. Dn. wicHAELIS: ,die

w ültefte Romifche. Kirche uwahm wunfern Brief als. güttlich am, und laff ihm

s Offentlich. — Der. Rümifche Clemens, der nicht blofi in feinem: Nahmen, fon-

s dern in der ganzen. Rómifchen. Kirche Nahmeu. an . die Corinther. fchrieb ,

» bedienet. fich feiner mehrmals auf eben die A4rt, als anderer . Canonifchen

» Sthriften. — — Es ift wahr, er fagt nicht dabey, daff es Ilorte Pauli

»oder der Sthrift fid ; allein das pflegt er auch foufl micht. zu thun, fon-

» dern die Zeugnif/e der Agoflel, welche ihm wnd den Corinthern aus der

»offentlichen Povlefung ihrer Briefe bekaunt genug waren, auf eben die .Art

»in feine Reden zu mi[chen.

Noth in der. Mitte des dritten. Syahrhunderts

» bezog fich. Novatianus auf. drey Stellen des Briefs an die Hebrüer Cap. V'T,

»4-6. Xy 26.27. XII, 17. wanun er die Müglichkeit der Buffe der Apofta-

»,en leugnetes. es imul alfo diefer Brief noch damals ein viehiterliches. Znfe-

»hen gehabt haben.

ISeine Gegner amtworleten ihm. auch micht , er melimé

»[eine Zeugniffe aus eimem apocryphifchem Buch, fondern fie evklürtem

Qdie von ii angefübrte, Stellen. auf. eine. andere. r ,^ .S. .. vero

D. sEM-

b) apudk-wom-*IVM i Cur, p. $87.

9

D. SEMLERVS contrarium &afufit, & nihil in Clementis alleza-

tis inveniri exiftimans, quod probet Epiftolam' ad . Hebrzos

Rom:» jam tum lectam & pro Canonica habitam fuiffe, ipfam

Ita namque 7 £ur-

denique Clementis epiftelam fpuriam declarat.

mer Abhandlung vou der Gefchichte diefes Briefs aus . den ülteflen. .:Schrift-

ftellern, welche D. Baumgarteus Erklürung diefes Briefs vorgefezt ifez p« 2-

not. T. , Man findet. weuig[lens gar michts in diefem Brief, der. im Nah-

,,smen der. Rómi[cien Kirche mach. Corinth gefchrieben ifi , worgus man je-

»hem künnte, dafl man damals den Brief am die Hebrüer [chom für

, Pauli ZIrbeit gehalten. habes und. woch weniger kan enan entdecken , wie der

,Brief an die Hebrüer — eher habo zu Rom bekannt feyn honuen , als 2u

», Corintít

]Füre er aber zw Corinth awch bekamnt gewe[en, Jo hütte es

, eben kein fenderliches. 4ufeheu haben kóunen, daff man aus diejem Briefe

» hie und da einzele. Süze. und wetpure. ilmen seteder . hingefchrieben hdtte ,

,,ohne einigen meuen Gebrauch und fchikliche Einkleidung. —.Es wird der Be-

,weis aus diefem. Buch noch mehr. gefclueücht ,/ durch die machherige Zdn-

, merkungen vom Irenüus und Cajus, die von diefem Briefe wufiten , und

, doch aus diefer Zdwweendung mancher Süze aus dem Brief au die Hebrüer

,nicht erkannt. haben , dafi er. Pauli. Zdrbeit oder. cauonifch . fey.

Et BAS-

NAGII fententiam : Clemeus , Bifchof von. Rom, der wnmiitelbav auf die

"Ayoftdl gefolgt if1, führt diefen Brägf" fchon an: er if alfo fo alt, als das

Chriflentlum, — xecenfens, hanc ézíxgimi» Addit , im freyer. Unterfa-

«huug des Canons, 111. Th. S. 7- p. 33- 35« »» Difi ift [o weit alles Hij?ofz'fch

, richtig, was Basnage lier gefammlet hats es ifl aber doch eine (Schwierigkeit

» hierin, tie es gekommen ift ,. dafi der fogenaunte Clemens , Bi/chof von Kom,

», diefen Brief fo bald fchon, ohne alies Bedenkeu anführs wonach diefer Brief

» n Rom wirklich eher bekannt ift, als in den Morgenlündif/chen Gegenden ?

, Uud wie .es weiter hat flatt finden k6nnen , daft «man . in der. Rómifchen und

,» Lateinifchen. Kirche nachher fo lange Zeit an. der. üchten Befchaffenheit die-

»fes Briefs offeutlich gezweifelt , und ihm aus der Zàhl der. Briefe Pauli aus-

,gefchloffen hat, indem snan mur 13 Briefe Pauli, und uicht 14 zàlete?. Ich

Ug*

,habe kein. Bedenken, diefe SSclwierigkeit alfo zu heben, daft ich — behaup-

,'te, die dem Clemens beygelegte Briefe find unücht, 10aun ffe gleich. fehr. af

as find. — Nun. blejbt : es eine.ganz ordentliche: Gewohnheit der Rümifchen Kitg

so Che d

IO

» ches fie zweifeliwirklic von je her an diefem Brief an die Hebrüev. ,, Sed, uti

teftium , qui pro Paulo Epiftolae ad Hebrzeos fcriptore proferuntur,

aucoritatem nimis fubinde extenuare nobis videtur Vir Celeber-

rimus in perudita ceteroquia commentatione fupra allegata, ita

& heic absque jufta ratione Clementis iftam Epiftolam, de qua no-

bisfermo eft, fpuriam avppellat.

Nam EvsEBIvS, qui illa in-

tegra adhuc ufus eft, eam ab omnibur receptam effe graviter te-

ftatur, & tam apertum teftimonium ad tollendam aliquam difficul-

tatem, feu potius in gratiamhypothefeos, enervandum non eft. Quod

obvertitur: Per/pici non poffe, quí. Epiftola ad: Hebreos prius Ro-

'!

me, quam Corinthi €9 in orientalibur regionibur cognita effe potue-

rii: facile diluitur, & quidem ex ipfa Viri eruditiffimi fententia

alibi prolata. Statuit fc. & folide quiderm, Ícriptam effe Epiftolam ad

Ebraeos Corinthi, ubi fesquiannum Paulur moratus eít, circa annum

/Er.Chrift. 5o. poftquam cLAvpivs ;Judgo: Roma expulerat,& Zlquila

Prifcilla veliquique dzroasiz InaAiac fc.' eAnAvSóOre; ACtor. XVIIIL, 2.

(quorum nomine Hebrzos falutat Ebroeor. XHT, 24.) Corinthum

venerant; Vid. Perfuch einer. genauen Beftimmung der Zeit diefes Briefs

lib. c. p. 79. feq.

Claudii ifta feveritas in Judaeos diutina nomn

fuerat; Aquila enim & Prifcilla circa annum 51. Romam redie-

rant, quos in Epiftola ad Romanos, qua) adeoque hac ad

Ebrzeos pofterior eft, nominatim falutat. Rom. XVI, 3. 4. Corinthi er-

go, ubi Epiftola fcripta eft, »eque ac Aoma , per Aquilam & Prif-

cillam, in Italiam reduces, illa cognita fuiffe potuit inde a primo

Ícriptionis tempore, idque eo magis, quia poftea Paufur ipfe, a. 56.

prima vice Romam du&us, Epiftolae au&toritatem confirmavit, quae

ipfa pariter doctiffimi Viri fententia eft, l. c. p. 85: . /Man wufite (zu

Rom) dafi der Brief (an die Hebráer) nicht in. d/e Zeit. der. Gefaugenfchaft

zw Rom falle, fondern.viel eher gefclirieben feye, wovon ohne Zweifel Pau-

lus felbít bey feinem Aufenthalt ig Rom. Nachricht: geg.eben hatte.

Quze

XI

———w-——

Qua cum ita fint, perfpici omnino facillime poteft : qui Epi-

ftola a. primo fcriptionis tempore Romoe cognita, ab Ecclefia Ro-

mana pro Canonica habita, &, quatalis, a cLeMENTE Romano in

Epiftela ad Corinthios, quae ante annum zer, D. 72. confcripta

non eft, allegata fuerit

-

Firmior ieitur manet TwELsiI fententia, quse etiam commu-

aüioreft, & a Cel. D. mrcHaELIs addu&to fupra loco probata, fc. quod

in Ecclefia Romana demum circa medium feculi tertii , motibus

Montaniftarum & Novatianorum exortis, Epiftola ad Ebrseos pub-

lice przelegi defierit, quia Novatianis in ea Cap. VI. frigida affun-

di exiftimabatur

Nititur ea EPIPHANII

adverf. Her. Lib. lL

Tom. L Fiser LEX. 5 494- Ed. Par. a. 1622:

cQdAMa durEc fro

pOV TE " A7rog 0A exgnmvov dàvvacoy cSc d7ra£ docidtrrac z. T. A.

itemque PHrLAsTRIT, lber. 40. & 41. teftimoniis; nec ea, qux

l. c. p. 30--38. a Celeberrimo Dn. sEMLERO jn contrarium affe-

funtur, ita comparata funt, ut feflimonia horum Patrum in me-

ras conje&juras convertere queant.

Accedit, guod Epiflola ad Hebraos, &eque ac relzquz Libri Ca-

nonici N.. T., in antiguiffimis Verfionibus, Italica fcilicet feu La-

tina, & Syriaca , eodem adhuc, ut verofimillimum ff .Sec. T. con-

felis , extiterit.

Prior ia JLatina. docere videtur

quod Ro-

mana & reliquze Occidentis Ecclefize , ante ortam .Montaniftarum

hzerefin, nihil inter hanc & reliquas Apoftoli Epiftolas difcriminis

effe ftatuerint; alioquin enim vix credi poteft, locum illi in hac

Verfione conceffum fuiffe, fi jam eo tempore pro Apocrypha habita

&ex LeGionariis amota fuiffet.

Ipfe etiam ordo , (quae Cel. Dn.

in Comment

MICHAELIS obfervatio eft

ad A&alleti -Commentat

Peirciano, p. z. not. 5.) quem in collocanda hac Epiftola fervat

Vulgata Latma, ex priíca vulgata'orta, evincit, eam olim Paullo:

tri-

H2

L

Ed

d

GR c. p

a m ; 7

u

V

-1

tributam effe. Statini erint poft. XIlI

i

I

oiftol:

iv

as,

Læ Pälfl

n

ubio funt

ante us Amc flolicos noniturz nec Lula tamen ratio

füppetit, cur cum reliquis Paulli Epittelis, non cunt Catholicis

a Latinis

componeretu

mifü quod prifca Latinz Ecclefia Paull;

eam effe crederet.

HLS €pi (LOhS

quas Paullo tribuebat,

Luca

hiftoriam Apoftolorum fubjungebat Latina omnis antiquitas;

Guia

Paulli inprimis gefta tradens, ejus epiftolas mirifice illufirat

Pofterior vero , Syriaca fc. translatio teftatur , Ecclefias Palae-

fünse vicinas eam, ut non dubiam, inter cermana N. T Inonu-

menta numeraífe

TWELSIVS in WOoLF. Curir

D. 587. 588

$

I

SEC Il

IRENZVS. in opere bhodie deperdito ,

dilertationes

sariar i. e. mifcellanea complexo, aliquot Epiftolae

ad. Hebrasos

loca attulit, tefte EvsEBIo, Hf. Eccl. Lib. V. c

Cap. 26. 7rpoc «oig

di710009 &i . " Eignyaáun , cuyyoduuuanam . xaj cdic "EzrisoAai Q:gemf,

auri — BJBAuav "; AIAAEXEON . AIAGOPQN , év à afic raa'pcz;

E,anuac Emc;oAng xdi TC Ae'youevnc 204)/::; '*?vo,uæ"trog MYnucove-

Uu , pnrd qiyd £ duvvv vraQaSéusvoc, STEPHANVS quidem Gona-

vs, Sec. Vl. fcriptor, tradit , tefte PHoTto, Biblioth. Cod. r32. dv;

Iz7r0AvToGxai Eignvajoc qWy 7rpot. Efoguisc ezrigoAnv YlauAS z éxeiv

&vai Qxoch Sedtraditio hoec, monente HALLETO ]. c. p. s. fidem non

imeretur, quia HIERONYMVS,qui ad Zreneum propius, quam STEPHANvs

GOBARVS accedit, diferte teftatur, epiftolam ad Hebrzeos tanquaim

Paullinam ab omnibur Grecis fcriptoribus effe receptam, Epift. 129

ad Dard : Ilud nofirir dicendum eft, lianc Epiflolam, que infcribitur ad

-Hebraos, now folum ab Ecclefüis orientis, [ed abomnibur retro Ecclefüs,

€6 Graci. fermonis fcriptoribus , quafi Pauli apoftoli fufcipi. Quodfi

XRENZVS, qui Graece fcripfit, Paul; eam effeunquam negavit , grE-

XONYMYVS jdignorare non potuit, cui IRENzEI Ícripta ita erant co-

gnr-

de

ix

gnita, ut in Catalogo feriptorum Ecclefiafitcorum longe plura, quani

hodie extant, attulerit. Si vero HrzRONYMVS fciviffet , IRENZEvM id

P .

1

t

ff

C

o

,1n

M

2

ntionem

ms omnino fact curus,eamque ex ceterorum nu-

iero excepturüs erat, quando fcribit, feriptores Gracor illam ut

Pou

Üna forte ratio',

üur STEPHANVS GOBARVS IRE-

recepiffe;

NJEVM t

eil

DI

quam: negantem affert, in eo- fuit pofita, quod in ope-

ribus, quae srEPHANvs legit, illius mentionem nusquam fecit

quemadmodum ia im libris rxzNzEr hodie extantibus non occurrit

Aécedit lmie sTEPHANI fe

iiti

pf

cntid Cef, Dn. D. sEMLERVS , urget-

que, quod IRENZEVS li

refutandis Gnofticoram erroribus iis vorr-

gaoi; quae in Epiftola ad Hebraeós occurrunt, & ad redarguendos

adverfarios maxime opportuna fuerunt, nunquam . utatur. l. c. p. 8.g.

Sed, licet hazec non. absque fpecie opponantur , expreffunr tamen

teflimonium Eufebii & Hieronymi mero ratiocinio

quid fieri ab

ES

Írenso vel potuiffet vel debuiífet, firmius liabemus, cum, quod

alibi fepius inculcat Vir Eruditiflimus , in rebus facti non ratio-

-

ciniis, fed teftimoris a(re*ldum fit.

5

Éod. SEc.Il. fub finem vergente crgwENs Zlexandrinnr dlferte

Paulum Epiftolze ad Hebraeos auctorem nominat Stromatum Lib. VT:

IlauAo6 ^T0i6 h,(ägawtg ypaioóov —— m i, (uoi,; XQdüav exere T&

diddoxsm: nudc, TW T co/ved TÀG apXxuc TY Aoyiey T& G*0U.

Conf. Hebr. V. 12. EvseB1vs in.Hifl. Ecclef. Lib. VT. cag. 14. au-

G&or eft, cLEMENTEM in Zppotypofibus fuirt, quse munc quidem

non extant, ita ftatuere: axv vrgoc Effoaisc EgrigoAmv LlduAm Méy

tuyaa , "yeyodp9ai 02 "Effgaloi, '"Efgamii Quvi. — Auxdy ài quAorinoc

duTMV Me&eeunwwawæ éxogra) v0lG EANICIY . OV. 0V auTOy ?CQW'*

va sUpigxedy a. xacd quy egjueyeian TduTUIG T€ T/g (7ig0AHG xaj) vüw

zed£sov. Deprimit hoc teftimonium cLEMENTIS Zf/exandrini Zno-

aymus 4dudor ZAnnot, ad IN. T. Graco - Znglic, ex eo, quod crs-

MENS

B 3

14

MENS epiftolam a PAvLo primum tebraice fcriptam, deinde vero 3-

LVCA gréce translatam affirmat.

Sed rec&e regeífit rwELsivs

apud woLrivM in Curi; T. lll. p. 586: Poteftne error cLEMENTIS,

i

qui ad linguam, qua fcripta eft epitola, fpe&at, efficere, ut tefti-

monium ejus pro auctore Epiítolee ipfo pro nullo vel levi habea-

mus? D. sEMLERvs, ]. c. p. ro. 1r. egregie docet, fententiam

CLEMENTIS de Epiftola hebraice primum Ícripta meram conje-

Curam effe; dum vero idem r Celeberrimu; ftatuit: Clementem

"Z Hlexandrinum ab aliorum Jententia Tecedere , cum Paulum ejus fcri-

ptorem dicat , aliorque tum temporis Chriftianos Paulo eam mon tri-

buif/e: id fundamento carere exiftimo, cum ante Clementem nemo

memoratur, qui de Epiftolde au&ore aliter fenferit.

$

IH. .

'SEC. IH. -ORIGENES, Clementis Zlexandrini difcigulus, fzepe

Epiftolam ad Hebrzos Paulo tribuit.

Inter cetera Comment. in

cJoh. Tom. II. p. r8. Edit. Bened. 1668. ita: "Ev Tij 7r9cc 'Egpaíuc

0 duvóg DIa0Aoc Qusiv, ez éxdaov av 4isQdy éAdAnce) "uiy &v

Ué. lbidem p. 56. p..162. Epift. ad ZAfrican. $. 16.. "A2N' dmác

aqiva., d AiBoguevoy dvró. aiic &i aura. &vrideieemc, cvyxeicada 79

BeNipiam Y dSerérso qiv ézigoNiv o € YldvAs "yeyoatpemevmy,

vrgot Ov dAWww Acyew xamr idiuw orpcoguev eue mlv doródufuv , Quau

HdvAs Tüv ézrigoAsy. Tom. l p. 19. 20. Adde eundem contra Cel-

fum Lib. H p. 143. Philocal. p. 1o. de Oratione p. 89. Q7. EVSE-

BIVs .Hifl. Eccl. Lib. Vl. cap. as. ita: Ilegj «f 7rpóc "Effgaísc

Sf7igoAlc &Y muit éi; duvily óviAMaI; cdvra diaAmuBdva (6 [2 72

ynp) Ori 0 xapuumüp vf A«Eeec Ti "rpóc -EBpaiec 7 ygy p uavuG

OrigoXNiC, x tXu TO €v Aoyo ddierixOr T& "AvrozóAs , 6 0AOyoaty-

[4

7dc éuUTOy idi TW 44 À Aóyo, T&Téci 7)j (Dodoei ; doAd éciy

5

rrigoMi -GvVdréru müc A£fenc OXamueTior TÉS O dorigdpuevoc xpi-

yeiy

—— s

f5

fely Cþeow'im 3tdæoeæc, opo?&o*)/m'au a.v ul a E/æ ä dvrdqocuuouc-

voc &?TGu du , óri T U4éY yosi . avra, 49 'AvrogoNa égiv, W di Cþea-

eic xai n cUFOtciG awop&v*moveua*avrcg qivóG vd "AyrógoAuxa

Fæl

Ce)CT"/ïGQäl ,go)uo'yectæ ícavroc Td e'gru, && U7rÓ 38 duduondAm. Ej u

iy "ExxAncie e)(e: 'rawr-rv TWv ézrigoAuy eg IlavAsg eUTM euäozuus:.

qO) X4) 67l 'I'äs"l'(ü 5 -yæ) exü o ag/"zoz czvägex; éc IldvA& ducWy

'ngæä eogxauoi. lig ài ó 'yg.zng dWV evrig'oAnv, d Mev dAnSéc G)aog

oidsv* d. ó& &i n,uuac; QS9dcaca igopía wro TOV /m Ae'yovrwv , 0Tj

KoutunG O "ysvonevoG "Ezríaxo7r06

Pæuauæv eypaxbé TWv é7rig'o2uiv ,

vzà TWv dé , Ov Asxc 40 ypauag TO F.Uwy')äiuov xdi 'mg wgaäg;g.

