KaI600-608_7 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Dissertatio Academica De Speculo Saxonico Fonte Iur. Sax. Communis Vulgo vom Sachsen-Spiegel Foerster, MartinandRink, Eucharius Gottlieb nn ulti Dchage, Alirere m petit, e gaucdereinnn⸗ immetins;mn niſter Statul⸗ xX etiam Setua Il concedin m erſe⸗ , um el ad lisd⸗ mano-Vel emmt et Conits „ = SpPECVLO SAXxONICO . E entia meritn inn 4 e volente ea d Ducis Aama is, ge guoß DlISSERTATIO ACADEMICA „ FONIE IVR. SAX. CONMNMIVNiS n⸗Bpiegel QVAM IN ALMA NORICORVM ALTORFINA PRAESIDE EVCHARIO GOTTIIB RINCE ANTECESSORE IN HaCACADEMIA CELEBERRIMO VVLGO DN. PATRONO 4A LVE PRAECEPTORE SVO AETATEAM DEVENERANDO AD D. OCTOBR. MDCCXVIII PLACIDO ERVDITORVM EXAMIXNI SVBMITTET 2 AVTOR ET RESPONDENS MARTINVS FOERSTER BREGA-SILESIVS. ALTORFII RECVD. 10D. GVII. KOHLESIVS, ACAD. TVPOGR. A. 172 5. oe iſum on om rint, hodie tunen ſtudio Iura gemani deducuntu. Ier merito reſendisdo lugemus, hilkI nus meus aucnrle bus ſuis ſcript uln tionem; verum en Alum fontem Orei manicis explicaren Huie vero Operi Virtutibus et nuet tuin duxit. Hr Autor extitit N h tionew. E e mentatio ffunen nn tionem eilglen l autem raleih atronus A n geternum in znenne uhnm nn 22490 3 838* L. D. B. v. 6. I. Vris ciuilis, quo Germaniae fora vtuntur, peritorum, multo minus ICtorum germa- nicorum titulum mereri illos, qui partem tantum illius, quae ex romano atque ca- nonico Iure recepta eſt, cognitam habent, RR 2 in Iure vero, quod ipſi Germaniae natales Wſuos debet, peregrini ſunt, res ipſa docet. Hoc ipſum omni aeuo licet ICti veri et non perſonati agnoue- rint, hodie tamen, quae ſeculi noſtri eſt felicitas, multo maiori ſtudio Iura germanica exeoluntur, atque ex propriis fontibus deducuntur. Inter hos Iuris patrii Reſtauratores optimo ſuo merito referendus quoque eſt, quem adhuc cum orbe litterario lugemus, B. EPHRAIM GERHARDVS, Praeceptor ac Patro- nus meus ad cineres vsque venerandus, qui non tantum in omni- bus ſuis ſcriptis, ad Ius pertinentibus, Iuris germanici habuit ra- tionem; verum etiam in eo fult, vt Speculum Saxonicum, tan- quam fontem praecipuum Iuris germanici, ex antiquitatibus ger- manicis explicaret, eiusque vſum hodiernum ſimul oſtenderet. Huic vero operi vt praemitteretur de Speculi Sax. origine, fatis, Virtutibus et naeuis, vſu atque auctoritate diſſertatio, conſul- tum duxit. Hinc mihi ſpecimen academicum edere volenti, Autor extitit, vt hanc eius lineamentis conſcriberem diſſerta- tionewm. Quemadmodum vero morte in elaborando com- mentario filum abrumpere coactus fuit: ità et hancce diſſerta- tionem eiusdem cenſurae ſubiicere datum mihi non fuit. Vir autem Excellentiſſimus atque Conlultiſſimus D N. RINKIVS, Patronus atque Praeceptor meus omni honoris et obſequii cultu aeternum proſequendus, quae ſumma Eius eſt benignitas, atque ſtudioſorum commoda promouendi promptitudo, petitioni meae A 2 de⸗ 6830 4 025 debitae locum dedit, et magnificum ſuum praeſidium benevole mihi conceſſit. Quamuis autem hanc diſſertationem, vt obli- gationi meae, ſpecimen ſtudiorum a me exigenti, ſatisfacerem, in lucem emiſerim publicam: operam tamen omnem in hac per- legenda non perditurum eſſe beneuolum Lectorem, confido. Certe, Speculum Saxonicum, cuius hiſtoriam hic delineare alla- boraui, non tantum fons Iuris Saxonici communis, ſed & Ger- manici conſuetudinarii in vniuerſum nominandum eſt, quoniam Speculo Sax. & Sueuico omnis Germania, teſte celeberrimo Dattio, adminiſtrata fuit: Sueuicum vero Speculum ex Saxonico pene totum eſt deſeriptum, ſaltem immutato Articulorum ordine, vti illuſtris Thomaſius in Notis ad g. 30. Epift. Kulpiſii de German. LL. origine et autoritate, annotauit. Quanquam etiam in Vi- cariatu Palatino Spec. Sueu. vix allegari ſoleat, et tantummodo in ſtatutis et conſuetudinibus ſupereſſe videatur, atque ideo huius notitia aeque vt Sax. Speculo ſe ſine damno carere poſſe multi exiſtiment: attamen, cum hiſtoria atque origines legum atque conſuetudinum, quae tamen ad eas eo melius intelligendas et di- iudicandas multum faciunt, ſine horum librorum euolutione cognoſci non poſſint, fontem hunc Iuris Germanici, vt omnes Germaniae I[Cti ſibi cognitum reddant, res ipſa poſtulare vide- tur. Oſtenſo ſic paucis, quod infra pluribus factum eſt, vſu Specußi noſtri, praeſentis tractationis vtilitas ſimul eſt probata: Quis enim introductionem hanc, quae ad ſenſum Speculi et ra- tiones atque fundamenta conſuetudinum eruendas haud parum facit, inutilem credet? Quis inueſtigationem vſus, quem et ho- die Speculum praebet, vſu carere exiſtimabit? Sed actum me age- re, et poſt Homerum IIllyada ſcribere multi obiicient, cum hocce argumentum a Viris ſummis Conringio, Kulpiſio, Thomaſio ple- nius iam ſit pertractatum. Verum illos ſpicilegium mihi reliquiſſe, ipſa diſſertationis oſtendet euolutio. Certe obſeruationes, quae apud antiquiores reperiuntur diſperſae, hic in compendio et iuſto quodam ordine diſpoſitae exhibentur. §. II. Autecam gendom prius el lus rolineill, d ſub hoc titulo e quentem incſcat hoc libro, tandh Originem iam a loco indicancdus Eau fuiſte, Noblen ſus Eyke von Nit ceat verbis, eii yero factae nn, zeui incdlicanen nihl ſequi tenmenge 6 nere conienmdi mic Flium, Aonme mentio, Tetutn ut ſtigemus, urim Aegata deprehentn XIII. non adſcnne timprimi Art. 7. i Specclatorita ſeribt Weib zunehmen igtlonocentinll lalſ. habito he — 1 Apudnomtlehen cum et iis flle 8 tium dee N nn ſſit; ini⸗ Apa ediediee 5) Friiucd 44luifenl. Vieinia Witteder retert beclunnn⸗ nieihis Auteli Prulſtin Wðf §. Il. —RKrrZ Antequam vero ad ipſam rei tractationem accedamus, mo- – nendum prius eſt, nobis hic Speculi Sax. nomine tantum venire ⸗*r eſe Ius prouinciale, das Land⸗Recht / quippe quod compilator vnice „ alenn (Nld. ſub hoc titulo edidit. a) Denominationis huius rationem ſe- m he ddirnir quentem indicat autor in praefatione, quoniam ſcilicet iura in mmons, el ACe. hoc libro, tanquam in ſpeculo, a Saxonibus conſpici poſſint. ndom et, rn Originem iam atque aetatem Speculi inueſtigaturis Autor primo eceleheninahetih loco indicandus venit; quem, cum ipſa praefatio Epkonem a Kep- 1ex Stonied ee kau fuiſſe, Nobilem Saxonicum b), quem, cum Lambecio Kulpi- ulorum Orline i, ſius Eyke von Ribbikouvve nominandum vult, diſertis nos do- hiſi deanu. ceat verbis, vlteriori indagatione non indiget. Compilationis uam etiam in Vero factae tempus, cum nec ipſe Autor, nec Hiſtoricus illius ettantummon aeui indicauerit, nihil nobis ſupereſt, quam vt conieeturis illud tque idle hid aſfequi tentemus. Quod ſi autem, quae optima eſt in hoc ge- rere poſe nli nere coniectandi ratio, legum, conſuetudinum, inſtitutorum ci- nes legun nne vilium, aliorumque factorum, quorum in Speculo noſtro fit mentio, aetatem aut tempus, quo contigerunt, in hiſtoria inue- ſtigemus, quaedam, quae circa initium feculi XIII. euenerunt, allegata deprehendemus, ex quibus, aetatem Speculi ſeculum XIII. non adſcendere, tuto concludere poſſumus. Libri ſta- tim primi Art. 3. inſigne nobis ſuppeditat exemplum: in hoc enim telligenceg er ⸗ rum euolotione nici, r onnes polllin il dun el, N Id WWnn: Speculator ita ſcribir: Ob nun wohl der Papſt erleubet hat / n Selie Weib zu nehmen in der funfften Linie ꝛ2c. quo nomine intel- 1s bont vnn ligit Innocentium III, qui in decretali, in concilio generali An. g gen e o. 12 157. habito lata, quaeque reperitur lib. W. tit. de Conſangu. 4 A 3 et dactum meig . nt, cumn hocce a) Apud nonnullos Speculum Sax. tam late ſumitur, vt et Ius Weichbildi- ent, ſone. cum et Ius feudale Saxon, ſub ſe comprehendat. Ius Weichb circa ini- , Thomalo tium Sec. XIV. compilatum eſt, et Ilura ad ciuitates pertinentia nobis wihikelghile ſiſtit; Iur. feud. collectio Spec Sax. non multo eſt recentior, et prae⸗- nmmi ue cipua capita codicis antiqui de beneficiis continet. rtuationes, b) Familiam eius exponit Heigius in Quaeſt. Iuris qu. S. et Hornius in praef. encio et o ad Ius fead. S. 32 in familia Nebilium a Reppichau, quorum ſtirps in np vicinia Wittebergae ſuperſit, nomen Eckonis adhuc hodie in vſu eſtſe refert Becmannus Hiſt. Anbalt. P. VII. c. III. p. 3 56. vaſallum eum fuiſſe l Principis Anhaltini refert. 296 6 ee et Aßin. matrimonium in quinto gradu licitum eſſe ſtatuit, quod iplum et Gloſſator ad h. Art. et Conringius de O. I. Gi c. 30. p. 178. et 179. firmiter aſſerunt. Ex hoc ſponte ſua fluit, Spe- culum hoc ante ſeculum XIII. non eſſe compilatum, recentius vero hoc non eſſe ex omiſſa recentiorum Inſtitutorum allega- tione inferre non poſſumus, quoniam et nonnullorum Inſtituto- rum, v. gr. Iudicii Rothvvilenſis, non facit mentiouem Specu- lator, quod tamen ante factam compilationem haud dubie ex- titit. Firmius argumentum elici poteſt ex virorum, quorum, vt ſuo tempore viuentium, meminit, enarratione. Hic inpri- mis allegandus eſt Comes Hoyer de Falckenſtein, cuius iuſſu et ſuaſu Speculum ſe in Germanicam linguam transtuliſſe, ipſe au- tor in praefat. profitetur, qui circa annum 1230. inclaruit a), adeoque hoc tempore compilationem factam eſſe, aſſerere nulli dubitamus. In quo ipſo nec a Conringio, qui intra primos 50. annos ſeculi XIII confectum illud ſtatuit, nec a Strauchio, qui diſſert. 3. et 6. Iuris publ. annum 1230. deſignat, nec ab Heigio et Goldaſto, qui Friderici II aetate ſinitum hoc eſſe exiſtimant, multum recedimus. S§. III. Ad conſcribendum autem hunc librum, non vna inductus fuit ratione Epko a Repkau. Praeter ſtudium enim aliis inſer- uiendi, quod ipſe vt cauſam ſuae compilationis allegat, aliorum leges et conſuetudines litteris tum temporis conſignantium ex- emplo ad Speculum hoc concinnandum videtur eſſe inuitatus b). Potiſſima tamen, quae autorem ad laborem inuidiae plenum et ſatis difficilem ſuſcipiendum mouit, cauſa fuit, quod hac ratione Iura a) Vid. Heigius in Quaeſt. Iur. qu. 8. n. 52. et ſegq. Ad Friderici II tem- pora res a Comite Falckenſteinio geſtas Chronicon Magdeb. apud Meibo- miunz I. 2. p. 330. et Gobelin. Perſon. in Coſinodrom. aet. 04. p. 276. in fine Tomi I. apud Meibomium referunt. Conferri hic meretur Excell. Stru- uii Hiſtoria Iuris c. VI. in Not. ad S. 22. qui multorum diplomatum al- legatione haec ipſa corroborat. 2²) Du. Rechenbergius in diſ. de Iur. Sax. in not. ad F. 17 Gratianum De- ersti compilatorem aliosque Itaols imitari voluiſie Repkouium cenſet. tet Conſuetuc Cotfbene tumn te nibabantur, Nn ſolverit. Hoc ſttione ita ſeiben Ich ſel das die wen mei⸗ der ſpre atio enimm huim tum, Decretaleſi Sucere volens,4 Hoc loquunrromne primis venud Der Bapfing kei ter dehnntenti⸗ De idomtt n lon vna omnibugee ut Hypotheſn ,i tentauerit exponene Ltetet propolitum, fiomate Cermanicn eltiam et Schitenn Ermt, Conningi iimn Speculam eun unstlliſſe alkenn, Eypothelin ag lr 3) Vid. Conti, can. ſh. idee⸗ ric eins in Vlus Cif, ſhe 1 Nei Se dun ekl 260 7 * is de ad Iura et conſuetudines Sax. ab obliuione et interitu, quem leges ſonte ti, pontificiae tum tern poris in Germaniae fora penetrantes a) ipfis hlnnn, ani minabantur, vindicare, et Iura patria ſarta tectaque conſeruare lttronn 1 Voluerit. Hoc ipſum non obſcure indicat ipſe Autor, in Prae- fatione ita ſcribens: L Ich ſtehe zu Rom ſam wie ein Wild, nnollorum dnd. enin das die Zunde bellen an/ eet. wen meine Lehre nu befihlt Vrorum, Ann der ſpreche gegen mich doch was er kan. ione H . Katio enim huius odii nulla alia fuit, quam quod Papae cona- ein, Cnicilſin c tum, Decretales ſuas in Germaniae fora etiam in ſecularibus intro- nstulile, ie n. ducere volentis, aliquo modo irritum hac ratione redderet. 