KaI600-578_3
author: Pfaff, Christoph MatthaeusandAlber, Wilhelm Albert andDizinger, Heinrich GottliebandRuoff, Tobias PhilippandKieffer, Friedrich Joachim

S –☛ „ 82

.n

CAUSIS DIVORII

CHRISTOPHORO MATTHEQG

M. WILHEI M. Al BERTUS Al BER, Hohenacheranu
HENRICIS THEOPHILIIS DIZINGER, Eſslingeni
TOBlIAS PHIILIPPUS RUOFF, Tuttlingenſis, &
FRIEDERICIIS IOACHIMUS KIEFFER, Durhc

9. Ry Z. „ —

—

MRE MATRIMONIAII
LC CTEARSIIOO

PD RN & ID E

PFAFFIO⸗

S. THEOL. DOCT. ET PROF. PRIMARIO, CaNCEILLARIG
TUBINGENSI, ABBATE LAUREACENSI,

AD D. IXXI. MARTII & I. ArRIEIS M Dc XIIII.
DISPUTABUNT

Hertingenſis,
§8. H STUDIOSI.

7UBI NGr,
LITERIS ANTONII HENRICI ROEBELII.

ει Ndiſſolubile ex inſtituto divino eſſe matrimonii vin-
culum ex Gen. II. 24. primùm patet. Etſi enim
loquatur hic Adamus, quod connexio docet, etſi
& xal rε⅜ Matth. XIX. 5. imperſonaliter capi
polkit (a), uti X½ε Eph. V. 14. Hebr. I. 7. etſi &
62 lubintelligi hic poſſit Adamus, tamen, quicquid
Ea— heic Adamus integer dixit, ex inſtinctu divino di-
xit, ita, ut Deus per ipſum dixiſſe cenſendus ſit (). Supponit hoc Sal-
vator Matth. XIX. 5J. 6. Dicitur autem primò: Kelinquet vir patrem &
mwatrem && adberebis uxori ſuæz. Non exiſtimaverim, verba hæc innuere,
conjugia inter parentes & liberos eſſe prohibita (c), quod alibi docetur,
uti nec ex hiſce verbis concludi poteſt, conſenſum Parentum ad nuptias
liberorum minus necellarium eſſe (4). Senſus eſt, maritum non honorem
& reſpectum, quem Parentibus deber, ſed domicilium parentum, ſi
opus ſit, relinquere Pſ. XLV. 10. & cohabitare uxori debere, quemad-
modum uxor marito Gen. III. 16. ſimile officium debet, ipſusque ſequi
domicilium tenetur (e), imè inter maritum & uxotem individuum par

eſſe

(a) Ita Hein ſius in exerc. ſact. ad N. T. L. I. c. 14. f. 63.
(b) vide Haekſpanium in not. philol. theol. in loca Script. P. 1. p. 80. Scilicet
recte Joh. de Colonia apud Gerhardum de conjugio F. 45. Deus matrimoni-
um inſtituit, ſed Adamus tanqudm præco verba ei protalit.
(e) ita ferè Chaldæus Paraphraſtes, ira Kabbini plures, ita Hugo de V ctore,
Cajetanus, alii. Conferri poteſt ill. vir, Jo. Henr. Bergerus in ſupplem.
ad electa Jurisprud. crim. P. 2. p. 555. 556. (4) Ira Pontiſicii ;
(e) Prpw vR-S ad virum tuum curſus tuus eſto.

=

eſſe ut ſit vitæ conſortium (). Additur ſecundò, & erunt in carnem
uanam. Quid hæc ſibi gαορας velit, nuper diximus (g). Clarum eſt,
unitatem eſſentialem aut perſonalem non intelligi, ſed unitatem ſaltem
paraſtaticam & aggregativam, ex conjunctione corporum ad unam pro-
creandam prolem oriundam (6), quæ utique heic injungitur, uti 1. Cor.
VII. 3. ſqq- () Vocem àο addit Salvator Matth. XIX. 5. itemque Paulus
Eph. V. 31. ex interpretatione (), cùm & in verſione Græcâ, Samaritana
& Chaldaicàâ Jonathanis exſtet, etſi origo Hebræa eapropter corruptio-
nis arguenda haud ſit (). Sed hoc quidem nos, qui de divortiis heic
Prohibitis diſquirimus, jam non moratur. Si enim & abſit numerus,
theſis noſtra ex verbis manat. Jam & divortia eſſe illegitima patet ex aliis
V. T. locis, Deut. XXIV. 2. ubi uxor repudiata dicitur polkluta coll. Lev.
XXI. 7. 14. Ezech. XLIV. 22. Prov. II. 17. Mich. II. 9. Mal. II. 14. ſqꝗq. ()
Hinc & nulla repudiatarum exempla ferè in primis V. T. temporibus le-
guntur *. Et quàm difficile fuerit repudium, vel ex proceſſu liquer cum
uxore non inventàâ virgine & adulterii ſuſpecta, & ex lege de filio minus
dilectæ jure primogenituræ haud privando Num. V. 14. Deut. XXI. I 5.
ſqq. XXII. 13. ſqq. Si permiſſum ob rem omnem turpem fuit divorti-
um, quid impedut, quò minus uxorem non inventam virginem, & So-
tham, ad evitandum proceſſum tàm periculoſum, item uxorem minus di-
lectam

(F) Nota, abſolutè hæc non dici, ſed cæteris paribus, niſi legitima & juſta
divortii faciendi exſtet cauſa. Nulla regula ſine exceptione ceit. Vide mox
dicenda. (2) in difſ. ad Lev. XVIII. 6. p. 9. 10. .—
() Vide Gerhardum I. c. . 4. 46. & Seb. Schmid. in coll. Bibl. pr. p. 370. 3271.
Phraſis eſt Hebraica juxta Vorſtium Philol. S. P. 2. p. 241. ctfi & Scriptori-
bus Græcis familiaris. Vide J. H. Maji, F, obſ. ſacras L. 2. p. 48. ſqq.
Vocatur h. l. debitum conjugale 4 ε εσ„οαεν νννοαα, quæ non ſigai ficat
in genere ſaltem benevolentiam, ſed id, quod diximus. Docct id mani-
feſte contextus Hebraice eſt α Ex. XXI. 10. Judaice ρνουνπ Vide]. H. Maji
F. l. c. L. I. p 81. ſqq. Adde Scldenum, qui Judæorum leges hanc in rem ediſſerit
in ux. Ebr. L. III. c. 6. 7. (K) Vide Quenſtedii Syſtema P. 4. f. 4 01.
Ita quippe Perperam Whiſtonus, cauſſatus, Judæos vocem hanc expunxiſ-
e, ne polygamia videretur prohibita. Vide an eſſay tovvards reſtorin
the true text of the Old Teſtament p. 93. 302. Scd adde & vindicias Carp-
zovianas p 92. 93.
in) Putant Judæi, hic ad Maay) HS a †—rsn juventutis h. e. primam ma-
rime reſpici, quæ tam facilé dimitcenda haud ſit. Vide Buxtorf. de ſpon-
ſalibus & di vortiis p. 9 I. & Lightfontum ad Marth. V. 3 1.
* Vide tamen Gen. XVI, 6. qꝗq. Lev. XXI. 14. XXII. 13. Num. XXX. 10. Jud.
XV. z. Eſth. I. 19. . ”

em

elt,

po⸗
Cor.
duls
tani
Pio⸗
heie
ens,
dlüs
ler.