Si plura loca fupra allegata cum unico hoc ab Ervsrsio affer-

nifi illum in

vato conferas

pfe fibi non confiabat ORIGENES

iftis communem & teceptam

in hoc vero fuam ipfius fententiant

expriniere ftatuas

Ipfas Epiftole fententias Paulo non abjudi-

cat; in ftilo tantum majorem gr?eci fermoriis elegautiam fibi obfer-

vare videbatur, quam quze in reliquis Pauli epiftolis reperiatur ,

atque hinc ipfam diQionem alterius cujusdam effe exiftimat, qui

fcholiaften agere & in commentarium quafi redigere voluerit ea

quav a Paulo audiverat

Interim feflimonium tamen . antiguitatiy

affert, & expreffe docet , weterer eam inter Paulinas mumeraffe ;

quod in hiftorico argumento teftimonium magnum omnino pon-

dus habet, quia illis, qui refpectu Or

nis Veierer d1cl poterant

vel cum Apoftelis ipfis, vel faltim cum proximis illorum fuccef-

foribus verfates fuiffe tieceffe eft.— Nimis igitur reftringit Ce/, Dn.

sEMLERVs lh c. p: ra. partim Zcecíef íar, qu:e Epiftolati noftram

4 Ti; 89 exxAwcÍm $Yu vauTwyy TWY

pro Paulina habent, ad vetba :

évrigoAnv. c TlavAs, monens: , wie manche Kirchen in Egypten viach des

» Clemens und: Pautacni. l'ortpag es fo angenommen hatten ,, parum veteres

ipfos , qui Pauti eam. effe non temere tradiderant, verba, 4 -yadp ém8

0i dexaior dvdpsc explicans, per .Pantenum: & Clementem. — ontcg-

NES

,

16

x *gm

mo» k

MATUET

NES enim Alexandricea. 185. natus, Zantuo & Clementi , quos

.ipa:gifh"os habuit, & quorum ille a. 213, hic a. 217. defünctus eft,

diu fatis cozevus erat. Quare non hos, fed viros Apoftolicos per

Allos dexeíse dvdpac intelligit, quemadmodum ipfa fchola cate-

chetica, cui Alexandrize Pant:enus Clemens & Origenes praeerant,

€£ doxaig £8«c, ut habet EvsEB1vs, id eft, ab ipfius Marci Evan-

geliftze temporibus, utiHieronymus ait, floruiffe dicitur.

pioxvstvs, Difcipulus Origenis, & poft rERACLIE obitum a. 247.

Epifcopus Zllexandrinur, Paulum -epiftoloe ad Hebreos autorem

adlegat in Literis ad raBivw Zfntiochie Eyifcopum, mala Chri-

ftianis Alexandriee illata ita deferibens: (ór 4JeAqol) «v dzrayrv

VY UzrMoxóvrw, Obolc éxsivolc , ol x; Ti20Aoc $uaprUpnoe, uerd

Xapac 7rQoreEza;vo, apud EvsEBIvM Hift. Ecclef. Lib. VI. cap. 4.

Allegata a pnroNvsro verba non nifi in E

;

piftola ad Heþræq-s : Cap;f

X, 34. leguntur.

$ IY

SEc. IV. Epiftolam ad Hebi*æos Paulo 'trïbuuh*-t ALEXANDER,

KEpifc. Alexandrinur, apud Socratem, Hift. Ecclef. Lib. I. cap. 6.

EVSEBIVS Ca/arienfis in Judea, Hift. Ecclef. Lib. 1II. cap. s- T£

à6 TlaUA* vpódwAor xa] caqQdt di OmaTíscaps; r eye pav quic

-ä&e*rä&aït qv 7rgóc "Efdpadur, vroàc a5 "Prjuaía exxAncÍdC, Qc um

IlduAs Zgav ducrmy dyriA*yedyai (icarmeiG s H Ojxeutoy d'yvoeY. xaj

d 7pl vduTWC $ coit 7rQ0 djAv dpnadvu, xard xaipóy 7raQa.gHi-

copa.

Cumque Evsgpivs Paulum ad Hebrzos patrio fermone

fcripfiffeexiftimet , Clementem Romanum graece Epiftolam interpre-

tatum effe tradit. eod. Lib. IIL. cap. 38. quem locum fupra jam

adduximus. ATHANAstvs, /Mlexandrig Epifzopur in Libro de Im-

carnatione verbi Dei Tom. I. p. 55. Parif. 1627. cvgmLvs Hierofo-

uf 18

,.liy.mz'tanw-,**mLARIVS Pi&avienfir in ,Ga(lia, LvcirER Cularitan

&

Sar-

Ü —

17

Serdinia, mitARIVs, Romane Eccle/iæ'Diaconm', VICTORINVS, EPI»

PHANIVS, Salaminir in Cypro Epifcoyus , EPHREM Syrur , Ecclefie

Edefne Diaconur, pAsiuIVS , Cefaree in. Cappadocia. Epifcopus ,

GREGORIVS Ày//enus in. Cappadocia, BAsxLIx frater, GREGORIVS Na-

aianzenur in Cappadocia, AMPHiLocuivs Lycaonig, piDvmvs Zfe-

xaudrimur, MACARIVS ZEgyptius , AMBROSIVS Mediolanenfis , ni&-

RONYMVS, cj PüiLASTRIVS Jíalus, FAvsTINvs Romanur, THEOPHI-

LVS Zlexandrinur, GavpENTIVS líalur, THECLA Selevucit , RVFFIY-

'N,V.S ltalur, PAvr1Nvs Nolamus in ltalia, AVGVSTINVS A fricanus ,

cHnYsosroMvs Conflantinoyolitanu:, quorum loca in HALLETI

Contmentat. p. 9—17. addu&a legi poffunt. ^Plures adhuc teftes

citantur a wETSTEN1O in N. T. p. 383. quorum teftimoniis Conci-

lia Laodicenum & Carthaginen/e 111I. jungi folent..

Cum igitur communis & celebrata traditio, inde ab eo tem-

pore, quo fcripta eft Epiftola, usque ad finem feculi IV. eam Pau-

lo vindicet; ejusque teftes fint Viri in Ecclefiis Orientis & Oc-

cidentis longe celeberrimi: eorum fane teftimon;is ad fidem rei

ple-

c) Qui in Catalogo V'S'cr.iptar.; Ecdef., voce PAVLLYWS it';l: " Epiflola au

tem ,

quae fertur ad Hebraeos, mon ejus ( Paulli) creditur ,' propter flili fer-

monisque di[Jonantiam , fed. vel Barnabze. juxta Tertullianum, vei Lucze

Kvangelifiae juxta quosdam , vel Clementis, Komanae po[lea Ecclefiae

0

Epifcopi, quem ajunt fententias Paulli pr

4

rio ordinal]e . €9 ornafJe ferma-

ne: vel certe, quia Paulus fcribebat ad. He

raeos , €9 propter invidiam fui

apud illos nominis titulum in principio [alutationis amputaverat. . Scrip-

ferat autem , ut Hebreus Hebrzis Hebraice, id eft, fuo eloquio di-

fertiffime , ut ea, quae eloquenter fcripta fueraht in Hebrzo, elo-

uentius verterentur in grzecum, & hanc cauffam effe, quod a czeteris

aulli epiftolis difcrepare videatur. Epift. 129. ad Dardan. verbis,

fupra p. 12. $. r1. jam allatis fequentia addit : Quodíi eam Latino-

m

tum confuetudo non recipit inter fcripturas Canonicas. — tamen nos

fufcipimus, nequaquam hujus temporis confuetudinem, fed veterum

fcriptorum auctoritatem fequentes,. qui plerumque (ejus) abutuntur

teftimoniis, non ut interdum de À

x

pocryphis facere folent -- fed quag

Qanoaiwis & Ecclefiafticis,

C

18

l—

p-

Pa

pleniffime. faciendam. multum tribuendum-eft, nec cum . ratione

jufta ingens hic. confenfus, non ignoratis, fed rejectis quo-

rundam . aliter . fentientium oplmombus, folicitari poteft, qui

eo . usque. valuit, ut inde a Seculo IV,

illa - de. Bamaba,

vel de 1vcA aut cLEMENTE JAomano conje&ura vero fimilis

effe defierit. -

Imqulus certe de hifce antiquitatis teftimoniis judi-

cat ZZnonymus zInnotator /Inglur : Quod ad reliquos, inquiens, fcrip-

tores Ecclefiafticos attinet, CLEMENTIS Z/exandrini vetate inferio-

res

illi quidem vel ctEMENTEM exícribunt, vel a fe invicem dif-

fentiunt

ut alii Epiftolam rvcze

alii BARNAB4& alii APOLLONI

tribuant, atque adeo teftimonium fuum omni pondere deftitutum

fiftant.

Nam przter TERTVLLIANvM, qui folus BARNABJE epifto-

lam ad Hebrzos tribuit, caivw, Ecclefie Romane. Presbyterum ,

& uiPPOoLYTVM , Jrenei difcigulum

hanc Epiftolam inter Pau-

lias non numerantes, quidam tantum ob diverfitatem ftili &

omiffum Au&oris nomen, quimmam transtulerit, aut gracam, qualis

nunc eft, fecerit? diffentiunt; qui vero diffenfus teftimonium eorum

ipfum, quod ad Caput cauffae, f. Au&orem fpe&at, adeo non ele-

;vat, ut potius pondus addat.

Argumento enim eft, eos cLEMEN-

TIs Zlexandrini exícriptores non fuiffe, fed fuum fecutos effe

judicium. worrivs l. c. p..586 Conf. . Cel, m1CHAELIS Ejuleit. zur

&Evklür. des Briefs an die Hebr. $. 6. p. 10.

S Y

.TI. Huic Scriptorum Ecclefize teflimonio accedit 1pfïus 17;10-

ffoli Petri Zhuoritar, qui 1I. Epift. Cap. IlI, v. I5. 16. xai aWv v&

Kuew paxpoS9uuíay. a'w-rnemv Wysied6s xaScc KAI ó d'ya7rwroc W MY

c:?e)(poc HajAo; xaTd T4y durd do3dicay crocp;av a'ygazþev YMIN ;

0z KAI é» HASAIS 'ram; emngg, AAAQy év dvraic weg: TETQV

Largltur HALLETVS, l.c. $. XL. p. 24. feq Peirinum hoc teftimo-

nium

——

19

aium totam cauffam definiturum effe, fi probari poffet fwmonem

ibi de epiflola ad Hebr&os e[fe; fed fieri id poffe negat, quia Petrur

ad Chrifiianos Ex-sentiles in Ponto, Galatia, Cappadocia, Zffia E$

Bithynia herenter fcripferit , ignorantie rerum divinarum olim obno-

xio;, 1 Petr. I, 14. 1l, 9. quondam non. gopulum Dei cap. Il; ro. n

abominabili antea idololatria viventes, cap. IV, 3. . 'Epiftola vero

ad Hebrzos ad Chriftianos Ex-Judazeos in Judzea. degentes exarata

fit

Accedit huic fententioe Ce/, Dn. micHAELIS hanc addens ra-

tionem : . quia fmtentza, quam PETRVS ex aliqua PAVLI Epiflola

vonfirmare vult, «n» À Kupís paxgoSupiay. govrngiay. woyeidye , i

Epiftola ad Hebraos nos legatur. Einl. zur Erkl. des Briefr an. díe

Hebr.S.3:4.p. 4--7. Refpici vero a Petro l.c. Pauli ad Hebræos

Epiftolam re&e, ut opinor, ftatuunt b. pENGELIvs, Gnom. N. T.

p. 1045. ed. 3tia. J/en. Dn. cRAMERVS loc. cit. p.61--64. JDn. CARP-

zovivs ]. c: pag. Lxxix. LXxX.. & .Dn. sEMLERVS l. c. p..34--37.

Nam 1) vagezídnupi dici nequeunt,.qui in patrio. folo degunt,

fed ii tantum, qui extra patriam 1n aliena terra vivunt..

Per . eíe-

Htor .ergo advenas dif/per[ionis. Ponti €2c. ad quos PETRvs utramque

Epiftolam fcripfit, 1 Petr. I, t. 2.

2 Petr. lII 1.. intelligendi funt

Ch-;/ïzam Ex-Judei in iflis regionibus dzjþerji, quanquam fubinde

Apoftolus etiam fideles ex. gentibus ,. illis admixtos, . alloquatur

xPetr II, 1o.

IV3

uti pluribus id contra J/wffr. Dm. wt-

cuAELIS probavit .S. Z/en. .Dn. D. ERNEsTI Bibl- Theol. T. VII.

pag. 863.

Petrus igitur,

loc. cit.

.PAVLI ad eojdem C/m-

flianos Ex - Zudaos datam epzj!olam laudat. 2) Singularem quan-

dam Pauli Epiflolam a Petro innui, a reliquis Paulinis , ad- pecu*

liares Ecclefias datis, diftin&am, ex ipfis Petri verbis e'ygaz!/ev

YMIN, .& KAI £v.7rdcaic 37ris0Aa15, facile.conficitur. Ipfe scuLrcu-

TiNcivs id inficiari. non potuit, in Comment. ad Petri Eyift. hcet m

prüola ad Hebrzos fe repeure id negarit, qued Petrus in éa

2

extas

!l

20

xtare teftetür; aliamque aliquam Pauli ad Ebrceos fcriptam fuiffe

epiftolam conjecerit, qua& vero amplius non fuperfit.

Quze quidem

conje&ura vana eft, cum nemo veterum ejusmodi epiftolam irter-

liffe teftetur; & confervata fit Epiftola ad Philemonem, quae bre-

vis eft, & de. negotio privato duntaxat agere videtur

3) Illud

ipfum quoque, quód rETRvs PAVLVM fcripfiffa teftatur, non iis-

dem.quidem plane verbis

fed fatis tamen clare expreffum ett

Admonere PETRO PAVLVS dicitur, ut ne pigeret Chriftianos, divinae

exgo9uuiac magnitudinem ingentem ipfos experiri. Jam in Epifto-

ia ad Hebreeos fufficienter docetur, ín longanimi Dei patientia /fa-

dutem nofiram pofitam ejr.

Spe&ant huc loca Hebr. Cap. VI, 12-15

1X,28. X, 23.36.

Inprimis vero PAVLVS ad non negligendum ex-

tremum ]Judicii diem Hebrzeos cohortatur , ; aC DE Eo fcripfiffe ad

eos Paulum Pxrmvs adjicit ; quod fatente ipfo s wicHAELIS

l. c. p. 6.. verifimillimum fecit Zen. Dn. cagPZOVIVs ]. c. compara-

tione verborum Epift. ad Hebr. Cap. XII, 25--29. cum PrTRI 1]115

V. 10--15. infütuta :

Paulus. at

( Petrus :

Nüy Ó$ $7nWyysATa4, Aíytev

Kausc d

8Qaveg xai 'ynv

im) dvraE eyd cosío s AóYoy nv

xaimy

xaTd TO $77d^y-yeA a.

5y, dAMa xdi TOV sgaVyoy.

auTE wgouäoza,// €y.

Tà À r d7zra£ , ànAo! v

Ev 5» 0i sQayol joiQnoó» 7ra-

gaAsvojievay TY |,eTa d'e01), 0C

QeAeucoVTO, coryea ài xavucd-

JFS7FOMMAVOY , iYA, Meiyy d An

M&ya AvJUcoWrdL, XdÀ "yH xa)

«aAsvo|sa.

7X V GUvTL seQya xacvaxauce-

A& BaciAsiay acé A«vroy za-

T0j

gaAa;ACavoweg, X Muey X d g,

Ai0 , a"yagrnroi , aT 7rpog-

à/ üc Awrewæ,uev wuges*wq TÓÀ

doxüvrec, o7reddcaTs do7riAoí

€:3, Merd. digéc xai «uAaCuac.

f

x; du jAMTO) dUTQ CupeO tiva,

qui-

—

) a

2f

quibus expofitis poftea adiicit Petrus, srcvr ET1AM dile&us fra-

ter nofter Paulus vonis fcripfit.

Digna etiam funt, qua adjicia-

mus, verba Cel. Dn. sEMLERI

der Herr Hofrath Michaelis hat fich nicht

soeiter. herausgela[fzn : wvie. aifo die/

ri£ , iygadey TMIN , zu verftehen feyen,

und was fár ein. Brief Pauli. gemeinet Jeyn. folle

Der Grund, dafi man in

dem Brief am die Hebrüer nitht die/ea Saz finde: die Gedult des Herrn (in

Verfchiebung des Gerichts) achtet für eureSeligkeit, wnd dafi alfo Petrus

diejen Brief an. die Hebrür nzckt gemeinet habe, ift wohl nicht entfcheidend

wnd znlenglich,

Die Beziehun

, xxSus, bringt nicht mit fich, dafi mit glei-

chen [f/orteu oder. in fo awcdmcklicher Befchaffenheit diefer Saz in dem Brief,

den Petrus hier. amnimml , Vygepev. v , gefuuden werdeu mü[fe, indem es zu-

gleich von. allen Briefen Pauli heifit, dali Paulus dergleichen auch. gefchrieben

habe ,wo man gleichisol diefen Saz auch nicht ausdrücklich findet.

Es ifi mehr

micht gefagt, als daff Paulus von eben diefer Sache, obgleich mit andern Süzen

wund Ausdrücken, vedet.

Man kan aber auch mit. allem Grunde fagen, dafi

za9ds nicht blof auf. drefen müchfleu Saz, v.xs. fondern auf die ganze A4b-

handiung vom Anfang des 111. Capit. fich. beziehe , und fo ift es viel leichter,

eben. diefe Sache im. Brief an die Hebraer za finden.

lch zweifle alfo, was

mich betrifi, daran gar micht,

dafi nicht in diefem 11. Brief Fetri auf. den

Interim

Brief an die Hebràer befonders ge[ehen werde. l.c. p. 34--37.

mireris quidem, qui fa&um, ut Seriptorum Ecclefiafticorum nemo

ad probandam thefin, quod Paulus epiftolam ad Hebtzeos fcripfc-

rit. hac Petri au&toritate ufus fuerit; fed procul dubio ad locum

hunc Petrinum non provocarunt Patres Ecclefie, quia ipfa pofte-

rior Petri epiftola, tefte EvsEB1o, inter dvr/Asyónva, referebatur.

$. Vl

[1I. Paulum Epiftolee ad Hebreos auctorem tam clare evin-

cunt ipfa eju; contenta , ut nihil contra obverti poffit:

1) Timo-

theum non fratrem modo f/uum appellat $ (icut & a Cor.L, 1. Col.T, x.

1 Theff. II, 2. fed & focium fe eum itineris rurfum habiturum [perat,

Cap. XllI, 23

2) Confueta fibi falutandi formula epiftolam. claudit :

Gratia.

€ 3

22

Gratia fit vobiscum omnibus, Amen. Quam quidem, /va -manu

Jeriptam , Epiftoloe cujusque fuze fignum effe ipfe profitetur. 2 Theff.