30. inchnit ) Hoc loquuntur omnes ferme articuli a Pontificibus reprobati, ſe, aſterere nuli inprimis vero articalus 3. Lib. I. vbi in fine haec leguntur verba: tra primos 0, Der Bapft mag kein Recht ſetzen / da er unſer Landrecht Strauchi i oder Lehnrecht mit aͤndern oder kraͤncken moͤge. nec 25 Heo §.. IV. ehe elſinmn De idiomate, quo in concinnando Speculo vſus eſt Autor, non vna omnibus ſedet ſententia. Illuſtris Thomaſius b) eam fo- , uet Hypotheſin, quod Iuris prouincialis Mores latino idiomate mm inluis tentauerit exponere Repkouius, ſed cum non commode ei pro- n aiz iler. cederet propoſitum, mox dereliquerit, et collectionem ſuam , Aarun idiomate Germanico illorum temporum perfecerit, quam ſen- Hgwmiundr tentiam et Schikterus c) et Kulpiſius d) iam in medium protu- lemimnnd) lerunt. Conringius, aliique, compilatorem primum lingua la- dire Nenmer tina Speculum exaraſſe, poſtea vero in linguam Saxonicam vod ha iin transtuliſſe afferunt. Quodſi dicendum quod res eſt, Conringii 1 Hypotheſin ſatis confirmat Praefatio, vbi ſequentia reperiuntur: Ntun in gu , 2) Vid. Conringius c. 26., p. 156. et ſeqꝗ, et Boehmerus in Eſu mod. Iur, K. t⸗ e l onn can. lib. I tit. 2. de Conſtit. S. 43. etur Pie- b) Vid. eius Selecta Capita Hiſtoriae Iur. feud. F. 48. n diplonatun 47 e*) Vid. eius Exercit. XXIII. ad f. F. 64. quem et ſequitur Excell. Stru= tunum e⸗ vius Cit. loc. p. 4 85. 7 nu cellet⸗ 3) Vid. eius diſ. epiſt. de Orig. Legum Germanicarum §. 16. ebe S3 8 ) * Nu dancket allgemein/ dem von Falckenſtein/ das an deutſch iſt gewannt/ diß Buch durch ſeine Bethe / ꝛc. it. Das ihm war viel unbedacht da er es in Latein hatte bracht on Huͤlff und on Lere/ da daucht in das zu ſchwere das er es in deutſch waͤnte⸗ In quibus diſertis verbis dicitur, quod Speculum in latina con- ſcripſerit, lingua, illudque, integrum ſcilicet, non partem ali- quam, in germanicum idioma transtulerit Repkouius a). Hu- ius rei non vltima fuit cauſa, quod ſtylus Germanicus tum temporis parum excultus erat, adeoque latina lingua potius vti voluit compilator. Cum vero hac ratione ad paucorum tan- tum, qui linguam latinam callerent, notitiam peruenire poſſent Iura haec patria, neque fic ſatis bene eorum impetraretur con- ſeruatio: Comes Hoyer de Falkenſtein, pro inſigni, qua polle- bat, prudentia, autor et ſuaſor Repkouio extitit, vt in linguam vernaculam verteret Speculum. Hinc a Virorum ſummorum Thomaſii et Schilteri ſententia abire eo minus dubitamus, cum ipſi a ſe diſſentire videantur. Schilterus enim in Praefat. ad I. alemannicum g. 6. expreſſe inquit: Etſti enim Saxonicum Ius latino privium Sermone ab Epkone conſcriptum ſit &c. et Dn. Thomaſius in delineat. Hiſt. I. J. 103. expreſſe dicit: Epko- nem I. prou. primum latine edidiſſe, poſtea rogatu Comitis de Falkenſtein Germanice interpretatum eſſe. Quamuis etiam nul- lum exemplar latinum extaret, quod Schilterus aſſerit, exinde tamen arguere non poſſumus, nunquam Speculum latina lingua a Repkouio confectum eſſe, cum Speculum latinum aut plane non, a) Hinc minime ſubſcribere poſſum Heigio, qui in Quaeſt. Iur. qu. 8. p. 121. primum quidem lingua antiqua Saxonum ſcriptum Speculum, auto- rem in latinam linguam transtuliſſe, deinde vero ad preces Hoyeri de Falckenſtein in linguam patriam transtuliſſe putat. . zmaltatuln enporum iiurn uune hobie ſper conkecta, nos i⸗ tumtamen latinun lon eſle Epkoni, gömundl, Regzl tum vix eſt aMecn Rerimus, et tent Erendum eſſe iul Mauricius a) etan Nem illum Sawonan Quod ad modmin compilatonehr, lec Chronobyie rit letae comyinons 15 quorunchm onint nſcriotum elt n 6 lurium barbtiel Ium enim vero hin. itari viX potuerint Emn potius merentu Mkſis opis relinn Qod ſerin inn inquiramu r une hnußtlle enl entes legunt Unt Diß hett es lebens d unſen gne Magichan V Murie bhianger ee hlum in hrina nn , non patten 1. Kouius), H.r. Germanicus tun lingua potins ſi Ppaucorumn n. eruenire polent lpetraretur con- gni, gin vole. , Vt in npvam Im mmomum itamis, Ai fa l. aechicunn lu t. & Do. le dt: Ehr. gtu Cmiti de muss etumnu. alſett, ernte m latina Ingun inurn aut ge Ho eſ. lun ,) in Auto⸗ m eculuot, . 0 ims oyert Utat. 390 9 90* non, aut parum ſine dubio deſcriptum fuerit, vt adeo illud nobis temporum iniuria facile eripere potuerit. Vtrum vero nulla plane hodie ſuperſtes ſit compilatio, latina lingua ab ipſo Autore confecta, nos quidem hactenus in medio relinquimus. Tex- tum tamen latinum, in hodiernis editionibus Germanico iunctum, non eſſe Epkonis, ſed interpretationem textus Saxonici, iuſſu Si- gismundi, Regis Poloniae, factam, quae et ſaepe Saxonicum tex- tum vix eſt aſſecuta, cum Schiltero, refragante licet Conringio, aſſerimus, et textum Germanicum latinae verſioni omnino prae- ferendum eſſe iudicamus. Notandum hio etiam eſt, quod et Mauritius a) et ante illum Gryphiander iam obleruarunt, ſermo- nem illum Saxonicum antiquum ſenſim Miſnico mutatum eſiſe. Quod ad modum ſcribendi attinet, naeuis ille non caret ; cum in compilatione hac, nec bonae methodi leges ſint obſeruatae, nec Chronologiae rationem habuerit, imo ne tempus quidem factae compilationis adiecerit Autor. Vt taceam nimis accura- tas quorundam cenſuras, qui Speculum putido dicendi genere conſcriptum eſſe, atque leui ingenio, iudicio infirmo litterarum ac Iurium barbarie deformgtum, libere pronunciant. Ve- rum enim vero hi naeui, cum, quae ſeculi illius fuit infelicitas, euitari vix potuerint, nec vitia ſint legum capitalia, excuſatio- nem potius merentur. Certe, omnibus ferme ſubſidiis deſtitutus melius opus relinquere nobis haud potuit. Quod ſi enim in fundamenta et ſubſidia, quibus vſus eſt Autor, inquiramus, ex vlu, praxi forenſi atque traditione omnia ferme hauſiſſe Speculatorem, Praefatio ipſa nos docet, in qua ſe- quentes leguntur Kythmi: Diß Recht hab ich ſelber nicht erdacht, es habens von alter auf uns bracht, unſere gutte Vorfarn, mag ich auch/ ich wills bewarn ꝛc. B Accedit, a) Vid. Mauritius in Inttoductione ad pravin forenſe 21. P. 365. et 9 Gryphiander de Eeicbbildis Sax. 4 39. 1.4 Mn 5. 21. hr 05, 3c 10 )* Accedit, quod cum Conringio Werlhoffius et Hertius a) leges Carolinas tum temporis hominum manibus iam ex cidiſſe, aſſe- rant, quia alias Epko non dixiſſet, ante ſe neminem Iura Sax. ſcripto comprehendiſſe, adeoque ex Monumentis, quorum non habuerit notitiam, Speculum hoc minime potuerit. Verum verba haec Praefationis, ohne Huͤlffe und ohne Lehre / quibus Conringii aſſertio nititur, etiam hunc ſenſum admittunt, quod in elaborando Speculo, Autori nullus opem tulerit, nec, qua ra- tione opus hoc commode ſit perficiendum, docuerit. Praeterea vix credi poteſt, tantum Iuris patrii indagatorem, legum anti- quarum Saxonicarum, Conſtitutionumque ab Imperatoribus profectarum, quae tamen ad nos peruenerunt, compotem fa⸗ ctum non fuiſſe, nec eas perluſtraſſe; ex omiſſa autem docu- mentorum allegatione, ad ſcopum autoris, conſuetudines, quae tum obtinebant, conſignare volentis, haud neceſſaria tuto con- eludere non poſſamus, quod iis in concinnando Speculo etiam non vlus ſit. Hinc quaedam Iuris antiqui Saxonici capita b) quae in Speculo reperiuntur, vt et Ottonum et Friderici I. Conſtitu⸗ tiones ibidem recenſitas ex antiquis monumentis eruta eſſe, plane in dubium vocare nolumus. Ad tantam vero Iuris cognitio- nem, qua ratione peruenerit Repkouius, ſi Goldaſti c) coniectura, illum Iudicii Caeſarei in Saxonia Aſſeſſorem fuiſſe, teſte non ca- reret d), facile eſſet diudicatu. Interim tamen et priuata in= duſtria eum non contemnendam lIuris patriüi notitiam ſibi acqui- vere potuiſſe, nemo ibit inficias. §. VI. a) Conf. Diſſ. eius de Conſultat. Legibus et Iudicüs in Spec. Germaniae re- bus publicis S. 13. Vid. etiam Baluzius in Praef. ad Capit. Fanc. H. 7. Cuius rei caufas diligenter indagauit Autor de l' hiſtoire du droits 1. francois. ) Vid. Heigius in Qnaefft. Iur. quaeſt. 8. p. 119. et 122. et ſeiq. Excellent. Struuius I. cit. W. III. Art. 33. et &a Ottoni M. Art. ſ lve. Ottoni Il. Art. 87. 88. 90. Friderico I. deberi aſſerit. e) Vid Goldaſtus in rubrica speculi Sax. p. 126. Vt autem nundo hocce Iu ſinctios unn etl cvo in evil Ms, amnore et hus praeicfcis commodatunn e conluetudines e conſeruetur et nas ad Co'rCen lerocia et beligin Dorum vel nun. qbitatis, grihe exemplun o non anino nwoendi ſatisfactioweninun⸗ tas, quam ninim Gentiam illommxn enim pro aritut zeqguitate varien, non quodam aedl lt ſiex aeq uitat lura, necelſe eſt non hborat, a num kait praelil quentia ſolemnun dines noltrrlu reant fubtiiinthne Conſerigtee n —,— 9) Fic. Coenne⸗ eComenn, irugtzig liri 9 lger un iile de. nenienind, ents, nnm m Potlert. Ferun bhne Aehn Nbu m admitut, gut tulent, eo glinn eerit. Dreteen orem, legum an ab Inperrorbus t, connoten nifſa anten r. ſuetudines, e eſſaria turo 0 Speculo etim icapita b) ge rici l. Conlitu⸗ eruta els oune Iurs conlto mieturs teſte non r. 1 Nii Gem e Na yel. Cermmi 1 t. Font. . their buit lene. et eh a 1,9⁵ . 6 rI Vt autem eo melius conſtet, qualem ſe geſſerit in elabo- rando hocce Iure prouinciali, de virtutibus et naeuis eiusdem di- ſtinctius iam erit agendum. Quod ſi nunc Ius Sax. medium, quod in Speculo continetur, ſub examen reuocemus, procul eſſe iuſſis, amore et odio aliisque veritatis cognitionem impedienti- bus praeiudiciis, aequabile et ſtatui illorum temporum ſatis ac- commodatum eſſe deprehendemus. Leges ferme omnes atque conſuetudines eo tendunt, vt ſecuritas et tranquillitas publica conſeruetur et reſtituatur. Hinc tot leges et tam graues poe- nas ad coërcenda et profliganda crimina conſtituerunt, quod ferocia et bellis, imo ex parte rapinis adſueta ingenia illorum tem- porum vel maxime poſtulabant. Iuris ſtricti potius quam as- quitatis, quae ſaepe cerebrina eſſe ſolet, habita eſt ratio, cuius exemplum eſſe poteſt, quod infanti, furioſo, et reliquis, damnum non animo nocendi aut leges transgrediendi aliis inferentibus, ſatisfactionem iniunxerunt. Hac ratione effecerunt, vt Iuris diuerſi- tas, quam nimium aequitatis ſtudium progignere ſolet, Iurispru- dentiam illorum temporum non facile contaminare potuerit. Cum enim pro varietate ingeniorum atque inclinationum iudicia de aequitate varient, nullaque ferme actio tam iniqua ſit, quae non quodam aequitatis praetextu excuſari aut commendari poſ- ſit, ſi ex aequitate leges metiri velimus, diuerſa exinde oriantur Iura, neceſſe eſt. Praeterea Ius prouinciale legum multitudine non laborat, atque ſic multarum litium et inutilium diſceptatio- num fuit praeſciſſa occaſio a). Neque habemus, quod de fre- quentia ſolennitatum conqueramur, cum leges atque conſuetu- dines noſtrae ſua ſe commendent ſimplicitate, omnibusque ca- reant ſubtilitatibus. Quid? quod in vernacula lingua ſunt conſcriptae, atque ſic ad earum notitiam facile omnes peruenire B 2 potue- a) Vid. Coaringius de recta legum ferendarum ratione, et Thomaſius in Diſſ. de Contentione Morum cum Iure ſcripto 9. 