lectam cum filio ejiceret maritus (*): Sequitur, ut quæramus: Num hic
ponatur divina lex, & num lex hæc ſit poſitiva univerſalis?
9. 2.
Dubitari quippe de lege poſſit, ſi verba hæc Adami ſint, hiſtoricè
ſaltem ab Adamo dicta & à Moſe relata, innuentia ſaltem, quid facturus ſit
maritus amore uxoris captus, uti Adamus ipſe Evæ, vel lex ſaltem ab A-
damo filiis & poſteris lata, paterna illa, vel ſi conſilium ſaltem hic detur
Adamo & ipſius poſteritati. Aſt ficulnea hæc eſſe, ſatis ex Matth. XIX.
5. 6. patet, ubi Salvator optimus ex Gen. II. 24. arguit, eos itaque ab
hominibus non ſeparandos, quos Deus conjunxerit, vel perpetim jun-
ctos velit, eapropter, quòd mutuam conjugii fidem ſibi invicem dederint.
Ex quo ipſo patet, ſuppoſuiſſe Chriſtum, quòd Gen. II. 24. divina con-
tra divottia lex contineatur (?). Sed difficilior eſt quæſtio, num hæc lex
poſitiva univerſalis ſit (y)? Certè, ubi lata fuit, Adamo & Evæ lata fuit,
qui totum genus humanum tune effecere. Ita & lex de non comeden-
do ex arbore vertitâà ſic univerſalis exſtitit. Etſi autem evanuerit hæc,
protoplaſtis Paradiſo expulſis, per ſtatum tamen lapss non abrogatam
fuiſſe legem de indiſſolubilitate matrimonii, Chriſtus docet, qui ad pri-
mam matrimonii inſtitutionem Matth. XIX. 8. hic provocat, uti & Matth. V.
32. Marc. X. II. 12. Luc. XVI. 18. & Paulus Rom. VII. 2. 3. 1. Cor. VII.
10. ſqq. Imèò vaga quoque libido, quæ per nimia divortia, ob leviores
cauſas facta, inducitur, juri naturæ repugnat. Itaque ergò haud dubi-
taverim dicere, légem de indiſſolubilirate matrimonii eſſe univer ſalem hy-
potheticam (9) omnesque obligare homines, quotquot in ejus pervene-
rint notitiam. Qeis verò non cogaita illa eſt, eos ſaltem non obligat.
A 2 UUt

(72) Vide Calmeti difl. de divortio præmiſlam Comm in Deuter. f. 378. 379.
(o) zeiliect futurum hic pro ſubjunctivo imperante ponitur, uti in Deealoge
& aliàs.
(P?) Negat id &vorαια ill. Bœhmerus vel potius Kayſerus in difl. de jure
Principis Evangelici circa divortia c. 2. F. 2. ſqq. p. 27. ſqq.
(7) Sic ſane haud male leges poſitivas univerſales hypotheticas ſtataerit egre-
ius quondam Theologus Jenenſis Buddeus. Dedimus in difl. nuperà ad
Lev. XVIII. 6. Autores, qui hanc controverſiam in hanc vel illam pPartem
ventilavere. Addi jam poteſt, qui pro legibus poſitivis univerſalibus miri-
ficè depugnavit, idem ill. Bergerus l. c. p. 640. ſqꝗqq. ubi & p. 554. 1ſ . legem
Paradiſiacam de indifſolubilitate matrimonii huùc refert. Velim & hoc addi,
contra Brücknerum leges poſitivas univerſales divinas negantem datâ opera
egiſie Weberum in difl. ibidem citatâ, 2

it iacogrita, obligat autem, quatenùs notitiam ejusdem, uti veræ reli-
gionis notitiam, comparare ſibi debuiſſem, adeoquè in tantum ſaltem ex-
euſatur legis transgreſſio, ab ignaen legis facta.
Num Deus in V. T. contra inſtitutionem matrimonii divortia per-
miſerit? quæritur. Ita ſanè videri poſſet. Certè enim Deut. XXI. 14.
expreſsè divortium ab uxore alienigenâ in bello captâ permittitur. Ita &
Deut. XXIV. I. ſqq. permitti videas divortium ab uxore, in quâ inventa
fuerit res turpis vel fœda, quæ diſplicet marito, atque ita permitti, ut
illa legitime & ratè nubere poſſit alii viro. Ita Deus juſſit, ut Judæi di-
mitterent uxores alienigenas & gentiles. Efr. IX. 2. ſqq. X. 10. ſqq. Neh.
XIII. 23. ſqq. Sunt &, qui exiſtiment, divortia permitti Malach. II. 14.
ſqq. Jam & textus expreſſus hanc in rem habetur Eccleſiaſtici XXV. 34.
Hinc nec Chriſtus diflitetur, Moſen permiſiſſe divortia, licet addat, fa-
ctum hoc fuiſſe ob ααινααι *—οα Tudæorum Matth. XIX. 8. † Imò Marc.
X. 3. 5. vocat hanc Moſis permiſſionem âv, preceptum. Sed reſpon-
demus & quod uxores alienigenas ſpectet, rem eſſe in vado, cùm veri-
tum fuerit Judæis, illas ducere. Ex. X XXIV. 16. Num. XXV. L. ſqq. Deut.
VII. 3. 1. Reg. XI. 2. coll. Gen. V I. 2. XXIV. 3. 4. XXVII. 46. Hine non ſo-
lùm licitum heic erat divortium, ſed & injunctum, quia matrimonium
erat illegitimum. Etſi enim Simſon Philſtæam, filii Elimelechi Orpam
& Rutham Moabitidas & David Maacham Geſuræam ſibi junxerint, etfi
& Deut. XXI. 10. ſqq. mulierem in bello captam in uxorem ducere Ju-
dæis conceſſerit Deus, de uxoribus tamen proſelytis ſaltem hæc intelli-
genda ſunt (r). 2 Textus Deut. XXIV. I. ſqq. recenſionem merè hiſto-

ricam continet, ut patet. Nec permiſſionem approbationis involvit id,

quèd alii viro nubere poterat legitimè & gatè repudiata, quod fieri non
poſſe videtur, niſi divortium ſit legitimum & ratum. Jam verò ratum id
quidem fuit habitum à Deo per permiſſionem conniventiæ & impunita-
tis, & in foro ſoli (²), licet legitimum non efſet in foro poli, pollue-
returque mulier repudiata alteri nubens comm. 2. peccaretque &, qui di-

vortium faceret, utpote primæ matrimoniüi inſtitutioni adverſum, ſaltem

magnum hoc erat ir lnpæ in divertentibus, quod hactenus ob duritiem cor-
dis tolerabat Deus. 1 Locus Malachiæ valdè difficilis eft intellectu. Con-
ferantur

† Spencerus de leg. Ebr. rit. f. 6532. novæ edit. uxores repudiandi veniam Judæis
conceſſam annumerat privilegiis ad imitationem gentilium ab ilisdem expetitis.

