KaI600-63_14 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Dissertatio Inavgvralis Medica, De Cvris Viperinis Storr, Gottlieb Konrad Christian 11 1 DISSERTATIO INAVGVRALIS MEDICA, . CVRIS VIPERINIS. QVAMI SyB AVsSPICIIS DIVINIS RECTORE VNIVERSITATIS MAGNIHCENTISSIMO, SERENISSIMO ArovVvE POTENTISSIMO DOMINO, DOMINO CAROQ L O, DVCE WRTEMBERGIAL ET TECCIAE, rel. rel. PRINCIPE AC DOMINO SVO CLEMENTISSIMO, CONSEN TIEN TE GRATIOSO MEDICORVMORDINIIEI« PRAESIDE VIREO EXCELLENTISSIMO et EXPERIENTISSIMIO, FERDIN. CHRISTOPH. CETINGER, MEDICINAE DOCT. ET PROF. PVBL ORDIN. DEPVT. DVC. IM MED. MEMBRO, ACAD. ELE CT. MOGVNT. ERF. SCIENT. VTIL. SOCIO IN MEDICIS ORDINARIO, PATRONO AC PRAECEPTORE SVO COTL.ENDISSIMO PRO KITE CONSEQVENDO DOCTORIS GRADV ERVDITORVM PVBLICO EXAMINI SVBMITTITY AVCTOR THEOPHILVS CON RAS CHRISTIANVS. STORR, tutsgardianus. Die N KXKsse. MD CCLEXVIII. TVBINGAE, LizTEENIS IO. AD. SIGNVNDL S „ ( 4 LEN⸗) 7. 2 NX EN e S. d. e He eN, ENeA õ . NaeNRE e §. I. Vipen, Amphibiologorum litibus ſubjecta ſemper, necdum habetur definita. Hanc, quidem, credide- runt veteres, diſtingui ſatis poſſe per viviparam natu- ram, omnino nimium largiti etymologiæ; ſed, ita ne- que mares viperas cognoſci poſſe, neque extra partus tem- pus feminas, quin, alia & vivos partus eniti ſerpentia (a), præterviderunt. Relicto poſt incongruo hoc charactere conſtantius depromere volebant ex telis viperinis ſignum recentiores naturæ ruſpatores (?). At horum quoque operas, dum decimam ſerpentum quamque ſpeciem lethife- ris armavit iſtis frameis, natura liberalior eluſit (C). Hinc acutiſſimus ſcientiæ totius naturalis reformator, III. CAR. LINNEVS, quum diſtribueret naturæ ſingula producta in tria regna, digeſta porro in claſſes, ordines, genera & ſpecies, determinavit quoque viperam noviſſima privaque methodo. Amphibiorum quippe claſſi, quæ corde unilo- culari, uniaurito, pulmonibus arbitrariis, peneque dupli- ci notavit (4), ſecundo loco, ordinem ſerpentum ſubdidit, qui ore reſpirante, ac pedum pinnarumque defectu (e) cognoſcuntur; Tertium hujus ordinis genus, coluber, ſcu- ta habet abdominalia & ſquamas ſubcaudales (F), quorum A 2 ſub⸗ 4 ZeE e ſubinde numerus (g) diverſas ſpecies conſtituit. Jam primæ quidem colubrorum ſpeciei, viperæ, noviſſima ſy- ſtematis editione (?) CXVIII mimero ſcuta abdominalia ad- ſcribit & ſquamas ſubcaudales XXII. quum contra olim edito ſyſtemate (1) abdominalium ſcutorum numerum fe- cerit CXLV, ſquamarum ſubcaudalium XXXVI, & alibi paſſim alium; qua quidem inconſtantia & reliquas deter- minavit colubri ſpecies Summus Vir, ut nuper dubium ex hac amphibolia moverit adverſus methodum, per nume- rum ſcutorum & ſquamarum ſpecies determinandi, Cl. D. D. WEILER (E). Nec vero ſola hæcce obſervatio ſu- ſpectam mihi reddidit hanc viperæ determinationem, ſed ipſa potius res docuit, eandem vagam eſſe atque inconſtan- tem. Quum enim viperas examinarem non pauciſſimas, in quaque deprehendi alium ſcutorum æque ac ſquamarum numerum, qui tamen idem ſemper eſſe debuerat. Quin, tanta erat diſcrepantia, ut etiam inutile præceptum illud mihi fuerit LINNXI, connumerata ſcuta atque ſquamas reputandi (D. Ambigebat enim ſcutorum numerus inter quadrageſimum & quinquageſimum, ſquamarum autem triceſimum inter & quadrageſimum, ut ſequeretur anima- lis longitudinem; nec contigit videre viperam, quæ æb III. Viro traditam deſcriptionem exæquaret. Hinc meum du- Xi, in re adeo ambigua, quo Practicis utcumque ſatisfiat, deſcriptionem exhibere viperarum ad nos ex ltalia al- lata- ðð 5 latarum. Licebit autem ex idea generis ſupponere, quod figura reliquis cum colubris commune habent. Nec diu inhærendum magnitudini, quam adeo diverſam vidi, ut viperæ occurrerent vix pedis longitudinem emen- ſæ, & aliæ, quæ duos pedes pluribus pollicibus exſupera- rent. Quæ ventris erant obeſiſſimi, diametro fere appa- ruerunt ſeſquipollicari. Diſtincta autem facies viperæ hæc eſt: Caput depreſſum, cordatum, apice truncato, oculis prominentibus, tegitur ſuperius ſquamulis griſeis, diſtin- guitur a reliquo corpore lineis duabus cuneiformibus, ob- ſeuris, nigricantibus, in vertice convergentibus. Pone has punctum obſervatur inæquale, itidem nigricans, agmen ducens medii ordinis macularum transverſalium, dorſalium. Margines labiorum albicant, qui color ſubtus ex nigro redditur marmoreus. Oculorum iris flammea, aurantii coloris, pupilla ovata, nigra. Vtroque latere ab angulo externo oculi linea nigra producitur longitudine capitis, a