64. et Keſtnerus in Diſſ. de Iu= risprudentia in pauciora capita redigenda, ðð 96 12 03,3 tuerunt, neque etiam hominibus illorum temporum obſcurae aut ambiguae eſſe potuerunt, cum et hodie quilibet notitia Sta- tus illorum temporum et antiquitatum Germanicarum, linguae- que illius antiquae inſtructus, ſenſum earum facile percipere poſſit. Vt taceam, in Iure hoc controuerſas ciuiles ſine pro- ceſſus ambagibus, quae et iuſtiſſimam cauſam habentes, variis afficiunt incommodis, ex aequo et bono breuiſſimis terminari. Hinc commendationem atque laudem Speculum Sax. quod tam bonas leges in vno volumine collectas nobis exhibet, optime iu- re meretur. §. VII. Hunc Speculi noſtri nitorem atque ſplendorem non parum eobfuſcant maculae in illo occurrentes, naeui ſcilicet et defectus, quibus et ipſum Ius Sax. et compilatio laborat. Quochvero non nulla Iuris Sax. capita vix aequitatis ac iuſtitiae examen ſuſtinere poſſint, ſi vero ſecundum prudentiae legislatoriae regu- Ias examinentur, plane ſint reiicienda, nullus, qui ſine praecon- cepta opinione Speculum euoluit, in dubium vocabit. Quis enim de probationibus illis violentis a) per aquam frigidam, ca- lidam, ferrum candens, et duellum, de Licentia b) etiam iuſtam ſententiam reuocandi per prouocationem ad iudicium duellicum, et de duriſſima illa lege c), quod ex matrimonio cum ſtuprata inito nullos legitimos liberos parentes procreare poſſint, prae- clare ſentire poteſt? Quamuis enim probationes illae violentae finem litibus imponant, atque adeo tranquillitatem potius pro- moueant, et conſequenter cum Iure naturae ſtricte dicto non pugnent d); licet etiam in valore ciuili ſubditorum determi- nando a) Vid. Gryphiander de Eichbildis c. 45. de ſeueritate Iur. Sax. Dn. Leyſer in Diſ. de Praeſtantia Legum Romanarum prae Iur. Sax. H. 29. Illuſtr. Coc- cerus de Probatiene Rudali. et- B. Ephraim Gerhard in Diſ. de Iudicie duellico. b) Vid. Art. I 8. Lib. I. et Gloſſa ad h. l. et Lib. II. Art. I2. e) Vid. Lib. I. Art. 37. * . c. Neynbie yermn; trate cum bueptobi ſatltium fhie Cum kerund ta lgitimis haben iiiquitatis labe tur. Quonian, neleio an ſublil opus labulolum, atque ineptiarun Horunm uen quibusqummum dere laboynd ſons tem ex Iiplicui runt, exCeninuh tif. Leyſeruned Praeſtiterunt, ne cahita, quac not Cemus, quaedam itari, quaedamm e Ine improdari, reſpicias, nullam Iuri Romano tii lhantiam Pree letnntt N en Win Anlmis Noneh zu, Aerh. Mannus in l peroco, Auſatn ubenn nii breuiſſins tenidet. cblun d gnin õ endorem mm iſeilioet et ling borat. (Wrn e iuſtitiae dnn elegislatotiteH qui ſine ven- n vocabi ( luam fipiin tia b)etmiln iudicinaahan, nonid an knntn eare n, Ix. jones Me ideng litatem min e ſtricte icn m ditorunn bem. en rd in OiſA .H. 29 Urtt⸗ tt. I2. C rz * nando Republicae nullae ſint praeſcriptae regulae, quas etiam imperans transgredi, rebus ſic ſtantibus, non poteſt: attamen cum hae probationes ſumma incertitudine laborantes non aptum ſint litium finiendarum remedium, vt alia incommoda, quae ſe- cum ferunt, taceam, Conſtitutio autem illa de liberis illis pro non legitimis habendis, qui tamen ex matrimonio vero ſunt procreati, iniquitatis labe non careat, recte haec ipſa atro calculo notan- tur. Quoniam vero horum capitum tantus non eſt numerus, neſcio an ſubſiſtere poſſit eorum a) cenſura, qui illud tanquam opus fabuloſum, ex Iure Romano et Germanico conſarcinatum atque ineptiarum plenum, plane reiiciunt. S. VIII. Horum potius, qui Iuris patrii ſunt ſtudioſi, argumenta, quibus quarundam Iauris Sax. noſtri aſſertionum iniquitatem oſten- dere laborant, ponderanda iam ſunt atque examinanda. Vt au- tem ex ſingulis, qui ſeriptis ſuis aliqua huc pertinentia immiſcue- runt, excerpamus, huius Diſſ. ſcopus non admittit, ſed Conſul- tiſſ. Leyſerum et Clariſſ. Hoffmannum b, qui data opera id iam praeſtiterunt, in medium adducemus. Quod ſi vero Iuris Sax. capita, quae notat Confultiſſ. Dn. Leyſerus, ſub examen reuo- cemus, quaedam Ius ſtrictum inculcantia pro iniquis ab ipſo ven- ditari, quaedam ex hodierno rerum ſtatu ab ipſo diiudicari at- que improbari, quae tamen, ſi modo antiquiora illa tempora reſpicias, nullam merentur reprehenſionem, aut ad minimum et Iuri Romano talia obiici poſſunt, ut adeo ex his Iuris Romani prae- ſtantiam prae Sax. euincere, quod ibi tamen intendit, non po- B 3 tuerit a) Vid. Excell. Dn. Peter Ludvvig in der Einleitung zu dem Deutſchen Muͤntz. weſen mittler Zeiten in cap. fin. von Haͤlliſchen Bracteatis F. 17. It. von den Maͤngeln und Verbeſſerung des Deutſchen Lehnrechts §. 7. b) Hos Viros eruditiſſimos tamen hie refutare, cui me imparem agnoſco, animus non eſt, ſed rationes tantum, ob quas illis adſentiri non poſ- ſum, allegabo. Vid. Leyſerus in Diſſ. §. anteced. citata, et Hoff- mannus in Specim. Coniecturarum politic, de Legibus Germanicis e. H. periodo 6. ſect. I. 2C 14 tuerit Cònſultiſſ. Leyſerus. Quid enim Iuri nat. conuenientius eſſe poteſt, quam illum, qui damnum alicui dedit, id reſarcire debere, licet vel maxime inuitus id fecerit? hoc enim illum tantum a ſatisfactione criminali, non vero ciuili liberare poteſt a) adeoque Ius prouinciale noſtrum, quod Lib. II. Art. 65. in- fantibus, damnum, quod ob deficientem vſum rationis, nec vo- lentes, nec ſcientes, feciſſe alias creduntur, vt reſarciant per tu- tores iniungit, laudandum eſt, tantum abeſt, vt, quod in alle- gata Diſj. S. 45. ſtatuitur, non poſſit excuſari. Ad Ius ſtrictum etiam pertinet carcer priuatus, in quo debitorem, qui non ſol- uendo erat, vi Art. 39. L. 3. detinere licuit Creditoribus, praeuia tamen ſententia iudicis. Ius nat. enim eum, qui me ſolutionis denegatione laedit, violentis etiam remediis, vt mihi ſatisfaciat, cogere permittit. Nec iniquum eſt, imprimis ſi ad illa tempora reſpicias, vt ille, qui pecunia non poteſt, corpore luat, id eſt, vt tamdiu mihi ſeruiat, donec ex operis eius perceptum lu- crum exaequet debitum. Neque enim ſeruitutis iugum ſubire cogitur debitor, licet lautiori non fruatur victu, quam famuli creditoris. Pignoris loco tantum retinetur, adeoque debito ſoluto, iterum eſt dimittendus. Vid. Diſſ. cit. S. 31. Ad alte- ram claſſem pertinet, nimia inter Nobiles et plebeios introducta inaequalitas: haec enim ex ſtatu antiquo Saxoniae profluxit, in quo erant tantum ingenui et ſerui, qui aut bello capti erant, aut ultro ſeruituti ſe ſubiecerant, hinc de conditione deteriori, in qua viuebant, conqueri non poterant. Neque Gerada anti- quis illis temporibus inter maſculos et foeminas nimiam inaequa- litatem introduxit b) cum maſculi, vt haeredes immobilium, foe- minis res vtenſiles ſine damno relinquere potuerint. Hic mirari tamen ſubit, Conſultiſſ. Leyſerum de filiarum praerogatiua ra- tione ſucceſſionis hoc in loco conqueri, cum tamen S. 33⸗ po- tiorem a) Hoc ipſum prolixius demonſtrauit B. Gerhardus in Diſ.de imputat, damni per ignorantiam inuiti c. II. b) Vid. Diſſ F. 39. ſren ttione cio molietum contkactus i jebatur, goo nne ſeqi nd caulala, nid denn anders. ti pactum el 1tque excuſahtt dentia Roman, tinet lus fortmnd et immmixtiolni⸗ ſerus. eme aſſertionenlam, prudenti? Hzol Vtrum ven uen nes, quos Melli mnes et ſinglhn res eſt,naeni, gn inepta appliccat nos, fümfmaque et Conſoltill Le in enſendo, ſun tamen renatis be minibus reguir tinet, negati h ctas eſſe b) mlt elle potell ia Uitutis Dropoonnt — 1 Hoffmumm tur, multe kleenctt, l We t1 hoe ein in iniilbenne Lib H. Mci. im rations, e . Vt rebreimt enn ſt, t, guos i dl ri. Ad loſtiirm torem, qui nonſ. rechjtoriis nen „qui me ſlniou vt mihi ſtiſtin s ſi ad illa tnm e luat, id e us percepimn tutis iugunn iti⸗ ctu, quum in r, adeogue En .§. 1 Aallt lebeninin Sammiz hui, ebela ufd in ndtin Euth ſeqve Cenn usnimieminenn⸗ immobiinni„ rint, Nethn praerogrin 1. „N tamen 5 9 e 33c ry 6 tiorem ratione ſucceſſionis maſculorum habuiſſe rationem, ex odio mulierum, Ius prou. aſſerat. Huc etiam referenda eſt aſ- fertio a), quod Creditor amiſſo pignore amittat debitum, quia contractus pignoratitias ex conſuetudine in hunc ſenſum acci- piebatur, quod pignori, non vero debitori, quippe cuius fidem tunc ſequi noluiſſet, credidiſſet, quod ipſum patet ex adiecta clauſula, niſi aliter conuentum fuerit, Ihr Geluͤbde ſtuͤnde denn anders. Adeoque lIuri nat. conuenjentiſſimum eſt, ut, vti pactum eſt, ita Ius ſit. Reliqua eadem faeilitate accuſantur atque exculantur, aut naeuis aut iisdem ſimilibus laborat Iurispru dentia Romana, quod Viri ſummi iam docuerunt, quorſum per- tinet Ius formularium, abſurdae ſolennitates et ordo proceſſuum, et immixtio Iuris publ. quae omnia inspec Sax. taxat Conf. Dn. Ley- ſerus. Pleraque repetüt Dn. Hoffmannus c. I. ad probandam aſſertionem ſuam, quod ſcilicet multa iniquitati valde vicina, et prudentiae legislatoriae regulis contineat aduerſa Speculum. Vtrum vero naeui Iuribus Germanicis antiquioribus commu- nes, quos recenſuit c. 3. J. 22. etiam tribuendi ſint Speculo o- mnes et ſinguli, autor non indicauit. Si tamen dicendum, quod res eſt, naeui, quos praeter iam adductos ibidem recenſet, v. gr. inepta applicatio legum ceremonialium Iudaicarum ad Chriſtia- nos, ſummaque obſcuritas in Speculo non reperiuntur. Certe et Conſultiſſ. Leyſerus, et Dn. Hoffmannus, nimis accurati ſunt in cenſendo, ſummam quippe prudentiam legislatoriam, quae tamen renatis bonis litteris viæ deprehenditur, ab medii aeui ho- minibus requirentes. Quod vero ad ipſam compilationem at- tinet, negari hauce poteſt, methodi bonae leges ſaepius negle. ctas eſſe b) multasque in ea reperiri fabulas. Speciminis loco eſſe poteſt Articulus 42. Lib. 3. vbi multa ſomnia de origine ſer- uitutis proponuntur, nee non Art. 7. Eib. 3. Vbi narratur, pa- cem ) Vid. Diſſ. §. 42. — 1 H l. c. ideo Speculatorem taxat, quod ad allotria dilaba= tur, multasque habeat geminationes, et ad nimis ſpeciales caſus deſcendat, aliquando tamen nimia anguſtia laboret. S99c 16 ¾ cem acquiſiuiſſe Iudaeis Ioſephum, cum Veſpaſiani filium a Para- lyſi liberauerit a). Hoc tamen non praetermittendum eſt, non- nulla a quibusdam inter fabulas referri, quae tamen veritate ſua gaudent, ſi modo rite explicentur b). Sic cum Carolo M. Sa- Xones ſuas leges debere aſſerit, Speculator in Praef., non de Spe- culo ipſo, ſed de lege illa antiqua Saxonum, quae Caroli M. iuſſu minimum litteris conſignata, eſt intelligendus c). De Con- ſtantino M. qui in quibusdam exemplaribus in illo Art. tanquam Legislator Saxoniae, Carolo M. adiungitur, cum in textu anti- quo Sax. nihil legatur, merito pro Interpolatione a gloſſatori- bus facta, eſt habenda. §. IX. Verum enim vero, vt naeuos aut diſſimulemus aut exagge- remus, neceſſe haud eſt cum exinde de autoritate Speculi iudi- cium ferre non poſſimus, ideoque potius ex hiſtoria, quod illi ſit ſtatutum pretium, quaeque habuerit fata, eſt inueſtigandum. Ex hac vero, illud magno cum applauſu acceptum, et inſtar cor- poris Iuris Sax. habitum fuiſſe, diſcimus. Neque mirandum eſpil- lud adeo multis arriſiſſe, vt Ius ex illo dicerent ‚ atque contro- uerſias ciuiles ad eius ductum terminarent. Nam licet publica autoritate non ſit promulgatum d) facili tamen negotio in Sa- xXoniae aliarumque prouinciarum fora tranſire potuit. Iudices enim, conſuetudines tum obtinentes litteris in Speculo conſigna- tas videntes, ex libro Iuris ſcripto, quam ex memoria cauſas deter- a) Vicd. de Erroribus quibusdam hiſtoricis Krantzius de Saxonia Lib. II. C. 21. b) Huius rei exempla exhibet Dn. Kreſſius in ſeiner erſten Probe der An⸗ merckungen uͤber das Deutſche Recht. . c) Vid. Goldaſtus in Praef uͤber die Reichs Satzungen / et Colerus in Orat. de Ortu et Progreſſu Iur. Sax. d) Colerus c. I. quidem exiſtimat, hoc lus Sax. Ottonem M. tanquam Saxonem non inuitum confirmaſſe, et Spangenbergius in Chron. Sax. C: 247. et Querfurtenſi Lib. I.c. 4. Fidericum II. in Comitiis WMers- burgenfibus. An. 1213. Saxonum Ius feud. et Speculum Saxonicum con- Nirmaſſe refert, quo temporc tamen nondum fuiſſe exaratum ſupra H. 2. probauimus. 