() Vide Buxterfum I. c. p. 40. ſq q. G) Vide cundem I. c. p. 113. ſgq.

—. — — —. „

teli.
der⸗

1 1 4.
lra
Venta⸗

nos exceptio ill. Berge

ℳ

—

ferantur autores, quos nuper (?) laudavimus. Oſtendit verò contextus,
Prophetam divortiis, quæ Judæi faciebant ab uxoribus ſuis Judæis, gen-
tiles in earum locum fubſtituentes, ſeſe opponere comm. I1. ſqq. Quaf
itaque, quæſo, injungeret hic divortia? Verum eſt, verba comm. 16.
nbu NO duplicem admittere verſionem, unam hanc, quam tenent
plurimi ex Judæis, Jonathan quoque, interpretes Græci & vulgatus
itemque Lutherus: quia odit, dimittat, alteram, quia odit Deus vel iſte,
eui reliquiæ ſunt ſpiritùs ſive conſcientiæ, æd dimittere ſive divortia, ſed
poſteriori ſanè verſioni contextus & accentus favent. Non moratur hic
ri, qui putat, vocem den eodem commate occur-
rentem de Deo dici non poſſe (2). Atqui verò juxta noſtram vetſionem
non de Deo ſed de marito Hebræo dimittente uxorem Hebræam dicitur,
quòd operiat violentid & injiurid veſtem ſuam. Sic fanè Propheta & rati-
onem addit, cur divortia improbet, quia violatur ſic pactum conjugale,
Deo teſte initum comm. 14. Jam nec locus in Eccleſiaſtico nos mo-
zatur, cùm liber ſit apocryphus, nec in omnibus editionibus habeantur
verba de dando repudii libello. Denique Chriſtus permiſiſſe quidem ait
Molſen divortia, nulkhbi autem adprobaſſe, nec àvοnαν dicit de divortio
ipſo faciendo, ſed de dando repudii libello, ſi fiat, etſi & hoc ipfum
Moſes ſaltem referat hiſtoricè. Taceo, eſſe, qui ſtatuant, Chriſtum
vαν hanc dicere ſakem naατ &ανροτο & juxta mentem Phariſæorum (æ).
Imò notant & Judæi & Chriſtiani, legem hanc eapropter latam, ut,
cùm libellus repudii tempus poſtulet variaque requifita, queis deficienti-

bus & libellus erat invalidus, præſervaretur populus à divortiis nimiis

dareturque & pœnitendi tempus maritis primo iræ impetu ad dimitten-
das uxores provolantibus †-

§.

Jam vero illegitima fuiſfe Jjudæorum divortia adparet ex cauſis ma-

zimam partem leviufculis & prorfus illegitimis, ex quibus iſta vel faci-

enda eſſe, vel fieri poſſe ſtatuerunt tùm Talmudici tm Karxæi, & ex

Ullis täm Schammæani tum Hüleliani. Diſtinguendi verè hic funt caſus.
Sunt enim, ubi Magiſtratus maritos ad divortü libellum dandum cogit,
funt &, ubi uxores maritos ad illum dandum cogere poſſunt, ſant de-
ubi licet ſaltem marito, uxori libellum repudu dare. Sunt ca-
A 3 ſus;

———

nique,

1

(0) in dift., ad Lev. XVIII. 6. p. 22⸗ (4) I. c. p. 55 8. 55. L
(X) Ita ſanè Buxtorfius 1, 6. P. 113. † Vide ſaltem Spencerum l. c. . 654.

ſas, ubi datur libellus repudii cum dote, ubi & ſine dote. Compen-
dium rei dabimus. Ita obligatus lege Judaicâ fuit maritus ad dimitten-
dam uxorem, ſi eſſet av h. e. juncta ipſi in gradu non quidem in lege
Moſis expreisè prohibito ſed tamen illi æquali [y], ſi abnega-
ret fidem Judaicam [X], ſi violaret legem Moſis vel etiam le-
gem Judaicam ſaa], ſi commiſiſſet adulterium vel ſuſpecta eſſet de ad-
ulterio præmonita, idque conſtaret per teſtes Ué], ſi moribus labora-
ret laſcivis [ce], ſi ter inveniretur ſive impura inde 4 primo concu-
bitu ad], ſi debitum conjugale marito præſtare nolit ſaltem ad bo-
num tempus, nullis adhuc liberis marito natis [ee], ſi comperta ipſius
ſit ſterilitas ff], vel ſi ſit ho'&, viro hujus defectůs ante nuptias
. ignaro

A

(5) Erant quidem nuptiæ hæ illicitæ, ſed conſummato matrimonio, nihilomi-
nuùs tamen opus erat libello repudii. Vide Maimonidem NDW& c. 1. K. 6.
c. 4. F. 14. c. 24. HJ. 2. Adde Miſchnam in HD c. 9. §. z. & HMi
c. 11. §. 6.
. (2) Vide loca ex Judæis hanc in rem cĩtata à Buxtorfio l c. p. 94. ſq q.