qua laterales macularum ordines mox recenſendi oriuntur. Lingua vibratilis, bifurca, chalybei coloris, ore volvitur. Dentes vix obſervabiles aſperitate gingiuarum ſola detegun- tur. Veneni inſtrumenta ſuperiorem occupant maxillam, ſuo loco exponenda (m). Surgit anguſtior a latiore baſi capitis, & ipſe mox diametro increſcens, truncus, ſuperius ſquamulis obſitus, griſeo colore, interſperſis maculis, ita pictis, ut tres ordines macularum transverſalium, oblonga- A 3 rum: 6 rum, ad nigredinem uſque obſcurarum, regulariter diſpoſi- ti triangulum ubique conſtituant, aliis maculis albis, ad la- tera ab inſertionibus ſcutorum formatis, albam utrinque fa- ſciam fingentibus. Hac facie eàdem cauda etiam adparet, ſuperius vix dignoſcenda ab abdomine; ſed infra termina- le ſcutum prominens, pro ano atque genitalibus condendis, ſcutorum & ſquamarum fines notabiliter diſtinguit, a quo marmorea, ut collum ſubtus, cauda, ſenſim in viridem co- lorem abit. Mares colorem griſeum conſtanter ſervant, eodem in femellis ex griſeo parumper rufeſcente, (a) Car. LINN., Syſt. Nat. T. I. P. 194. Hal. 1760. . (5) Fr. REDI, Ofiervazioni intorno alle Vipere. Firenze. 1564. A. SEVERINVS, Vipera Pythia, Patav. 1657. A. SEBA LoO- cupletiſſimi rerum naturalium theſauri accurata defcriptio. T. II. Amſtel. 1735. J. Th. KLEINIVS, Tentamen Herpe- tologiæ. Leid. & Gœtting. 1755. () C. LINN. 1. c. p. 194. (4) ibid. (e) p. 234. P. 196. (g) b. 195. Ack. Stockholm. p. 206. 1752. (5) Syſt. Nat. TL. I. p. 216. (i) C. LiNN. Syſt. Nat. p. 34. Lipſ. 1748. (e) De Animali- bus Nocivis Alſatiæ Specimen Præſ. D. J. R. SeTrELMANN. Auct. J. F. WILER. Arg. 1768. (¹) C. LINN. Syſt. Nat. T. I. P. 195. (m) §. IV. F. 11. Viperæ in continenti ſemper deprehenduntur, licet beneficio veſiculæ cujusdam (a), qualem ad natandum pi- ſcibus (?) natura dedit, diu etiam ſub aquis vitam tole- rent. Suas maximopere depereunt ſpeluncas, quas ſibi intra X O△ 7 intra arborum radices, vel terræ cryptas, vel murorum rimas, ac ædificiorum ruinas ſtruunt. Hyemem ibi ſomno tranſigunt, ac veris forte amcœnitatibus prolectæ, meticu- loſæ tamen ſub denſas ſeſe herbas ac vepretorum umbras mox recipiunt, ut hoſtium inſidias deliteſcentes elabantur. Sic regiones plurimas inhabitant, calidiores tamen & fre- quentiores & magis vegetæ (c). Reperiuntur per Euro- pam in Italia (4), Gallia (e), Britannia (), Suecia (g)⸗ & paſſim quoque in Germania (?). Præter Europam no- ſtram in reliquis quoque terræ plagis viperæ habentur (1). (a) F. RED. 1l. C. (5) Schauplaz der Natur. I. Theil. p. 443. Wien und Nürnb. 1750. (e) Fr. RezDI Lettera ſopra al- cuni oppofizioni fatte alle ſue ofſervazioni. Fir. 1670. (d) H. J. N. CRANZ Mat. Med. & Chir. T. III. p. 95. Vienn. Auſtr. 1762. Pharmacopœa Würtemb. p. 13 5. Stuttg. 1760. (e) BoRDELOT Obſervations ſur les Viperes. Paris. 1670. M. CRHARAS Nouvelles Experiences ſur la vipere. Paris. 1669. (V) Car. LINN. Amconit. Ac. Vol. I. Amphyb. Gryllenb. p. 113. 114. Petiv. Muſ. p. 17. n. 103. 104. (9g) C. LINN. Fauna Suecica p. 97. Stokh. 1746. () Pharm. Würtemb. Il. c. Exercit. Hiſt. Med. de Viperarum uſu medico. Præſ. J. H. ScavLZE. Reſp. C. A. MAYER. p. 4. Alt. 1727. (i) Exer- cit. hujus p. 22. §. III. Cibus, quo viperæ utuntur, ſunt aviculæ, mures, bufones, ſcorpii, cantharides, bruchi, alia inſecta (a). His ſingulari modo potiuntur animalculis, dum aſpectu ſolo, quaſi . 3 X &α quaſi per incantamentum, in fauces revocant (). Aquam vehementer ſitiunt; Captivæ autem, quod mirandum, nul- lo modo ad cibum potumve capiendum adiguntur, uc, quod jejunæ diuturnos ſæpe carceres ſuſtineant (c), viſæ nonnullis fuerint & vitam & vires admirabiles ex ſolo quo- dam aéreo cibo vel aſtrali naturæ balſamo, quem æther ſpargat, privo modo attrahere (d), aliique fœnum, cui impoſitæ in diſſitas transmitti regiones ſolent, pro vero pa- bulo earum declaraverint (e); quum interim extenuatio, quam inde patiuntur, reſorptione adipis jejunium hoc t to⸗ lerari, ſuadeat. (a) B. A. ABBATII de Admirabili viperæ natura. p. 47. fs. Hug. Com, 660. (b) 0. LINN. Amorn. Ac. Vol. I. Amphib. Gryllenb. p. 115. Muſ. Adolpho-Frideric. p. 299. Vol. II. Oecon Nat. p. 43. () El. CaM. Diſſert. Taur. Epiſt. p. 16. Tub. I712. (4) Schrœd. Quercet. Rediviv. T. II. p. 830. Prancof. 