HI, 17.18. ..3) Preces poftulat fui cauffa faciendas, Cap. XIII, 1$.

quemadmodum .ita Col, IV, 3. 2 Theff. III, r. 4) Finculorum . fuo-

rum meminit, cap. X, 34. quze ja&antia peeuliaris eft Paulo, nec

de ullo fcriptere Canonico legimus tale quid, Col.IV, r$. Eph. VI,

10. 2 Tim. lI 9. Philem. 9. 10. & , fi cui hzec allata veritatis fimi-

litudinem tantum cauffe induere, fed negotium ipfum exhaurire

non videantur, accedit 5) argumentorum a Paulo tra&atorum in-

doles €$ fublimitas.

Expenit fc. luculenter Jefu Chrifti non modo

divinitatem, fed & ejus facerdotium Melchifedecianum, de typis

& antitypis multa habet, de populi fub V. T, fervitute & per Chri-

ftum parta Jibertate, de tabernaculo, templo, vafis, facrificiis,

de relinquendis ceremoniis judaicis, & abolitione ftatus Politici &

Ecclefiaftici agit ita, ut nec in Petrum, Jacobum aliumque Apo-

ftolum ullum conveniat illa perfona polemica, in afferenda religio-

ne chriftiana, multoque adhue minus ip virum quendam Apofto-

licum Zarnabam . ex. gr. aut Clementem Romanum | adeo

profundal

divinioris fapientize perquifitio cadat.

€) Jllud allegorice docendi €$

Jeribendi genus, inter Hebrzeos cultum, quo ipfe Chriftus diviniffi-

ma do&rinze falutaris przecepta Parabolis & aliis allegoriis invol-

vens, ufus eft, quodque Paulus Gal. IV, 12. 13. 2 Corinth. III, 15.

adhibuit, in epiftola hac nusquam non confpicuum eft. Sunt iftze

allegorize de Melchifedeco, Sacerdotibus , Sacrificiis , Tabernacu-

lo &c. ex V. T, depromtze omnes, atque ad novze Ecclefize ftatum,

Chriftumque Regem, Prophetam & Sacerdotem applicatz;, qu2e , fi

cum.uno ad Galatas loco conferuntur, ingenium Pauli fatis pro«

dunt, eumque non poffunt non epiftolze hujus au&orem conftitue-

re. 7) lWodur adducendi feripturam non alius, quam is, quo Pau-

lu.sA m reliquis epiftolis ufus eft, in hac pariter deprehenditur: Ea:

dem

23

dem fc. di&a V. T. citat, quae alibi.

:8) fisdém loculionibur 69

phrafibus fcriptor epiftole utitur, quas Paulo familiares fuiffe ex re-

liquis ejus fcriptis conftat.

9) Crdinem denique & methodum

Pauli facile agnofcas ; nam propofitionem & partitionem praemit-

tit tra&ationi, parti didafcalicae pzedevticam diftin&te & fepara-

tim fübjungit; partem pzedevticam prolixiorem in fine epiftolae

ponit. Solide hzec momenta probata atque plurimis. exemplis illu-

ftrata vide partim a b. pNGELIo in Gnom. p. 1046 —1048, partim

a l/en. Dn. canezovio , l.c. Proleg. Lib. 1 I/ Cap. II. II p. LXVII-f-

LXXIX.

$ viL

Ad exceptiones , quze volunt, Pauli non effe epiftolam, fa-

cile refponderi poteft. ) obvertitur: Paulum fcribere non potuiffe:

quz Hebr. II, 3. leguntur: .Salvatio delata eff ad Nos per eor, qui

eadem audiverunt.

cRoTIvs hinc Paulo abjudicat hanc epiftolam,

quod ejus fcriptor fe eis annumeret, qui non a Chrifto, fed ab

ejus difcipulis notitiam Evangelii acquifiverint: fed bene regeffit

HALLETVS , ]. c. p. 29. familiare effe Apoftolo, ineorum, ad quos

fcribit, numerum fe referre, adhibitis, per orationem communica-

tivam, vocibus no;, nobis, Vid. Eph.II, 3. Col. I, 12. 13.. 2) Sti-

lum in hac epiflola differre a fiilo Pauli in aliis ejus [criptis urgetur.

Sed a) ftili diverfitas non protinus auctorum diverfitatis neceffa-

rium eft argumentum. — Vel fola 1oHANNIS Ícripta id compro-

bant, cujus ftilus ex. gr. in Evangelio ab illo, qui in Zlpocalgpfi

:CD

nfpicitur, pariter diverfus eft. Rerum qua tractantur varietas ;

animique periculorum, quae timentur, fenfu pleni commotio & le-

L

&orum quoque

habitus ad ftili varietatem non poteft non aliquid

facere. ) Qui illam ftili differentiam urgent, non confentiunt

ndri-

in eo, quem ftilus huqu epiftolze referat, J CLEMENS 4llexa

nu?

24

nut, loc.fupra allegato, Lucam lianc ex Pauli Ebraico Originali

grece vertiffe opinatur; omrGENEs neque Lucam neque Cleaten-

tem. Rom. pro fcriptore habuit; Evsesrvs Clementem Rom, epiftolae

Ícriptorem ex convenientia ftili probabiliter judicat. Recentiores

in hoc capite non minus diffentiunt.

Ipfe 7//. Dsz. wicHAELIS in

not. ad. Comment. Halleti p. 31. vix dubitabat, quin Clemenr Rom.

Paulina oracula graece interpretatus fit. ]am vero fententiam mus

tàvit: Clemens Jehreibt viel weillüufiser — — und ich we(/! nicht,

wie ich darzu.gekommen, einen fo. leicht u vermeidenden. Fehler

zu begehen. Einl. in die Erklür. des. Briefs. $3. 7

Quid vero

tandem ponderis argumento, quod a f'ilo ducitur, tribui poteft ,

quando illi, qui peritos ftili judices praeftare fe voluerunt, in tam

diverfas abierunt fententias, & tres Scriptorer Graci , iique eru-

diti, CLEMENs /lex, ORIGENEs & EVSEBIVS, quorum judicio in

geftimanda Grzecze linguze dictione prze aliis multum tribui debet,

in hoc capite fibi invicem adveríantur. narLETvs l. c. p. 39. qui

& p. 31-33. cRort0, Lucam Epiftolze auctorem judicanti, voces-

que & phrafes quze in eadem extant, nunquam alias a Paulo ad-

hiberi, plerasque vero earum Lucze peculiares & proprias effe

ftatuenti, fatisfecit. Adde wErsrENIvM N. T. p. 386. 3) De-

nique excipitur: Paulum, i

epiflolam hanc [cripfiffet , nomen fuum

gremi/ur

um fuiffz, quod in ceterie XIII epiffolis illum fzciffz con-

flat. Sed nulla eft hzec confequentia. Aut enim dicendum erit:

Nullius effe hanc epiftolam, quia nullum nomen przfixum eft :

aut, fi alius quis contra morem receptum nomen fuum reticere

potuit, idäm ?equo jure etiam Paulo licuiffe, Quin etiam ratio

reddi poteft illius omiffionis, non quod autor iis, ad quos fcripfit,

latere voluerit, fe ipfum enim fatis defignat, Cap. XIII, 19.23.24,

fed, quia non in/criptionem adhibuit, ad rem grotinus ipfam , uti

Joi'a""ff in prímia epiflolà , accedenr; €9 falutationem . gratiarum-

que

Q]

25

que atlionem, initio ceterarum .Eyiflolarum a. Paulo goni folitam, ia

conclufione epiflol rependens ,. quse b. BENGELI fententia eft, in

Gnuom. N. T. p. 1048. vel, quia non au&oritate, fed rationibus &

argumentis, quibus nil obverti queat, agere optimum judicabat,

)

vid. Cap. Xill, 2

o

uti WETSTENIVS l. c. p. 384. ftatuit

Quia igitur r) antiquiffma : €9 communifima Ecclefie Pete-

ri; traditio Paulum Epiftrole ad. .Ebraos au&orem. profitetur; (Dif-

fenfus enim quorundam particularium fcriptorum Ecciefis occi-

dentalis, TERTVLLIANI,,

Lib. de Pudicitia cap. 20. quem poft fuum

ad Jontaniflas difceffüm fcripfit,

cajyt Presbyteri Romani , qui

Proclum. Wontaniflam adverfarium habebat, tefte rvsEmro H. E.

Lib. VI, 2o. & nirrorrrt, Difcipuli Irenei & Portuenfis Epi/copi,

in cu3us judicium Prnorivs his verbis animadvertit: Aeye à£ d22

fre qiya TC azgugemg Aerónsy , xdi QTi wgog h,BQauzg e7' g 0ÀMN

dx $ei 78 "AvzogóAs IldvAs. Cod. 121. p. 301. heic parvi ponderis

eít, quia difficultatibus, ex Epiftola hac objici folitis, in hanc

fententiam abripi fe patiebantur.) — Quia 2) ipfe pErRvs Zdpoflolus

eam PAVLO fribuere videtur. Quia 3) ea tot evidentia indicia fervat,

quibus Zlu&lor ejus Paulus evincitur; & 4) denique dubia in contrarium.

ut eam Paulinam atque

allata nullius momenti funt: veliquum eft ,

Canonicam habeamus; & temerariam inprimis nAMMII fententiam

nude & crude afferentis :

Diefen Brief hat der Apoftel Paulus

nicht gefchrieben: der hat über alle feine Briefe feine Nahmen

gefezt — — Es ift auch hier feine Gedenkungs - und Schreib-

Artgarnicht, — JDer Ferfafer if ein, auffer SJudea erzogener

und geborner , zum. Chriflenthum gebrachter. fude , eine. ziemliche

Zeit nacb. der. dpoflel Zeiten. Ueberf. des . Briefs an. die. Hebr.

Egregie contrarium teftatur

p. T. cum 'indignatione rejiciamus.

€

STHANASIVS , Dzal de Trinit. ao

E-]

xamyWwyysAn T0 Eug^yysAuov x t7

D

FE

26

-

c&, IldvuAm eivai 7rigéUeTHJ 8 dvrigoAn (zroóc 'Efjjaisc) xai p

aïwiïg emigoAn lA. di zrdoai 7E II2uAs.

P) de Ebreis, ad quos data, & lingua, qua

Ícripta eft, Epiftola.

$. VII.

Non minus dubitatum eft, guinam illi ! fuerint, ad quoy hæä

epiftlola mif/a ef * Utrum Judaei, Chrifto nondum credentes, an

vero credentes ? Utrum Hierofolymis & in Palzeftina degentes, he-

braice loquentes ;

an per Pontum, Galatiam ,

Cappadociam ,

Afiam & Bithyniam difperfi; vel & in Macedonia & Grzecia de-

gentes, groece omnes loquentes? Non effe Ícriptam ad jJud&or,

quia Chriftiana do&trina adhuc alieni erant, certum eft: vocan-

tur enim /ratres fan&i, Cap.lll, r. 12. domus Chrifii, guibus con-

flantia commendatur , vers. 6. 14. qui jam do&i erant V, 12- VI, a.

qui propter Chriflum multa paffi erant, Cap. Vl, 10. X, 32-34. Ad

Chriftianos igitur Ex - Judzeos cum data fit Epiftola, nec tamen

commode ad omnes, qui per terrarum orbem tum degebant, ad

Chriftum converfes Judaeos dire&a ftatui queat: quia Paulus

eos, ad quos fcribit, Ztalorum nomine falutat, feque iller mox vi-

furum promittit, & Timotheum illir cognitum fupponit, Cap.XlIL, 23.24.

queeritur : Cujusnam regionis Chriftiani Ex Judiei intelligendi fint?

Miffa mikgoNvMr fententia, qui ad jjudaeos in Hifpania degen-

tes fcriptam effe voluit, defenforem na&tus in Halenfum /che-

dis hebdomadalibus yoHANNEM PETRVM a rvpEwiG ex Collat.

Hebr.XIll; 23. cum Rom. XV, 34. -- Miffa & wersTENI: conjectu-

ra, qui ad ;udeor .Rome degentes & Chriflianam fidem profeffor

Paulum fcripfiffe exiftimat , 1. c. p. 386. 387. due inprimis proftant

fententize ,. quarum prior Epiftolam.noftram ad judeo: Palefti-

Wth.

-—-—æ-—

p

"m

henfer atque inprimis Hzerofolymztano: refert ; altera ad judaos,

ger Afiam minorem, Macedoniam & Graciam difperfos, fcriptam

miffamque ftatuit

Prior fententia, ad Judeos Paleftinenfes datam effe Epiftolam

ftatuens, eft narrETI, l c. p. 36. tARDNERI, Jen. Dnm. Prepos.

HanENBERGU, in Diffrt. de Hebreir, ad quos Paulus eam, qua i

N. T. exflat, dedit epiftolam , Mifcellan. Nov. Lipf. Tom. IV. infer-

ta, & Illuftr. Dn. wicnaEurss, qui in peculiari dr;guifittone, Halleti Com-

ment, adjecta, p. 48-57. & Einl. in die ErklZr. diefes Briefr, S. 7 —

IO. p. I12—26. his eam argumentis defendit.

1) Univer[2, inquit, confenfus antiquitatisfacit, ut Hierofolymitanze

Ecclefize fcriptas exiftimemus literas. li ex Patribus, quiHebraice fcri-

ptam efferunt epiftolam, idem faciunt, acfi expreffe dicerent, Hierofo-

lymitanis miffam effe. Reliqui enim, qui imperio parebant Roma-

no, Judzi hebraice non loquebantur.

Accedit , quod ipfa znfcri-

ptio epiflole, quam ei tribuunt omnes Codd. manufcripti & V'erfio-

ne; antiquze, & quotquot illam unquam citarunt, Paírer, eam

fcriptam dicant ad Hebreo:. Quod [/ngue potius, quam gentis, no-

qui Palzeftinam

men his modo [udzis proprium fuiífe videtur

colentes Hebraice loquebantur

cum reliqui jam Ze/lenifie jam

Judai audirent. A&. VI, r. IX, 29. XI, ao.Sed refp. 4) cre-

MENS Zlexandrinur ex mera conjectura, cum ebraicum textum

fuis ufürpatum oculis fuiffe nullibi dicere audeat, confentaneum

modo arbitratus eft, fi Hebrzeis hebraice fcriberetur epiftola; quae

ejus opinio poftea EvsEBIVM & HIERONYMYM in-easdem partes

traxit

Contrariam vero ftatuerunt oRIGENEs, univerfa Syria-

ca Ecclefia, & Graeca cetera fub orientem folem ; . quare

B d

ad univerfum antiquitatis con/tnjum provocari nequit.

B) .Hebrao-

rum nomen, quod :m/triptio exhibet ,

le&ores. quidem pra-

fupponit. religione vetuíta Hebrzorum olim imbutos , neuti-

D a

quam

$

—

quam vero Palzftinz éziyopís; & kHebraice loquentes; uti egre-

gie ex PHrILoNE demonftravit $. V D). cagPZovivs l. c. Profegom.

p. U. feq..

Ipfe fe Paulus &f

t;.afn ?

Oa

N

éBpakov nominat,

Phil. HI s

licet Romanus natus, AG. XXII,

O

sed

nec in/eriptio ab ij

9-,?

Pauli manu prefixa eff, cum nec fuum nomen ac

ijv

cerit

quod

utrumque facere in aliis epiftolis folet

Addiderunt igitur Fetereg

infcriptionem iftam, uti etiam JAcoBr, PETRI & JoHANNIS Epi-

ftolas Catholicar & JOHANNE M im Apocalypfi ZAeofogum dixerunt,

qua nomina Ecclefiaflica funt, non Zfpoffolica.

; Nec etiam; fi in-

Ícriptio addenda erat

obje&o epiftolae perfonali, cui deftinat:

fuit, accomnrodata, aliud nomen , quam Hebreorum ufui pari po-

terat, ut fcilicet Chriffiani Ex.judei, ad quos Paulus fcripfit, ab

, qui de grege gentium non prius ad Judaicam fed ftatini ad

Chnfhanam religionem tranfierant, difcernerentur: eJudeorum ii-

los nomine comprehendi eo minus conveniebat, quo plura jam ip-

fo primofeculo exftabant adverfus Judzeos in latina graecaque lingua

partim Imperatorum edi&a, partim Philofophorum aliorumque

hominum decreta parum honorifica ; Hebreorum aütem nomen minus

invifum contemtumque habebatur, & apud Chriftianos honeftum

manfit, a re/igione priflina defumtum. ) Ad loca AGor. VI, 1.

IX, 29. Xl, 20. folide regeffit S. R. D. szmrERvs, in Di/fert. guod

Grace Epiflolam ad Hebreos Paulus exaraverit, (ab ejur Prefidio

a Dn. Nfzdelzode]?nfa Hal. Magd. a. 1761, S. XXIIE p. 29: Hel-

leniftarum illa commemoratio rem non cónficit.

Hhebrei ii fant

ipfa gente & origine nati Judzei, Hebrzi ex Hebrseis, qui re&e

diftinguuntura Profelytis. Ex ipfo Helleniflarum numeroibidem defi-

gnatur Nicolaus zrgociAvros "AyrieXevc-

Cum vero etiam inter

Grecos in Cilicia, Afia &c. viverent inde a longo tempore Ja-

doei ex pura gente Judzeorum , qui graeca lingua uterentur, ficat

alii Chaldaica : facile patet, Hebreór & hos dici potuiffe-& de-

buiffe,

ug»;?-"

æä**

-—

?

9

buiffe, qui Helleniftae aut Profelyti non erant

Helleniftarum

nomen non folum id infert , ut grzece locuti credantur

fed etiam

ortum graecum e gentibus. — Ceterum illa controverfia ex ifto lo-

co A&. VL r4. dijudieari omnino non poteft, nifi efficiatur; gu-

&orem ad;eäïæ infcriptionis fecutum effe Lucam,' quafi nomenclato-

rem , cum Íciamus, Hebrzeorum Judzeorumque nomen iffo tempore

varie ufurpatum fuiffe.

Si a Patribus Judaicz religioni addiis

prognati fuerant Chriftiani illi, qui extra Paleeftinam vivebant

alio nomine vix appellari poterant quam Hebraei. Z/ntiochiein Pifi-

C€rür

dia dittin

th

untur ACt.X1IL26. vi0i *ytrac Aogau, Hebraei, & oj qos-

pyo, T0v Gov , Profelyti Helleniftze. ) Hunc nominis Hebr2eo-

rum ufum , quo Grace loguentes ;Judei apud Patres Eeclef. innuun-

tur, egregie confirmant loca, omrGaENis. Homil a8. in Num. &

in gfohann. Tom.V. inprimis vero EvsEB:T, Hiff. Eccl. Lib. HI. -c. 4.

Quibus , inquit , ?n proevinciis Petrus Chriftum Judzeis predi-

can: novi foederis do&rinam tradiderit , fatis aperte. colligitur ex ea

Eyifiola , que ipfi ab omnibus, ut dixi, fme controverfia ad/cvibitur,

quam quidem ille Hebraeis per Pontum , Galatiam, Cappadociam,

.perque Afiam & Bithyniam in difperfione viventibus fcribit. Cum

ergo EvsERIVS Ex - Judzeos illos, ad quos PETRvs fcripfit, Ebreor

nominet, ad oculum patet, Zebreos Patribus dici illos quoque

qui neque Aerofolymis €9 im Paleflina degebant, neque. Hebraica

lingua utebantur, eademque ratione, qua ad Hebreor erzece fctri-

pt Petrur, & Paulum ad Hebreor grzece (cripfiffe dicendum effe.