d(aa) Vide heic A c. 7. H. 6. ubie Hæ exeunt ſine dote matrimoniali, 444
transor eſſa fuerit legem Meſis & ſudeam. Sed quænam eſt lex Moſis? ut ma-
rito det comedendum, quoa nen Aecimatum fuerit, & ut illi cobhbabitet, quande
menſtrua patitur, nec ſeparet placentam, ut voveat & non adimpleat
nami eſt lex Judæza? ut exeat capite detecto & neat in plated & loquatur cum
quovis homine. Abla ochaul dicit, etiam ea, quæ maledixerit parentitlus ma-

riti coram eo. K. Tarpbon dicit, etiam av ſive ſonora. Sed quænam ſt
Jonora? cujus, quando loquitur domi ſuæ, vicini vocem audiunt, h. c. ut ex-
plicast Bartenora & Maimonides, quæ coitum a marito ſonorâ voce poſtulat.
Adde Maim. W'& c. 24. K 10. & OPI c. 10. § 22.
(bé) Vide Seldeni ux. Ebr. L. 3. c. 16. & Buxtorff. J. c. p. 93. ſqq. Adde Maim.
HW& c. 24. F. 18. 24.
(cc) e g. Si nuda gerat ubera & brachia, ſi infucet faciem, ſi veſtes ha-
beat ex utroque latere diſciſſas, ſi quærat conſortium juvenum, ſi lavet
ſe in lavacro virorum &c. Vide eundem Buxtorfium I. c. p. 92. ſqq. Hinc
Maimonides ρππσ c. 10. §. 2 2. — vNL S rnnn nyn RW&
. Sn See deneee ee een 9 n EE
Aulier ſi ſt malis moribus prædita & non verecuxda, ſicut honeſtam filiam
Iſraölis decet, praceptum eſt, ut dimittamus eam, ficut dicitur: expelle deri-
ſorem & ceſſabit contentio. Prov. XXII. 10. Adde Lightfootum ad Matth.
V. 31. . (dd) Vide Maimonidem in HE& c. 25. §. 8 9.
(ee) Confer hac prorſus Seldenum I. c. L. III. c. 7. & Buxtorſffium I. c. p. 9 ¾.
(V) Vid. PO' c. IV. §. 8. HDf. 64. 65. Maim. H& c. XV. ñ. 8.

Que.

den.
ten⸗
kege
ege⸗
le.
ad.
botr⸗

nel⸗
bo⸗
lus
Min
gnare

lomi.
l, 4 6,

4
d⸗
uatl
Oue.
md-

un ,

ut el⸗

ſtula

laim,

lavet
Hine
VN
1.
eri⸗
atth,

ignaro [gꝗgg]. Hæ omnes dimittuntur neceſſaris & quidem fſine dote.
Ita porrò uxor maritum cogere poteſt vigore legis Judaicæ ad dandum

divortii libellum uxori, cui alendæ & veſtiendæ haud ſufficit bh], item,

fi ſit impotens Lii], ſi debitum conjugale ipſi præſtare nolit ex voto ee],
ſi ex eodem ipfſi prohibeat comeſtionem fructuum, ornamenta mulie-
bria, aditum domũs paternæ, domüs luctús, doms convivii, ſi cogat
illam, propalare ſecreta conjugii, vel ſtultas committere actiones [],
ſi in marito reperiantur maculæ graves, e. g. ſi laboret leprâ vel ulcere
quodam graviore aut morbo incurabili, aut fœtore oris aut narium,
ſitque polypus, fi ſit mutus, ſurdus, cæcus, claudus, mutilus, ſi colle-
ctor ſtercoris, conflator æris, coriarius Imm], ſi ob mutatum opificium
domo diutiùs abeſſe cogatur unn]. Et heic quidem lege obſtrictus eſt
maritus ad dimittendam uxorem libello cum dote. Denique licitum
quoque ex lege Judaicàâ erat dimittere uxorem ob alias cauſas, ſi depre-
henſa eſſet in adulterio à Marito non præmonita ſine teſtibus, ſi ſu-
ſpecta de adulterio eſſet ſine teſtibus, cum dote, ſi fateretur adulterium
ſine teſtibus, ſine dote oo], ſi ter π fuiſſet reperta, non tamen ſtatim
in primo concubitu [gp], ſi pertinaciter denegaret debitum conjugale,
cùm adeſſent jam liberi, ſine dote [349], ſi ter abortum feciſſet, cum
dote Irr], ſi dubia eſſet ipſius ſterilitas cum dote (27], ſi dotem promiſ-
ſam ſocer non ſolviſſet er], ſi eſſet hqπι idque ante nuptias ſciviſſet
maritus,

£☛R

(g) vide M f. 110. 6. Maim. — π c. XXIV. §. I. Quænam ſit
NTR) &, diſcere licet ex Buxtorffii Lexico Talm. col. 72. 73.
ébb) Vide Maim. —& c. XII. §. I1.
(i) Vide Seldenum I1. c. L. III. c. 7.
(k) Vide H c. 7. K. 1. Maim. H & c. XII. §. 23. Adde prorſus Selde-
num I. c. c. 6. (E) Vide ſa kem H c. 7. §. 2. 3. 4. §.
(mm) Vide H c. 7. K 9. 10. & Maim. WS& c. XIV. F. 7. XXV. §. II. 12.
(nn) Vide Mf. 61. 62. Maim. W c. XIV. S§. 1. 2.
(oo) Vide PwVP f. 66. 1. f. 90. 2. Q f. 2, l. Maim. WS
(Pp) Vide Maim. E*NR c. XXV. K. 9.
(79) Vide Ha c. F. S. 7. & Buxtorf. de ſponſ. & div. p. 9¾.
(rr) Vide H t. 65. I. Maim. W7N c XV. § 8. (5) Vide l. e.
(tt) vide H f. 108. 109. Marm. Wνππ c. XXIII. §K. 16. Nora, fi uxor
promiſiſſet nec ſervàâſſet dotem, cjicienda erat ſine libello repudii, quo defi-
siente non poterat alteri nubere unquam.

maritus, cum dote [aæu], ſi vota feciſſet marito diſplicentia e. g. de non
guſtandis carne & vino, de non gerendis veſtibus variegatis [xæ] ſine
dote, ſi temperamentum illius abluderet à temperamento mariti yy] icem
ob alia vitia animi & corporis, malos & intolerabiles mores, ſi eſſet cæca,
clauda, ſurda, muta, fatua, prodiga, rixzatrix &c. ſi laboraret leprâ vel
alio morbo ſontico & incurabili vel alio quodam vitio exſtantiore cum
dote (&τ], ſi malè eſſet famæ Taaa] cum dote. Imò & licuit olim mari-
tis ad bellum euntibus dimittere uxores Llbbb], imèò ob rem quamvis ma-
tito diſplicentem cum dote tamen [ccc]. Ita ſanè Hilleliani, queis tamen
contradixere Schammæani, calculum his ad jicientibus poſtea Karæis Cdaa],
qui ob rem turpem & vitium exſtantius ſaltem permittehant divortia vo-
luntaria, cùm quoad divortia neceſaria eandem tibiam irflarent. Sed
Hillelianorum Teee] ſententia lege Judaicâ approbata erat fIf]: maximè
cùm & in eandem ſententiam jus Noachicum allegaretur [ggg].
His præmiſſis prona jam via patet ad verba Chriſti de divortio ob
ſolum adulterium licito ritè explicanda. Cüm enim dentur plures cauſæ
divorti legitimæ, queis & malitioſa accenſetur deſertio, hæc ſubnaſcitur
difkcultas, cur ergo ſolum adulterium hic nominaverit aptimus Salva-
„tot omniaque divortia pronunciaverit illegitima, à a in! zoανρα,
— æ peô

c(uu) Vide Maimon. Wπ c. XKXIV. ſ. 2.
(xx) Vide H2 D f. 72. 2. Maim. W&πc. VII. §. 7.
(Jy) Vide Buxtorffium l. c. p. 13. — .
(22) c. g. fœtere ex ore vel naribus, ſudore nimio, vetrucâ cum pilo, voce
ſonorà, qualis Viri &c. vVide ct. 7. §. 7. cum notis Bartenofæ
& Maimonidis.
((aaa) Vide Seldenum I. c. L. III. c. 17. Adde o c. IV. K. 7.
byùâ) Vide hic prorſus Buxtotfium l. c. p. 5l. ubi loca Talmudica citat, item-
(ccc) Si e. g. edulium nimiâ toſtione vel ſalſedine corrupillet uxor. Vide
Lightfootum ad Matth. V. 31,