164 8. . (e) Act. Phyſ. Med. Ac. N. C. Vol. III. Obſ. LIII. p. 172. §. IV. Quæ intus ſumta tota alexiteria habetur (a), eadem tamen vipera horrendum intra oris rictum virus recondit, vel quantitate minima, utprimum ſanguini communicatum fuerit, ſæviſſimis effectibus mox deleterium (?). Veneni integra ſupellex hæc eſt: Oſſiculum ultro citroque mo- bile, maxillæ ſuperiori extus artius adfigitur, tectum ta- men men oris labiis; Huic binæ ab utroque latere contiguæ- ſunt cuſpides, dentibus reliquis majores, quas velut un- gues felis, pro lubitu protundit vipera irata ope ofſiculi, vel feriata a morſu retrahit & recondit. Cuſpides hæ ad radicem amplum foramen habent, intus canaliculatæ, extus mucronem verſus fiſſæ, ad crenæ calami exem- plar. Folliculo, inſtructo glandulis humorem venenoſum ſecernentibus (e), hæ innaſcuntur cuſpides, ut videatur liquor ex ipſo quaſi mucrone promanare, dum premitur veſicula. Hæc autem iterum oſſiculo adfigitur utrimque ad marginem ſuperioris labii reperiundo, itidem mobili. Jam morſum inflictura vipera, attollit caput, oſſiculum in medio locatum extendit, utrumque laterale ei adprimit, ut ſic folliculus prematur & laticem dimittat. Hinc facto impetu, tum proclinata mole corporis, tum muſculorum quoque vi acta, arcubus iſtis hunc in uſum explicatis ferit & ſauciat, confeſtim ſubſequente viru, quod e veſicula expreſſum in vulnus influit, ac porro varia, pro viperæ, demorſi, læſæque partis varia natura, funeſta tamen pluri- mum, ſymptomata producit (). Cæterum, nec ſanioſus iſte latex, utut, immediate ſanguini admixtus, acerrimum ſemper maneat venenum, ullam in ſanitatem exercere va- let, ſi per os aſſumatur, violentiam (e), quo & Lucani il- lud (†) ſpectat: Morſu virus babent, & fatum dente minantur, Pocula morte carent B (a) Phar- 10 2X ☚ 2X (a) Pharmac. Wärt. I. c. SvLZBERGERI Diſs. de Morſu viperæ. Reſp. M. ETTMäLLER. Punct. IV. Lipſ. 1679. Cb) Fr. REDII. C. (e) C. LINN. Am. Ac. Vol. VI. Morſura Serpentum. pag. 28. (à) M. CaAR. Opp. Gen. 1664. (e) Laudati Redi Epiſtola apologetica, latino idiomate donata Eph. N. C. Dec. I. Ann. II. p. 414. (J) Alb. v. HALLER Elem. Phyſiol. T. VII. p. 58. 59. Ger. v. SwiETEN Comment. in BorRHAAVE Aphor. TL. I. p. 22 5. Hildb. & Mein. 1747. (g£) M. Ann. Luc. Pharſ. L. IX. V. 615. . Producta, quæ igne reſoluta vipera largitur (*), hoc ordine prodeunt: Aqua primo colligitur, phlegma dicta, hinc ſpiritus volatilis, oleum empyrevmaticum volatilius, ſal volatile copioſum, oleum empyrevmaticum craſſum & carbo ex oleo ejusmodi, ex terræ notabili quantitate & fixi falis alcalini pauxillo conſtipatus. Quum vero pars quæcunque animalis ſub tortura ignis eadem exhibeat, concluſio ex his productis ad viperæ effectus non valebit. Quin, ſi vel maxime experimentis voluiſſem productarum partium proportionem explorare, ob pretium, quo apud nos ſtant viperæ, res ſumtuoſior fuiſſet, quam utilior, quum etiam proportionem partium magnopere invertat ignis. Quare notatæ acquieſco eminenti quantitati partium, quæ igne tortæ ſal volatile conſtituunt. . (*) Moſ. Char. I. c. §Vl. ð 11 §. VI. Viperæ non ſolum integræ in uſus medicos vocan- tur, ſed etiam vix cogitari poteſt pars, productum aut præparatum viperinum, quod non ab antiquiſſimis tem- poribus in medicam materiem introduxiſſent medici, nunc ratione & experientia adducti, nunc autem nimia ſeducti credulitate atque ſuperſtitione. Sic vivis tribus deglutitis malignæ febris tribuerunt ſalutarem exitum (a). Exuvias ſiccatas inque pulverem redactas purgantibus adnumera- runt c). Quin, priſtina non dubitavit ætas, quartanæ debellandæ ac viperarum morſui internum uſum capitis opponere, id autem amuleti forma in angina de collo ſuſpendere (c); Hepar, cum felle exſiccatum, ſacram conſtituit parturientium in foetu mortuo & ſecundinis maxime pellendis, anchoram (d), at, ſeparata fellea ve- ſica, toſtum commendant in dyſenteria (e). Fellis jam dudum conſtat virtus blande ſeptica in oculorum notabili- bus quibusdam morbis (†), quæ etiam extantior habetur in pinguedine (g); Hæc vero extus applicata arcanam præſtat vipæræcidis in morſura viperarum antidotum (). Sanguine viperino ſuperſtitioſe olim flum imbuerunt, quod in catarrhis collo adligarent (7). Exhalationibus hujus animalis quamplurimum ab omni tempore adſcripſerunt, ut balnea ſerpentum, viperarum maxime, ob hancce cau- B 2 ſam ſam leproſis commendarint (E). Nec aliam ob rationem vinum extulerunt, in quod immerſa vipera extincta fue- rit, ut Cel. MEADE leproſum illo reſtitutum ſe vidiſſe re- ferat (1), antiquitate tota idem loquente; Quin feminæ Britannicæ non horruerunt, ipſum hoc vinum inter coſme- tica referre (u); immo, eodem titulo laudatum