Laud. Dn. s&wLERvs Beyti

zu genauer Einficht diefes Briefs

P. 57-6o

e) Denique neque omner Perfionis antique 1taloe Codds

JMnfc. infcriptionem ad Hebreor habent

Tefte enim PETRO sÀ«

BATIER in Bibl. Lat. verfionis antigue 3. 1743. editis, hec epiffola

nullo fuper[cribitur titulo in Mn[c. Reg. €9 Sangerm nec. etiam ullum

unquam habuifje grobabile eft,

D 3

m) .Axa

——u—nfä&-——

30

2) Argumentum duc1t Vir Celeberrimus ex ipfa Epiftola. Dataeft,

inquit, epiflo/a ad eos, qui illuminati olim luce Evangelii, groni tamem

erant ad repetendum , quem reliquerant. ;judaifmum. Cap. VI, 4- z1.

X, 26 - 39.

Credi haud poteft , ;judeor per Greciam, Macedoniam,

Zl filamque minorem Jparfor, eodem. tempore in malum hunc errorem

quafi conjura//e — At fingularem aliquam ecclefiam , qualis Hie-

rofolymitana erat, gravi tentatam tempeftate, argumentis etiam

adverfariorum oppugnatam, vitium facturam fuiífe, nifi laboran-

tem Paulus fuftinuiffet, id quidem creditu facilius

Majus argu-

mento pondus accedit, fi cogitaveris, fatis conftare, epiftolam ad

Hebrzeos ftatim poft priora Pauli vincula Romana fcriptam effe ,

ex quibus ad Chrifianos Macedoniv , Graecige & minoris Afize

epiftolas dimiferat, per quas alia prorfus Ecclefiarum facies infor-

matur: Florent ecclefiz magis magisque, ac fe ipf;e fide, amore

fratrum , malorum tolerantia vincunt: at in Hebreis, in horum

locum, negle&tus coetuum Chriftianorum & prona in ejurationem

Chriftianifmi mens fuccefferat. Dirguif. $. V. p. 51. Einl. p. 19.20

Sed refp. 2) Monitis omnino acerrimis & ftimulis efficaciffimis ur-

get Apoftolus Hebroos , recens e Judaifmo ad Chriftum con-

verfos

ut in fide eos malorümque tolerantia confirmaret; Cum

ubivis in Ecclefiis, extra Palzeftinam in Afia minori atque Macedo-

nia noviter plantatis, Judaei, acerrimi Chriftianifmi hoftes

& do-

gmata fidei Chriftianze blasphemarent, & , qui Chrifto nomen de-

derant

omni malorum genere afficerent

Pauli expeditio Evan-

gelica in Cypro, Pamphylia, Pifidia, Lycaonia, annis /Er. Vulg

45.46. fufcepta, fub graviíffimis & Apoftoli & Neoconverforum

Ex-]udaeorum perfecutionibus fa&a eft.. 2 Tim. III, rx. Zntiochie in

Pifidia Judei contumaces. émednoav (ÍAs, xai dyTÉA€yoy ToiG

v70 T& lIaUAS JAcyoutroicy dyriAeyovrec xai QAaconuEyrec , — Kai

710«

—W—

4I

evrwyugæv äza»-y/,wv &zi Tv IlaUAoy xcoi *0v Begwífay, xai sfea-

In Iconio

Aov duTSg dyzró vQv OQíov ducOW. Acor. XIIT, 45. 50.

increduli J'udai ad iracundiam concitaverunt animos. gentium aduer-

fus fratres — — fa&usque eft. impetus. gentilium. €3. ;Judeorum , cum

grincipibus fuis, u contumeliis afficerent €9. lapidarent /1poflolos , qui

confugerunt ad civitates Lycaonie — confirmanter animos di[/cipulo-

rum exhortantesque, ut perianerent in. fide , quoniam per multas tribu-

lationes oportet nos intrare in regnum Dei

A XIV ; 5155 204

21.

Theflalonice cum Paulus a

48

JEr. Vulg. in Syna-

goga jJudzoorum Evangelium przedicaret

fit feditio judao-

rum, qui ,Ja/onem aliosgue .Neo. converfos ad. urbis prefeBlos traxe-

runt; & feditionis adverfus Cefarem accu[arunt ; A&orXVIL 1-9. Corin-

hi contradicebant Paulo j'udaz contumaces & b/asphemabant ; AG.

XVIII, 1. 6.feq. Ephefi maledicebant vie Domini coram multitudine,

AG.XIX,9. Hzecigitur facies erat Ecclefiarum, per Afiam minorem,

Graeciam & Macedoniam fparfarum, primis iftis, cum Evangelium

fufciperent, temporibus; quare optime in credentes extra Palzefti-

nam Judeos cadit,

quod fub initia receptze fidei Chriftianze,

Quoidévrec gronNdy d'OAusm zraS d ctoy füftinuerint, évudiouoic xai

SAhRLes) Searpiousvoi. Hebr. X, 32. 33.

Cum e contrario ero-

folumitani

lzrzjlmnz ab initio converfionis, erant éXovrec Xapw

"rpóc 0AOv a«ó» AacY" A& I1, 47. SprydAuyey duv 0 Aaoc ; ACt. V, 13.

&, poftStephani mortem Saulique converfionem pace. gaudebant.

A&. IX, 31

) Triflior etiam a Viro Celeberrimo ftatus. Ebrzeo-

rum defcribi videtur, quam ipfa Apoftoli verba id requirunt. Non

enim dicit Apoftolus,. eos pronos effe & guafi. jam: conjura//e ad

repetendum. Judaifmum, fed graviter monet, me- taler fiant

quia,

qui fidem perdat ; deploratior fit

quam qui nunquam credidit

Cap.VI, 6. &,licet quidam, Judzeorum metu, egfur Chriftianorum fre-

quens

à

22

J

Wm

quentare defierint , inde tamen plurium prona in ejurationem Chri-

fHiani[mi mens colligi neguit

) Quod vero Hierofolymitana Eccle-

fia vitium fa&ura fuife videatur, nifi laborantem Paulus: fuftinuif-

fét, facilius afferitur, quam probatut

JINum magir efl eredibile ,

regerit Cel. sEuLERvs, diíf. cit. $. XXIX, 3o. Chwiftiatos Hierofo-

Iyinitanos , 2n theatro miraculorum €? a Chrifto €9 ab Z4poflolis ger-

getratorum , [ub auoritate Zdpoflolorum tam diu ver[ator, repente

cun&os quafi conjurafje ad religionem deferendam? Qui Chrifli morte

ipfi adjuti fuerant, C5 religione au&i

qui Stephani €9 alzorum ma-

le fhabitorum /fatis optime. ufi fuerant, flatim [ub Anani pontificis

crudelitatem , abjeciffe cunt&lor animum €9 meutem

ui nemo Áic in

Paleflina. fuper fuerit , cujur admonitio aut exemplum prodeffet, nifi

inde a Roma Paulus eyiflolam mitteret . .Hic opiuamur ,. longe minor

&fl. ad tantam £ tam atrocem rem. [imilitudo veri , guam iftis in gro-

vinciis Macedonize & minoris Afize: que poff Pauli i/lam, captivi-

iatem a c&teris judeis €8 varietate calumniarum €9 afflüfionum ye-

riculi longe plus fuflinebant , quam Chriftiani in Paleftina

à) Pon-

dus omnino accederet argumento, fi conftaret, epiftolam 'ad He-

broos ftatim poft priora Pauli vincula Romana anno 7Er Vulg. 62.

vertente, vel 63. ineunte, uti ftatuit Vir. Celeberr. not. ad Ai-

floriam jjacobi, quam sENsowivs Paraphr. in Epiftolam eJacobi

proemifit ,

P. 16. 17. Ícriptam effe,

fed ,

cum Íícriptio hujus

epiftole ante ifta priora Pauli vincula, imo ante reliquas Paulinas

omnes ponenda videatur, idque veftigia temporis, ipfi Epiftolae

impreffa, cumque A&is Apoftolicis collata fuadeant, uti infra vi-

debimus:. fponte corruunt, quae receptze hactenus fententlæ fuper-

ftruuntur.

Hinc neque procedit

atium): Viri Cel. argumentum, a gravi :lla malorum tempeflate

de[umtum , quae poPc FESTI mortem , Chriftianis Hzero]olymztamf

áncubuerat, cum ANANVS, crudelis ingenii Pontifex , Chriftianos ceu

Le-

-—W

33

Legis vio

latz reos acciperet, eorumque aliquos, (quos intef ipfe

jaconvs) ad necem duci juberet, telte FLAVIO

;OSEPHO, 4ntiq.. éjud.

Lib. XX, c. (VIIL. alias) IX. $. r. neque

Atum) A VINCVLIS PAVLIV, in qu& Hierofolymis raptus. fuerit ,

quibusve Chrifliani Hierofolymitani compa [f fuerint, petitum. Mors enim.

facobi & vincula Hierofolymitana aliquot poft fcriptam epiflolam an-

nir contigerunt. Nemo forfan adverfitatum illam fignificationem,

Hebr. X, 32-34. traxiffet ad JAcosr, Apoftoli, aliorumque Chri-

ftianorum caedem, nifi hzec epiftola conjecta fuiiï'et in tempus , quod

illam caedem fequebatur.

stum) AdditVir Do&iffimus: hanc Ecclefiam , ad quam Zdpofto-

lus epiftolam ad Ebrzos fcripferit, ad curam Pauli ar&liorem non

gertinuiff? ,

quia is excufatione fcriptionis utatur , Cap. XIII, 22: peto

vero a vobis, fratres, tolerate verbum admonitionis: na

m €9 paucis

feripfi vobi

r. Talem excufationem ad Afie , Macedonie , -Grecie u-

d&os, quos ad Chriflum traduxerat ,

in Epifl. ad. Corinth. Gal. rel.

non regeriri ; ad Hierofolymitanos igitur Qudeor, quorum. Ecclefie

menbrum. haflenus gotiur , quam re&lor fuerat, hanc excufationems

cum acerba quedam contineret epiftola, pertinere. Disquif. S. VILL p. f 4-

sEMLERVS , Differtat.

Einleit. p. 17. 18. Sed folide refpondet Dn.

Cit. p. 32: JVon invenimus, Paullum illis verbis

fe excufare, quod ad

eor fcribat , qui ad fuam curam non gertineant. — Rogare £ monere

«o$ voluit , ut «quo animo paterentur iflam confolationem , wt fu/cige-

rent eüm , ub ne tanguam minus utilem ad/pernarentur 5 licet brevius

transfcrip[erit, ineffe ad erigendum animum vim multam €3 que& ver«

bofe [atis po[fit explicari.

Sed nec illud in PavL per/'oriam cadi£ ,

novimu;. Non folebat tlle

quam ex ACTIBVS & epiflola ad GALATAS

locum habere gotuit fedu-

veniam quafí rogart Paleftinenfts , iænnyo nec

Ia

34

la illa prudentias fí.goft acoBI mortem defuerunt. Ecclefie : flatores -

rediit ecclefig. cura ad. alios , quor, non

niam rogare,

opus erat , fju: officii quafi ue-

6) Denique urgeturf .Paullum, cujur fumma aliokqui cura in

hoe vertebatur, ut J'udei Q9 center ejusdem Ecclefie cives tolerantia

mutua C fraterna benevolentia coalefcerent, in hac epiflola verbum de

tolerantia gentium. non facere.

FRATRVM, inguit, amor mantat

C. XIII, i. mec quidquid ad. hunc fratrum amorem addendum pra-

cipit. Certe fi. J'udeir inter exteror degentibus fcripfiffet ,^ quorum

animur nunquam , ut par-erat, in fratres ex gentibus affe&tur erat , ali-

quid precepti daturus videbatur , — quod. fratrum. eorum inprimir ,

qui ;Judei nati non erant, caritatem fyeRaret. — Illir ergo fcribere vi-

detur , qui terris fejun&i a. gentibus nulla cum his commercia ar&ioris

amiciti exercere polerant. Disquif. S. 1X. p. 54.. Einleit, p. 1g. I9.

Refp. «) Suíliciebant quidem pauca verba, fed nec hzc fola

funt ,. quae C. XIIL, r. ad iftam concordiam alendam ab Apoftolo

proferuntur. Urget eandem C. X, 24. contemplemur nos invicem ad

grovocationem amoris €$ bonorum operum, mon relinguentes nofiram

ipforum Epif/ynagogam , ut mos eft quiburdam. itemque Cap. XII, r4.

gacem per[equimini cum omnibur. d) In Palzeftina. etiam Exgenti-

les non deerant, ut ex A&is luculenter apparet; quare ratio non

adeft, cur fcripta epiftola ad eos dicatur, qui te:ris fejuncti a

gentibus nulla cum iis commercia exercere potuerint, i. e. ad Pa-

leftinenfes. Vel Hierofolymis plura millia Profelytorum & Chri-

füanorum ex gentibus fuerunt.

IX

$

. Cum.igitur argumenta , pro priori fententia allata , eam

non habeant vim, ut ad Chriftianos Paleflinenfes fcriptam effe epi-

ftolam. probent, przeferenda nobis jure videtur ajtera fententia ^

quo ad .?xjudæo: in ZAfia minori, Macedonia €9 Grecia degentes

fcri-

!

—-—-W——

35

Tuen-

fcriptam miffamque effe hanc ad Ebrzeos epiftolam .ftatuit

tur eam GYILIELMVS WALL in JVot. Crit.ad INov. Tefl. worrivs in

Curis, Tom. IlI. p. 593. $. R. Dn.sewrEnvs . Diffrt. cit. S. VII

& IX. Beyirüg u genauer. Einf. p. 37--79. quorum argumenta non

omnia producemus, fed ea tantum, quze nobis evidentiora videntur

1) Ea, que Cap. X, 32 -34. extant, luculenter in . Chrifiianos

Exjjudeos extra Paleftinam conveniunt, qui inde ab initio conver-

fionis fufceptzeque in Chriftum fidel zrovrv du v ov

a pertinaci reliquorum Judzeorum odio fuftinuerant , ut ex Aifforia

ZBuum /poflolicorum , ocisque fupra p.3o, 31. allatis conítat; adde

2 Cor. VIII, z. 1 Theif.I, 6.7. Cum igitur tot malis prefli erant , ip-

faque etiam dogmata fidei Chriftianze argumentis Judaicis oppu-

guabantux neo- converfos hofce, quos ipfe ad Chriftum, evangelii

preconio, adduxerat Paulus, in fide confirmandos, &, ne ma-

lis vincerentur, admonendos per hanc epiftolam ftatuit.

) n eosdem cadit liberalitas illa €9 beneficentize magnitudo. ,

quam Paulus in Hebrzis laudat, Cap. Vl, 1o. ubi JJrus dicitur nom

immemor effe amoris, quem pra[literint, fan&lis opem ferentes. E1oec enim,

cum de eleemofynis & largitionibus , in ufüm pauperum collatis ,

accipi debeant, fane in Hierofolymitanos cadere non poffunt, quos

reliquae epiftolae Pauli ita comparatos fuiffe teftantur, ut Ecclefize

Galatice,Macedonice, Corinthie & Zntiochenferinopise eorum fübve-

nire neceffe habuerint: tantum abeft, ut Zierofolymitani hanc vi-

cem aliis praeftare potuerint

Idem urget B, BENGELIVS

(Gnow,

p. 1087. Aigxornodyrec voiG ayioic.

Pauli Phrafir. Rom. XV ,25.

1 Cor. XV1, 15

Sant&lis in Hierufalem pauperibus: preftlabatur -mi-

niflerium beneficentie : fratres in. Grecia €9 Zdfia preflabant

Item-

que wETsTENIVs, N. T. p. 386: .Non poffunt intelligi , qui Hiero-

folymis degebant; hi enim pauperiores erant, & opus habebant,

ut eorum inopia ab alüs Ecclefüs fublevaretur, Rom. XV, 16.

E $

1 Cer.

OPELACHNSEL Mp D ^ a ERN CC

26

1Cor. XVL3. 2 Cor. VIH, 4. Gal.H, io. AG.XL29. XXIV, t2.. lis

vero, ad quos epiftola fcripta eft, commendatur beneficentia. Cap

XIIL 16.. VL 10

Erant ergo tales, non qui ftipem accipere, fed

qui dare debebant folebantque.

kxcipit quidem Cef. Ds. M1cHAE-

Lis: Quomodo [amtiis FHebrei miuiflraverint? collatis in eorum ufum

opibur£ an alia ratione? non addit Zpoflolur

Poterant illirt mini-

flirare five. adminifirando pecuniam $n commune collatam, ut vox acci-

gitur G. VL 1. 2.. five vifitando €9 folando afflilos, egrotos, cap-

tivos, fve quacungue alia ratione, poftgquam argento fubvenire ipforum

nece[[itatibus non ampliur: poffent

KEt hoc quidem fecerunt olim Hie-

rofolymitani, cum ves ip/orum fimerent , magis quam ulla ecclefia ,ven-

jitis.agris €9 pretio illorum ad. pedes Zdyoflolorum depoflto , ut gubli-

cum totius ecclefiee effet.

l'ocari ergo ab Zpoflolo €? hoc fenfu . po-

terant. óiaxovoavrecs jam vero , confumtis opibur, alia ratione effe

goterant djaxovEvreg —

Sed allata hzec vim argumenti infringe-

re non videntur, cum non de eo fermo fit

num 7ó óiexovev de

quovis inferviendi ftudio, quo operam przeftamus laborantibus, fumi

go[fit, fed num a£u» in locis allegatis ex Pauli phrafi ita famatur ?

Eleemofynas certe Hierofolymitanis ab Ecclefiis extra Palzeftinam

revera praeftitas effe, hiftoria docet.

3) lisdem non ignotur erat. Timotheus, de quo Cap. XIII, 2

Scitis, Timothtum fratrem profe&um, quocum , ut fubito redierit, vi-

debo vor.

Atqui Timotheus maxime & przecipue Pauli comes in-

ter gentes fuit; quemadmodum ipfe Paulus Judeos 72c xavd 42

*ovn fua do&rina imbuebat, A&t. XXI, 21. cum Judzei Pàlaeftinen-

fes & Hierofolymitani füb jyAcoBr & aliorum au&oritate manerent,

Itaque Hebrei ,

ad quos fcripta epiftola, vix de aliis, quam de

Tudzeis extra Palæjimam intelligi queunt.

Certe ad Hierofolymi-

tanos Timotheum unquam veniffe nullo indicio conftat.