1 luemmue ( ſero nelm etPontſ̃es ſun Aigvo moco 1 uſgauit, in 1 ſeribens: 9 iiuſta ete. d uatuordecim Excommunicati Concilio Baſie – iiginti duo aun Non potuiſſe a Pho, in quo Qeranoct eculum mwlnm ele confirmit n Ommiſſis canonibui Maeſenti obſerun nus: ita de ſeque Ghreidloquuntun iis, alique Vir e eo amplius drl anici indhagator, Sgae admminiſtrr lrumque ex lu laſſe rini⸗ ringinen 1 „Olegori Dwknn degue yt Pri⸗ „elus /krat dat ih, . alad in) etmittentmnel ecum Cah Ad. in taef n ũ im, qe Cni. endes 4). DeC. in illo At. tunun „ Cum intetu nt. latione : glam. lemus autenpe⸗ titate Specul in hiſtoria, Ge eſt inueſtignin um, et inſtrar⸗ le mirandonehi t, argeanmn Nam Iaukla nen mpi⸗ e poni los Speclnonr. X memti ls Geer. s de Sionulbl erfen Yrele gel / et Cokemsi tonem M. tnu rgius in chunde 1. in Coniti40 Biſe eranin/ 2 Le 17) 3* determinare commodius eſſe, facile perſpexerunt. Quoniam vero quaedam Iuri canonico contraria in Speculo reperirentur, et Pontificis ſumma poteſtas, quam ſibi tum temporis tribuebat, aliquo modo reſtringeretur; hinc Gregorius Papa a) Bullam euulgauit, in qua quidem Speculum in totum damnare videtur, ita ſcribens: Scripta iſta tanquam falſa, temeraria, iniqua, iniuſta etc. damnamus et reprobamus: Sed in fine Articulos quatuordecim reprobatos ex foris proſcribendos eſſe, ſub poena Excommunicationis iubet. Hanc reprobationem Eugenius IV in concilio Baſielenſi repetiit b), et numerum Articulorum ad viginti duo auxit. Fulmina autem haec Pontificum frangere non potuiſſe aut tollere totius Codicis autoritatem, ex ſequenti Spho, in quo de vſu ſpeculi agemus, patebit. S. X. Quemadmodum vero ipſa Bulla, quae An. 1371. emiſſa eſt, Speculum noſtrum ſtatim ab eius publicatione in foris allegatum eſſe confirmat, in qua Iudices Saxoniae a longis citra temporibus, omiſſis canonibus aliisque ſcripturis ſacris, obſeruaſſe, et adhuc de praeſenti obſeruare Speculum Sax., ipſe profitetur Pontifex ſum- mus: ita de ſequentibus temporibus hiſtoriarum monumenta tam clare id loquuntur, vti Conringius, Goldaſtus, Kulpiſius, W'erlho- fius, aliique Viri ſummi, demonſtrarunt, vt nemo cordatiorum de eo amplius dubitet. Dattius c) certe, at quantus Iuris Ger- manici indagator, omnem Germaniam a ſeculo XIII inde ad XV vsque adminiſtratam eſſe Iure Saxonico et Sueuico aſſerit, cau- ſarumque ex Iure Sueuico deciſarum illuſtria affert exempla: C de a) Gregorium IX primum edidiſſe Bullam, eamque Gregorium X reno- vaſſe veriſimile exiſtimat Gryphiander de E'eichb. c. 47. p. 120. Con- ringius Gregorium XI Articulos iſtos damnafſe exiſtimat I. c. c. 30. . 190. Vick. Struuius c. l. p. 473. vbi ex Goſdaſto prolixe probat, . Gregorium XI Bullam euulgaſſe. b) Vid. Krantzius Lib. II. Saxon. 20. et Gryphiander I. c. Articuli hi 22 aeque vt priores adiecti reperiuntur Speculo noſtro. c) Vid. eius tract. de Pace publ. lib. IV. c. I. h. 7. conf. Freherus in Orig. Palat. lib. I. C. 16. V 29ec 18 2 de Iure Saxonico quaedam allegare ideo procul dubio intermiſit, quod ſaniorum neminem de hoc ipſo dubitare poſſe crederet. Quis enim, quaeſo, id in dubium vocabit, qui in aurea Bulla a) Carolum IV, in determinandis prouinciis, quae Saxoni, vt Vi- cario Imperii, gubernandae ſunt, Iuris Sax. habuiſſe rationen easque terras, in quibus hoc Ius tum viguit, eidem adiudicaſſe erpendet: hac enim ratione Iuris Sax. vſus et autoritas non ſolum ſat clare indicatur, ſed indirecte illud etiam confirmatur. Per Ius Sax. autem illud, quod Speculum noſtrum continet, intelligendum eſſe, ex eo patet, quoniam An. 1356, quo A. B. condita eſt, Ius illud Sax. potiſſimum in praxi obtinuit. Hinc Dn. Hoffmanni interpretatio A. B. admitti non poteſt, qui A. B. verba haec: in iis locis, vbi Saxonica Iura ſeruantur, de iis prouinciis, quae olim ad Saxonicam plagam ſpectarunt, non quae vixerunt Iure Sax. ab Epkone compilato, explicat: nam ratio ipſius, quam loc. cit. p. I17. ſuppeditat, quod ſcilicet Ius Sax. non fuerit vniforme, ſed in multis capitibus inter ſe di- verſiſſimum, quod tamen probatione indiget, hoc tantum de- monſtrat, quod Speculum non abſolute et vnice intelligatur. Certe, Iuris communis nomine allegatum ſaepe Speculum eſſe, Keſtnerus de Defectibus Iur. Germ. problem. 3. probauit. Imo et particularia Germaniae tribunalia b) pro diuerſitate iurium prouinciarumque illis vtentium adaptata videntur, Iudicium ſc. Rothvvilenſe c) et Iudicium Magdeburgicum et Hallenſe d), vt ad a) Vid. eius c. y. F. 2. conf- Cocceius in Iur. publ. c. 16. Tolner. in Hiſt. alatin. C. 4. p. 222. de Prouinciis vtriusque Iuris Limnaeus lib. 3. Iur. publ. c. 12. n. 13. et Grübner in diſ. de Terris Iur. Sax. b) Vid. Werlhofius in ſecimine ſecundo Iur. Germ. enucleati p. 165. c) Vid. Schilter. L. W. lIur. publ. tit. 9. qui ex Iur. Alemannici prou. co- dice MSto Bauarico haec verba allegat: Die Schwaben ſetzen wohl ihr Urtheil under in ſelben auf Swabiſer Erden / die doch recht iſt. Und ſie ziehent ihr Urtheil an hohere Gericht gen Kotweile oder gen Giengen. Certe antiquis temporibus Magdeburgicum ludicium Imperiale fuit, licet ſecutis temporibus pro Iudicio pro-= vinciali tantum fuerit habitum. 4) Vidd. Ockel. de Palat. reg. J. Scabinatu Hallenf 5. 86, H. 117. et ſeg. rris er ter⸗ Slors Sahon nonlur. Sanel Poloni, borul ſ23. cocuit Non cont mentum ex eo tatss Viri in ert ptoeul dubio minandae, habn ſator commmen intellexerinti, pus Magiugn Dunleben mul fes eſſe Iientet quae Iuris n en rem, ſed ſucetlne uncer b) guol liquando plures Hncactatem gle ſeultate. Gloh Areae gollam, 2 Juam Bononiae Centumannosl, moſeculo XV taque poniälln art. 10. et ih Mangelkell a — ) Vid ciubnie Vicl eig ih ²) Vid. cit 13 em 1.53))1 9 Vid,e. 10 10 de ibe tent tare l mt dbiin aunl ae anon n 4. habuid Mdnen it, eidem alniede ſus et zutortis n d etiam conftmnn. noſtuum contit in. 1376,o A4), axi obtinit Hn i non pote, i 14 Iura ſcnune lagam ſpecunn. mpilato, enla ditat, quolin apitibus inekt⸗ t, hoc tumm : vnice ine puni epe eain ch .3. oit l o Cleſate Win entut, Uucum net Eele d 8 1 6, 16. Tolhur. lIuris Linuh ris Nr. , michati,, G . Alemannicinon 7 2930 19 904 ad prius ex terris Iur. alemannici, ad poſteriora dluo vero ex ter- ris Iuris Saxonici appellari potuerit. Palatinatus autem Sax fines non Iur. Sax. limites fuere, quigqe, quod etiam in Sileſia, Bohemia, Polonia, Poruſſia, Transſyluania, imo et Dania obtinuit, vti c. I. §. 23. docuit Dn. Struuius. Non contemnendum pro aſſerendo Speculi vſu forenſi argu- mentum ex eo elici poteſt, quod praeclarae nobilitatis et digni- tatis Viri in eruendo vero Speculi ſenſu deſudarint, atque ſic procul dubio pro Iur. Sax. corpore, ex quo cauſae ſint deter- minandae, habuerint. Ita enim ad Art. 65. Lib. III. n. 2. Glos- ſator commentatur: quod ſcilicet articulum hunc diuerſimode intellexkrint Viri prudentes, nempe Burchardus, Archi - Epiſco- pus Magdeburgenſis, Otto Comes Falckenſteinius, Volradus s Dunleben, Gonradus a Ruslavv. Hos quidem Iur. Sax. vete- res eſſe Interpretes, annotauit Goldaſtus a). Gloſſam vero, quae Iuris Sax. textibus ſubiecta eſt, non vnum habere auto- rem, ſed ſucceſſiue auctam et locupletatam eſſe aſſerit Gryphi- ander b), quod ipſum et ex diuerſitate exemplarium, in quibus aliquando plures, aliquando pauciores gloſſae reperiuntur, patet. Hinc aetatem gloſſae vniuerſae determinare, non omni caret dif- ſicultate. Gloſſatorem ex eo, quod Art. 54. Lib. III. Ioh. An- dreae gloſſam, ad C. ad Apoſtolicae, X. de Sentent. et re iudic. quam Bononiae in ſchola An. 1323. publicauit, allegauerit, vltra centum annos Epkone eſſe recentiorem concludit Griphiander C), imo ſeculo XV illum vixiſſe aſſerit Conringius d). Ad fabulas itaque putidiſſimas referri meretur Gloſſatoris ad Ius Weichb. art. 10. et 139. narratio, quod Ottonis Rufi iuſſu Burchardus aà Mangelfeld. ad Speculum Saxonicum commentatus ſit, quam C 2 com- a) Vid. eius Proleg. ad Spec. Sax. b) Vid. eius tratct. de Eeicbbild. c. 53. p. 1333 c) Vid. l. cit. c. 38. vbi An. 1336. nondum extitiſſe gloſſam affirmat. conf, eius c. 53. p. 12. . . . . d) Vid. c. I. C. 30. Cap. 29. autem illum ſeculo XIV. iam vixiſſe refert. 2C 20 8 .ẽ commentationem 974. eum coepiſſe, An. 97 8. perfeciſſe, Span- genbergius a) refert, quo tempore tamen Speculum nondum extitit. Neque Galdaſti coniectura, qui Burchardum Ottonis IV Cancellarium facit, et errorem numeri non nominis eſſe ſtatuit, admitti poteſt, quia gloſſa ſine dubio ſequior eſt ipſa Iuris Sax. compilatione. Inter Gloſſatores autem principem ferme locum meretur Theodoricus a Burgsdorf b) Eques Sileſiae et Epiſcopus Numburgenſis, qui circa annum 1468 in Speculum non tantum commentatus eſt, ſed etiam Repertorium congeſſit. Nouiſſi- mam vero manum Gloſſae adiecit Chriſtophorus Zobelius, eam- que pluribus additionibus et allegatis locupletauit. In eo ſunt lapſi Gloſſatores, quod placita illa, quae ex proprio Saxonum inſtituto dependebant, Iuri Romano reddere conformia praepo- ſtero ſtudio laborauerint, et Iura patria, dum ex peregrinis, Iure ſcilicet Canonico et Romano, exponere intenderunt, ine- pta hac mixtura corruperint c). Hinc Gloſſatores hi aut plane non, aut certe cum maxima praecautione ab Antiquitatum Ger- manicarum ſtudioſis ſunt legendi. Praeter Gloſſatores etiam alii innotuerunt, qui ſine omni ferme connexione Speculum concin- natum eſſe videntes, illud ſyſtematico ordine exhibere labora- runt. Huc referri merentur: D. Gregorius von Prietzen/ in Compendio Iur. Sax. it. Beniamin Leiber, in ſeinem Buch uͤber die alten Privilegien der Stadt Magdeburg Saͤchſiſchen Weichbildes; nec non Melchior Kling von Steinau/ qui Lipſiae 1572, et Francofurti impenſis Vogelia- nis An. 1600 das gantze Saͤchſiſche Landrecht mit Text und Gloſſen in eine richtige Ordnung gebracht. Compendium Conradi Lagi, Prof. W'itteb., allegat, ſed in MSto adhuc latere fimul annotat Dn. Kreſſius in Proleg. ad Spec. Iuris. Prud. ciu. for. J. 71. Nec ſilentio hic praetereundi ſunt, qui . de a) Vid. eius Chronicon in fine. it. Chronicon Ouerfurt, Iib. TI. c. 2. 179. b) Vid. B. Hanckius in tratct. de Sileßis e e Fakne. 33. ] Hoc ipſum et Illuſtr. Thomaſius in Delin. Hiſtor. Iur. F. 120. monnit. Aferentisl cmuet Zobel Praeterea ones, Nti et N unc non ſine ⸗ ge duos priloos Conſeſptos text theca Oldenbur⸗ 40. 1336. delet Kellenlis, ſumptl ſeptimi hec Cll gua Sax. Pro gun Codex Gerhni Ao. 1600. O0lin Vem, Oujppe gue gentorum fenz m manicum menim- Dbliotheca, Lanh 7ti bi egatur, Ei Eetur poſt Prae nodo incipiens: Kayßere/ rarilim li⸗ quae Vulgo 41 bioſtt, vetullinse ſkite, quam nin et. ö. iucnl fkerentiam heen one opi ſt ( Cu immprells On en Iuandthen 97 . ſeltihztn n Dheelln d uncurtindnin n nommns Sð ior e i⸗ . rincipen fern⸗ Cenn 8 Silelae et Dlens peculomn pon unn congellt. Noi orus Zobelis,enn etauit. Henan * proprio dAlonn conformin ien dum ex perpiß intenderun i dtores hi ani Antiquitatune loſſatoreein e Speculumuni- e exhiber M s vor iin/ n ſin N dt Dntenng elchio n inn impens agkr Landrect nt nung genne. egat, ſeln 4. Ad e M reuncdi ſin 4 . —, l.II..