fuit ſtercus viperinum (n). Hæc ſunt, quæ ſine operoſa præ- paratione a viperis obtenta, in medicum materiem ſuſce- pta ab Autoribus leguntur. Plura autem ex hoc animali medicamenta præpararunt arte chemica, pharmaceutica, culinaria, aliis. Tincturas, eſſentias, magiſteria, & quot- quot pyrotechnica grandiloquentia farinæ hujus nomina potius, quam res paogenuit, non ſingulatim recenſebimus. Dicenda tamen aliqua ſimpliciora præparata viperina. WTrochiſci, quos ex carne viperæ cum pane formant, no- men dant ad farraginem, ex qua theriaca componitur. Jam dudum ſunt exploſi (o). Majores bſus jure tribuunt ſali volatili viperarum, longe ſubtiliſſimo, in ipſa viperarum aliorumque venenoſorum animalium morſura (p), in pa- ralyſi (4), aliisque plurimis adfectibus (v). Quid vero ejus ex fixatione operoſa magis, quam rationali, immo ſictitia, quam volunt fieri per Spiritum Vitrioli vel Salis communis (§), emergere aliud poſſit, quam ſal ammonia- cale, non video, cui tamen male porro vires ſpecificæ ſa- lis volatilis viperini adicriberentur. in fale fixo, quod ex Capite — — — 5— — * ee 13 capite mortuo elixivatur (t), Pariter nil virium latere po. teſt ſpeeificarum, cum extrema ignis tortura agiles Partes eo certius propulerit, quod accedentibus ex ſpinis calcina- tis partibus calcareis ipiæ ſimul partes combuſtibiles red- dantur volatiliores ac diſſipentur, ut reſiduum nonniſi can- ſticum ſit alcali, quale ex alio quocumque fixo alcali cum calce naſcitur. (a) Eph. N. C. Dec. I. Ann. I. Ep. Red. p. 5. () R. A. VoGET. Hiſt. Mat. Med. p. 309. Francof. & Lipfſ. 1764. (e) F. Red. 1. C. (d) Eph. N. C. Dec. I. Ann. II. Obſ. CXXVII. p. 289. Act. Phyſ. Med. Ac. N. C. Vol. X. Obſ. L. p. 182. (e) ibid. (F) Eph. N. C. Dec. I. Ann. II. Obſ. CXXVI. p. 289. (g) Cel. CRANZ. I. c. Cel. VO GEL. I. c. () Laud. VOG 1τ1 ibid. () Eph. N. C. Dec. I. Ann. VIII. Obſ. XC. p. 204. (E) KIR- CHERI Ars Magnetica. L. III. Part. VII. () MzADE de Ve- nenis. p. 32. (m) J. LwELF. Animadv. in Pharm. Aug p. 211. Nor. 1667. (n) Eph. N. C. Dec. I. Ann. VIII. Obſ. XG. p. 204. (o) III. CRANZ. l. c. J. LwELF. Anim p. 209. (p) Cel. Vo- GET. I. c. Moſ. Char. I. c. (9) Dol. Encyclop. Med. Dogm. L. I. Cap. XI. Franc. 1691. (r) Ibid. L. Il. Cap. VIII. L. Ill. C. XIV. & L. IV. C. V. Eph. N. C. Dec. I. Ann. II. Obſ. C XXVI. P. 2 ⁸8. (*) M. Char. Pharmac. Reg. Gal. Chem. L. II. P. IV. C. V. Gen. 1683. (7) Ibid. Fr. REp. I. c. §. VII. Præmiſſis his jam propius accedimus ad methodos di. verſas, quibus utuntur medici in præparanda carne viperi- na, vel integris, ſi mavis, viperis. Exſiccatarum vel po- tius toſtarum viperarum pulvis in terras remotiſlimas di- 3 ſpen- 14 EN K(y BX ſpendi ſolet magno pretio, bezoartici animalis titulo. Hic Pulvis vel afflumitur in juſculo adpropriato medicato, vel coquitur cum aqua, & ſic confectum juſculum illi ſubſti- tuitur, quod viperis paratur ex recentibus. Abſurdum Pharmacum adpellat CRANZIVS III. (*), quod quidem du- rius videtur judicari, licet negari nequeat, hanc viperinum jus parandi methodum plurimis laborare defectibus. Pri- mno enim volatiliores partes ipſa exſiccatione jam difflantur, & confectus pulvis facile corrumpitur ætate, ternpeſta- te, acaris; deinde minus certi eſſe poſſumus de juſta ejus Præparatione, cum tot quotidie adulteretur fraudibus; hinc utique impenſis, quas ſpurium abſumit viperinum juſcu- lum, nec ipſis minimis, egregie caruerit, qui pretio a vero ſit abſterritus. 00) CRAN z. I. c. §. VIII. Alii aliam ſibi quæſiverunt methodum. Sic olim jam, exhibituri cuiquam viperas, non haſce porrigebant in ſub- ſtantia, ſed pullos gallinaceos, capones, ſive perdices per tempus aliquod earum carne ſaginatas; quas quidem, re- ferunt, ſic enutritas aliquandiu, defluvium plumarum in- curriſſe, ac novis mox redintegratas pennulis (*) fuiſſe, ita, ut hoc defluvium perfectæ ſaginationis punctum & ſignum conſtituerint, quo propria dejecta indole in viperinam ſint trans- R O 15 transpoſitæ naturam. Qui ridet inventores hujus methodi, magis mirabitur fortaſſis alios, qui omnium rem optimege- ſturi, progenierum demum aliquot, enutritarum viperis, his paſtam pariter & viperina jam natura imbutiorem ſobo- lem adhibuerunt. Equidem ſane rationem hujus methodi non facile perſpicio, fuerintne tam meticuloſi medici, ut viperas ancipitis effectus judicaverint, an fraude potius & ſumtus & omnem curæ adparatum quæſierint augere, an forte potius ſtuduerint adprobari ægris, qui viperas horre- rent. Id ſane de hac methodo eſt in propatulo, quod non majoribus ſolum impenſis, ſed & minori efficacia differat a curis viperinis aliis, quum Dulcius ex ipſo fonte bibantur aquæ. C*) M. A. SEVERINVS I. c. A. Lib. Alchem. Pharmac. pag. 162. Exerc. cit. de uſu viper., med. p. 20. 