(ddd) Vide Meyerum de repudiis & divortiis p. 135. ſqq. & Trigland. de ſect
Karæorum c. 7. p. 99. 100.
(eee) Ita ſanée & Philo de ſpecial. leg. ad præcept. 67. & Joſeph. antiqu. Jud.
L. IV. C. 8. & de vitâ ſuâ in ſine.
(fff) Vide c. 9. K. 10. Confer hic Seldenum in ux. Ebr. L. III. c. 20. 21.
reliquosque autores jam citatos in difl. nuperâ ad Lev. XVIII. 6. p. 24.

(geg) Vide Seldenum de Jure nat. & gent. ſeg. diſc. Ebr. L. V. c. 7. & in ux.
Ebr. L. III. c. 22.

—
Von
ſine
zutem

cren,

S

Cu

lWai.

ittme.
tenen
l
i vo.
Kedl
narimne

ttio
cauſt
alcitur
Salva-
rele,
4
fevto⸗

— I 2 1 Le-

gagtr¹âs Nν*¹uα αςαρεoρα. Matth. V. 32. XIX. 9. Scilicet reſpondit Chri⸗
ſtus ad quæſitum Phariſæorum, num liceat dimittere uxorem ka†—H „ acα
dirlæy o“ quamcunque canſam, intellige in lege Judaicàâ ſtatutariã ex-
preſſam? nullam prorſus ex iſtis cauſis in lege communi expreſſis legiti-

mam eſſe, quàm esauſam adulterii. Itaque ergò æquales cauſas, utpote

in lege iſtàâ traditionali non expreſſas, haud excludit Ille, uti nuper jam

obſervavimus (bh“). Non opus itaque eſt fingere, vel, quòd hic præ-

ceptum virtutis ſive conſilium ſaltem Evangelicum det Chriſtus (u) ,
vel vocem rogrelas ab ipſo in ſenſu latiore ſumi, quo omnia ferè delicta

comprehendit ().
§. 6.

Alia hæc dificultas eſt, qu ob adulterium divortium decernere po⸗
tuerit Salvator, cùm Deus adulteris pœnam capitalem dictaverit Lev.
XxX. 10. Deut. XXII. 22. (U) Heic càùm dicatur, occâdendum eſſe

adul-

—

(bbb) in diſſ. ad Lev. XVIII. G. p. 24.
(iii) Ita III. Bœhmerus ſeu potius Kayſerus in diſſ. de jure Principis Evangelici
circa divortia c. 2. J. 9. qq. p. 40. qq. Scilicet cùm Chriſtus hic permiſſio-
nem divortiorum Moſ-icam, forenſem illam, vi primæ matrimonii inſti-
tutionis divinæ abroget, atque ita abroget, ut, cuùm, qui ſub Moſe uxo-
tem dimiſiſſet, aliamque duxiſlet, non hab'itus fuerit adulter, nunc ſub
Rvangelio pro tali, excepto ſaltem rogrei Xνι ſive aduleerii causà ſit
habendus, non conſilium ſaltem dat ſed legem antiquam Gen. II. 24. repetit.

(Ekk) Viros doctos, qui ita heic ſumendam vocem voluut, nominavimus in

diſl. ad Lev. XVIII. 6. p. 24. Scilicet, quam rogrelav Chriſtus vocat, vocat &
1 ραν Idem & ſi in lato ſenſu ſumſiſſer vocem, non contradixiſſet ſanè

falſæ Judæorum traditioni fed iſtam ſtabiliviſſet potius. Id quod contextui
repugnat.

(Uil) Num & hæc lex peœnalis poſitiva univerſalis ſit, vide late diſquirentem

ill. Bergecum Il. c. p. 529. ſqq. ubi adparet diſqu'Atio, utrum à Principe tem-
perari pœna adulterii poſſit? Confer maximè P. 2. p. 185. ſqq. ubi iſtam
quidem ſententiam tribuit Luthero, Martyri, addere & Bezam heic poterar,
P. Tarnovie, I. A. Oſiandro, J. Gerhardo & Winſtrupio, queis ex JCtis addit
maxime Damhouderum, Ant. Matthæi & Chr. Thomaſium. CGonſuli me-
rentur maximèe Gerhardus de magiſtratu politico f. 313. & Thummius in
explic. Decalogi p. 456. Iqqꝗ. qui tàm duram pœnam adulterio in V. T. ſtatu-
ram ait, quod polygamia & divortia permiſſa tum fuerint. Forſan & duritas
jugi in V. T. tam duram pocnam flagitavit. Certè leges poenales Lev. XX.
expreſſas haud eſſe poſitivas univerſales ex induétione liquer., Vide & Brik-
geri dec, matr. c. 26. n. 19. ſd.