4) In

—— ÀÀÀÀ À

ANDEC OOU

VICEXMONDEGUP EC

m ÓÀM À A—B2$

37

4) Ín eosdem plura wuoque alia Epiflole loca, a Dn. sEMrERO

Beytrüg. p.71—79. notata, longe melius quadrant, quam in Hierofo-

Iymitanos. Ahqua tantum ap pommus Cap. Il, 3- 4. WriG ægznv A&

gssa AaAsicyai) did o cE yuezg, Uz0 TÀv dxuzdvrev eij nude éBe-

fawiSw. ubi verba dox;v AwfSca & £m n»uac edeau n ; coll

1 Cor. f. €. notabile difcrimen & temporis & loci innuere videntur.

49.) adhuc vivebant

Multi Hierofolymis tum , (circa sr. Vul

qui Chriftum ipfum & viderant & audierant

Lectores vero mo-

net, ad ea, que audiverant ab aliis, attendant. Cap. XIII, t9. 7yg

Td'Yioy 47r0xX& TGg d QUi

verba hec tales le&tores fupponunt,

qui ingenti Pauli videndi defiderio tenebantur, ejusque reditum

peroptabant ; quale quid de Hierofolymitanis nullibi occurrit. Sed

expreffe id dicitur de Thef/alonicenfibus . 1 Epift. III, 6: eratis, inquit

.Paulus , ézio9Eyrec nudc idev , xaSdzrig xai "T. Unde.

i. X

Ad Chriftianos igitur Ex.Judgo; exira Paleftinam cum Epl-

ftola.ad Hebraos fcripta fit, qui Grece 0mnes ,. €9 plerique. Grace

tantum loquebantur

vix jufta dubitandi cauífa fupereft , quiu

originale epifloleg exemylar. graca confcriptum lingua fuerit. Catho-

lica erat epiftola, omnibus Ecclefiis Apoftolicis extra Palzeftinam

deftinata atque etiam ab iis, qui e gentilibus Chriftum agnofce-

bant, legenda

Petrus quoque & Jacobus ad ExJudzeos Chriftia-

nos procul omni dubio Grzece fcripferunt. In omni antiquitate Hebrai-

e diligentiffimis quibusque fragzmen-

cum epiftolae exemplar nemini e

torum antiquorum nafcentis ecclefize collectoribus unquam vel le-

&um vel vifum vel fando acceptum fuit. Ratio filentii de vifo He-

Á

braico exemplo.quaxeri in everfjione Hierofolymorum nequit

cum

neque Papiar neque Clemens. edlexandrinur nec. aliquis veterum in

Paleflinam deftinatam epiftolam prodat; ipfaque illa everfio ad

Chriftianos non pertinuerit, quos hiftoria Ecclefiaftica ex illo fato

E 3

exi-

32

33

(

-s

)-rem

eximit; quosque fugientes epiftolam, fi hebraice extiterit , fecum

deportaturos fuiffe nemo negabit.

Quze poft HazLETVvM, Comment.

de Lingua ,. qua epiflola ad Hebraos f[cripta eft , Do&iffimus . Peircii

dnterprer, Dn. wicmaELIS pro hebraico eyiflole originali argumen-

ta attulit, ea folide foluta vide in cit, Dn. sEwrEn1 difrt. S.XI—

XXII. & amplius illuftrata in.Beytrüg. p.37-79. Nervofe quoque ea

recenfet additis folutionibus Dign. Dn. Diac. ngNGEX1vs in not. ad

Gnom. p. 1046—1048. Quare iis jam non immoramur.

Pergi-

mus ad ultimum momentum hiftoricum

c) de Tempore fcriptse Epittolae.

v M

In fempus epiflole [cripte accuratius reliquis inquifivit e re-

Centioribus Ce. Dz. sEMLERVs, im Verfuch einer genauen Beftim-

mung der Zeit diefes Briefs, quod tentamen legitür im DBeytrigen zu

genauer Einf. p. 79--87. quem praeeuntem fecutus eft $, R. D

D. NoEssELT, in infigni differtat. de Tempore , quo feripta. fuerit

Epz'jiola Pauli ad Hebraos, deque Ebreis, quibus. [cripferit. . Haloe

Magd. a. 1769. Veftigia temporis Epiftolze impreffa ita contulit Vir

Dottiffimus cum iis, quze Lucar in A&is Apoft. tradit, & : ad Thef-

falonicenfes Epiftola leguntur, ut admodum perfpicua & quafi av-

thentica videatur temporis, quo Paulum ad Ehrzeos fcripfiffe ftatuit,

fignificatio: r. Salutant Ebraeos oj dzró a5 lraAjac , Cap. XIII ,

25. Lucar perípicue hos Italos commemorat, cum A&or. XVIII,

1.2. dicat, Paulum, egreffum Athenis, Corinthum veniffe, ibique

invenifle /guilam , vrgosqparec £AnAvOQOTA dzó cüc; IrmAÍac cum

Pri/cilla conjuge , eo quod praecepiffet Claudius , di/cedere ommes

ejudeor a Roma. Quae Judaeorum expulfio contigit anno zer. vulg.

48, ex mente BENGELII, Ord. Temp. p. 239. vel anno 49, ex fen-

tentia D. sEMLERI Hifl. Eccl, Sel, Cap. Tom. L. p. 27. . Eftque

hzec

RD

dæ&—

59

hoec Lucie obfervatio hoc magis obfervanda, quod alias fzepe Pau»

lus Aquilze inprimis nomine Ecclefias, falutat. 1Cor. XVI, 16. Rom

XVI,2

z Tim.I

I9

Neque incredibile eft, quosdam de Judzeis

Roma expulfis, ut Corinthum , ita & in vicinam Macedoniam con-

fugife, qui quidem alios exules Corinthum fe contuliffe narrarent

preefertim , cum Philippis, Macedonize urbe, colonia effet Romana;

A&, XVI, x1. fub. Augufto condita; ibique, & T/effalonice, item»

que Beroeg Synagogas haberent Judezi. AG. XVI, r3. XVII, 1. 10

cit. Diff. $. VI.

2. Paulus Hebr. XIII (23. dicit: Tueexere vóy dkAqOr T:,uc-

S«oy d7roAsAuMévOYy , M&O" £, «dy qdXIoy eg)(m'm, Oyoudi vpe.

Lucar xefert, quod Paulus, poft difceffüm a Theffalonicenfibus;

TTimotheum reliquerit Beroeg, veneritque ipfe Zthienas, mandatum-

que dederit

t 7imotheur cum Sila 'quam ociffime fe fequeretur.

fA&or. XVII. 14.15

Hoc vero prius mandatum Pauíur, Athenis

cum verfabatur, novo fuftulit

1 Theffal. III, 1. feq. . memorato

Nobir, inquiens, vefiri defiderium mon ferentibus: diutius , vifum eft

folis heerere Zthenis, ac mifimus Timotheum —— ad vos confirman-

dos deque fide veftra admonendos, ne quisquam commoveatur Ais

adverfitatibus ; Timotheur igitur Beroea Theffalonicam, ad Chriftia-

nos illius urbis confirmandos reverfus eft, & inde demum » Jfa.

cedonia Corinthum venit , ubi tum verfabatur Paulus, tefte Lu-

ca, A&. XVIII, 5

Patet hinc

quomodo Paulus potuerit ad

Ebréos, (fiquidem illi proxime Chriftiani Macedones funt) fcri-

bere: Scitis Timotheum profeium, nam is Beroeu, una Macedonize

urbe, ad alteram, ZAefalonicam , venerat, qguocum , u£ fubito redierit

idebo vor; plane, ut 1 Theff. II, 18. profitetur: fe femel atque ite-

rum proficifei ad Theffalonicenfes voluiffe, fed impeditum effe.

Patet porro, Eypiflolam 1. ad Theffalonicen[es, quam omnes confiten-

tur fcriptam:eo fere tempore, quod LucasAGor,XVH. f. XVIII indi-

cat

3

AO

mäæ—u—

cat, demum vofl Epiflolam ad Hebreor exaratam effe, quia in illa

1 Theff. II1, 6. planiflime dicit Paulus, 77motheum ad fe a Thefa-

Lonicenfibur reverfum effe, cujus reditum, ad Ebrzeos fcribens, ad-

huc ex[pé&lavit ; id quod inde quoque confirmatur, quia Si/e €9 7i-

mothei nomina, qui Corinthum ad Paulum redierant, fuo Paulus

nomini in utraque ad Theffalon. epiftola adpofuit.

Si igitur verum

eft, quod plerique arbitfantüur: utramque ad Theffa domccnfes inter

primas Pauli epiftolas effe; fequitur: Epiftolam ad Hebrzeos, Corin-

thi fcriptam, plane omues Pauli epiftrolar tempore anteire. S.VILVIIH

3. Paulus de Ébrais dicit: xa *ydg «oi; jec4oit Ms cureza-

8'710'&'-72, x2 TWV Govra"yny qtoy UTG!-QXO'/T&W vuAoOy Heva ,(agzg 7rpoo-

edíeacge. Cap. X, 34.. qued femporis vefligium ad statem. hujus

epiftolae definiendam concedent omnes, qui Paulum hic vinculo-

um fuorum mentionem feciffe arbitrantur: Lucar, cujus acta ha-

£tenus egregie, vzc ££ IraA/ac, itemque, quomodo Timotheus a7roA«-

Augévog dicatur, illuftrarunt, etiam circa idem tempur, quzenam

fint ifla vincula Paulina, quibur condoluerunt Hebrei , docet

Me-

morat, cum antea nullibi in cuftodia fuiffe Paulus dicatur, Actor

XVL, 24. 26. vincula Philippenfía, ex quibus Paulus ftatim 7/ef/a-

lonicam venerat, AC. XVII, 1

qua opportunitate Theffalonicenfes

iftam Pau/i €? Sile fortunam & difcere poterant

& mifericordia

profequi.

Quod quidem ab iis factum ipfe Paulus confirmat, dum

non modo dicit, r Theff. II, 2. fe Philippis, antequam ad Theffalo-

nicenfes veniffet, adverfa fuftinuiffe & contumelias, x29d« oídzTs,

fed etiam eos fimiles Apoftoli fattes non adverfando adverfitatis

plurimum, Cap. I, 6. in qua malorum fimilitudine dubitari nequit,

eos cum Paulo doluiffe.

Vt itaque in Epift. ad Theffal. utrumque

conjungit Paulus, & ipfas Theffalonicenfium adverfitates propter

Evangelium & dolorum focietatem : ita Hebr. X, 33. 34. utrum-

que collaudat, quod partim ove:&ww; T& Xdi SAhpe) Semmpi(G-

enol »

41

-——W-——l

uievoi , partim. xemavoi TÀy &vwr dvacpegojsévav füerint. Unde col-

ligas: 1. Paulum Epiflolam.ad Hebraor feripfiffe Corinthi. — 11. Pau-

lo goft, cum Z4quila ceterique exules, Roma per Claudium expulfi,eo ve-

nerant. (id eft, anno aer. Vulg. 48 vel 49.)

1rt. ZInte, quam Ti-

motheus Corinthum veniffet. 1v. Paulo goft, cum Paulus o fe con-

tuliffet; Lucasr enim Zquile adventum. in. principlum narrationis

de Pauli vita Corinthiaca gonit. — v. /4d Chriftianor immediate /a-

cedonicor, inprimisque Theffalonicenfer, quarum Ecclefia erat ma-

ter ceterarum per Graciam univerfam: : Theff. , g. & per quam.

uti ceteris Graeciae ita & Afize minoris Ecclefiis erat communi-

canda.

Ac vel propterea videtur Apoftolus peeuliarem injcriptio-

nem huic Epiftole non addidifz, fecus , quam in ceteris omnibus

fecit, quod omnino omnibus Apoftolicis Ecclefiis eam deftinarat ,

quibus quidem maximum a calumniis & furore Judzeorum pericu-

lum imminere videret. $. XI. XI. XVIIL XIX.

PARTIS. Iwx

Se&hio [ecunda — Pbilologica - Exegetica.

$. XIL

Verba Apoftoli a nobis explicanda, Hebr. I, 7- 3. ita in fonte

leguntur: IIoAudm«QOG xai groÀvroQozrec 7rdAai 6 «; AaAuícac TOIC

gravpdsw 6» ol 7rpopirauc, 677 éGdir TY puegov céToV éAd2Mt-

cw nuiy O vud , Óv iOwxe xAngovópor 7rárrow , di & xai vuG diGyae

imoiwoew, Óc d* dvrdv'yacqum aüc dóbnc xai XapaxrnQ Ti U7rog d-

c«oc durü& , Qíoe v« vd. vrdyra, vo! piuami miig duvdpusoc duv , i

íaur& xaSupimpuv 7romcdjuevoc vv diuapTiy g , éxdOugey d*

ÀEiE cüc ueyaAcUvic £ viynAoic. Verfio. Vulg. Multifariam mul-

tisque modis olim Deur loguens. patribur in. Prophetis , noviffume die-

bus iflis locutus eft nobir in filio, quem conflituit haredem univer[o-

g

rum, per quem fecit €9 feeula, — Qui cum fit fplmd,o.r gloria & f

7À

)*

T8 fuä/fa*ntfæ ejut, portanique ommia verbo uirtuti; füz, purgatío-

nem peccatorum noftrorum faciens, fedit

ad dextram maje[flatir ejur

n excel/fi,

$

. Paulus Apoftolus in tota 4 Ebraeos Epiftola, quze ante re:

Tiquas omnes fcripta videtur, (S. XL)' & pro bafi traditze in reli-

quis: epiftolis inftitutionis Paulinze haberi poteft, id avit, ut fr

de

tres,.qui recens Chrifto nomen dederant, in fide confirmet, Cap.

XIIL g. feqg. . Fervebat tum Judzeorum odium, partim fophismatis

Judaicis doctrinam Chriftianam ipfam, partim ejus confeffores quovis

malorum genere infeftantium. In ifto oppofitionis Judaicze fervore

ex iuftituto Paulus religionis Chriftianze dignitatem & preeftantiam

demonítrat, & argumentis , quibus ]udaifmus nitebatur ,

occurrit:

Judaizantes opponebant: A Deo per Prophetas inftitütam effe re-

ligionem Judaicam ; Legem Pontificem fummum & vitimas con-

fütuere piaculares. Regerit & demonftrat Paulus:

Evangelium

non minus a Deo profe&um effe, promulgatum ab ipfo Filio Dei ;

nec deeffe furnmum Sacerdotem judaico infinities majorem, filium

Dei in ccelum eve&um; hujus facrificium plenam peccatorum ve-

hilam deternamque- nobis peperiffe vitam, quae a Lege Mofaica ex-

fpectari non poffint; nec alio fine feedus Mofaicum olim percuffum

effe, quam ut Chriftianum in ejus locum füccederet.

Ad anti-

quandum igitur Judaifmum & demonftrandam religionis Chriftia-

nzx preeftantiam ftatim accedens Apoftolus, in ipfo Epiftolze ini-

tio, Prophetarum fummatim mentionem facit, eo quidem fine, ut

le&ores doceat, fe fcripturam V. T: totam ample&i , neque quid-

quam ei contrarium traditurum declaret; ex ipía vero Prophetarum

imultitudine & revelationum varietate, eos ex partetantum prophe-

taffe, unamque totalem & perfe&tiffimam Dei erga nos communi-

cationem in Jefu Chrifto, Filio Dei , fa&tam effe, oftendat; quare

neque

ass t

43

neque zovitate Chriflianifimi terreri quisquam , neque alia poft hzec

revelatio exfpe&ari debeat. Hujus vero Filii Dei non tam excellen-

tiam pra Prophetis

quam, quod palmarium fidei Chriftianze

caput eft, fummam divinitatem commonftrat

& quidem ) pet

ipfum . auguftiffimum illud . F/i nemen, v. 1. B) per fzx glorio-

fa gredicata: Rtíc. 1. Herer univerfalis, 3. Conditor mundi, 3. Kf-

fentia €9 gloria idem, qui Pater, Deus; 4. Re&or €$ Confervator uni-

verfi; g. Fecit ger fe ipfum purgationem peccatorum , 6. Confzdit ad

dextram: majeflatir

Quo patto, quemadmodum in ipfa Epiftola

Recapitulatio totius . T. habetur; ita Novi Teftamenti quaedam

fumma in ipfo ftatim Epiítoloe limine exhibetur, Singula jam ac-

€uratius expediamus.

$. XIV

Hebreorum fidem in Jefüm Chriftum confirmaturus Apo-

ftolus fub initium ftatim, uti modo diximus, Chriftianam religio-

nem non folum cum Prophetica Scriptura optime convenire do-

cet, fed ejus quoque proftantiam inde demonftrat, quia totalis &

perfeQiffima divinv voluntatis circa hominum falutem manifez

ftatio demum in N. T. per ipfum Dei Filium, Patris 1nterpretem,

facta fit.

IloAuuspQc xai vroAuTQozwC fhultis partibus & multis modis]

Duo hzc vocabula fzepius conjunguntur in dictione Grzeca

Loca

ex Philone vide apud .S. R. D. D. cauPzovivM Exercit. in Epif. ad

Hebr. ad h. 1. p. v. g.

jofep/am Antzqmt ,Jud. V1II,3.9. vajca

erdvra, Ó XoAouw €i Tuy TE OE Tijmy WOAU/Aeewg x; AeyaAo7rQes

7üG :ca,frwxeuæa'i, Mnäevoc Cþm'az,uevog, a N 'mzo-n cþ:)xowwac 7 «

Qj Tv T& ya8 xozj4ov Xxnadj4evoc, Conf. & wErsTENIvM N. T. ad

h.l. p. 387. Phrafin hanc Paulinam, ab re Mufica , h. e. a varie«

tate partium & modorum in harmonia mufica, petitam vult LAMz.

205, in Ob/zrvat. mifcellan. cap. 25. p. 109 eo quidem fenfu, ut //a-

2

ief

44

—— MPÓáo—À

tes facri, divino inflinE'i [piritu , variis temporibur oracula Dei. po-

gulo ;judaico ceciniffe , variis quafi tonis €9 fonis, aliquando querulo,

aliquando letiore, aliquando vehementiore €9 acutiore , aliquando re-

Adplaudit Bosto LawPivs in Éxercitat, ad

mi[fiore tono, dicantwr

Píalm. XLV. g. 31. & jonaNNEs ALBEnTI in obfervat. Philol. p. 415

addu&o fimili CLEMENTIS ALEXANDRINI loco, ubi inter cetera: 7ro-

IHul-

AUq»voc^ye o ZenQ xdi 7roÀUTQO7rOC 6G rxv&gæwæv coTwQiay

ia vocum ac modorum varietate utitur Salvator ad hominum /alutem

Sed loca a Bosi0 & ALBERTI adducta id non evincunt, ut be-

Vocum derivationem fi

ne monuit Cel. Dn. cARPZOvIvs l.c. p. 2

premas, zroAuMsQec fpe&at ad materiam , f. capita € momenta jdo-

&rine, variis temporibus revelata; ita ut Deus , Prophetis inter-

pretibus ufus, voluntatem fuam non per unum univerfam, fed

partes ejus per fingulos nunciari hominibus curarit; ita ut hanc

partem ex hoc, aliam ex alio propheta difcerent; zroAvrgózroc ve-

ro ad modum five formam, inhifce revelatis doctrinis obfervatam, &

e verborum rerumque majori minorive claritate, modo per figurasfub

involucris, modo aperte traditarum, itemque ex varietate, modo pro-

xiüitténdo futura, modo exhortando, modo reprehendendo, confpicu-

am. Vultergo Apoftolus, variasProphetarum V.T. revelationes fupe-

zari una if/a atque totali revelatione N.T. quae per f/tum Dei £ 4 xoy

immediate faca fi

cujus f//ji ore Pater smiveríam voluntatem

füam de hominum falute fimul & perfectiffime expofuerit

grdAa, olim] Diu ante Chrifti tempora Prophetize ceffaverant

Malachias , Prophetarum V. T. noviffimus, poft Nehemize alterum ex

Perfia in Cananzeam reditum , poft annum fc. tngeümum fecuns

dum Artaxerxis Longimani, i. e annum ante zr. vulg. 433, van-

cmatus eft. vid. VITRINGA Objäru faer. Lib. VI. p. 331. feq.