2I. §. IX. Spretis ſtrategematibus frivolas oſtentationes redolen- tibus alii ſimpliciter ægroto quotidie jentaculum ex decolla- ta una alterave vipera, aſſa, elixa, vel alio coquorum ar- tificio tractata curarunt præparari (*). Simpliciſſimam hane eſſe methodum, facile intelligitur, interim tamen aliqua ei- dem ſe opponunt. Taceo ſupponendam integritatem dige- ſtionis, taceo doſeos determinandæ difficultatem, id unice ſub. 16 X e ſabvereor, ne circa præparationem conditiones oriantur, effectus ſalutares viperæ violaturæ. (*) Act. Phyſ. Med. Ac. N. C. Vol. III. Obſ. LIII. p. 177. §. X. Hinc patet, eam maxime concinnam & aptiſſimam eſſe methodum, qua pondere determinata viperarum quanti- tas, digeſtione cauta, ſub ignis gradu defmito adornanda, ſtatoque temporis ſpatio abſolvenda, ita præparatur, ut conſtet exactiſſime de doſi ac conditione juſculi. Sed, an- tequam proceſſum tradam, ſunt quædam præmittenda, ſci- tu neceſſaria: Dum viperas venantur Itali, ex terræ cryptis eas ut proliciant, fiſtula ſibilum viperinum imitantur; & prope circulum in via media erectum, eas expectant, ad quem obſervatum, cæcæ enim non inepte credun- tur, illidunt, inque gyrum illico convolvuntur; Sic vena- tores tempus lucrantur, eas ope forcipis prehendendi, & reponendi corbem in vimineam, oblongam, in fundo pro- be fœno conſitam, quæ, juſta quantitate viperarum incluſa, ſi fuerit ab exteris conducta, ſigillo munitur, & bajulo traditur, qui eam humeris in certum locum transferat. Al- latam copiam ſufficientem pharmacopola accipit, & ad pa- randum juſculum vivam viperam forcipe longiore prehen- dit, caput cum collo duos pollices longo amputat, caudam- que 22ðð 17 que ſupra anum reſecat, & haſce partes mox in ignem pro- jicit, cum ſeparatum etiam a trunco caput morſu nonnun- quam fuerit lethiferum (²); hinc detrahit exuvias, & intera- neis ezxemtis carnes cum ſpinis in fruſtula diſcindit. Qua- tuor horum fruſtulorum uncias, quod pondus viperas re- quirit majores quatuor, minores quinque, ſex, cum aquæ libra phialæ committit, veſica optime munitæ, ut unicum ſaltem idque minimum foramen pateat in medio, collocat in arenæ balneum gradu bullientis aquæ calens, digerit per duodecim horas, digeſtum percolat & calidum adhuc ſor- bendum præbet ægro, matutino tempore, jejuno ventricu- lo. Continuatur uſus plures per hebdomades vel menſes: quin pro individui rationibus per annos. (*) Fr. Ruor I. c. §. XI. Tranſeo nunc ad indicanda commoda, certo promiſſa jis, qui juſculo utuntur viperino, nec ſumtibus deterriti, nec vitæ generis rigore, quem combinari volunt medici; atque horrore animalis ſpreto frequentiore, quam ſaniore, aliisque paſſim obviis neglectis, nunc veris ſcrupulis, nunc adparentibus. Hæc certe cura illa eſt, qua ſenio confe- Gos, vel præ curarum laborumque mole ante tempus de- crepitos juvenes reddidere medici (a). Hac viribus defi- C cien- 18 O◻⏑ Z cientes, hac hæmorrhagiis vitali penu tantum non emun- Stos, refocillavere (?); Hac atrophia penitus emaciatos re- plevere (c); Hac labe hectica propemodum conſumtos inſtauravere (d); Hac arte nmulla conſolidande ulcera, hac maxime rebelles morbos ſanavere (e); Arthriticorum ſæ- pe fuit hæc cura ſolatium (F), hæc podagræ inveteratæ vi- Rrix (g9); Hac omnis generis effloreſcentiis atque exanthema- tibus ſqualentes ægri deſquamati (?). Hac ſola brevi tempore tuſſim pertinaciſſimam omnino ſuſtulit, ac ulceroſa ſimul liberavit faciei herpete puellam III. de HAEN (4). Eadem Summus Vir reſtituit juvenculam, a retrogreſſa ſcabie vix toleranda tuſſi ac macie extrema laborantem (E), nec dubi- tandum, quin continuata, quæ orbi litterario communica- bit, huc ſpectantia experimenta, tot ſint futuræ pro effectu hujus juſculi egregio auctoritates. (a) Th. BARTHOLTNI de Luce Libr. II. Cap. X. p. 26%. (b?) El. CAMERARII Diſſert. Taur. Epiſt. p. 16. Lub. 1712. (e) Andr. LIBAV. l. c. (d) J. JvNKERI Conſp. Ther. Gen. Tab. IV. p. 145. (e) MEADE I. C. (F) J. JVNKER. I. c. SEVERIN. l. c. (g) A. Lib. l. c. () Ibidem. Th. BARTROE. Epiſt. Cent. I. p. 13 ſs. & tota id antiquitas teſtatur. Fr. BolssIER de Sauvages Noſologia Method. T. III. Pars II. Cent. X. Gen. XXVII. p. 458. Amftel. 