R—

adulterum, qui uxorem alienam compreſſerit „occidendam & hanc adul-
teram, nec ſpecies pœnæ exprimatur, Judæi putant, ſtrangulationem
innui (mmm). Imòô Deut. XXII. 24. ſponſæ adulteræ & ejusdem adultero
imponitur pœna lapidationis, ad hùc gravior. Adde Ezech. XVI. 3 8. 40.
& Gen. XX. 3. 7. XXVI. 11I. Ira && Num. V. adultera per aquas ama-
ras convicta per easdem necabatur — 5ν pœà SenXsrν⅝.. Etſi
enim neget per aquas amaras mortem illi illatam Toſtatus apud Aco-
luthum, qui & ipſe nihil hic determinat (ann), rectè tamen hoc aſſerunt
Seldenus (ooo) & Saldenus (ppp). Nolim dicere, Deum ipſum lege de
divortio Deut. XXIV. I. ſqq. latã & Chriſtum heic legem de adulteris
morte puniendis vel abrogäâſſe vel mitigaàſſe. Etſi enim pellex Levitæ
adultera morti haud fuerit tradita Jud. XIX. 2. 3. Deusque adulteriam in
Paltiele filio Lais, & Michale, Davidis uxore, & in Davide & Batſeba,
morte haud puniverit, etſi & Joſephus ſponſam ſuam Mariam gravidam,
Sieat α°, noluerit apa eαaα ιοιαα, clam ſaltem eam dimiſſurus, etſi
& Chriſtus noluerit condemnare adulteram in adulterio deprehenſam
Joh. VIII. 3. ſqq. prona tamen ad ſingula reſponſio eſt. Scilicet
adulterium morte puniendum erat, ubi vel re ipsaà vel per teſtes vel per
aquas amaras convicti erant de crimine adulter & adultera, maximè ſi
anteceſſiſſer præmonitio. Alius caſus Num. V. & Deut. XXIV. I. exhibe-
tur. Ibi de muliere adulterii ſaltem, licet per teſtes, ſuſpectâ, heic de
divertente marito, qui in uxore ſine teſtibus ipſe ſaltem invenit a my
turpitudinem rei, ubi juridicè convincere illam de adulterio haud potuit,
agitur. Chriſtus verò, ubi divortium ob adulterium permittit, nil pror-
ſus derogat juri Magiſtratůs, ſed oſtendit ſaltem, quid facere poffit pri-
vatus, ſi adultera morte haud puniatur, nec in jura Magiſtratůs invola-
re ſic vult. Ita nec exempla Levitæ pellicis, Paltielis & Davidis, Mi-
chalis & Batſebæ quicquam probant, cùm regiæ familiæ hæ fuerint per-
ſonæ, cùm & diipenſatio vel aggratiatio divina regulam non tollat, nec negli-
gentia Magiſtratuum mitigationem legis arguat, ut taceam, Paltielem in fo-
ro ſoli adulterum haud fuiſſe, ſoluto civiliter vinculo inter Davidem & Mi-
chalem

—

mmm) Vide Seldeni ux. Ebr. L. III. c XI. qui ad Sanhedtin c. 9. & 10. hic pro-
vocat, & Lampium ad Joh. VIII. P. 370. ſqq. itemque Buxtorffhbum I. c, p. 32. ſqꝗq.
(unn) in philologemate de aquis amaris c. 3. §. 7 ½. p. 353.
(000) 1. c. L. III. c. I5. P. 29 ⅞. Vide & Mzimonidem ad Sota c. I. F. 3.
. PPP) in otiis Theol. L. Ie exerc. 6, de potu Zelotypiæ S. I5. p. 99. ſqg.

chalem matrimoniali, ut taceam, Judæos exiſtimare, Paltielem divinitùs
monitum nunquam cohabitàſſe Michali (), ut taceam, ex iisdem Ju-
dæis eſſe, qui negent, Davidem adulterium commiſiſſe cum Batſebâ,
utpote cui Urias, ita illi, antequam ad bellum pergeret, pro receptâ
conſuetudine dederit libellum divortii (xrr). Porrò Joſephus Siαααιις αα

.
—

noluit Mariam ſponſam deferre Magiſtratui privatus ipſe nec Judex Ma-

riæ (75ss), Judæis & eo ipſo tempore judicia capitalia nonniſi ex conceſſi-
one Magiſtratûs Romani ſubinde exercentibus (ttt). Quæ ipſa poſtrema
ratio & oſtendit, què factum, ut pœna adulterii capitalis non amplius
fuerit reis irrogata, id quod & per negligentiam Magiſtratũs fieri potuit,

cùm adulteria evaderent tàm frequentia (auu). Denique ad Joh. VIII.

nolimus quidem reſpondere, hiſtoriam de adulterâ eſſe ſpuriam & in
Evangelium Johannis intruſam (æX), cùm aliæ reſponſiones in promtu

ſint. Nonne enim Salvator ipſe comm. 7. ſponſam hanc adulteram in

ipſo actu deprehenſam juxta legem Deut. XXII. 24. lapidandam voluit,
forſan & ex jure Zelotarum (yyy)? Et licet illi dixerit Chriſtus: neque
ego te condemno, in Judicis ſaltem terreni, qualis nec erat, officium &
heic noluit involare. Luc. XII. I4. Joh. XVIII. 36.

Quæritur porrò, num & adultera juxta effata Chriſti adulterum di-
B z mittete
(774) Vide Buxtorf. I. c. p. 99. ſqꝗq. (rr) Vide eundem I. e. p. s0. ſqq.

(455) Confer cundem I. c. p. I47. Iqq. itemque Seldenum inux. Ebr. L. III. c.
23. ſub finem. Adde prorſus curas Wolfianas ad Matth. I. 19. p. 17. ſqq.
(ttt) Vide Joh. XVIII. 3 1. & adde Rev. Wolfii curas ad h. 1.
(uuu) Hanc certè ob cauſam deſiiſſe aquas amaras tradunt Judæi in Sota c. 9.
K. 9. : — ee ee edeeen e E quo multiplicati ſunt
adulteri, defere aquæ amaræ. Confer Acoluthum I. c. p. 381. ſqq. & adde
Wagenſeilium ad Sota p. 725⁄. ſqq. itemque Eiſenmengerum in dem ent-
deckten Judenthum b. I. p. 4 0, Ng. “
(NXX) Vide cl. Wolffii curas p. 883. 884. ubi laudat autores hic conſulendos.
(5„yy) Hi enim deprchenſos in flagranti delicto atrociore poterant absque or-
dinario juris proceſſu interficere, jure à Magiſtratu privatis delegato. Vide

Grotium de Jure belli & pacis L. II. c. 20. J. II. n. 5. Seldenum de jure na-

turæ & gent. ſec. diſc. Ebr. L. IV. c. 4, 5. & de Synedriis vet. Kbr. L. Il. c. 14.
J. 3. queis hoc ſus adprobatur, Sed vide &, quid in adverſam ſcripſerit partem
Saldenus 1. c. L. IV. Exerc. I. de jure Zelotarum, quod iniquum purat ille, ſed
ceapropter refutatus à Buddeo in diſſ. de jure Zelotarum in gente Ebræ4â 36. p. 31.
32. Num verò jus Zelotarum etiam ad occidendos adulreros ſpectaverit, dubita-
ti poſſet, quia Judæi nullibi hunc caſum ad jus Zelotarum referunt.