ó O«c AaAcac coic zravodow , Deus. locutus Pairibur] sEB.

SCHMlæWS Comment. in h. l mde ab JEgypte numerat hos »a-

tre:

EPNBRSERENOU O

m

45

trer, ubi per Mofen & Aaronem Deus ad líraélem locutus eft, &

gloria populi Ifra&litici ceepit:. cum qua gloria Paulus gloriam

N. T. comparat, & hanc illi praefert.

Cel. Dn. MICHAELIS Ío-

los, quibus lex data eft, Patres intelligit: Erkiür. diefes Briefs

p.98. not. 2::: Der Zweck. des. Zdpoftels macht , dafi ich micht alle. wnd . je-

de Forfahren. der. l[raeliten. verflehen kann ,. fondern nur diejenige, denen

das Gefez gegeben oder beftztiget ift.. — Dann, twas für Urfache hátte er,

alle mógliche Offenbahrungen GOttes mit. dem Evangelio zw vergleichen , da

er de[fen Vorzüge vor dem Ge(ez Mofis zu zeigen hat? dem ZAbraham if

GOit. felUft erfchienen, und hat mit ihns wicht durch Propheten oder Engel. ge-

redt ; alleim es gehbrt fo wenig hieher, als wann er dem dam oder Noah. er-

[chienew if.. Sed, lex ipfa, qua femel : ata. eft ,. 7roAuj«spac

xai 7roAwtoo7ec Patribus promulgata dici nequit. Legislatio-

nem Sinaiticam e contrario exclufam -vult a multiplici hac Dei

ad patres ger Prophetas locutione Ven. D. sEMLERVS, Beitr. zur Erkl.

des I. Cap. p.89. not.10$: , Der Verfaffer will wol anzeigen: , Es hat GOtt

» fowol fchon vor der Gefezgebung .Mofis Jfich. offenbahrt , als auch wnd , noch

,tuehr nachher, durch die fogenannte Propheten ; difs lezte ift eigentlich

, die befimmtefte Erklàrung: 8v o* epgoQyras hat er zu den Vátern geredt,

, fchliefst durch den Zufaz , spogrraus, die Mofaifche Gefezgebung aus, und

»ift David /elb] gemeinet, der Apofigejch. 11, 19. sarpiloyus heifit , und als

,felbft. emopriras von Chrifti Begebenheiten geweiagt v.30. 31. daher der V'er-

fajfer aus den P/almen gleich nachher fo viele Ausfprüche anführt. Ich kam

,,mich wenigflens nicht überzeugen, dafl der Ferfa[fer diejenige Vàter, und

»gar ausfchlieffungs - weife, meinen folte, denen das Gefez gegeben worden.

» Der Verfa[fer. konnte alfo der Glaublichkeit der ueuen Offenbahrung Goites am

, trflen den [eg bahnen , wenn er. fich auf die viele güttliche Offenbahrungen

,berief, die durchi die Propheten lange nach. dem Gefez , noch vor micht vielen

» Sahrhunderten waren gegeben worden. -- -- lch vergleiche &yoh. 1, v7. hie-

,, mit , weil es hieifit , daf! alle Propheten von diefem cjefu, dafi er der Chrift

Petrus hat dem

»feye, zeugen; Eben diefes will der Verfa[fer. anzeigen.

» Iort srpoqireoa AApoftelgefch. 111, 24.. eben. diefe Einfchrünkung [chon gegeben.

Sed allata argumenta id nobis evincere non videntur, quod

. Inter Prophetas proecipuus

Vn' Celeberþimus jis probandum fumfit

3

46

eft Mofes; líraélitae non habuerant ideam Prophetze majoris , quam

Mofis. Paulus igitur , excellentiam Chrifti prze Prophetis in ge-

nere oftendens, /7o/z quoque przcipuum ilum includit, li-

cet poftea feorfim de eo agat. Cap.III, z. feq. lpfoque illo Capite

Actor. III, ad quod provocatur , /ofer v. 21. füb generali Proyhe-

tarui nomine, per quos Deus locutus eft, continetur, ejusque de n

fie Prophetico munere. preditlio primo loco aMegatur, v.22. mox

reliquis Prophetis inde a Samuele pariter memoratis V.24. conf. A&.

AXXVI, 22. ubi Paulus nihil teftificari fe ait, quam ea qua Prophe-

ie locuti fint, & nominatim, /VHofer. item Luc. XXIV, a5. 2

év TOi wgoQrTaic in propheti;] Plurimis locis did qáv 7rQoQu-

79» ponitur, heic commode imo emphatice particula éy proprium

fenfam obtinet, vertiturque ím Prophetir.

Eleganter CLEMENS

Alexandrinur Stromat. L. VI. p. 69g. Prophetas vocat. ogyava. S«íac

Cbovnc, organa vocir diving. ATHENAGORAS Legat. pro Chrift. . 36.

ed. Oxon. fimiliter de Prophetis ait: CVyXpencauérs & Tlvevpuavroc ;

w6 xa) duAwTüG dvAOv éu7reUca. — Spiritum Dei iis ufum eífe,

quemadmodum tibicen inflat tibiam, & rmEopniLvs ad Zutol. L.1lI.

p.87: O, 36 «8 O«2 dySguzroi , 7IVeUjAaTOQÓQo! 7rYíUamOG d'yiu,

24 7rgofWTo, "yetióuevor, Ug durE 0E OkÉ (uzryewdyrez — Opyaya.

O«8 *yevópeyoi. — Hominer autem Dei, qui Spiritum S. portarunt, €$

Prophete fa&i [unt, ab ipfo Deo in/pirati --- organa Dei fuerunt.

Sic zréca, "yomQi 2 Tim. III, t6. dicitur $iózrwevcoc, a Dro infvira-

ita. PHILO Prophetam, in lib. de pram. €9 pam. p. 918. ner-

vofe fic defcribit: "EowaeUc *ydo $gw ó Xloogrewe , dvdoOev vrwYüv-

TOG 4H AexTéd TÀ O&.

Proyheia. interpres eft. Dei, di&antis intus

oracula. Duo requirit Phile in Propheta: 1) ut mentem Dei in-

terpretetur, 3) ut fit vocis veluti divinae organon, oracula intus

di&titantis. Cel. Dn. cagPzov, l.c. p. 5 .

87r

5

E]

47

r ddau qüv üspey vérov. In movi//imo dierum horum] Edi-

tio Erafmi & alize, cum perpaucis codd. legunt, éz' éd«or v cpse-

go'äv. Noftram vero Íectionem confirmat Edit. Complut. Steph. edit. 1.

Codd. Alex. Barb. 7. Baf. 2. Cant. 3. aliique plures, Verfio Vulg.

Arab. Origenes in Joh.T, 3. Eufebius in Pf. rix, o. Athanafius, Eu-

thal. Maximus , Theodoret. &c. Vide Miflium, N. T. ad 1. li. p. 52 r.

& in Proleg. $.684. p. 65. sENGEL. in App. Crit. p. 7:8. JZt-

Jienium N. T. p.386. Quod ad fenfum nihil intereft. — Refpondet

phrafis Hebraicze illi p mOns. quam LXX Num.. XXIV, 14.

reddunt £ez' é«4T& 7G* wuspQv, item Deut. IV, 3o. ém £wd-

*

qQ TOV njso&y. Jer. XXIIL 20.

Obvia eft eadem Phrafis in Novi

Feederis tabulis 2 Petr. IIl, 3. éy xaiod cordao legitur 1 Petr. 1, s.

ézr £xdacv vv Xgówov, eodem Cap. v. 20.

Ultimos diezs de tem-

poribus Meffize interpretati folebant ]udai. Ita R. Nachmann in

Gen. XLIX, z. Extremum dierum confenfu omnium doéctorum funt

dies Meffize.

Idem D. Kimchi & Abarbanel obfervant in Efajae

lI 2. & veram effe hanc interpretationem, ex adje&o ab Apoftolo

pronomine cZvo» liquet, quod evincit, Paullum extremorum die-

rum nomine illam zetatem, in qua ipfe vivebat, denotare, diesque

noviffiimos N. T. tempore iíto jam íncepiffe.

Eft ergo novi//imo

dierum horum antitheton ad. 70 zrdAai, olim , nullamque pofthac

aliam exfpectandam effe reve/ationem innuit Apoftolus;

sAdAnce du €v vig locutur efl nobis in fílio] non fervis, uti

olim, ufur, fed ipfo filio: ad omne confilium de falute humani ge-

neris & via, qua ad haüc itur, clariffime & perfe&tiffime fimul

manifeftandum.

Particula £ plus hicinvolvít, quam ubi fupra

de prophetis ufürpata fuit, &y 7rpopiraus ; manferunt hi inffrumentum

é& organum loguenti? ; heic vero in filio dutovrposu7roc Pater

Jocutus eft, ita u£ revelata fuerit gloria eJehove , omnisque caro vi-

derit , 0s eJehova logui. Jef, XL, 5. 1ta ipfe «6 «v expofuit filius Dei :

Toh.

48

——

Joh. XIV, 9. 1o

Qui me vidit

vidit Patrem : non credis ,. quod e-

go in patre, €? pater in me fit?. Verba, que ego loquor vobis ,. a me

ipfo non logquor , fed pater, qui in me mamet. ille facit opera

Filii

itaque nomen, ut egregie ai£ B. Dengelius, Gnom. ad h. l. hoc loco

gonitur per ZIntonomafiam inflar nominis proprii, nomen autem pro-

grium apud Hebraos efl fine articulo, €3 fic in praefenti omittitur ar-

tculur

Omittitur etiam in v. 5. IIl, 6.. V, 8. VIL28. fic 33 Pf.II, 12.

Ipfe Pater de Coelo declaraverat

Hic eft. filius meus dile£ur, in

quo bene placitum eft mili, hunc audite. Matth. III, 16 XVII, 5

johanni dicitur Aoyoc, gui erat im principio

€9 caro fa&fus eft

per quem gratía €9 veritas fa&a efl..— .Nemo Deum vidit unquam;

unigenitus filius, qui erat in. finu patris, exyo[uit. Evang. Joh. I, z.

I4. I7. I8

& X

Majeftatem f//ii, per quem Pater ultimis hifce diebus locutus

eft, amplius declaraturus atque confirmaturus Apoftolus, /ex glo-

riofa predicata v. 2. 3. addit, quze fingula divinam Jefu Chrifti glo-

riam demonftrant

Imum defumtum eít ab ejur ;jure €9 Dominio

tniver[ali

V.2. 0y éOmxs xAngovóuov 7rdvrov, quem pofuit. heredem ommium re-

rum] Zereditatir fundamentum eft fi/iatio. Bengelius: Convenienter

ftatim fub fí//jo. nomen memoratur hereditar , €9 hunc revera heredem

gofuit, anteguam fecula faceret Deus: Eph. IIT, 1 1. Prov.VIIIT, 22 fqq

proinde in textu fa&ura /eculorum fub/eguitur

Eft filiur unige-

fiitus, Joh. I1I, 16. Ergo & hzeres unicus

Communis quidem vo-

cabuli xAugovójoc fignificatio ad eum refertur, qui in bona defun-

&i fuccedit, quo vocis fenfu cum immortale Numen heredem ha-

bere non poffit, latiore fumi debet, quoties vel Chriftiani heredes

Dei vel Chriftus heres univer/orum vocatur

Quid autem potiffimum

in appellatione Aeredis infit, ex Gal. IV, t. difcimus: ,,dico :gitur ,

,HE«

H

W—.——w-——

49

HEREDEM, gum puer fit, a fervo mon diflare, quamvis fi£ poMINVS

omnium bonorum

Qui locus Áeredem eundem effe, ac Dominum

evincit

Eadem fignificatio antiquitus apud Romanos quoque ob-

tinuit, quibus /erer idem erat ac fwrus

Certe Imperator, jvsTI-

WIANVS, Inflitut. Lib. 1. tit. XIX. S. 6. pro herede gerere, ait, eft

pro Domino gerere

Veteres enim /eredes pro Dominir appellabant,

Sic FESTVS

Gloffe

heres apud antiquos pro domino ponebatur

PHILOXENI: Herer, xUpioc, xAngoróMoc. PEIRCIVS ad h.l. qui vero

dum füummum jus in res creatas Patri illibatum fervare ftudet, ex-

Re&te

plicationem profert, in Jura & Majeftatem filii iniquam

hinc a Do&iffimo ejus Interprete notatur, qui in nota 6. p. 68. ita:

,Damus, jus filii non excludere jus patris, deinde filium, qua

»Deus eít,.jus fuum zeternze a patre generationi debere — tan-

, dem filium jure hoc in honerem Patris uti; aliter jus Chrifti in

,Ies creatas circumícriptum effe jure negamus , cum & hic

la

, omnium Dominus conftitutus dicatur, & Joh. V, 21. jus fuum r

tione intenfionis Juri Patris zequale faciat.

$. XVL

ILdum pxædmatum defümtum. eft ab opere dzvma, creatione

anundt.

ài s

& xj emroinse g digyac per quem etiam fecit fecula] BENGE-

LIVS: Emphaüs particulze xaj €9 cadit fuper verbum feeit, hoc fen-

fu: Filium non folum definiit heredem rerum omnium ante creatio-

nem: fed etiam fecit per eum fecula

Cel. vero Dn. MicHAELIS ne«

xum cum przecedente fententia hunc effe vult, ut Paulus exponat

cur heredem & Dominum omnium reddiderit Deus filium fuum,

nempe quia per.eundem omnia facta funt, unde & ad illum tan-

guam au&torem jure pertinent. Comment.PE1RC.in Epift.ad Hebr.p 68.

G

69*

5o

69. not. 7) hinc in Erkl. der Bri?fr verba fic reddit: welchen (Sohn)

er zutm Flerrn aller Dinge gefezt hat, und zar difi billig, weil die

Welt durch ihn gemacht ift. Sed prior fententia nobis ordini vet-

borum Pauli convenientior videtur.

ói o9 per quem| GROTIVS accipi hic vult pro.Jj àv propter queä

Sententiam probaturus addit: Sicut did cum accufativo, inter-

.dum eft rer, ut alibi oftendimus, & amplius probatur per Zpocc.

IV,1r. XIl, rz.. XIIL r4. ita àid cum genitivo interdum valet pra-

Jpter. Vide BEzAM, Rom. VI, 4. fic dj &v pro quapropter poni folet.

Et aZo'nggg ile ézcísce hic commodiffime vertitur per plusquam

perfectum condiderat. ldeo autem haec interpretatio hoc loco: ma-

ximeþ mi

hi fe probat, quia ad Hebrzeos fcribens videtur refpicere

ad di&um vetus Hebrzeorum, propter Meffiam conditum effe mun-

dum. EEE

Quid mirum eft, effe Dominum omnium , cujus caufa

omnia fuere condita? Sed cum ipfe Apoftolus Cap. II, 1o. dicat:

dj Óv «d vrdwra. xj OP $v À vdyra; prorfus non verifimile eft,

"Paulum promifcue ufurpare, qua? mox tam accurate diftinguit.

Ipfe caorivs, Joh.I, 3. zráyre. i dur&. éyévero , omnia ger ipfum fa-

Ga funt, reddit; & de cauffa efficiente, non finali , accipit, &quid

dici de filio majus poteft, quam zp/um e//? Creatorem omnium? Var-

ticula &2 per nil adimit majeflati filii.. Non enim Pater per f/ium,

tanquam inítrumentum, fed cauffam. principalem. €? efficientem ,

Aévyov, Joh.T, s. mundum. fecit, eodemque fenfu. &i: hic de filio di-

citur, quo de o .Patre, Rom. Vl, 4. d 4sc do£ue. «8 "rapóc,

X Cor. L,9. zrigót 6 O«c , i & £s 6 nonovíay & VuB dusg.

Adde Rom. XI, 536. Gal.I,r. Hebr. II,'ro. . Locutio quidem 4j &

velut ejusmodi a PHILONE habetur, qua züfirumentalem folum cauf-

Jam. denotet, Deoque fummo non conveniat, quod exemplis com-

Ug.l:obat SU I D. ca

RPZOV. ]. C, p. 10--12. atque a PHILONE cumzf'ria..-

14

fv

* Bs

5i

mir fedu&urh effe. oRIGENEM docet, qui Tom. IT. in ]-ohannem ità

ait: Nurquam principem locum habet. garticula Per quem, fed. fem-

ger fecundum; id poftquam exemplis nonnullis e Paulo fümtis,

confirmare allaboraffet, tandem pergit: &t zn Epiftola ad Hebraors

Paullus inguit: Per quem fecit €9 fecula ; dotens mor, Deum fecula

Jtcif/? per filium,

Unigenito habente particulam ài ov , 1.e. per quem,

dumn f[ecula fierent.

Sir igitur hoc in loco, fi omnia per verbum

iyfum fa&a funt, non ab ipfo verbo fafa funt, fed a [uperiore €9

majore, guam fit verbum.

Quis autem hic alius efl , nifi Pater? Sed

piane falli cum PHILONE ORIGENEM ex addu&is locis patet.-

ezoimoe T86 didvag fecib mundwn] '"Auv apud Greecos vitam

hominis, longum tempus , & cternitatem, denotat.

Gloffarium ve-

tus habet evum, feculum. — Hefygchius ó Bloc a&v dvSqeimrow, 0 ciüc

Quiic Xpóvor, vrové ezri jaxQE Xpovm vouru. P'ita hominum , tempus

vite, aliquando de fongo tempore intelligitur , hinc divioc 2eternus,

Neque vero seternitas, nec tempus ullum proprie loquendo crea-

tur, fed res, que in tempore exiftunt. — "Aidv igitur eft 2ócuoc, quo

fenfu apud feriptores N. T. f»epius occurrit, ex. gr. Matth. XIIT, 22.

XIII, 39. 2 Cor. IV, 4. eftque pro mundo didy fumtus Hebraifmus, &

phrafis vroiei* diGyac refpondet illi inter Judzos frequentiffimze, qua

Deum coOWP, 1 :m*z—w NaM3 & COUW NOYMM creatorem fe-

culorum appellant.

JWundum in noftro loco & Hebr; Cap. XI, 3.

Apoftolus zrAn9urrixc, didiac nominat, forfan ad Hebrzeorum di-

itin&ionem refpiciens, qui tres COà^D'?y faciunt r. 5301 tAmy

euundum . humilem five terram, 2. y2ri. Camy, muudum medium ,

i.e. regionem abris, 3. yw2yn. Cowmy mundum fuperiorem, Dei € an-

gelorum: domicilium.

]ta 1 Cor. Hl, 7. 700 «&y diovov, idem de-

notat, ac grgó TE T0Y xócpoy eivur , Joh. XVII, 5. & vrgó. xacafo-

,.?uïg XO00 MW V. 24.

Bene PriRcrvs: Non intelligo, quo practextu

G 2

-mun-

$2

-——W-——

mundi fignificatus vocabulo diwwv a nonnullis nesat

*-34»4;

t poffit;

qui

ex Hebr. XI, 5. clariffima fe luce oculis le&orum i ing

erit: fide di/ci-

mur (dicyac) mundum verbo Dei confeum effe, ita ut ex- non vi-

dendis ea, que videntur, fierent.

Planum, eigvac effe ibi res, que

videntur omner. Conf. Rom. I,20. Ioiey autem, quamvis nonnun-

quam fit, jubere & deffinare, extra tamen aleam pofitus eft com-

munis faciendi fignificatus. Comment. p. 6g.