1763. () Ant. de HAEN Rat. Med. Pars IX. Cap. VI. J. IV. p. 246. Vienn. Auſir. 1764. (*) Ibid. S. XII. Experientiis effectus curæ viperinæ ſalutares compro- bavimus (a), mox muniemus ratione. Determinandum er- 80, . r. ge , 0⸗ 12 05 X ο AX 19 go, quid liceat concludere ex viperæ natura, matali loco, nutrimento, venenata vi, anaſi, quorum hoc fine theo- riam dedimus in antecedentibus (). d(a) J. Xꝑö.. (?) J. 1 — V. §. XIII. Placuit equidem veteribus, analogias atque ſignaturas rerum nimium ſectatis, ob id potiſſimum ad reſtauratio- nem cutisque depurationem vipera, quod ipſam, verno tempore dejecto cortice repubeſcentem, hominibus adſum- tam, ſimili modo, & ſenectutem, & cutis vitia deſquama- turam eſſe arbitrati fuerint (a). Sed, cum natura anima- lium oſſa cartilaginea habentium id ferat omnium (b), cur non a reliquis eadem expectarunt? Hæc, certe, ſola ſi ſufficeret ratio, non video, cur inſectorum evolutiones præ- terviderint, cur æque quadrupedibus familiaria pilorum, volucribusque pennarum defluvia obliteraverint, cur alia ne- glexerint ſtatis temporibus in totum inſtaurata animantia? Cur enim, his ſuppoſitis, magis bezoardicus habetur cer- vus elaphus, quam capreolus? cur noſtra præ natrice ſa- lutaris vipera? Sane, ſi nec exuvias deponeret, perinde nobis medicata vipera maneret, nec, quod deponat, aut eligitur, aut rejicitur. Miſſa præjudicata ac obſoleta ſatis hac opinione ad aliam hypotheſin devolvimur. Viſa quip- C 2 pe 20 R☛ G * pe fuit Thomæ BARTHOLINO (c), ætatis ſuæ lumini, necdum incelebri, lucis de cætero intenſiori ſectatori, vir- tutis viperarum ſingularis vix cauſa prodi poſſe magis præ- gnans, quam inſita miſtura lucis, quæ viperæ cum homine communis, hanc aptiorem reddat defectui in homine ſup- plendo. Sic belle quidem ac brevi ſimul manu obſcurus ille viperarum operandi modus illuſtraretur, ſed diſquiren- dum, annon ingenioſius, quam verius? Excidere quædam Viro Optimo probationes hypotheſeos antiquam ſuperſtitio- nem adeo olentes, ut pœne totius rei fidem his demoliatur. Sed ipſa res examinanda. Equidem, quid repugnet, non intelligo, quo minus concedatur, fieri poſſe, ut quoddam animal materie abundans, quam lucis, ſive ignis, electricam- ve nomines;, in alimentum cedens alteri, communicet huic ſuas qualitates igneas? Hinc fere indoles cholerica carnivo- rorum animalium (d) ac hominum diæta aromatica, phlogi- ſtica utentium. Nec vero hiſce viperæ natura ignea evi- Gta, qua tamen actualem ignem minime intellexeris, ſed pabulum potius ignis, quod quaque nacta occaſione, facile incendatur. Vnicum ex argumentis a BARTHOLINO pro hypotheſi prolatis vix excitare audeo, deſumtum ab eximio ſplendore oculorum viperæ, quem igneum vocaverint (e). Quid valeat hoc argumentum ad confirmandam igneam na- turam viperæ, judicio B. L. integrum relinquo. Sed po- tius fortaſſis huc retuleris phænomenon, quod ſaginatæ vi- peris — — — — — —½ — — — ⏑ Z .t peris gallinæ prodiderunt? Annon ex phlogiſto principio fa- cilime defluvium plumarum illud explicandum ()? Quid, ſi de dio, ſub quo ſpirat vipera (g), vel de agilitate anima- lis qualiscunque probatio depromeretur? Manet hactenus hypotheſis, dum non conſtantioribus res ſtabilita fuerit ex- perimentis. Sed, mavis forſitan ex glutine, quo ſubtiliſſi- mo & copioſo gaudet vipera (b), rem enodare? Quid enim non in homine ex hoc deduxit Summus Phyſiologus HAL- LERVS (¹)? Quin dudum alii Auctores (&) effectus vipe- ræ ex glutinoſo, ſale volatili ſubacto, illuſtrare voluerunt. Differt omnino hujus quoque gluten ab eo, quod calidi ſan- guinis animalia exhibent. Sunt vero hypothetica, quæ huc proferri poſſunt, nec ſatis confidenter enuntianda. At, pro- piorem tamen forte viam monſtrant ad verum eruendum, quum utraque ſententia & combinari haud abſurde poſſit. (a) ScHROEDER Qere Red. l. c. A. Lib. 1. c. (5) C. LINN. Am. Ac. Vol. VI. Morſ. Serp. (*) Th. BARTH. De Luce L. II. C. NX. p. 260. Fpiſt. Med. Cent. I. pP. 133. ſs. (4) Alb. v. HaALL. El. Phyſ. T. II. Prim Lin. p. 63. Gœtt. 1765. (e) Arnold. de Ve- nen. Abenſina l. 4. fen. 3. C. 2 1. (F) §. VIII. (9) §. KIV. (E) C. G. PoERNBR Sel. Mat. Med. p. 116. Ninf. 1767. (à) Alb. v. HaLr. Elem. Phyſ. T. VII. Præf. (Z) P. PorER. Opp. Chem. c. Annot. Fr. HorrM. Cent. III. Cap. 8 1. Exercit. Ac. de Gelaiinis. Præſ. El. CAMERARIO. Reſp. C. F. ScHEPFF. Tub. 1725. §. XIV. Quid, cui ſubſimus, cœlum, quid regio vernacula cum ſuo climate ad noſtram valeant temperiem formandam, C 3 ob- 22 £₰△ Ex obſervatores clamant, non loquuntur. Heæc eſt neceſſitas, cui etiam minori, quam nos, latitudine parere debent bru- ta animalia, & ratione deſtituta & præſidiis, quibus urgen- tem coœli inclementiam arcerent. An inde mirum, arden- tiori ſyderi ſubjectas calidioris pariter naturæ eſſe viperas. Sed, quum hæ maxime præ reliquis ad uſus medicatos ex- Petantur (a), annon exinde colligendum, ab igne principem accedere virtuti viperarum ſymbolam (?)