ο, W ,ſ,touns cminet Zobel & Fachſius. „ de differentiis Iuris Saxonici et ciuilis commentati ſunt, inter quos §. XII. Praeterea et multae, quae prodierunt typis impreſſae Edi- tiones, vti et MSpta in Bibliothecis quibusdam aſſeruata, librum hunc non ſine applauſu acceptum fuiſſe, haud obſcure indicant. Sic duos priſcos codices in membrana et antiquo ſermone Sax. conſciptos, textu latino, et Iure Weichbildico carentes, in Biblio- theca Oldenburgica reperiri refert Gryphiander. Horum antiquior Ao. 133 6. deſcriptus eſt manu Henrici Gloiſtein, Monachi Ru- ſtedenſis, ſumptibus Ioannis Comitis Oldenburgici, eo nomine ſeptimi, nec Gloſſam continet, ſed Ius feud. Sax. in eadem lin- gua Sax. pro quarto libro Spec. Sax. additum habet; recentior Codex Gerhardi Comitis Oldenburgici fuiſſe dicitur, qui obiit Ao. 1500. Gloſſamque habet Germanicam, ſed ſterilem et bre- Vem, quippe quae poſtea demum acuta fuit. Imo quadrin- gentorum fere annorum ſpatium prae ſe ferens volumen ger- manicum membranaceum in Ato, ſub n. 142. extare in Caeſarea Bibliotheca, Lambecius a) ſeribit, quo Ecconis de Repkau, ſeu, vti ibi legatur, Eicke von Ribikovve Speculum lIuris Sax. conti- neatur, poſt Praef. duas rythmicas et tertiam, proſaciam hoc modo incipiens: Hie beginnet Landrecht von Paveſte und Kayßere / rariſſimum et optimae notae exemplar, quod Gloſſis illis, quae vulgo addi ſolent, ibi autem omnino deſint, ſine du- bio ſit, vetuſtius et tam reſpectu Germanicae linguae et orthogra- phiae, quam ratione ipſius materiae ac diuiſionis, ab omnibus Spec. Sax. hactenus impreſſis Editionibus adeo differat, vt ad differentiam hanc plene indicandam integra prorſus noua Edi- tione opus ſit. Codicem membranaceum elegantiſſimum, qui cum impreſſis conuenit exemplaribus, niſi, quod verba quae- dam quandoque varient, Gloſſa Articulis quoque eſt ſubiecta, 3 conti- a) Vid. eius Liber, qui 1669. de Bibliot heca Caeſarea Vindoboneuſi pro- diit, lib. . c. . . 83 I. qui allegatur a Werlhofio l.c, P. 175,. continetque Ius feud. cum explicatione, quae a Gloſſa communi e bge di differt, it. lus W'eichbildicum, quod excipit textus latinus Spe- Uubebt, culi Sax., in quo tamen articuli cum impreſſis Editionibus non berin conueniunt; deinde ſequitur der Richtſieig / ſiue de norma iudi- ne⸗ et ic ciorum liber, ſeriptusque eſt Ao. 1410. aſſeruat Bibliotheca Ie- Hirmmottr nenſis a). Ipſe Excell Struuius codicem chartaceum, quem in ſ dan d Hiſtoria Iur. p. 46 8. deſcribit, in quo Spec. antiquo idiomate ſtriam, muln Sax. exaratum ſine Gloſſa Ao. 14755. deprehenditur, c. l. ſe pos- * ſidere refert. Inter Editiones typis impreſſas, quas recenſet corum Struuius in Bibliotheca Iuris ſelecta C. y. ſ. 3. optimam eſſe vendam keal Zobelii, cum Additionibus et Scabinorum Reſponlſis Lipſiae Ao. nouerlis kdi 1560. a Georgio Menio curatam, exiſtimat Mauritius, in qua ta- bi olim vigui men Ius Sax. ad veteres codices minus collatum et emendatum enimm multzean tudinario ſein, eſſe, quamuis nouum et veterem aliquem textum ediderit Zobe- L lius, Schilterus in Praef. Iur. feud. Sax. obſeruauit. Elegantio- Sentes, eiänli rem vero atque additamentis etiam auctiorem eſſe Editionem, tesalletznhen aſſerit erlhoffius b) quae 16 14. eſt litteris Gothardi Vaegelini cient hi, Wnn Lipſiae exſcripta, quippe in qua cumprimis originarius, neque is ergo ex huedii⸗ tamen genuinus textus Sax. et diuerſitates lectionum in veteri- mur, necelel bus codicibus ex Polonica Zamoiſcienſi Editione Ao. 1602. ad t periculo, key marginem notatae acceſſerunt. * laſere; er in . S§. XIII. m, Cuplici lab⸗ Poſtquam igitur de vſu forenſi priſtino hactenus egimus, bantum obtine⸗ inquirendum iam erit, an et hodie theoreticum aeque ac practi- eudlutione Secn cum praebat vſum Speculum noſtrum. Quis vero negare au- erſiebraxintacl deat, illud ad ſolidiorem Iuris cognitionem acquirendam mul- ſertim, cutn in tum conferre, eum ex hoc Iura vere Germanica diſcere, atque Otmnibus cunten deinde illa veſtibus Romanis, quibus apud plerosque interpretes Iuris induta reperiuntur, peregrino habitu iterum exuere poſſi- mus, quo ipſo et a confuſione et ab incertitudine liberatur Iuris- “ lheriſn prudentia noſtra à Hac enim ratione diſtinctiores non tantum eptacier de datione Iurs . . Crum intoſien a) Vid. Excell. Dnu. Struuius c. l. p. 76 6. . Kentur. I b) Vid. c. l. pag. 174. ne 10lienn t terdulrin e⸗ elis Hinihn ig ſie de UrNrl⸗ Eruet Pbotra le hartceun, genin ec. atiquo idone hendſtur,l enn⸗ reſſis, guis tecele ſ. 3. Oinnn dd. eſponſis liſre io Mauritius innqun tum et emenhun tum edidertNeH⅓⅜ ruauit. Eed. em eſſe Einmn Gotharciegd iginarin, jr ⸗ ectionumn in ſete ione 40 4A 9 buris n um eeur 8 vero bennt acitendmn u nica ſten uſme rosque ehrens rum erlee ine libeniin n lores no SDeSC 23 3¾ de lIuribus Germaniae conceptus ſibi quis formare poteſt, nee res et leges diuerſiſſimas, quod olim ſtrenue factum eſt, pro iis- dem habebit, ſed et quamlibet Iuris aſſertionem ex proprio principio deriuare, ſecundum illud eam explicare atque diiudicare poterit, et ſic multas, quae ex commixtione diuerſorum prin- cipiorum ortae ſunt, tollet contradictiones. Praeterea ad com- parandam inſtitutorum ciuilium, adhuc hodie obtinentium, hi- ſtoriam, multum faciet Speculi notitia, quippe, quod non pau- corum nobis fontes aperit inſtitutorum. Magis autem ad euol- vendum Speculum nos impellit, eximius, quem in ciuilibus con- trouerſiis decidendis et hodie praeſtat, vſus, in prouinciis ſcilicet, vbi olim viguit, nec in vniuerſum abrogatum eſt. Nonne enim multae conſuetudines et obſeruantiae ex Iure hoc conſue- tudinario ſuperſunt, quas ipſi ICti, nil niſi Romanas leges alle- gantes, et antiquas illas Saxonum LL. abrogatas eſſe exiſtiman- tes, allegando et neſcientes et nolentes confirmant? Sed obii- cient hi, valorem iſtarum conſuetudinum ex Praxi dependere, ergo ex hac optime addiſci poſſe, nec obſoletis his vt immore- mur, neceſſe eſſe. Verum quoniam cum magno coniunctum eſt periculo, leges, cum ad facta iam ſint applicandae, demum addiſcere; et inconſultum eſt, tunc, quando ad Praxin accedi- mus, duplici labore, vt ſcilicet et conſuetudinum naturam, et in quantum obtineant, inueſtigemus, nos onerare, cum tamen euolutione Speculi conſuetudinum cognitionem nobis comparare, et ſic Praxin faciliorem reddere poſſimus: Iur. Sax. ſtudium, prae- ſertim, cum ſine eo Analogia Iur. Germ. cognoſci non poſſit, omnibus curae cordique eſſe debet. S. XIV. Haecce ideo praemiſſa ſunt, vt hac ratione illi, qui prae- concepta opinione de facta per introductionem Iur. Romani abro- gatione Iuris antiqui Germanici impediti, veritatem iam dicen- dorum introſpicere vix poterunt, de vſu aliquo modo conuin- cerentur. Iam vero fundatam intentionem Iur, Sax. Textum . alle⸗ 29490 24 32 allegantem habere, in quo ipſo verus conſiſtit vſus practicus, nobis eſt demonſtrandum. Quanquam igitur Speculum Ius ſeriptum Germanicum continere cum Kulpiſio a) non aſſeramus, nec ob promulgationem expreſſam illud valere ſtatuamus: atta- men nec Speculatori, vt Hiſtorico de conſuetudinibus et Iuribus ſuo tempore obſeruatis, teſtanti, fides hiſtorica erit deneganda, atque ideo conſuetudo, quae ſemel obtinuit, et hodie ſtare erit praeſumenda. Nam cum aequale Ius ciuibus ſit dicendum, atque ob hanc, aliasque grauiores cauſas, non facile ſit mutandum, hinco conſuetudinem ſemel receptam, tamdiu valere erit iudicandum, donec eiusdem oſtendatur abrogatio. Quoniam igitur Spec. non tantum usque ad Maximiliani I. tempora, ad probandas conſuetudines Germanicas eſt allegatum, et ſub nomine Iuris communis venit; ſed et in terris Iur. Sax, ad noſtra vs- que tempora ex eo cauſae ſunt deciſae, vti a cordatioribus iam eſt annotatum, quare non et hodie in illis terris ſecundum eius tradita terminandae ſint controuerſiae, nulla prohibet ratio. Abrogationem enim vniuerſalem, eamque expreſſam, nemo ad- huc demonſtrauit, tacitam vero locum habere non poſſe, quili- bet concedet, qui modo Ius Romanum, ſaluis legibus et con- ſuetudinibus patriis, atque in ſubſidium receptum, Iura Germa- nica e foris eliminare non potuiſſe, ſecum perpendet. Licet et- iam hoc daremus Werlhoffio b) et Schiltero c), reliquisque ab horum partibus ſtantibus, multa Iuris conſuetudinarii capita, ob ipſam vetuſtatem, contraria obſeruantia et legibus abrogata eſſe, qua, quaeſo, ratione exinde concludere poſſumus, ergo ob- ſeruantiam reliquorum non abrogatorum capitum eſſe proban- dam; cum de valore conſuetudinis, quae ſemel obtinuit, ipſum Ius dubitare prohibeat, et mutationis potius, quippe quae facti eſt, ) Conf. eius Viſ. epiſt. de Orig. LL. German. F. 23. 44. b) Conf. loc. cit. p. 183. c) Conf, eius Exercit. I. F. F. 13. Hüngrig ob) Dn. Thot rSn gnod ca, quae AA vie zut, Ybi ſenel conltet, vel un garte abrogatun Verba, ſed et ti- (entibus, demu Dropteren, et l lora Gerchanis Drawi vigenti, non manerent ,al cici poſſer lx ſ⸗ e foro exyelt conſuetucdiibe, probari, tenure oſtencdj poſit m iudicant, ac ſli, non attendi, ſtan nbus ilis, guae ſententia: ita ope ſed conſuetudinen Platione Vsdue: ne allegatum la loquitur, Vigttur Atiatum Sa ei ſare Pollit, E tt Mtans Stur Reoln 1 2) um teſtatumg, e tucſnibiselnid a ert dengnt et holle lhne eit ſtaicendnn, Ale t mutamdum, une- e erit iudſcngdun, niam ger gee⸗ 2, 20 Probands et ſub nomine x, ad poltti e. 2a Cordationbus erris ſecundumn prohibet ntio⸗ lim, nen al egibos er n. lunbermr. Lieet et icisnein fin, bus Pogti mns, etzoob⸗ m ele hroban⸗ btinnit, ihlum De Quae baetl ipped — 1 3C 25 e eſt, iniungat probationem. Hinc nulli cum B. Stryckio a), Hor- nio b), Dn. Thomaſio c) aliisque ICtis ſummis, aſſerere dubitamus, Iuris Sax. quod in Speculo continetur, vſum tamdiu in prouin- cia, quae ad vicariatum Sax. relata fuit, et adhuc hodie refertur, aut, vbi ſemel obtinuit, ſupereſſe, donec exceptio probetur, et conſtet, vel nunquam ibidem vim habuiſſe, vel ex toto vel ex parte abrogatum eſſe. Imo in decidendis cauſis non ſolum ad verba, ſed et rationem luris Sax. attendendum eſſe, et, his defi- cientibus, demum ad Iura peregrina recurrendum eſſe, ſtatuimus. Propterea, et ſi colliſio Iuris Sax. cum Iure Romano contingat, Iura Germanis propria, et ante introductum Ius Romanum in praxi vigentia, peregrinis ſunt praeferenda: alias enim ſaluae non manerent patriae conſuetudines, nec in ſubſidium receptum dici poſſet Ius, quod conſuetudines ante illud iam obtinentes e foro expelleret. Haec ipſa quidem nonnulli concedunt de conſuetudinibus, quae ex ipſa praxi atque obſeruantia poſſunt probari, textus vero Speculi Sax. niſi eorundem receptio et vſus oſtendi poſſit, non attendendos eſſe putant. Hi non melius iudicant, ac illi, qui ſenſum Iuris feud. valere, verba autem non attendi, ſtatuunt. Verum, quemadmodum de conſuetudi- nibus illis, quae in Speculo non continentur, eadem nobis ſedet ſententia: ita Speculum ipſum, quippe quod non Iura peregrina, ſed conſuetudines iam receptas comprehendit, et ab eius com- pilatione vsque ad noſtra tempora in foro vt Ius Sax. com- mune allegatum eſt, probatione receptionis non indigere, res ipſa loquitur. §. XV. Vt igitur, quis vſus ſit Speculi in quauis prouincia ad Vi- cariatum Sax. pertinente, aut vbi olim obtinuit, eo melius con- ſtare poſſit, de ſingulis prouinciis ſpeciatim iam erit agendum. D . A Sa- a) Vid. Praef. eiusd. ad Vi. mod. S. 3 1. b) Vid. eius Diſſert. de Praerogatiua Morum c) Vid, eius Notae ad Kulpißi Diſſert. epiſt. Nota 13. ad F. 255% 99c 26 82 A Saxonia Electorali merito initium eſt faciendum, et quantum Iuris Sax. Communis vſus ibi ſit reſtrictus, iam erit inueſtigandum. Quanquam regulam §. anteced. allegatam et hic locum obtinere aſſeramus: attamen Conſtitutiones atque Deciſiones electora- les non pauca Iuris Sax. communis immutaſſe atque abrogaſſe capita, negare haud poſſumus. Quemadmodum vero exceptio firmat regulam: ita et facta haec publica autoritate abrogatio quorundam capitum, eadem recepta fuiſſe, ſatis ſuperque docet, taciteque reliqua non abrogata confirmat. Nam licet ipſe Werl- hoffius a), qui alias Iur. patrii ſtudioſus fuit, hoc vrgeat, quod Seren. Domus Saxonica ad obſeruantiam atque vſum prouoca- uerit, quo ipſo non opus eſſet, fſi litteris conſignati mores cer- tam decidendi normam ſuppeditarent, atque exinde Ius Sax. commune, quatenus vſus et obſeruantia illius probari