Optime hane zroíncuy

TOY dityoy per ]Glmm Dei ipfe Paulus loco ifto infigni parallelo ex-

phcat Col. I 16. óv1 év duv éxalcon ad 7zrdyra, vd &v oiG 5payoic

JLGU qd QW'I 'rm; ')'HCQ 'Tä Oed'l'ä Zd.l TO aogafræ, El*'l'v -S'QOUOI) e/T€ XU-

glorn'rega €T& doXal, QTE é£uciay — Td zráyra Qi duTS xoi éic deróy

£XTicaJ.

tll

Eodem igitur pro divina

gloria argumento hic

utitur Paulus, quo Johannes Aóy& d1v1mtatem Cap.1, 3. probavit;.

OEDERVM, qui per diyac fzcula €9 etater Ecclefie per Chrifium or-

dine digefla intelligit, refutarunt b. woLrivs in Curis ad h.l. Cel

Dn. MICHAELIS in not. 7) ad pEIRC. Comment. p. 69. & Rev. D. cRA-

MER, ad h.l p.29. . Sunt etiam qui «ic digyac in noftro hoc lo-

co angelos interpretantur, & refpexiffe Paulum dicunt ad placita

Scholz Platonicae inter /Egyptios & Afiaticos vigentis, referunt-

que huc Ephef.II, 2. fed in Epiftola ad Hebraeos Angeli femper di-

euntur d*yeAor, & ille adEpheüos locus bene vertitur ad geniune

qmundi hujus.

$. XVIL

IIItivm e gloriofis praedicatis, filo eandem, que patri: eff, ef-

jEntzam itribuit.

V. 3- Óc. v d7rdv'yasua: qic doEnc xai Xapaxrhp vic U7rog d aeme

duToU , qui, cum erat /plendor gloria €9 charafler /ilb/hmtlæ ejur] quae

verba inprimis caute explicanda fünt. Voces d7rZvyeeua: & Xapa»-

q5Q &7ra£ hoc loco in N.T. occurrentes; ex Ícriptoribus. externis

poft

p EEE |

E

53

At

*z

ALBERTI,3 WoLFioinCu-

poft scHOETTGENIVM, ELSNERVM , & o

ris ad h. l. citatos illuftrarunt e recentioribus wETTSTENI1vS inN.

T.addnL f&

o9

387. & S. R. D. canPZovivs cit. Éxercit. p. 13. leq.

Syrus dgravyac u vertit perririay Germen s refpiciens Jef.IV,z.Avrdu-

usjua elt refra&io lucis, at dzríxnja Toni. Hefychius explicat

E

olis imago in aqua redditur. Phavorinus:

4Ais CQeyyos, ut cum 1

A Pfeudo Salomone in JLib. Sapimtie

d7rayu pb , eRAGMAVC-

cap. Vll,23. eogíz, vocatur dvuic T/e 78 OE duvd nemG , xai dzrüp"

poit v5 TE 7ravToxodcopoc AcE n €1-Amgwn'g' — AIIAYTFAXZMA cdo-

düc didie xai éso7rrpoy dawAldwroy dí; T& CH éXipydiac xad émuY

aüc dyaSórwroc dur&. pwiLo de Opif. mundi p. 33. D. ita : mág

dySQoroc, xecd uiv avv dudvorav , qiielovrau Selo Aóye, riic uaxa-

»

L

»Y

AIIOXITAZMA.

L

AIIAYTAZMA.

gíac Ques; ERMATEION ,

yeyovée- — Onmis homo juxta mentem divino verbo eft cognatus , di-

vine illius naturze figillum quoddam & charaéter five /plendor &

radius Lib. de Plantat. Noe; p. 221. C. Tó 0£ dyíao a. oiov 057;(,,;

AIHATTAXZMA, MIMHMA APXETTIOTY. .San&narium quafi coe-

lorum (uti v2 &i de Coclo intelligantur Hebr. VIIT, 2. IX, 12)

exemplar & cbaratier arcbetypi. Vti Philo. /an£uarium manu fa-

&um puipune doxerUzrov nominat: itaPaulus eadem dyrz, manu

In

fatta ANTITTIIA TON AAHOINQN vocat eod. Cap. v. 24.

Libro de Cherub. p. 124. D. OEOZ APXETYHOZ AYTH. InLib.3.

Leg. Allegor. p. 79. A: 6 S«óc zragdderyna

TAüG €ntóvoc, quod va-

In Libr. de /pecial. Le-

pdderyua ftatim exponitur per xzpaxriea.

gibur, a MANGEIO primum edito, z. vx?c dv&gaimï p.356. T.1I.

fic Purro de anima loquitur. Tà à' épqusómerov, óiAov dc d-

joy 59 zrvéGjua., xal ü d ci di9epia- mYeUpiaoC xgeirOV, Gve THX

MAKAPIAX KAI TPIZMAKAPIAX OTZEOZI AIAATlAZMA: Quod

vero infpiratum , certe athereur erat. [piritus, imo fi quid ethereo pra-

; jia*ntz'w :

fiquidem beata illius , imo beati m nature eff [plendor.

asc dé£nc glorim] Deus Lux in fcriptura dicitur r Joh. i, s.

6 G«dc. ; £cr, füummaque in Deo , /uce, gloria fplendet. Eandem

vero cum patre gloriam habet filius unigenitus ab zeterno, Joh.

XVII, 5. folus is Patrem reprzefentat, quia umigenttur,cui compe-

uifo'

tunt. omnia attributa, quae Ícriptura foli fupremoDeo: æt'emo- trib

Et

1

Eft igitut dmdvyacua «sc d0fwe 7À T7raq

Q6c, quia habet; quid-

quid pater divini habet, quodque f

H

w

|premum Deum notat.

Lu-

cianur martyr: ó Vióc a€ O« Zoím

6X4 AW xai duvduucec xai d-

£uc G«8 arapdAauroc émolv.

Perperam itaque AnTEMON1:Vs Juif.

Juvang. sJoh. reflit. p. 98. difti

nguit inter duyrv, dvyaz a. & doratv-

ao Tüc dobuc.

Neque e:

im,

d'v'yaa a,

pergit, Chriftum dici dvyiy. &

effulgentiam & fplendore

m glorize, fed Allavyyasua aic

ócenc,

quod ita convertit:

efulgentiam ac . fplendorem ,

A Dei glo-

Ylà AD . Nos procedentem

ac de[cendentem.

Sed nullum plane tria

hzec inter vocabula difcr

imen effe ufus eorum docet, neque ex lo-

cis Philonis, ab Artemon

lo

P. IOT. I02. adduGis, ullus eft ,

qui id

probare poffit.

Nec folide f

itis b.. /Polfiuis in Curis ad h. l. p. 604.

contra Z/rtemonium urget, 4

o AIIO in dzabyacua potiffimum ad

homines referendum efle , ad

quo fplendor ille glorize & majeftatis

divins fuo tempore pleniffim

us pervenerit.

Nam commentum tale

ex contextu non patet, ut bene monuit Cel. cAnPzov.

l.C. Iv

ipfeque A

e

xime &

poftolus, cum dicat, à& ày d7rdv'yacAd, TiG

do£nc , pro-

primario, quis qualisve fuerit f/iu;

, docet, antequam ho-

mo fieret, & hominum pecc

ata tolleret. Coeptam deferiptionem

continuat Apoftol

us, addens: »x; xapexrsp q9c Vzrogdaeeg; dvrC €9

chara&er fubflauti

& ejur.

AaomTWo] vi derivationis a

xagérrwo eft imago impreffa "

infculpta. Hefychio dicitur óuofes

i5 fimilitudo.

Surur vertit nb

imago, ulg. figura. pui

O Xapaxrügm de impr

e//a in ceram iniagt-

ne fumit. Lib. de Opif. mundi p. z. 13.

ldem vim illam, sue ava-

tionali fonte demanat , i.e. fpiritum, v

ocat TYIION TINA KAI XA-

PAKTHPA OEIAX AT

NAMEQZ. Libr. qguod deter.infid. potiori p.17o.

C. D. cLEMENs FAomuan

15 Epift. l. ad Corinth. 33. hominem creatum

TÓc émóvoc TE OsE XAPAK

THPA nominat.

v7rogdaewc dur& fubflantie cjur]

Hefychius U7rózaaw exponit

per*perfonam; Syrus habe

t nnwwvw 4/en

Gnorivs: ad h. ]

c

tiam ; Vulgat. fubflantiz.

vzog&o:; hic non ita fumitur ,

quomodo

Platonici,

& poft Origenem ,

ex Platonicis Chriftiani füm

pfere;

fed continuatur coepta comp

aratio. Solent Grzeci diftinguere ez

xaT £$upmon & ad xa3 G-

éca71) , ut ARISTOTELES de /Vundo.

Sic

PmrLo in ejusdem tituli li

bro (fplendorem fine igne effe non pof-

-

e,

— GEX

95

fe, quod fplender ab igne 6mnis pendet, afferens) ait p. 1166. A.

duys d) xaS éuurünv vzógaucm sx éx«u, fplendor füapte ipfe natura

folus fubíiftere non poteft; non quod nullam habeat üz*agäw, fed

quod ejus origo & principium fit in fole. Sic in annulo figura

eít: xaS" uzoógaciw ,1n Cera xav iuqaci —

Idem Puiro jam in Libr. de Zucorrupt. mundi p.955..A: "Au*yil

7

v7zr0gaci) K, eXu» Ubl vzre

gaciw dicit, quod paullo ante scíey ap-

pellaverat.

Naturam paíris filio impref/am dixere BAs1LIVS & ur-

LARIVs. Apud profanos pariter Ícriptores Paírer vivere dicuntur

atque re/plendere in fiüliorum Íuorum conititutione & virtutibus,,

quemadmodum .Seneca de Thefei filio, Hippolyto, ait: m te reful-

EHac vocum explicatio-

get incomtus decor €9 genitor im te totuj.

ne praemiffa verba hoc volunt: Effentia feu natüra patris in filio

perfe&tiffime relucet; quidquid habet fubftantia Patris , id in filio

tanquam chara&tere reproefentatur. Eft is abfoluta imago glorize

Patris, & perfetta fimilitudo effentie ejus, effentia & gloria

idem , qui pater, Deus, lumen de lumine, Deus verus de Deo

vero , Patri ojose:c Coeffentialis, ut loquuntur Veteres.

GER-

WARDVS. Comment.. ad h. 1: Confertur filius Dei luci & foli ema-

nanti, refpe&usque habetur ad eternam filii ex effentia patris ge-

nerationem ,. per quam Pater divinam fuam effentiam, majeftatem

& gloriam. ei communicavit — Aé£z eft lux copiofa & quafi fons

luminis in fubftantia lucida. d7evyacpua eft refplendefcentia five

fulgor a luce editus.

Sic Deus Pater eft fons Deitatis, filius

Deitatem a Patre in zeterna generatione accepit « zeternus pa-

ter seternum quoque genuit filium.

Xapaxiio igitur h.l. notat imaginem expreffam fübftantialem, per-

manentem, fubfiftentem ,. & vox. £zrogdcs»c hic non fignificat per-

fonalitatem five perfonalem proprietatem formaliter acceptam ,. fed

figni-

perfonam , h. e. effentiam Patris, chara&tere hypoftatico in

tam, ut fit fenfus: Filius eft character hypoftafeos. Patris ,

j

6

primze perfonze, quae eft pater, quia eandem numero effentiam ha-

bet, quam Pater, per zeternam generationem fibi a. Patre com-

imunicatam.

Correlatum ,' propter quod. f/;ur dicitur imago ac

chara&ter patris, eft perfona patris ; fed fundamentum, ratione

eujus filius dicitur imago Patris, eft efflentia patris, per zeternam

ge-

56

..—............,3;&;3?)—: at d

generationem filio communicata.

Vtramque igitur Phrafin, ubi

parallela funt.do£z & vzógaci; , itemque dvravyacua & xapgax-

7?e, adhibuitPaulus, non modo, ut ab alia omni natura filium

;

Dei longiffime diftare, fed eandem prorfus divinam mnaturam cum

DPaítre habere, doceret.

Nec PEiRCIVS ferendus eít, qui pro mo-

re hodierno multorum civium, fuorum Comment. ad h. l.. p. 7o.

not. b. fubflantiam. (ive. effenitam filii a fubflantia Patrir diveram

effe ex eo liquere putat, quia /nec illius /mago expreffa effe dicatur ;

cui re&e Cefl. DN. wrcHAELIS opponit: Ne intelligo quidem, qua

ratione effentize rerum duze, & tamen hzec illius imago eífe pof-

fint: ea potius effentia, quae effentie divinse imago eít, ipfa di-

vina effentia effe videtur.

Illum fane;, cujus effentia eft expreffa

divinze eflentiz; imagó , eadem comple&i definitione debemus,

qua Deum defcribunt ipfum five Philofophi, five Theologi; quod

fi hanc definitionem Filio quadrare concedas, fequitur , ut ipfe

fummo fenfuDeus fit, nec negari eadem, quze Patris eft, effentia

ili poffit.

Parallela noftro loco funt, 2 Cor. IV, 4. — «rc dc£wc &

* , ,89 eciv "Emoy 78 Oe28, & Col. L 1$. oc éciv "Emov 8 O&

qvE GopaTE, WQwTO/'TOJLOg grácu xTHOs0C.

Deum invifibilem folus

Filius unigenitus repreefentat, qui ipfe imago invifibilis eft fe-

cundum naturam divinam — genitur e(t, & genitus ante creatto-

nem rerum omnium — Tempus eft accidens creaturze : ergo ortus

filii Dei praecedit omne tempus. BENGEr. Gnom.ad h.l. Et ne quis

auderet, eum inter creaturas collocare, addit apoítolus, omnia creata

eífe in ipfo, h. e. per ipfum, ut Johannes ait: Omnia per ipfum

facta funt.

Quodfi ipfe creatura effet, aut non omnia per ipfum

creata effent, aut ipfe fe creaíffet: quod an fieri poffit, quivis

colligere poteft.

dv participium ex Aorifto verbi finiti, éxz9uz« habet vim

temporis imperfe&i, & refolvendum eft, quia eraz /plendor €9

Thara&er fubflantie Patris; íciicet ante, quam in ccelos afcen-

diffet, ante, quam :carnem al(fumfiffet , ante mundum .con-

ditum. erat dza/yacpa ho doEnc : Vt Pater erat ab seterno, ita

& filiur. Joh. l, 1. Gloriam habuit ab 2eterno;, ut a patre non

petat aliam, quam apud eum habuit, -0 & «ów xócjsov eivam.

Joh.

GEEBHESSUTIEUME,

2

22) OA

5

Joh.XVIL . "Opponitur itaque « dv, participium, quod'//lio hic

tribuitur in fe &ante carnem affumtam confiderato, ad Deitatem

ejus demonftrandam, fequenti participio *ysvojseroc v. 4. quod pot

incarnationem fa&am & redemtionem preftitam perfonze filii tri-

buitur, ad human?e ejus naturze exaltationem indicandam.

$. XVIII.

Jungit huic praedicato Apoftolus IVtwm gloriofum de filio prze-

dicatum: quo eum tanquam confervatorem €9 reBorem rerum o-

mnium potentif/imum reprzefentat, quem paulo ante conditorem mun-

di dixerat.

- Qgav t ad 7rdyTa. rch' Bipuami miic duvdiae

wc dus& C? portabat

f. fuftinebat omnia verbo potentie fue] d*

ge non

tantum eft portare

& arbitrium gubernare &

& fuftentare, fed & regere, ad nutum

confervare.

STEPHANVS LE MOYNE in JVotis ad varia facra p. 603:

Omnia fuftentat verbo robuftiíftmo.

Dixit, & omnia facta funt;

Dixit, & omnia confervantur. Ipfum verbum fzro apud Latinos

fumi pro rego & adminifiro pluribus locis, a worrrio in Cu-

ris ad h. l. addu&üs probat.

Ex PHrrLroNE Celeberr. z.

:f

CARPZOVIVS Exercit. cit. pag. 19. fequentia adducit: Lib. guis

rer. div. her. p. 486. C. de fupremo Numine dicit: 'O 4v ovra, GE-

EON xai d zrdvra yewvv. Qui , que [unt con[ervvat. €8 creat omnia.

Lib. de nom. mut. p. 1084. 'Et "rdvra, GEPQN avredzia ó Ob , iivey-

x« xdi vETO "yéyog. $i, quum omnia bona con[ervat Deus, hoc etiam

genur fuftentat. Judzeorum Magiftros ?0 non aliter ufürpare oftendit

SCHOETTGEN. Hor. Hebr. p.919. InBrefchith rabba fect. 22. fol. 23. 9.

Cainus Deum fic adloquitur: 931 rnnN onnno oeuvsy? Suprema

€$ inferna tu portas, fed peccata mea non portas. Schemoth rab-

ba fe&. 9. fol. 118. 3. ad verba Jobi XXXI, 32. hec de .Deo dicun-

iur: vny33 5310 NTTD , qui portat ereaturas fuas. — Ibidem fe&t. 36.

fol. 133. 4. 35y *ao Deus S. B. portat; mundum fuum, & in

Sohar chadafch fol. g.1. Creator benedi&us 1m33 C2rb'»yn 53 729

portatomnes mundos robore fuo. Addi poteft Paraphrafis Chaldaica

2Par. II, 6. nwa3i yoa3 N»3 "ao um 49 fufiinet omnia brachio

$

potmtig ue.

H

zL

T76

58

-——äæam——-

vd 7rdvra ommia| quae faCa funt, Col.I, t7. v jüuam) aC

duyduusec , verbo potentie fue i.e. phrafi Hebreeis ufitatiflima , poten-

tiffuno mandato €$ mutu fuo, & divina fua virtute. ldem hic di-

citur, quod Col. l, 17. 7Z zdvre év duvd) cuvicuue. in ipfo confi-

flun£ omnia, idque vult Apoftolus: uti filio debebant res creatze ,

quod effe coeperint, ommnia enim per illum creata fant, v. 16. fic ei-

dem debere quod e/fe gergant. — Idem ergo divinum opus uterque lo-

cus fí/io tribuit.

GROTIVS: du:2£ , inquit, habent & Manufcripti Codd. in

quibus fpiritus ifti grammaticales diftingauntur, & ita legit Cy-

rillus 6. contra Julianum. Senfus eft: Chriftus verbo potentize rater-

n& (i:e. juffu) regit cun&a. . Eadem eft PErnci: fententia , Com-

ment. ad h. L p.72, qui, in oculos incurrere ait, Apoftolum in

hoc verfu dvz£ & £éavc& fibi invicem opponere; cumque v« le-

ad eundem & hic referen-

&um fupra ad patrem referatur :

dum eífe ftatuit; fed optime regerit Cel. a1cHAELIs, licet conce-

di queat, quod accentus &.fpiritus, quibus tabule novi feederis

inftru&ze füunt, non ab Apoftolis, fed a recentioribus librariis ad-

didi fint. — Codicesque antiquiffimi, Alexandrinus & S. Germanen-

fis fpirituum notulis careant: non hic in fpiritibus aliquid mutan-

dum efíe

Vix enim dici fatis accurate poteft, filium fuflinere o-

smnia robore patris, quippe qui potius dicitur per f//ium, ejusque adea

robore €9 manu, ut orbem creaffe, ita €9 fuflinere. not.g. p.ead. . De

filio Dei fit mentio, eum omnia /erre ;

quomodo autem ferat,

explicatur, fc. per verbum fuum potens. dus& itaque eft idem, quod

mox ézurg. O ramíp ug, ait Chriftus, $vc. dori égydéerai, xa-yd

€€7a/ onai, Joh. V, 17.