Mittere potuetit? Scilicet mariti juxta legem Judaicam eſt uxorem dimit-
tere, non uxoris (22:2), etſi hæc maritum cogere ad dandum repudii li-
bellum potuerit, uti ſupra vidimus (a2). Res eodem recidit. Hinc
Salvator Marc. X. 12. & ſi mulier dimiſerit virum, Narrat & Joſephus,
Salomen Herodiadem, & tres ſorores Agrippæ III. Berenicen, Mari-
amnen & Druſillam maritos dimiſiſſe, id quod & de uxore Chriſtianàâ re-
fert Juſtinus Martyr & de S. Thecla Baſilius Seleucienſis & Epiphani-
us (5). Et ſanè divortii licentia eſt reciproca, idemque utriusque con-
jugis jus (e), etſi contradicat lex Judaica, quæ inter cauſas, ob quas ad
libellum repudii dandum uxor cogere maritum poſſit, adulterium haud
refert, contradicant & ſubinde Concilia & Patres (d), contradicant &
ICti (e). ⸗

Imòè & hoc à Romanenſibus in dubium vocari videas, num ex
mente Chriſti ob adulterium rumpi vinculum matrimoniale poſſit? Certè
Bellarminus (F) & Arcudius (g), quicquid etiam poſt Græcos heic rectè
Cajetanus & Catharinus diſputaverint, negant quæſitum. Argumenta
diſſentientium hæc funt. 1I. Si Chriſtus exceptivè loquitur, intelligitur ſal-
tem dimiſſio quoad torum, id quod & ex eo pater, quia iſte, qui du-
cit dimiſſam ex capite adulterii, dicitur à Chriſto mœchari. Si verò lo-
cutio eſt negativa, ut ſenſus ſit, qui uxorem dimittit, id quod non licet
niſi ob adulterium, & aliam ducit, mœchatur, vel hic eſt ſenfus, qui
extra caſum adulterii uxorem dimirtit, adulter eſt, hinc tamen non
ſequitur, quèòd itaque, qui ob adulterium uxorem dimittit, aliamque du-
cit, non ſit adulter, ſed ſequitur hoc ſaltem, eum, qui ob adulterium di-
mittit uxorem, non tàm graviter peccare, nec adulterium quidem com-
mittere

(2?*ε?*) Vide Buxtorffium I. c. p. 95. & Seldenum de J. N. & G. ſec. dife. Ebr.
L. V.] c. III. (a) p. 7. 38,
*) vVide Seldeni ux. Ebr. L. 3. c. 19. & 28. & Calmetum I. c. f. 380. 381.
(6) vVide Gerhardum de conjugio F. 618. fqq. & Brücknerum in deciſ. matr. æ.
17 n 21. fqq. 57.
d) vVide Calmetum l. c. f. 384.
(e) vid. Brovverus de jure connubiorum L. II. c. 30. §. I. ſqq. && Stryckius de
nullitate matrimonii S. 4. fqq. èòłMG
(F) de matrimonii ſacramento L. I. c. 12. ſgg. . D .
i2) de concordia Eeclesæ Occid. & Orient. in ſeptem ſacramentorum adni-
niſtratione L. VII, c, 5. fgg.

lül.
Hine⸗
hus
Mar.
nire.
hani.

8 ad
Haud
&

1a

eec
nennt
eld.
le
4

l⸗
is

Non
n
10ll⸗
lere

r,

,e,

mittere dimittendo, ſed ſaltem aliam ducendo, cùm, qui entra caſum
adulterii uxorem dimittit, peccet bis, & dimittendo & ducendo aliam.
2. Chriſtus expreſsè air: Qugs Deus coniunxit, bomo ne ſeparet. Locu-
tio eſt abſoluta. Matth. XIX. 6. 3. Si ille, qui ob cauſam adulterii di-
miſſam ſibi copulat, meœchatur juxta deciſionem Chriſti comm. 2. vin-

culum matrimomii per adulterium non ſolvitur. Jam enim intelligendam

eſſe dimiſſam ex capite adulterii, ex eo patet, quia aliâs melior eſſet con-
ditio adulteræ, quàm innocentis, quod aτοτo,ĩtů 4. Marc. X. 12. 12.
Luc. XVI. 18. divortium in genere damnarur à Chriſto ſine ulla adjectà
exceptione. 5. Paulus Rom. VII. I. ſqq. 1. Cor. VII. 39. ſcribit, vincu-
lum matrimoniale non ſolvi niſi per mortem. Idemque 6. divortia iti-
dem fimpliciter damnat 1. Cor. VII. 10. I1. ita quoque, ut pars diver-
tens debeat vel vivere ν α vel reconciliari alteri. 7. Matrimonium
fdelium, de quo ſolo hic quæſtio eſt, eſt ſacramentum, unionem Chriſti
& Eccleſiæ, abſolutè indiſſolubilem illam, adumbrans. Eph. V. 25. ſqq. 8. Si
eb adulterium vinculum matrimonii rumpitur, injuria fit liberis ex hoe
matrimonio ſuſceptis. 9. Si licet, ob adulterium vinculum matrimonii
folvere, lucrum eſt, quod ex crimine ſuo capit adulter & adultera. Sic
enim alias ad nuptias tranſire poſſunt. Denique 10. firmant indiſſolubi-

litatem matrimonii Patres, canones, Concilia, quorum larga admodùm

teſtimonia hanc in rem contra Græcos diverſum ſentientes adducit Ar-
cudius. Reſpondemus ad 1. verba Chriſti eſſe exceptiva, nec loqui Chri-
ſtum potuiſſe de divortio ſaltem quoad torum, quod incognitum fuit
Judæis, reſpondiſſe & ad quæſitum Phariſæorum de divortio totali quæ-
rentium, imò de tali divortio illum loeutum, quo poſito alia duci queat uxor,
& ubi uxor alium quoque maritum quærere potuerit, vi libelli repudii. Ad
2. Chriſti illam regulam exceptionem adulterii ad jectam habere. Imò abſolu-
ta illa planè non eſt, cùm ſenſus ſit: Quos Deus coniunxit, at quoti hi funt?
homo ne feparet ſcilicet illegitime. Ad 3. nolimus quidem dicere, verba
hæc poſteriora, qui dimiſſam ducit, etiam mœcbhatur, inſititia eſſe, quia,
notante ex Auguſtino Millio, in multis codicibus MSS. haud adpa-

reant. Jam enim intelligitur hic non dimiſſa ob adukerium, vel invitè
dimiſſa, ſed dimiſſa illegitimè, & ſuâ cum voluntate dimiſſa, adeoque
haud innocens, ſed & ipſa in foro poli adultera, ſi ali nubat. Ad 4.