poſſit, ob- tinere concludat: hoc tamen argumentum tantum abeſt, vt ſententiam noſtram deſtruat, vt illam potius corroboret atque confirmet. Nonne enim hiſce verbis b): Daß des Saͤchſi⸗ ſchen Rechtens Verſtand durch hergebrachte Gebraͤuche und langwierige Ubung in denen Chur⸗ und Fuͤrſtl. Saͤchſiſchen Landen des mehrern theils erkundet waͤhre / textus Speculi no- ſtri inſtar legum eſſe allegatos, (tempor enim Ferdinandi I. quo haec ſcripta ſunt, vix alius extitit Codex c),) luculenter in- dicatur, quia de conſuetudinum litteris non conſignatarum ſenſu nulla oriri poteſt diſceptatio? nonne interpretatio vſualis, per quam Iuris Sax. communis ſenſus hic iam ſatis dicitur determi- natus, ſatis ſuperque oſtendit Speculi autoritatem? quippe in Iure, non niſi in textibus vim legis obtinentibus locum inuenit inter- pretatio a) Vid. eius ſpec. II. Iuris enucleati pag. 183. vbi ex allegato a Limnaeo in lur. publ. c. 10. n. 41. Priuilegio de non appellando Seren. Domui Saxonicae conceſſo, aſſertionem ſuam probare nititur. b) Haec reperiuntur in Priuilegio de non appellando, a Caeſare Ferdi- nando f. Sereniſſ. Domui Sax. indulto, vbi inter praecipua momenta Caeſari pro illo impetrando ſuppeditata haec verba continentur ; quod Priuilegium exhibet Limnaeus L. 3 Iur. publ. c. 10. n. 41. *) Vid. Schreiteri Diſ. de Orig. Iur. Sax, poſ. XXXII. etto l. ſors b) et tel Eunhgion de⸗ in gvadcthin deren in unſe eitgefuͤhret/ tor: namn Gumm latoris V recet probatum, nol explicationem tio eamque El ſtulant. Mme ralibus inſtruum bus ad nos ain ſublidium mben De Docd quod Ius Sar n tationem. Lic conſuetudines mnes ditiones d euoluas, conirr, — 5) Vid. Ei I. rus Lxerc *) Meec repeiin b. 751. em eſt pt e) kue eninei, KiisKen Githaſſhein Aſche hroeet⸗ nüm, tguntun etkiürlirnnn, thielen Minee Decſons ene ale Atgninmel odum vern eni/ Autoritue inngte ſtis ſherge Cett ſamloet le Wer. hoce pett, gohl gue vſan rovoer. tlgnati nores cer. cxinde lus da robari polſt,ob. ntum abeſt, ſt orroboret gle Gebritge und l Sihſihen tus Geuul o. Eentnandl lculenterin atarocn Enſa Wis, Ner ätut deterni- guippeinlure h inment imer⸗ Prerat⸗ —— llegeto 2 linmmeo 2Ppellundo Fenn dbare uititit, , Celne t⸗ recpinnen verbt coneentu! lorN 1 c 27 965 pretatio illa. Neque ſententiam Rauchbari a), Hartmanni Pi- ſtoris b), et reliquorum, iuuat Churfuͤrſt Auguſti zu Sachſen Fundation des Schoͤppenſtuhls zu Leipzig de Anno 1574. c) in qua Scabini die Landuͤblichen Saͤchſiſchen Rechte / ſo viel deren in unſern Landen durch beſtaͤtigten bewaͤhrten Gebrauch eingefuͤhret / und nicht reprobiret ſind/ in iudicando ſequi iuben- tur: nam dum in tantum valere debet ex mente Seneriſſ. Legis- latoris vſu receptum Ius conſuetudinarium, quantum non eſt im- probatum, noſtram confirmat hypotheſin Elector Seren. Hanc explicationem et vſualis illorum temporum approbauit explica- tio eamque Electorum Seren. hac de re promulgatae leges po- ſtulant. Mandata d) enim, quibus ſumma in prouinciis electo- ralibus inſtruuntur Iudicia, expreſſe iubent, vt Iura Sax. a maiori- bus ad nos deriuata ſeruentur; Iura vero peregrina demum in ſubſidium adhibeantur. S. XVI. De Ducali Saxonia non aliter iudicare poſſumus, quam quod Ius Sax. commune in his terris nullam ferme ſenſerit mu- tationem. Licet enim et hic pauca quaedam per recentiores conſuetudines ſint abrogata: attamen, ſi ordinationes et ad o- mnes ditiones directas e), et ſingularem Ducatum attingentes f) euoluas, confirmata potius, quam mutata Iura conſuetudinaria D 2 in a) Vid. P. I. 4u. 3 8. n. 27. . b) Vicd. Ei. Lib. I. qu. I I. u. I6. it. Lib. II. q4u. 26. n. 1 8. Vid, etiam Schilte- rus Eerc. I. ad ff. S§. 13. . c) Haec reperitur in Dn. Lunigii Reichs: Archiv, Parte ſpyec. Continuat II. 781. d) . Ord. ſupr. Cur. prou. Lipſ. de Anno 1549. ſub. rub. Was yor Recht in die⸗ ſem Gericht gehalten werden ſoll. Ord. Cur. prou. E, itteb. de Ao. 1550. et Ordinat. Iudicii appellat. de Ao. 1607. Conf. Dn. Schreiteri Diſ. de Orig. Iur. Sax. Poſit. 27. e) Huc pertinet die Fuͤrſtl. Saͤchſiſche geſambte Hofgerichts⸗Ordnung. , ) Huius generis ſunt: Die Weymariſche Land und Kirchen⸗Ordnun; / die Gothaiſche Lands⸗Ordnunng / die Jenaiſche / it. die Gothaiſche und Altenbur⸗ giſche Proceſs-Ordnung. 1 296c 28 * in Speculo contenta inuenies. Ita in ordinatione a) lIenenſis Iu- dicii prouincialis, iudices expreſſa ſanctione adſtringuntur ad ca- pita Speculi Sax, non abrogata legis inſtar obſeruanda. Per Iura enim Sax. in litteras redacta hic nil aliud, quam Speculum intelligendum eſſe, ex eo patet, quia in proxime antecedentibus de legibus publica autoritate per ſcripturam promulgatis iam dictum fuit, et reliquae conſuetudines ab illis ſeparentur. Ex adducto loco, textus Speculi ex vſu eſſe explicandos, nequa- quam illorum obſeruantiam probandam eſſe, inferre licet. Quoniam enim expreſſe dicitur, quod valere debeant, ſwpie ſol⸗ che von Alters herkommen / Speculum vero tales conſuetudi- nes contineat, quod ipſum ex teſtimonio Repkouii, fide omnino digno, ſatis probatur, pro vſu tamdiu et hicmilitabit praeſumptio, donec demonſtretur abrogatio. Hinc, quamuis Carpzoujius, Adamus Struuius, Illuſtr. Lynckerus, aliique ICti celeberrimi, ex opinione illa, quod Ius Romanum, tanquam longe praeſtantius, Iuri patrio praeferri mereatur, vt contrariam fouerent ſententiam, ſint inducti, eosque multi in decidendis controuerſiis et hodie ſequantur: ex rei tamen veritate potius quam ex opinione eſt iudicandum, et illorum, quae fieri debent, non, quae fiunt, po- tiſſimum habenda eſt ratio. 8. XVII. E Saxonia lam et in reliquas prouincias, in quibus Ius Sax. obtinuit, nos conferemus, quis vſus collectionis Repkouianae ſu- perſit, inueſtigaturi. Non idem autem de omnibus prouinciis ferre poſſumus iudicium. In quibusdam enim eadem vi atque auctoritate gaudet, ac in ipſa Saxonia; in aliis vero conſuetudines Sax., quae in Speculo continentur, in vſu quidem ſunt, ex Spe- culo tamen, quod ibidem allegari non ſolet, hodie non deriuantur, in reliquis tandem plane abrogatum eſt. Ad primam claſſem referri — a) Vid. eius Cap. 15. vbi haec leguntur: So wohl die Saͤchſiſche ſolche ausgedruckt/ und in denen Landen digene des Toblinge⸗ Rohto mi Ubung / und von Alters herkommen. Alen wereit olati, hom Jventi Nroltyin gſoo, ugtenis Sax, commmunt Ducatu Halbe Obleruantiam! probanckm eſl et onus proban tiam attinet, n eſtententia; tudo Iur. Sanon Girten Landon De Pomeranu en Ludevvi nn vero Cto inil pereſſe aſereni innituntur prii⸗ eiusdem aſſenton in quibus tamen Kulpiſus e), . dax. vtj teſtantn Oiae 160 ., im — ) Vid. elun lgs Kanſrlen ) Vidl eins uf ) Vid etin e lcl ein Di , ) Vic ei , ic de Kgeh iin⸗ lealr. ltrnmr 1 r r Ohenuh) N Jonm Derhn elmne Autebetenbes n promelgrnis im Is ſeparent, N plcnndts, negt. ſſe, ihlene liet Cebent, ſſe ſ. tales conſdetuce OUij fide onnhild abit praeſimptih nis Carpzouin, celeberin, er ge praefuntin, ent ſententiam, erlis et hoce x Opinne ell ne fujt, ſo. was us de. Dooönme r bus Proibeſs dem i tcve conlaetudines ſont, es e. londeriuactun fimam Ollen lefeni chſiſchend 11 g 1 2930 29 0 referri merentur, Ducatus Magdeburgicus, Halberſtadienſis, Hollſatia, Pomerania, Luſatia et Sileſia, de qua tamen §S. ſe⸗ quenti prolixius agere conſtitui. In Ducatu enim Magdebur- gico, quatenus ordinationibus non repugnant, obſeruanda eſſe Iura Sax. communia, iuſſit Elector Fridericus Wilhelmus a). De Ducatu Halberſtadienſi ipſe Dn. L. B. de Lyncker, qui tamen obſeruantiam Iur. Sax. com. in Ducali aeque ac Elect. Saxonia probandam eſſe aſſeruit, contrariam potius fouet ſententiam, et onus probandi vſum neganti imponit b). Quod ad Holſa- tiam attinet, non tantum in cauſis Nobilium, quae Mauritii c) eſt ſententia; ſed generatim, ſi deficiant Iura prou. et conſue- tudo Iur. Saxonico locus eſt, quod expreſſis verbis in der revi- dirten Land⸗Gerichts⸗Ordnung/ Parte 2. Tit. 3. aſſeritur d). De Pomerania, quod Iur. Sax. communi vtatur, teſtis eſt Dn. Ludevvig in Germania Principe Lib. II. c. y. p. 6 30. Cothmanno vero [Cto, nimis Iuribus peregrinis addicto, nullum vſum ſu- pereſſe aſſerenti, fides non ſimpliciter eſt habenda, quia vel falſis innituntur principis de vnica Romanarum legum receptione, eiusdem aſſertiones, vel de certis ſolum caſibus debent intelligi: in quibus tamen aduerſae partis Aduocatum contradixiſſe refert Kulpifius e). Luſatiam in cauſis ciuilibus et criminalibus Iur. Sax. vti, teſtantur Galdaſtus f), Leuberus g), et L. B. Gers- dorf h). In Polonia Saxonica Iura ſtatutis Regni Polonici, Cra- couiae 1506ρπ. impreſfſis, inſeri iuſſit Sigismundus i), vt adeo de D 32 eius a) Vid. Ordinat. polit. in Praef. Vid. etiam Prietzen in der Vorrede des Aus⸗ zugs Kayſerl. und Saͤchſiſchen Rechts. b) Vid, Deciſ. eius 1264, et Halberſtaͤdtiſche Cantzeley⸗Ordnung Ao. 1672. c. 7. c) Vid. eius Praef. ad Conſilia Chilonienfia. Vid. etiam Werkhoffius l. c. qui idem de Slesuicenſibus et Dithmarſis ens Diſ 5 e) Vid. eius Diſſ. Epiſt. S. 29. f) Vid. eius Lib. I. 7 K. aie ap. 16.§. 3. 2£) Vid. de Stapula Sa. N. 1340. R) vid. de Feudis Luſatiae ſuperioris C. I. F. g.. ¹) Vid, Conuors Beſchreibung des Koͤnigreichs Pohlen/ Pert. II. ,. 546. 2 6 30 ) 0* eius autoritate dubitare, ſpecialis eiusdem prohibeat confirmatio. Ad ſecundam claſſem pertinent Dania a), Boruſſia b), Bohe- mia c), in quarum Legibus prouincialibus non pauca reperiun- tur capita, quae Iuri Sax. originem debent: interim tamen Spe- culum noſtrum, tanquam Codex lIur. conſuetudinarii, vix allega- tur. Tertiae claſſis exempla nobis praebent terrae Brunſuico- Luneburgicae, in quibus Ius Sax. commune abrogatum eſt per Ord. Rudolphi Auguſti de Ao. 1675. In Ducatu Callenber- genſi et Cellenſi, ex eo, quod ſilentio fuerit transmiſſum in ha- rum prouinciarum recentioribus Ordinationibus, Ius Sax. quoque enerue eſſe aſſerit Werlhoffius. Verum, quoniam id repetere opus non fuerit, cum ſemel valuerit, atque ex ſilentio abroga- tionem non praeſumendam eſſe, vel exinde pateat, quod in Ord. aulica Ducis Henrici de Ao. 1559. itidem non nominetur. et tamen indiguerit in Henrici Ducatu ſpeciali abrogatione per Rudolphum Auguſtum, ſolido haud fundamento niti videtur eiusdem opinio, inprimis cum reliquias in moribus et ſtatutis ne ipſe quidem negare ſuſtineat, et Luneburgum hodie quoque Iur. Sax. tenax ſit d). Hoc colligi poteſt ex litteris 29. Iunii An. 1707. ad Collegium Iurid. Helmſtad. ab Senatu Vrbis amplis- ſimo, reſponſum ab illo Collegio requirente, datis, in quibus haec verba: nach denen hieſelbſt uͤblichen Saͤchſiſchen und Stadt⸗Rechten / fuiſſe inſerta, refert ipſe Werlhoffius. In Marchia e) inprimis Receſſu Ao. 1534. Sax. Iuri renunciatum eſt, in a) Vid. Arnoldus Huitfeldius, Cancellarius R. Daniae, in Praef. legum prou. terrae Scanicae. b) De Boruſſia videatur Hartknochii altes und neues Preußen / Parte II. C. 7. p. 546. et eius Diſſ. de Iuribus Boruſſorum. c) De Bohemia vid. Martini Comment. in Praef. Ordin. Iud. Sax. n. 69. p. I4. Ex Iur. Bohemico antiquo, lur. Sax. et Romano conflatum eſſe lus Bo- hemicum, refert Autor Germaniae Principis Lib. I. c. y. F. 10. d) Vid Gerichts⸗Grdnung der Stadt Quͤneburg ITit. 8. §. 