? (a) Pharmac. Würtemb. l. c. (b5) §. XIII. §. XV. Effectus alimenti, quo nutrimur, in corpus noſtrum negaturus, medicamentorum ſimul nullam faceret virtu- tem, & rerum omnium magiſtræ ſe opponeret. Nec alia in his brutorum eſt conditio. Vipera inſectis maxime nutri- tur, volatili principio turgentibus, aut, quibus hæc in ci- bum vergunt, avibus, aut ſaltem animantibus, ſubtile ſal volatile ejusmodi in animali mixtione jam recondentibus (a). Hoc ſal in ſe jam acre atque penetrans digeſtionis & aſſimi- lationis vi evehitur in vipera ad tantum ſubtilitatis gradum, ut itidem ſubtili gelatina & axungia ſubactum, & in natu- ram animalis verſum non poſſit non in ſingularis energiæ mixtum transponi. Non urgeo, quod chemico examini ſubjecta vipera largitur, copioſum ſal volatile (?), ſed illud volo potius principium ſalinum, quod mixtum continet cum gela- RX e 23 gelatinoſo, ſine putredinis vel ignis adminiculo jam præ- ſens (c). Inde mirabilis natura ejus explicanda, qua inte- gram per hyemem ex ſe nutritur, vix decima ſubſtantiæ ipſius parte perdita, ut videatur vipera hoc tempore reficiente potius analeptico vel cordiali nobiliſſimo, quam nutriente chylo ſatiari; non enim, velut urſus meles, hybernans pu- torium haurit folliculum (à), qualis eſt illi ſupra anum, ſed ſola reſorptione ſubtiliſfimi in vaſa nutrimenti & vitam ſibi conſervat & vires, idque tam ſingulari modo, ut vix per- cipienda ſit ſubſtantiæ reſpectu ponderis jactura, & ægre adeo exprimi poſſit calculo, quodnam particulæ quotidie conſumtæ pondus ſit, cum vix per totam hyemem decima parte levior evadat, cui certe explicando non ſomnus ſuffi- cit, vel glutinoſum illud viſcido lentore ſuo & ſimul ſuper- ficie inuncta tranſpirationem cohibens (e). Simpliciſſime hoc contra intelligitur ex notione ſalis volatilis ſubtiliſſimi, cui ſimul unice ſepticam () illam pinguedinis viperinæ vim adſcribo, & idem porro ſal a nutrimento naturali derivan. dum eſſe, eo magis mihi perſuadeo, quo aptius utrumque ſe per circulum demonſtrat non reprehendendum;, ut ſepfis probet ſubtiliſſinum illud ſal volatile, & ſalis volatilis co- pia ex alimentis naturalibus aſſimilata ſepſin illuſtret. Si porro curioſiſſimum experimentum Cl. REDI conſidero, quo is, coacta ad frequentem morſum vipera, vaginas den- tium ejusdem adeo emunxit venenoſa ſanie, ut jam innoxie feri- 24 A SE e feriret, eamque porro aliquod per tempus omni commea- tu intercluſit, ut, deleteria regreſtla mordendi facultate, hos ſacculos, conſtiterit, ſubmaxillares a latice intumuiſſe ipſa ex ſubſtantia viperæ regenerato; hoc, inquam, ſi ex- perimentum reputo, extra dubium eſſe cenſeo, venenum illud nocentiſſimum vel ortum ducere ex ſola transpoſitione ſaluberrimæ ſubſtantiæ viperinæ in aliam proportionem, vel inſitum principium volatile vi circuli & ſecretionum magis evehi, meracius & acrius reddi, & ſic in laticem animalis ve- nenoſum tranſire. Quamcumque jam ex his veneni geneſin aflumam, ſemper tamen ſequitur, particulas ineſſe viperæ in ſua mixtione, nobiliores, volatiles, agiliſſimas, quas ali- ter vix explicare poſſem, quam ex aſſimilatione nutrimenti, quo fruuntur. (a) J. III. (⁵) §. Vv. () §. XIII. (d) LrNN. Syſt. T. I. Mammalia, Feræz. (e) §. VI. (F) El. CAMER. I. C. §. XVI. Excuſſo ſic ſimul terrore panico, qui propter cibum viperam infamia notare poſſet (a) ac tradito veneni ejus or- tu (?) vix amplius metuo, ne vires animalis ſaluberrimæ iniquo virus viperini metu redditæ ſuſpectæ huic præjudi- cio ſuccumbant. Naſcitur potius ex ipſa venenoſa iſta qua- litate viperæ pro eminentiori medicata ejus vi pronum argu- mentum (c), cui alia hic quædam ſuperraddam: Sic haud . coacte O△ Er 25 coacte apum huc exemplo tracto, enuntiare ſine dubio licebit, præſidio virtutum viperæ adeſſe venenata tela, velut hyblæis avibus aculei pro melle muniendo (4). Certe inerme prorſus animal, dum manuum, pedumque deſtituitur auxilio, ſi armis quoque his exueretur, mox extirpatum foret (e). Sed virulentia extantior quibusdam pro menſura fuit, qua energiam viperarum æſtimarunt, ut aſpides his