Ut pater: ita & filius operatur,, propria

fua potentia divina.

In utroque eft eadem omnipotentia divina.

Ad oEbERI duplicém explicationem priorem in Centuria ConjeZlur.

9. 435: fuflinenr omnia, que ad regnum gratie pertinent, verbo go-

tentie [ue [eu evangelio: alteram n meuer und gründlicher Erklürung

fehwerer. Stellen Heil. Schrift p. 889. omnia, qu& ad regnum gratie

qertinent, adferens , f[eu proferens verbo poteutie fue , evangelio, lau-

datus Dominus wticBAELIS l.c. eadem nota 9. refpondit.

Cui adde,

quae not. 9. p. 69. habentur, & worrivwin Cur. p. 601.602.606.

W02

59

$ XIX

Vtum gloriofum przedicatum defumit Apoftolus a divino re»

demiionir opere: dj éausE xaSapicjuoy 7romacuevoG qQy GAdpTIOY

nuóy. gper fe ipfum faciens purificationem. geccatorum noftrorum.

ài éavag ver fe äþfu

m] Deeít Ài éavr& in aliquot Codd. item-

ue MILLIO & Editori N. T. Groeco-Anglic.

que in Z/erf. /ulg. ideoq

Byo in Éxam.

infititium videtur.

Agnofcunt vero, monente WHIT

Greeci Scholiaftee omnes,

var. Leid. . Toh. Millii in N. T. p. 297.

»

procterquam THEODORETVS ,

qui tamen

habet Zur& cum fpiritu

afpero, quod in idem recidit.

Fruftra igitur dicit x11L1vs Proleg.

Eft potius facile omif-

p. 95. di éavs& infertum ejfe claritatis gratia.

fum poft durg, not. BENGELIO, in Z/ppar. Crit.

| p.218. WETSTE-

NIVS quoque in N. T. illud retinuit.

xaSapicuo) zromcdipevoc TOv euapridy duv xedagmuoc ett

gurificatio a [orditate $ immunditie. — .Pe

ccata funt fordes, funt íe-

gra fordidiffima. Parificatio a /epra dicitur xaSjapcuos Pecca-

torum purificatio eft, qua nos a peccatis purgamur, & peccata a no-

bis auferuntur, uti vulgari fermone & homo & morbus fanari di-

citür. Quicunque fub V. T. fe polluerat, purgandus erat per victi-

marum faànguinem.

Peccatores purificantur per fanguinem Jefu

.

Chrifti filii Dei, 1 Joh. 1, 7.

zromzdieyoc] fine particula «c €7 cum verbo finito éxdSuee co-

hzrens, fignificationem Aorifti praeteriti habet, reddendumque eft,

po inqu

am fecit, non facienr, uti vulgata habet.

Dubitari nequit,

quin expiationem per mor

tem Chrifli fatiam intelligat Paulus, quae

gurgatio peccatorum , purgatio con[cientiee a peccatis , five lotio a pec-

cülis dicitur, qua peccata revera auferuntur , atque ad veniam re-

TY

t' Iu!

rtinet.

Subjicit enim huic.peccatorum

miffionemque peccatorum

gurificationi ftatim feffionem Chrifii ad dexiram majefiatir. . Ad pu-

acerdotes non folum

rificationem Leviticam duo requirebantur.

debebant mactare, fed & offerre vi&imam ejusque fanguinem in

altari; deinde intrare in locum fanctum ibique facere preces &thy-

itifex decimo die Tisri, Lev.XVI.

miamata; preefertim Summus Por

*

Chri-

H:3

óo

"£f

Chriftus immolatus eft & fanguis eius effufus in cruce, deinde in-

travit in Coelum, tanquam in San&tum Santtorum, ibique pro nobis

intercedit.

Quidquid de facrificiis & facerdotibus dicitur in Scri-

ptura , de Chrifto quoque affirmatur. Non ergo /aerificium Chrifli

eft merum exemplum; quod mor moveat ad fidem [eu obedientiam,

nec, ut GRoT1Ivs tnalé verba iuterpretatur: Chriffus morte fua caul-

fam dedit fidei, per quam a peccatis purgamur; quo perverfo fenfü

omnes martyres nobis effe poffent xa29«picuóc; led eft vera expia-

iio; neque hic xaSagimuoc ett declaratio, quod. peccata ablata Íint,

fed ipfa a&io mundationis, qua revera peccata auferuntur ; alias qui-

vis EÉvangelii praeco homines a peccatis mundare dicendus effet.

"Non etiam defunt, qui verba noftra interpretantur: qui nihil, mifi

gratiofus efl , €9 peccata remittit led zroieiy per facrificare vertendum

eít, fenfusque: jSefe ipfum [acrificavit pro peccatis noflrir. . Chriftus

enim /uo ipfius, ton juvencorum hircorumque fanguine expiationem

peccatorum fecit, cap. IX, 12. Eft Sacerdos €3 viiima. Cum Deo

fatisfieri non poffet facrificio & holocavtomate de animali bruto de-

fumto, ipfe Chriftus dixit: Ecce ad/um, ut facerem voluntatem tuam

Pf. XL, 7. Hebr. X, 8. 9. Hocque per Chriftum fattum eít uno /acri-

ficio, Hebr. IX, 12. De nulla creatura dici potefl, quod fecerit purga-

tionem peccatorum per. [anguinem fuum. — De Filio Dei id affirmatur;

Hinc Deur Ecclefiam fanguine fuo redemiffe dicitur, A&. X X,28. conf.

Reverendiff. Dn. Canc. D. Corrz Differt. in h.l. Sanguis Chrif filii

Dei gurificat nos a peccatis. 1]oh.l,7. Hinc immediate praemittun-

tur ab Apoftolo tam gloriofa przedicata :,qm', cum erat AIHIATTASMA

THEZ AOXHZ x« XapauxTüép Tüc U7rogdcetc duTE Íatcto huic per

;

filium Dei. gurificationi per [e ipfum , fine inftrumento Levitico, ut

doceat, a mero homine tantum opus non potuiffe peragi, requifi-

tumque effe eum, cujus humana natura. cum divina im una perfona

unita fit. Neque ergo de nexu horum praedicatorum laborandum eft.

ä

pEIRCIVs exiftimat, in noftris jam commatibus id agere Apoftolum,

ut Chriftum angelir fuperiorem doceat, quare hanc in argumenta-

tione Pauli vim effe putat: , Chrifium angelis [uperiorem effe,

, inde efficiam, quod heredem omnium eum. conflituit Deus: quod mox

,üccuratiur exponam. | ; Jam paucis alia perfiringam argumenta , u£,

» qUOd

DERREUERSESRRRET

ÉR

61

lo

,»quod per eu

m Deus mundum fecerit, queque in eo funt ; facile au-

, tem intelligitur , rer creatas ei conce

dere, per quem creata funt , Fi-

»,lio, qui ab ipfo Dco procreatur , radius eft ab ipfo Deo emiffus ,

!

,,ad ejurgue effentiam. informata 1mago.,, Co

mment. p. 71.

Ad

verba autem :. dj éauv& zronadjsevoc , p. 73. 74. addit:

» F'erba di

»f

aur& provide addita, mec [me emphafi legenda funt : nempe : ficut

» Cap. LX, 36.. Chriftus fuo ipfius , non juvencorum hircorumque [an-

»guine expiationem fecie dicitur ; fic noffrum comma ornes illi

,fuppetias ab angelis latas negat, quorum nullo fultus auxilio

» perfectam fecerit peccatorum expiationem.,, Ad quae PEIRCII Ver-

ba Joiffmus ejus Interpres monet: ,, Nifi potiur de eo. adhuc di[-

]

, crimine fermo fit, quo Prephetas poft fe relinguit Chriftur. — Horum

,erat , notam facere mortalibus voluntatem. Dei: at peccata. mon ex-

»piabant, que ad /olos [acerdotes pertinebat. cura.

Chriflus vero,

, non ut illi folum oracula nobis divina expofuit , [ed €9 expiavit pec-

ä

,cata, mec id fanguine ut pontifices , alieno, fed proprio. — Hoc quo-

, que obferva : duplicem feffionis ad dextram Dei ab Zdpoflolo ratio-

,nem reddi, priorem ex dignitate nature Chrifli , alteram ex gra-

»viffimo, quod perfecit, falutis reflitute opere petitam. Vltim2 ob-

fervationi accedimus ; fed quod ad priorem notam attinet, neque

de difcrimine, quo /4ngelor, ex Peircii mente, neque de diferimine,

quo Proyhetas fuperet Chriftus, heic agere nobis Paulus videtur.

De Excellentia prze Angelis demum v. 4. fq. agitur. — Prophetarum

quidem v. 1. mentio fit, fed comparationem cum illis proprie in-

fütui, & per verfus 2. & 3. continuari, non putem.

In verbis

vroAvmsoG & 7roAvrpozwr antitheton eft ad unam & totalem Fi-

lii Dei locationem ,. Filiique appellatio jam infinitam prae Prophe-

tis excellentiam commonftrat.

Quare, non comparate, fed ab/o-

Íute , i. gloriofis iftis predicatir divina Filii gloria a/feritur. lpfe

fuam fententiam mutavit J/ir Celeb. im Erklür. des Briefs, ad v. 3.

monens: /Van glaubt gemeiniglich, es werde in diefem V'ers die Vevgleichung

mit den Propheten moch. fortgefezt , welches. mir. aber. nicht. wahwrfcheinlich

fcheint. — — .Mich dünkt, der Jpoflel flelle in unferm V'ers die Vergleichung

an mit jenen. fichtbaren Sinnbildern der Gegenwart Gottes , welche die ijuden

die Schechina zu nennen pflegen p. 99. oo. & ad verba: JX favra waSup-

giiy wosguevos). was hier von der V'er[óhnung der Sünde fteht, gehàrt m'chf

H ;5

mit

62

*

.:u:äggï.

mit z der Pergleichung Chriflj und. der Schechina, [onderm hat vermutllich

nur -den Zwek, die Urfache anzugeben, warwn tr in fo tiefer Niedrigkeit ge-

e

j

teandelt , wud. fich nicht gleich zur-Rechten. Gottes gefezt habe: kurz, das un-

anjehnliche diefes gro[]en Gefandizn zu entfchuldigen.

Ad quam fenten-

tiam alio forfan tempore quzidam monenda erunt.

Sufüicit an-

notaífe: quod omnes difficultates circa nexum evanefcant, fi nul-

lam heic ab Apoftolo comparationem inftitui, fed majeftatem Fi-

lii abfolute proponi, .ejusque quafi curfüm ab initio rerum om-

nium usque ad ipfius metam defícribi ftatuas. BENGEL. Gmnom.

ad: v. 1.

XX

Vlium denique gloriofdn.l

præd.icatum fubjungit Apoftolus:

GxudéSise iv dsEud Tic ueyaAeourmc e viiAoc , confedit in. dextra

majeflatis in' excelfis.

r M. CURU V« Le E Urdh Ia ia L r il L EMIEET 2 D R ao r r

&xdSiosw] Íc. éauvov, ipfe fe collocavit , ex voluntate Patris,

Pf. CX, 1. pofi pera&am . geccatorum. purificationem.

Sacerdotes

miniftrantes flabant; Se/Jo igitur infert confummationem Jaerifieii.

Habemur, inquit Apoftolus C. VIIT, . Zfrehifacerdotem ,. qui con-

fedit in dextra throni majeflatis in. calir.

Infert vero & gloriam

humanz Chrifti nature , mediante unione perfonali in primo in-

carnationis momento communicatam, &,; quam diu in carne ver-

fabatur, occultatam , jam vero folenniffime, depofita forma fervi-

li, manifeftatam. Egregie BENGELIVs: Quam gloriam Filius in

exaltatione ad dextram Patris capeffivit, eam nullus angelus ca-

piebat; cepit autem eam Filius: nam eam etiam antea habebat

refpe&u Dei, cujus g/oria in eo refu/get, & refpe&u rerum om-

niun, quas poríat. ]oh. VL 62. Ap.lL 18. Gnom. ad h. l. év àe-

ä

£ TÜG ,u,g-yom.wyu'vnlg &y viiAoic] Cap. VIIL, z. dicitur é» osEii

Ooóve Tüc jueyaAmGcUYMC v TOi óUpaoic.

Refpexiffe videtur Apo-

ftolus phrafi hac, /effionis ad dexíram majeflatis, ad Thronum,

quem. Deus habuit in templo.

Notüm eít in loco fanGiffimo fu-

per arca ftederis , five fuper propitiatorio duos fuiffe Cherubi-

nos, fe mutuo refpicientes ab utroque latere arcze, atque alis fuis

;

thronum compofuiffe, qui dicebatur Thronus Dei. Pontifex ma-

ximus, fa&a folenni expiatione populi peccatorum , pera&oque

nc&iffi-

ift? iypico xadapis o intrav?t,quidem in locum iftum fa

mnum

63

*2

Á

DY*

mum cum.füffitu & precibus, & fanguine

I;';.

opitiatorium afperfit ;

fed omnia fiebant flando ; crimen fuiffet morte dignum, fi ad

l-

momentum Ífediffet ; Chriftus autem fiur Dei verur Sacerdor,

l

j«

fatto xeSapuQ non typico, fed vero sx éi Xegozoíma d'yiz

£0 AS«w, dvricuzza vÀy dAnduvOv, dAW siG duTOY TOY SoavOr, &u-

la

qawOuwa v 7rpocw7r( T4 OsB UyiQ u) — xai exagicuw i? de-

£ij cg O«&. Hebr. IX, 24.. X, 12. Hinc fejfionem ad dextrain Pa-

a

tris,' Cel. Dn. wmicnaELIis , Crit. Coll, uber die drey wichtigfle

(I

P[alm. den 16. 40. 110ten. p. 483. fq. & Comp. Theol. Dogm.

p. 187. 188.. Seffionem ad . dextram ita explicat: Jtermum Chrifüi

facerdotium fore P/almus CX.. prenuntiavit , quo non humili fem-

KE

per ritu, fed regio more, atque ad. dextram Dei [edens. fungeretur.

ANemye — ex mortuis tertio die redux inque. Colum evetus ad dex-

tram Dei fedet , id vero efl , oculis noflrir ereptus etiam qua homo di«

;

vino honore colitur €9 adpratur.

lfti vero Oraculo Dävidico cum Vaticinium Zacharie , Cap. VI,

;

12. 13. ulteriorem lücem affundat, & Zeffiam in Throno ;Jehovee

J

E? Regem futurum effe €9 Sacerdotem doceat , plenior nobis Se/fionir in

ll

throno ;Jehove explicatio videtur, quam b. Dn.' Cancellariur REvs-

sivs in infigni di/fert. ad h. . $. IX. XII. fub finem in fuccin-

&a Paraphrafi ita tradidit: K£ Rex erit & Sacerdos ; in ipfius T eho-

ve throno confidebit, ejurdemque cum .Ko honoris ac majeflatir parti-

ceps €9 imyerii confors erit.

In illo fupreme IMajeflatis throno do-

minabitur Regnumque adminiflrabit, €9 Sacerdotii quoque fui partibus

ilis, que fupreme illi majeflati conveniunt , defungi munguam defi-

nei. Jungimus £. Canc. PFArrII definitionem .Seffionir ad. dextram

Patris, 1n. Differt. qua paradoxum de Patre ad dextram filii, €9 fi-

lio ad dextram yatris diluitur, Tubinge a. 1744. edita, S. g. , 1-

gnificat Se[ho haec emblematica majeflatis , omnipotentie ,. imperii

[eeptrique divini, quod dextra teneri folet, falam humane Chriflinaturee

comimunicationem, €9 quidem tum in flatu extnanitionir, fed tn fignifi-

catu pure metaphorico fumta, fub forma Jervili occultatam , €9 me-«

diante unione per[onali in primo incarnationis momento captam —

€ folen-

tum; fed hic proprie fumitur feffio, precipue atqu; & oXIxOG

niler ,

64

I$

niter, depofita forma [ervili, fa&am in flatu exaltationir. — PEIRCIVM,

qui /ef/ionem hanc de propria aliqua & locali, ut dicunt, feffione Chri-

fti ad dextram Dei interpretatur, vertens: ad dextram Sehechinge

J

confedit, fummo inter [ummos angelor loco , refutavit Dn. wi-

FA

CHAE;IS in nota I1. p. 74 75*

e

a

—

— *-:E»x

|

|

!

!

|

!i

U

TECT

i

M

/Aw

—

L

J

NG

E

( LL

A

A

M

ER

«

K"

TUENSN

3

3

t

p

j

J !;f

VR.

NY

ä»;

D

ANSES

Ri

—— a

DVCE

LVO

ET

N

]ACQ

PRIL0S

g

UE

HENMSUSME

—

Em

"

ia iA

ia

UR

L

Es

M

5

i

d

ET

&

um

Vs

L

n

c

i

M

zi

us

É s

I Ed

ET

du

h

g.

r

r

s

n

j

r

25

.m

E

T

2

m

6

-

ais

—

E

w

us

tucde

E

UT

—À

-

E

&

-

u

m

P R

r

a Q

$t

OM ..M

a.

——

-

AE w

a i

Ja.

———— —

E

Al* mb u

Vr

p ii

o .

UT CR Y r a a

Pv

usde;

"(

:

.)'.(..- —

-

R

—

i

"p i

r n

o i

-

E

H

w

-

—— ——

— "—— —— lu

É

m

L

L

"

g

*

72 Ro

*

E

3

—

—

&

&

DISSERTATIO THEOLOGICA INAVG VRALISÍ

Ap APOST. PAVLI r EPIST. Ap HEBRZEOS

-

CA»r. I W I--3.

19

FILIO DEI,

MVNDI CON DITORE, POST

18

s

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

FACTAM PER SE IPSVM PVRGATIONEM :

T

EC

Balane Q

PECCATORVM NOSTRORVM, AD

DEXTRAM PATRIS SEDENTE

O

E

16

TESTIMONIVM

Focus

15

PARS PRIOR PHILOLOGICO- EXEGETICA

IT IU IN IN IN

N

SVB JDIVINIS

AV SPICIIS,

RECTORE , FNIFERSITATIS EBERHARDINO-CAROLINZE

MAGNIFICENTISSIMO,

l

SERENISSIMO DVCE 4c DOMINO,

DOMINO

ä

-

CAROLO,

2

DVCE WIRTEMBERGUE rr TECCL/E REGN ANTE ngE£.

-TENI-

PRO LOCO INTER PROFESSORES THEOLOGOS

RITE SECVNDVM STATVTA ACADEMICA OBTINENDO,;

LVDOVICVS JOSEPHVS UHLAND,

S. S. THEOLOGI/E PROFESSOR PVBLICVS ORDINARIVS,

ET DVCALIS

TIPENDII

THEOLOGICI SVPERATTENDENS,

" fVvBLICO ERVDITORVM EXAMINI SVBJICIET

D.XXX9VN. ANNI FNIFERSIT. NOSTRAE GV BILEI, MDCCLXXFII.

ä

RESPONDENTE

GEBHARDO ULRICO BRASTBERGER, avssENSTAT,

PHILOS

MAGISTRO ET EXAM. THEOL». CANDIDATO IN ILLVSTR. STIP. DVC

TVBING/E

TYXPIS

FVESIANIS

'&-þ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com