2. et Daſſel in Comment. ad Ius Luneb. e) Vid. Scheplitz Parte II. Conſuetud. Brandenb. Tit. 8. n. 3. et Tit. I. H. 1. Conf. etiam Rhetius in Comment. in Ius feud, in Prooem. n. 71. ,fteis umen S5 ,us lut. d zimn ſuo tem munnus Piſtor. „269. de qud De Weltoluli nunciandum m Hpiloopatus ⸗ brogatione ai bere idem ann de vſu lur. Sun generaliter hite autoritatemihi mannus /a, Cti celeberni 4 rum Dn. Kilo riatu alemmamnon Nos avten communis in & bium vocabit, gationem merer GCermanos ) leſtam ingreken niciluris e) i — 2) Vid. Tmain ) Per hos ite = Obibent fenr Donſui) e. on a Rhein. interin tmnen N tucinari, ir nt terrae Dunſbid. Arogatun el N Ducatu Calerbe. transmiſſum in hu us Iusn gvoge er . Oniam is tepeten ſlentio dMrogr pateat, Ilod in non nomjvetor. abrogatione her nto niti widetur us et ſtatutis ne die guogue lur 829. N An. Vbös anpls. Ni, in Oucis ſſſchen Und lbofhos. W. unname in — Pruef-eunpru. hrenftn/ Putl 40. Sax. ,. 69 )⸗ 19 gatum eſle lu o⸗ . i el 13 61t 9C 31 88 in litteris tamen reuerſalibus, Ordinibus Marchiae Ao. 1539. da- tis, excipiuntur Croßen / Cotbuß / Sommerfelde und Lichen / quibus Iur. Sax. vti permittitur. In Ducatu Megapolitano a) iam ſuo tempore eneruatam fuiſſe Iur. Sax. autoritatem, Hart- mannus Piſtor. docet in Epiſt. apud Cothmannum Vol. I. Reſp. 26. n. 269. de quo plenius ipie Cothamannus agit in Reſponſo n. 222. De Weſtphalia, cum in tot territoria ſcindatur, diſtincte pro- nunciandum monet Dn. Kreſſius b). In ordinationibus enim Epiſcopatus Monaſterienſis, nec non Iuliacenſis et Bergenſis, de abrogatione nil legi: in Comitatu autem Lippiaco ſecus ſe ha- bere idem annotauit. Hinc et Werlhoffius Klockii aſſertum, de vſu Iur. Sax. in W eſtphalia, pro certo et explorato ſaltem generaliter habere non vult, adeoque nullam prorſus Iur. Sax. autoritatem ibidem eſſe, haud aſſerit, quam opinionem Dn. Hoff- mannus I. cit. p. I15. eidem tribuit. De Haſſia vero quod bini IGti celeberrimi c) in ea Ius Sax. non valere annotauerint, mi- rum Dn. Kreſſio videtur; quia de hac ditione, vtpote in vica- riatu alemannico ſita, quaerere fruſtraneum ſit. S. XVIII. Nos autem operae pretium facturos eſſe, de Iuris Saxonicf communis in Sileſia autoritate diſtinctius agendo, nemo in du- bium vocabit, qui Iura in patria obtinentia prae omnibns inda- gationem mereri, ſecum perpendet. Vt autem Sileſios tanquam Germanos d) ſuis vixiſſe conſuetudinibus, poſtea vero Slauos Si- leſiam ingredientes et Ius Slauicum introduxiſſe, imo et Polo- nici Iuris e) vſum ibidem viguiſſe, prolixius demonſtremus, prae- ſentis a) Vid. Tarnouius de udis Megapol. Lib. I. c. 2. F. 16. p. 1 5. et p. 697. b) Vid. Proleg. ad Specimen Iurispr. §. 7ũñß.Wqv „ e) Per hos ſine dubio intellexit Hertium, qui in Diſſ. de Conſultat. Legi= bus &c. et Werlhofſium, qui I. c. p. 192: de Hafſia hoc rétulerunt. d) Vid. D. Hanckius de Silefiorum Maioribus e) De lur. Polonico nihil amplius recenſuit Schifferdegherus de Iur. Sileſiorum qu. 2. quam, illud circa bona haereditaria fiiſſe occupa- zum⸗ et feuda penitus ignoraſſe. Contf. Schicfuſſens Chronicon, Lib. III. c. 22. 2490 32 30 ½ ſentis Diſſertationis ſcopus non admittit, cum potius incunabula atque incrementa Iuris Saxonici ſint inueſtiganda. Haec vero a temporibus Mieceslai II. Polon. Regis a), qui in matrimonium duxit Richam, filiam Ottonis III. Romanorum Imperatoris; vel a tempore Caroli M., qui et Sileſiam tributariam feciſſe dicitur, licet tunc non exiguus Germanorum, qui Iura Germanica pro- cul dubio ſimul introduxerunt, in Sileſiam venerit b), non re- petemus, cum iniuria temporis omnes fere antiquiores Conſti- tutiones, Priuilegia et Documenta nobis eripuerit, atque adeo magis temere quam vere quoad hanc rem quicquam determi- nare licet. Hinc miſſis hiſce coniecturis, Iura Saxonica ſeculo XIII. potiſſimum inſignem in Sileſia autoritatem adepta eſſe, fide dignis hiſtoriae monumentis nixi aſſerimus. Nam Henricus III. Vratislauiae ciuibus, vt Iure Magdeburgico vterentur, A. 1261. conceſſit, vti patet ex Priuilegio, quod Dn. Lunigius im Reichs⸗ Archiv c) exhibet, in quo ſequentia reperiuntur: quod nos in- tendentes commodo ac honori Ciuitatis noſtrae Wratislauienſis petentibus noſtris Ciuibus Ius Ciuitatis Magdeburgenſis infra diſtrictum ſiue nimirum Ciuitatis noſtrae, prout infra ſpecift.- catur, deſideratum Ius eisdem atque ecorum poſteris conceſſemus indulgendo. Imo Schickfuſius d) iam An. 1245. Vratislauiam Iuribus atque Statutis vrbium Germanicarum, abdicata barbarie Polonica, inſtructam fuiſſe, atque ſequentibus annis nominatim Ius Magdeburgicum in Sileſiam introductum fuiſſe refert. Hoc ipſum ab Herinco III. An. 1261. emendatum atque confirma- tum, eamque Confirmationem An. 1263. repetitam eſſe, idem docet. Et vltimo hocce Priuilegio de An. 1263. ſequentia re- fert verba Schifferdegherus e): Quod licet Ciuitati noſtrae Wratis- a) Vid. Balbinus Miſcell. rerum Bobem. Lib. III. C. 6. §. F5. p. 53. b) Vid. B. Hanckius in Tract. de Sileſ. Nom. C. VI. S. 12. P. 45. c) In Parte ſpec. E. Continuat. parte 2. d) Vid. I. c. Lib. II. C. 5. et Lib. III. c. z2z. Curaeus hanc conceſſionem ad Annum 1243. refert in Annalibus Sileſiae, e) Conk. cit, loc. quaeſt. 4. uilui n lohundes earii ALewhl ex mults Mohe Cenl nominatin Eeg quaeritur Maggeburgenl. culo contentun⸗ cua fuit Ciuitas Weichbildicumm bocigitatur, gn circa initium ſe⸗ C. 29. probit Cconfirmaturenbin in quo haec veh lelurgerſi ſuli Maggeburgenle Ptum, in allega piam vero illud (ico, c.l. confit deculi, et quid Nxon., conidet lum intruductag Atque Priullege mum preciboge, — ) Lucg igali letſaun glere id Ni s Alegantur e ranus iſ e letult 1. Ph krilegio n poi nunte Ent Hxrfen uihnnuincin m lnnemmi; N Nrum keeſce ct Ura Cermaia o. enerit b), . Antiqiores Conſi. Pnerſt, atqe len vioqtam Cetenn. ra Saxonic ſenlO n adeptaele, ſde am Hemrcvsll. entor, A. 1261. gius inn Neich⸗ r: gud mit. Dratitlitinſt burgenſi ußes t iußa Huuff. dcſinun Vtösuum Ata barbatis 8nowinadtn Gert. Dot ce (Ohhrme- Acn elle, idernn . ſegentin re⸗ iuitati ulfni Wrati- — . d § 11 ,, 457 e oeliin H Wratislauienſ: etc. Iura Magdeburgenſia contulerimus ; quod ipſum Iohannes Rex Bohemiae An. Chriſti 1343. confirmauit. Henrici exemplum ſecuti ſunt ſine dubio reliqui Principes, quod ex multis Bolkonis Priuilegium, A. 1363, quo Ciuitati Suidni- cenſi nominatim Ius Magdeburgenſe conceſſit a), comprobat. Sed quaeritur hic, vtrum Ius Weichbildicum, quod etiam Magdeburgenſe vocatur, an Ius commune Saxonicum in Spe- culo contentum, an tantum Iura et Priuilegia, quibus conſpi- cua fuit Ciuitas Magdeburgenſis, ſint intelligenda? Ius quidem Weichbildicum, quod hodie ſub hoc titulo habemus, hic non indigitatur, quippe quod tum temporis nondum extitiſſe, ſed circa initium ſeculi XIV conditum eſſe, luculentis coniecturis C. 29. probat Conringius: Praefatio tamen, quam in MStis Iu- ris antiqui Culmenſis, ab Henrico Duce Sileſiae profectam, ſe vidiſſe refert Hartknochius b), haud obſcure indicat, Iura Mag- deburgenſia tum litteris iam fuiſſe conſignata; quod et vlterius confirmatur ex Priuilegio c) An. 126 I. Vratislauienſibus indulto, in quo haec verba reperiuntur: quaedam priuata a Iure Mag- deburgenſi ſubſeribi ſiue ſubiungi fecimus z vt adeo Ius illud Magdeburgenſe appellatum, a quocunque demum ſit conſcri- ptum, in allegatis Priuilegiis intelligi ſub illa voce poſſit. Quo- niam vero illud ipſum in multis conuenire cum Iure Weichbil- dico, c. l. confitetur Hartknochius; hoc ipſum vero epitomen Speculi, et quidem merito, nominet Colerus in Orat. de Iure Saxon., conſuetudines in Speculo contentas tum ſimul in Sile- ſiam intruductas eſſe, res ipſa loquitur. Tandem etiam iura atque priuilegia Ciuitatis Magdeburgenſis, quippe quae potiſſi- mum precibus ab Henrico efflagitaſſe Vratislauienſes d) veriſi- L mile a) Lucas in Schleſ. Denckwuͤrdigkeiten h. 1432: Iura Sax. Ao. 1208. Bo- leslaum ad exemplum Henrici III. Suidnicenfibus confirmaſſe refert. b) Vid. Ei, altes und neues Preußen p. 580. vbi haec ex Praef. Henrici allegantur verba: Nos ſtatuta Rue Conſtitutiones Magdeburgenſes ap- probamus ipſasque per ordinem facimus ſubſeribi. c) Hoc retulit Lunigius im Reichs Archio. (P In Priuilegio enim extat: petentibus naſtris Ciuibus &c. mile eſt, hie indicari, in dubium vocare nolumus. Sequenti- bus temporibus in omni Sileſia adeo inualuit Ius Saxonicum „vt Jus commune Sileſiae factum ſit a), quod Prouocationes ex omni Sileſia aeque ac ex Polonia, ad Scabinatum Magdeburgenſem factae ſatis probant. Huius rei illuſtre affert exemplum Schif- ferdegkerus, ſimulque Bolkonem conſtituiſſe, vt ſi aliquan- do in Ciuitate Suidnicenſi controuerſi Iuris incideret quae- ſtio, adeundos eſſe Magdeburgenſes, reliquosque Principes id ipſum perpetua obſeruanria cuſtodiuiſſe, docet. Hic mos dura- vit vsque ad annum 1548, quo Ferdinandus I. ſanciuit vVt omnes controuerſiae ad conſequendas in jis ſententias, tum ad proſe- quendas Appellationes, Pragam relegentur, et cum certa inſori- ptione Iudicio Appellationum committantur, omnesque Prouo- cationes ad Scabinatum Magdeburgenſem prohibuit, vti videre eſt apud Schickfuſium cit. loc. Huius abrogationis non vſtima cauſa fuiſſe videtur, quod Scabini Magdeburgenſes eos, qui de jure illos interrogabant, pene tanquam Tribunali Magdeb. ſub- ditos tractauerunt b), vti patet ex Proteſtatione Scabinorum An. 1369. euulgata, quae apud Schickfuſium loc. cit. reperitur, in qua haec verba leguntur: Ciuitatem Wratislauienſem Iuri oppidano ſen ciuili Magdeb. fuiſſe ſubiectam ete. proteſtamur; it. dedimus etiam iisadem Iuz noftrae Ciaitatis. Ex hoc ipſo autem tantum abeſt, vt Iuris Sax. abrogationem inferre poſſi- mus, vt potius Imperator Ferdinandus III. iuſſerit, nicht allein auf die gemeine / ſondern auch die Saͤchſiſche und Boͤhmiſche Recht darinnen zu ſprechen e). Certe ex hoc Iure Principum con. 2) Conf. Henelius Silſiograph. C. XI. F. 36 uhbi reſponſum I Ctorum quorun- dam allegat » in guo teſtati ſunt: Daß man ſich des Saͤchſiſchen Rechtes uͤber aller Menſchen Gedencken gebraucht habe 2c. Ad- datur Kretichmeri Diſ Jab Praeſidio B. Samuelis Strykii habita de Iure Sileßiorum Saa. b) Conf. Leuberus de Stapulza Sax. n. 651. qui expreſſe dicit: So ha⸗ ben die Konige zu Boͤhmen / da ſie inne worden / daß die WMag. deburger ſich vor eine Neichs⸗Gerichts Stadt halten / ꝛc. *) Couf. Martini in Commeut, in Praef. Ord. Iud. Sax. n, 697 cmmoerias 1 ,6,F.18 bi Nupſalun Fi Ducs Teſchne ex pugnaret . e mune 2), N enl, quod bi quia patrocini runt, igla Pole lam ſub Boles! bus Vla elt, ne gatio eſt, gvan hemieo ſint te qui etiam el ibidem nuluna tus pechlinku in reliquorune dum amplinan ſecundum Ius bitationis aleam ſtimonium Max alque Francoſte, eliam indicat ſen⸗Necht inge in ſanctione gu das Land Scl ) Conkf. b) Con 4) Vid. Lllaſien ) V, gr Eelen Teſehneniizg nn deen hien N Weningerni Mgkinnefen 1 elemhlin ahf. e, Aiun. 6 ineigetet gur. ogne Priſehesid Hic nos elr ncint, tonnes 8, tun ad Nrole Cum Cena inlceti. mnesqne Prono⸗ buit, wti ridere nis non whim es eOs, glite li MagGebe ſb. le Scabinorus it repertn, nßn i utchaauct, Er boc ioſo kerte ol icht ein d Boheniſche Grerinchomn con, — 11Crun aluſli. des Sichſſchet habe 11. G. uhius cjeit: o he / daß detſis alten / 11 51 — 1 1 9„ 35 e controuerſias eſſe terminatas, docet Henelius de lure Dozalitii c. 6. J. 1 8. vbi refert, RKudolphum II. pactum ſpeciale tabularum nuptialium Friderici IV. Ducis Lignicenſis, et Sidoniae Mariae, Ducis Teſchnenſis, confirmare noluiſſe, quod cum Iure Saxon. pugnaret; ex quo ſponte ſua fluit, illud Sileſiae eſſe Ius com- mune a). Neque de Ducatu Oppolienſi, Rattiborienſi et Teſch- nenſi, quod ibidem omnis Iuris Sax. vſus exulet, aſſerere licet, quia patrocinio Regis Bohemiae demum An. 1292. ſe commiſe- runt, ipſa Polonia vero et ſimul Sileſia, tanquam Poloniae pars, iam ſub Boleslao pudico, adeoque anno circiter 1226. Sax. Iuri- bus vſa eſt, nec per iutroductum Ius