ſubſtituerint, quod virus peſtilentius contineant, antidotum validiorem ibi ſupponentes, ubi præſentius eſſet toxicum, cum vivere non poſſe venenata animalia credide- rint, niſi veneni ſecum remedium haberent (FP), addita pro- batione, quod ictu ſuo ſcorpius intereat (g). His equidem omnino cum adſtipulari nequeam, infitias haud tamen ibo, quam ſint notabilis effectus in earundem morſu ſal (b), axun- gia (i), vel dicta methodo ex iis præparata juſcula (E), ut his præſentior antidotus, per plorimorum experientiam, non habeatur hactenus. Retuleris & huc, quod non vivi- diores ſaltem (1) in regionibus auſtralibus reperiantur vipe- ræ, ſed, a calore ſolis etiam augeri venenatam vim, jam dudum obſervaverint Autores (m) ut certe impari haud paſſu hic vita & mors ambulent. (a) Animalium, §. III. recenſitorum, in cibum viperis vergentium, plurima pro venenati habentur. (5) F. XV. (e) ibid. (d) Venenum apum per vulnus ſanguini communicatum diros etiam effectus producit: Alb. v. HATL. El. Phyſ. T. II. L. V. D Sect. O△ Z* Sed. II. (e) C. LiNN. Syſt. Nat. T. I. p. 194. (F) Andr. LIBAV. I. C. (g) Ibid. Quod etiam de crotalophoro enarrant Act. Acad. Reg. Sc. Suec. Vol. XIV. Ann. 1753. (h) H. VI. (i) Ibid. (2½) LiNPERN Commerc. Nor. p. 324. 1735. (1) §. II. (m) Eph. N. C. Dec. II. Ann. IV. Obſ. 121. p. 229. S. XVII. Partes, organicum conſtituentes corpus, perſpiciun- tur ex Anatome, ſed, quibus hæ conflantur, elementa ex Chemica intelliguntur. Vt itaque & vires viperarum, & ope- randi modus diſpaleſcant, non fabrica, mox deſtruenda præ- parationis manducationis & digeſtionis vi, ſed, poſt abolitam ſtructuram ſuperſtes partium miſcela ac proportio conſide- randa venit. Poſterior proinde potius doctrina conſulenda, &, quid ſub æquo moderamine de animali noſtro ignis prodat, reputandum. Quare ex ante dictis (*ò) hæc jam repeto, ad- notans ſal volatile & qualitate & quantitate in vipera emi- nentiſſimum. Præterquam enim, quod copioſum ſatis pro- deat ſub deſtillatione, tam concentrata quoque vi habetur, ut Salis C. C. unciam alexipharmaca virtute non æquet, ſu- peret unica hujus drachma; ne indicem huc ex Autoribus transferam inſignium, quos viderint a ſale hoc, effectuum, volatilis ex ſalis generali indole nunquam explicandorum. Proſpicio hic dubium, quod forte contra hæc movebitur. Negabitur concluſionis firmitas a copia & ſubtilitate ſalis . vola- „E 27 volatilis, quod igne ſit productum, ad viperæ virtutes. Sed id non volo hac paragrapho. Concludo potius ex co- pia & efficacia ſalis volatilis chemici ad multitudinem & præſtantiam partium in mixtione viperæ præſentium, qui- bus deficientibus naſci non potuiſſet igne ſal copioſiſſimum ac præſtantiſſimum. Sufficit ergo, ex obtenta per deſtilla- tionem ſalis volatilis, ſubtiliſſimi, præſtantiſſimi copia, le- gitime concluſiſſe ad præſentiam copioſiſſimorum principio- rum, quæ requiruntur ad producendam nobiliſſimi & pe- netrantiſſimi ſalis volatilis copiam; ex his autem rite dedu- xiſſe præſtantiam ſummamque efficaciam viperæ. (*) §. V. §. XVIII. Et hæc quidem ſunt, quæ volui de curis viperinis, quarum ut indicetur præſtantiſſima, hujusque ſimul vis ac energia ſingularis B. L. convincentibus probetur argumen- tis, omnem dedi operam. Sin minus inſtituto faverit ſuc- ceſſus, non erit tamen eo nihil præſtitum, quod in memo- riam hac Diſſertatione curam revocaverim, antiquitati ni mium elatam, ætati contra mediæ & infra merita depreſſam, at noſtro ævo, ſummorum medicorum præſidiis ſuf- fultam, denuo caput erigentem. T 4 N T V M. er, e . Mõ ——EE-- — — DISSERTATIO INAVGVRALIS MEDICA, CVYRIS VIPERINIS. QVAM SyB AVSPICIIS DIVINIS RECYORE VNIVERSITATIS MAGNIHCENTISSIMO, SERENISSIMO AroVE POTENTISSIMO DOMINO, DOMINO CAROL. O, DVCE WRTEMBERGIAE ET TECCIAE, rel. rel. PRINCIPE Ac DOMINO SVO CLEMENTISSIMO, CONSENTIENTE GRATIOSO MEDICORVM ORDINE PRAESIDE VIEO EXCELLENTISSIMO et EXPERIENTISSIIO, FERDIN. CHRISTOPH. OETINGER, MEDICINAE DOCT. ET PROF. PVBL. ORDIN. DEFPVT. DVC. IMMED. MEMBRO, ACAD. ELECT. MO GVNT. ERF. SCIENT. VTIL. SOCIO IN MEDICIS ORDINARIO, PATRONO AC PRAECEPTORE SVO COLENDISSIMO PRO RITE CONSE QWENDO DOCTORIS GRADV ERVDITORVM PVBLICO EXAMINI SVBMITTIT AVCTOR THEOPHILVS CONRADYS CHRISTIANVS STORR·⸗ tutsgardianut. DieN XSepr. MD CCLEXVIII. ————————–—— —–— — TVBINGAE, LirYERISI0. AD. SIGNVNDI. 10 — 15 15 O SBalance Q N Focus H I J K 1. G Q — 11 10 VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset . Copyright 4/71999 VxXyMaster Gmbh wwW.yXymaster. com