Bohemicum facta abro- gatio eſt, quanquam Ducatuum illorum ordinationes Iure Bo- hemico ſint temperatae b). Neque iuuat Weingartium c), qui etiam de Troppauienſi et Olsnenſi Ducatu affirmare videtur, ibidem nullum aut exiguum eſſe vſum Iur. Sax. quod hi Duca- tus peculiaribus gaudeant ordinationibus: In his ipſis enim vti in reliquorum ordinationibus multa capita repetuntur d) inter- dum ampliata interdum reſtricta, imo caſus in his non deciſos, ſecundum Ius vſitatum Sax. diiudicandos eſſe extra omnem du- bitationis aleam poſitum eſſe exiſtimo. Corroborat hoc Te- ſtimonium Maximiliani II. qui in Priuilegio Monſterbergenſibus atque Francoſteinenſibus conceſſio e) Iuris Sax. vlum per omnem Sileſiam indicat hiſce verbis: Wie nach gemeinen und Sach⸗ ſen⸗Recht in gantz Schleſien der Gebrauch. Ferdinandus III. in ſanctione quadam An. 1641. publicata f) confitetur, daß das Land Schleſien des Sachſen⸗Rechts ſich gutten theils E 2 von . . . . — a) Conf. Strykius in V. M. f-. in Praef. g. 4. et Kretſchmeri Diſ. cit. b) Conf. Schifferdoegherus c. l. qu. 3. in fine. c) Vid. Ei. Faſcievlus diuerſorum lIurium Parte I. Lih. I. p. 33. d) v. gr. de Gerada et Hergevvetta, vid. ſtatuta Etatislau. P. II. Art. 7. in Teſehnenſi agitur de Morgengaba, ſucceſſione pactitia, in Rattiborienſi et Oppolienſi agitur etiam de legitimis impedimentis von Ehhafften / de pignorationibus von Pfaͤndungen des Viehes &c. c) Vid. Weingarten c. I. Lib. II. p. 151. f) Vid, a Brachvvogelio editae ſanct. pragm. parte II. n, 74. * c 36 30* von Alters her gebraucht ꝛc. Ita et Curia ſuprema in Sileſia ad interrogationem Baronis cuiusdam reſpondit: Und nun be⸗ kannt und offenbahr/ daß in erwehntem Lande beſagtes lus Sax. wo deme nicht die ſtatuta localia und andere obſeruantiae derogiren/ von Alters her recipiret ſey und obſerviret werde a). Quid; quod ipſe Leopoldus M. in variis reſcriptis illud Land⸗uͤb⸗ lich vocauit vti factum eſſe An. 1702. idem Dn. Seidelius docet. Ex his prono fluit alueo Ius Sax. in genere eſſe receptum, au- toritatemque Iur. ciu. habere, adeoque textus ex illo allegatos, ſi ſtatutis et legibus prouincialibus non ſint contrarii tamdiu eſſe in decidendis controuerſis attendendos, donec eiusdem abroga- tio aut contraria probetur obſeruantia. Et praeferendum et- iam eſt Iuri Romano, quippe quod longe poſt Saxonicum in ſub- ſidium eſt receptum, nec per eius introductionem mores veteres ſunt abrogati. Quod vero quidam Ius Caeſäareum, maxime in Prouincia Caeſarea, valere debere clamant, redolet exploſam illam hypotheſin, ac ſi Ius Romanum ob autoritatem et iuſſum Iuſtiniani hodienum in praxi obtineret. Hinc, quoniam hodie non vt Caeſareum, ſed vt peregrinum Ius ex receptione valet, Iuri patrio merito eſt poſthabendum, donec eiusdem obſeruantia, ſi a Iure Germanico diſcedit, ſit probata. Sed fru- ſtra haec a nobis aſſeri obiicient, cum praxin in dubio Ius civ. Romanum Saxonico praeferre, praeiudicia a Seidelio adducta cit loc. luculenter probare videantur, Verum, cum in his ca- ſibus de haereditatibus fuerit diſceptatum, Ius Saxonicum vero in cauſis teſtamentariis et haereditatibus non attendi, Weingar- tius b) teſtetur, ab hisce caſibus, a regula noſtra expreſſe exce- ptis, ad reliquos argumentari minime licet. Deinde, licet haec Weingartii aſſertio, cui et nos omni ex parte non ſubſcribimus, non ſit omni execeptione maior; ſufficit tamen, quod in his caſi- bus a) Pi gn zu tiſ. Seidelius de Iuribus ac Proceſibus forenſibus in Sileſia, lö. .C. I1. J. 4. ) Vid. l. t. p. 33. 1 oberuoti wtone, gone ſceelſode der cum hic non ⸗ ggerhbet dreliquos non Geidelius non t rit, ſimmulque in Honeri ſolere Detho durchei das anders in⸗ Krain hypothel ndatamn ele 3dducta de In- non Verocelits Yonicis iunin corumm recgnin Nent. 3) Doſtqvam ſe Corpus luri euolvendum efle gabit. Immo cun einsque incettitn 4eregrinis ſepan Atendeendunm t haud poſſit, t E neceſſitas. b) i aum luperimdgi ²) Vid Henelug uasſt., 1) Cont Kulpiſn rigkeiten der; Obſerzintſede ) eiptsilckand,ie Dn. Seigels Gheet eſle tecehtun n s er llo alegit⸗ ontrari tamciuele einsdem Arogr⸗ praeferendum er aXoOnicum inſdb. n mortes ſeteſee reum, Mirine dolet enhhm atem et iddm quoniam hocſe ex receptione bne cusllen aà Elt. bbio lus c. Jio 2ddac goricumn Verd di, Wennger⸗ enhrele ece· nge, ier mnec ſoblcrivimos, guodin liscal hus — , . 1 uſkturir ſun 29400 37 3* bus obſeruantia Iuris Romani potuerit demonſtrari, vt in ipſa ſanctione, quae reperitur P. I. N. 27. de Iure repraeſentandi in ſucceſſione aſſeritur, aut ex ſingularibus rationibus Ius Saxoni- cum hic non attendatur, vti in Reſeripto, d. 7. Iulii An. 1701, quod exhibet Weingarten, factum eſt, adeoque ab hisce caſibus ad reliquos non ſit concludendum. Quid? quod, cum ipſe Dn. Seidelius non tantum aliud praeiudicium in contrarium adduxe- rit, ſimulque in Scabinatu Vratislauienſi iuxta Ius Saxonicum fe- ſponderi ſolere docuerit, ſubiuncta clauſula: Es waͤre denn des Orths durch ein Statutum oder Rechtsbeſtandige Gewohnheit was anders introduciret/ quod ipſum et approbare videtur: no⸗ ſtram hypotheſin tantum abeſt, vt reiiciat, vt potius illam in Iure fundatam eſſe non obſcure innuere videatur. Hactenus autem adducta de Iure Sax. communi, quod in Speculo non continetur, non vero de Iure Sax. Electorali aut nouis conſuetudinibus Sa- Xonicis ſunt intelligenda, quippe quae Iura, non niſi quatenus eorum receptio et obſeruantia poteſt oſtendi, in Sileſia obti- nent. àa) S. XIX. Poſtquam igitur hactenus oſtenſum eſt, Speculum noſtrum eſſe Corpus luris Germanici conſuetudinarii, hoc omni ſtudio euoluendum eſſe atque pertractandum, nemo cordatiorum ne- gabit. Imo cum confuſio Iuris, quod in Germania obtinet, eiusque incertitudo non aliter tolli poſſit, quam ſi Germanica a peregrinis ſeparemus, et deinde, quid in iudicando potiſſimum attendendum ſit, inquiramus: hoc vero ſine Speculi notitia fieri haud poſſit, vt Ius noſtrum prouinciale euoluamus, ipſa poſtulat neceſſitas. b) Haec magis ex eo elucet, quod Inſtituta hodie- num ſuperſint, quae ex Iure Romano neque cognoſci neque di- E 3 iudicari a) Vid. Henelius in Sileſiograph. c. II. §. 39. et 41. et Schifferdegher c. lI. 27. . b) Eeg Kulpiſius . l. §. 10¾, Add. B. Gerhardi Scbediaſna von Schwie⸗ rigkeiten der Deutſchen Rechtsgelahrheit. 90 38 9* iudicari poſſunt, cum in Germania ſint inuenta tantum atque in vſum deducta. Quis, quaeſo, de Inueſtitura allodiali, de Ve- natione ſuperiore et inferiore, de Gerada, de Dotalitio, de Gan- erbinatu, Pignorationibus et ſimilibus recte poterit iudicare, niſi Ius Germanicum ſeparatim pertractauerit, eiusque analogiam cognitam ſibi redderit a), ad quod ipſum Speculi noſtri vel ma- Xime requiritur euolutio. Et haec pro inſtituti ratione iam ſuf- ficiant. De vnico tamen, quod Diſſertatione hac ſub prelo iam ſudante demum comperi, monendus adhuc eſt beneuolus Lector. Nimirum in Nouis litterariis Lipſienſ. N. 72. hoc anno refertur, B. Gerhardum Diſſertationem de Iuris Saxonici Compilatione, vulgo vom Sachſen⸗Spiegel / erlaboratam reliquiſſe. Quo ipſo autem cum quis facile eo adduci poſſit, vt plagii me accuſet; ideo, quomodo res ſe habeat, vt paucis exponerem, neceſſe duxi. Vir B. generaliorem quandam mecum communicauit diſpoſitio- nem, vt ſecundum eam de Speculo Saxonico conſcriberem Dis- ſertationem. Hac autem a me ad finem perducta, praeter ſpem vitae ſuae finem ipſe fecit, nec eam corrigere aut aliquid addere Potuit. Nihil iam ſupereſt, quam vt diuino Naumini pro con- ceſſis in hoc elaborando ſpecimine academico viribus deuotiſſi- mas perſoluam gratias. Vt autem beneuolus Lector ea erga me vti velit aequitate, quam a me poſtulare poteſt, ſummopere rogo. J. D. CG. a) Conf. Beyeri Delineationi Iuris ciuilis praemiſſa Praefatio. 5001. Hrn l i in non, flif anit bominihut zn alihi bonne e Alto, 4 ul ſurun patroni lor, alir nanu perq ſbiſare ge ſuiention. Cg, neral foelus en iiſ ipſt eonee luol teatur an — — ſen Saxonez Hoc ſunn Cueyropter mn nus Conringin ano in tel lat enin ,g teatun ne Abci⸗ leye. Otelte Ee n. erit iere ie Goque mlogian Ninohti vl me tatione im i c ſob prelom enenolus Lecto, c aunno referur, Compilatione, juiſe. Coidlo ii we xreuſet; n, neceſledugi, auit diholtio⸗ criberem Ds⸗ praeter ſem aligvid dlere ninigro con- s lotiſ- r ea e tel, 20( 39 2* J. I. DOCTISSIMO DN. RESPONDENTI S HVIVS DISSERTAT. AVTORI S. P. D. PRAESES. 1 Ermania noſtra aeque impatiens peregrinae legis 9 ac iugi peregrini, et armorum, inde a tempo- ribus quo pro libertate certabat cum Romanis, horrebat aliarum gentium conſtitutiones, quae non, niſi euertendo priſtinum ſtatum, applicari poterant bominibus, penes quos boni mores plus valebant, quam alibi bonae leges. Quintilio Varo ab Arminio wvicto es deleto, a nullis grauiores ſumebant poenas, quam a cau- ſarum patronis, ius peregrinum introducentibus: aliis ocu- los, aliis manus, aliis linguam amputabant, dicentes: vi- pera, ſibilare deſiſte! adeo auerſabantur miſeram ipſorum ſcientiam. Carolus Magnus poſt tricennale bellum Saxo- nes ad foedus cum Francis ineundum adigere non poterat, niſi ipſis eonceſſiſſet libertatem vtendi propriis legibus „ guod teſtatur anonymus poeta coaeuus, bis verbis: — — permiſſi legibus vti Saxones patriis, et libertatis honore. Hoc ſunt poſtremo ſociati ſoedere Francis. Quapropter non immerito dubitat eruditifſimus Herman- nus Conringius, an etiam leges a Friderico I. Imperatore Germano in Italia latae, obſeruatae fuerint in Germania: putat enim, quod adto tenaces fuerint Germani morum anti⸗ antiquitatis, vt non niſi leges éa illis profluentes pro le- gibus habere potuiſent. Laudo itaque, mi Foerſtere, fuum in patriam amorem, quae Aulcedine bonos quosuis dueit, quod ipſi vindices antiquitatem legum, ſeu potius illos bonos mores, quos iam ſuo tempore miratus eſt Po- liticorum ſummus, Tacitus, ingenuus Hiſtoriae Germa- nicae ſeriptor. Dicant quidam indigenae, quod abſurda contineat iſta compilatio Iuris Saxonici, cum iam notati ſint a Romano, qui mores Germanicos praetulit Iluri Ro- mano. Hoc thema ſuſcepiſti ſuaſore adhuc Beato noſtro Gerhardo, quem etiamnum luget Academia noſtra, et elaborationem, pro tua diligentia, quam penes nos in- defeſſe et laudabiliter comprobaſti, ad finem perduwiſti. Ipſe enim teſtis ſum, quod tuus hic labor ſit, tuorumque ſtudiorum probandum ſpecimen. Vt diligentiam tuam laudamus, ita etiam tui mores grati ſunt omnibus, qui- bus perſpeum eſt, quod ſine illis in literis proficere con- ceſſum non ſit. Mon tantum tibi, ſed tuae etiam charis- ſimae patriae, nobiliſimae Sileſiae, terrae optimorum in- geniorum feraci, animitus gratulor, et Diuinum Numen imploro, t tu eius commoda, ipſa patria tuam ſalutem promouere poſilt. Dabam ex muſeo die 13. Oct. . Ad. „. 177 15. faarn nonſH DWWW ere in ont 8 iatas, m . netitring. nte etd⸗ i1s Aami qohn . lam den ncecin llius: Onnſen⸗ SJYJYJYMUW IN ALMA NORICORVM ALTORFII EVCHARIO GOTTHIB RINJ Dissekrarto⸗ AC APDEMICA sPpCVILO SAXxONIG Kr TNTTNTNI FONTE IVR. AX. COMMVNI- VVLGO QVAM Bachſen⸗Bpiegel PRAESIDE ANTECESSORE IN HACACADEMIA CELEBERRIMO DX. PATRONO 4AT AE PRAECEPTORES AETATEAM DEVENERANDO AD D. OCTOBR. MDCCXVIII PLACIDO ERVDITORVM EXAMINI SVBMITTET AVTOR ET RESPONDENS MARTINVS FOERSTER BREGA-SlILESIVS. ALLYORFII nun NNN E e e IL KOQRHLESIVS, ACAD. TVPQGR. A- I☛ I . — mmmffffffirrnhffffffffff 1 3 4 8 9 10 11 12 19 20 2 4 5 6 7 88 9 10. 11 12 3 14 15 16 17 13 3 13 14 1—W V VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset X W 8 5 6 7 3 4 „ Copyright 4/1999 VXMaster GmbH wwWw. VXymaster. com A B 1 2