Marci & Lucæ verba apud Matthæum reſtricta ſunt. Ad 5. Paulus hic
loquitur de diſiolutione matrimonii ordinatiâ, per mortem quæ fir, non

ee8 1 141 e-

. . „ . 1* . . .
excladit verò gauſam adulterii extraordinariam, quâ per accidens matri-
monium diſſolvitur. Ad 6. & hæc regula Paulina exceptionem à Chri-

ſto factam ut admittat, par eſt. Ad 7. falſum eſt, unionem Chriſti cum Eccle-
ſiꝗ ex omni parte conferri cum matrimonio. Hoc e. g. per mortem ſolvi-

ter, illa ſecus. Hoſ. II. 19. Chriſtus præſentiam ſuam Eccleſiæ nunquam
ſubtrahit. Sed Romanenſes legitimum cenſent divortium quoad torum.
Imò diſparitatem oſtendit Jer. III. . Sed ſit paritas. Nonne Eccleſiam
Judaicam rejecit & repudiavit Deus? Denique matrimonium ſacramen-
tum prorſus non eſt, neque enim adeſt heic elementum externum, quo
mediante exhibeatur gratia ſpiritualis, multò minus eſt facramentum N.
T. proprium. Ad 8. Satius eſt, habere novercam honeſtam „ quâm ma-

trem adulteram, injuriam in patrem, injuriam in liberos, cùm alienam

prolem patri ſupponat. Itane & per pœnam homicidæ parentis capita-
lem injuria fit liberis, qui ſic patre privantur: Sanè, qui jure ſuo utitur,
nulli facit injuriam. Ad 9. Si morte vel aliis, queis par eſt, pœnis ple-
ctantur adulteri, objectio evaneſcit. Flebile lucrum eſt, quod duram
animadverſionem infamiamque junctam habet. Aſt ſunt &, qui putent,

arti nocenti neutiquam concedendum eſſe novum conjugium in pœnam

delicti (). Ad Io. reponimus, ipſum Arcudium autoritates quoque ſimiles
in contrarium adducere. Aſt videndus hic eſt Gerhardus, qui omne hic pun-
ctum fert (). Addi poteſt Morinus (O), addi & acta Concilii Floren-
tini contra Græcos hic agentis, addi denique Mareſii diſputatio de matrimo-
nii diſſolubilitate qudad vinculum, ubi Jo. Prideaux, Epiſcopus Vigornienſis
Anglus refutatur, ſententiæ P'ontificiæ qui heic acceſſit (51). D
Succedit nova quæſtio: Num ex mente Chriſti neceſſariò fuerit di-
mittenda adultera? Certè dimittenda neceſſariò erat ex Judæorum placi-
tis marito, alias in lenocinii ſuſpicionem venienti (z). Eandem ſen-
tentiam ex Patribus defendit maxiwe Hieronymus, cui & ſunt ex noſtris,
qui adſtipulantur. Argumenta hæc ſunt I. Deus pœnam mortis dictavit
adulteris. 2. Si polluta juxta Deut. XXIV. 2. reduci non debet, nec re-
. tineri

(5) Vide Gerhardum de conjugio g. 622. (i) 1. c. F. 56 3. ſqq.
(K) in diſſ. 6. de divortiis & eorum uſu p. 145. ſqq. Vide & cruch f. 382. ſqq.
() in faſc. Contr. c. 6. de Sacramentis, qu. 6. Operum p. 69 1.692.
(m) Vid⸗ Japta P. 6. Buxtorfäum I. c. P. 93. 94. & Seldenum in ux. KEbr. L. 3.
c. 10. 1I7- 2 .

— ---—

— ——

—⏑ — — — K ——

ere

—

mitri
Chri.
Beccke.
Nſolri
nquam
torumm
clelin
tamen.
1, guo
vn N.
We⸗
iena
pita⸗
tlur,
ble⸗
unmn
ten,
Eenen
miker
pun.
ren⸗
lno⸗
len⸗

irdi
lcl.
r
en⸗
tis;
WV

tineri quoque poteſt adultera. 3. Infame eſt, in toro retinere ſcortum. 4.
Prov. XVIII. 22. habet vulgata: Qui tenet adulteram, ſtultus & impius eſt.
5. Joſephus Matth. I. 19. Ssinaios, juſtus prædicatur, quod Mariam ſpon-
ſam, gravidam illam, voluit dimittere. 6. Idem jubent Canones. Re-
ſpondet Gerhardus (2) ad 1. non de officio Magiſtratůs ſed privatorum
hic ſermonem eſſe, ad 2. diverſam eſſe rationem pollutæ, cui divortii
libello iniquo occaſionem dedit maritus ſeſe polluendi, & pollutæ ſine
mariti culpa. IIlam in matrimonium recipere maritus non potuit vi legis
allegatæ, in pœnam culpæ ſuæ. Aſt quoad hanc legitimè dimiſſam nul-
la in ipſum poœna hæc redundare poteſt, etſi ob rationem decori & hujus
reductio potuerit à Deo prohiberi. Ad 3. verba illa in veritate Ebræa
non haberi, ſed ſaltem in Græcâ & vulgatãâ verſionibus. Ad 4. Aliam
eſſe rationem illius, quæ mores emendet. Ad 5. vocem iαο
ſignificare miſericordem hic, & exemplum Joſephi nihil probare aliud,
quàm quòd liceat ſponſam adulteram dimittere. Ad 6. canones canoni-
bus opponit Gerhardus. Sed heic quoque Morinus (o) conferri poteſt.
F. 10. .

Diſputatur & hoc, num adulterium in omni caſu ſit cauſa divortii

legitima: reſpondeturque, tùm non eſſe, ſi ſit violentum, ſi materiale
ſaltem & ex errore perſonæ factum, ſi uterque conjux eodem crimine te-
neatur, ſi pars innocens juri ſuo renunciaverit per repetitum concubitum,
ſi occaſionem crimini præbuerit autorque illius fuerit. Sed nec divorti-
um parere poteſt adulterium ſaltem opticum, adulterii nuda confeſſio,
adulterii mera præſumtio, eaque haud violenta, attentatum ſaltem idem,
etſi &, plenè conſummatum ut ſit, haud requiratur. Ita & de fornicatio-
ne ante ſponſalia, vel adulterio contra ſponſam poſt nuptias demùm co-
gnito & de adulterio perſonæ deſertæ quæri videas, Idem tamen eſt, ſive
tit præſcriptum, ſive non præſcriptum, five ſemel tantùm patratum, ſive
repetitum, ſive indirectam occaſionem dederit pars innocens ſive ſecus, ſive
ſimplex ſive duplicatum, ſive patratum ab ebrio ſive ſecus. Aſt hæc
omnia pleniùs determinare Magiſtratus politici eſt, cùm à Chriſto ſin-
gula determinata haud ſint (ꝓ). Ita & à Magiſtratu determinandum erit,
B num

(2) I. c. 613.614. Adde & §. 109. lgq. (e) 1. c. p. 236. ſq.
(„y) Confer prorſus Gerhardum de copjugio §. 606. 692. ſqq. ubi tamen &
egregie oſtendit ille, cuùm matrimonium non ſit res mere politica,I &
con-

T

num parti nocenti novæ concedendæ ſint nuptiæ, num ducere adulter
poſſit, quam adulterio polluit ipſe, num reducere in matrimonium, quæ
propter adulterium ſeparata ab ipſo fuit, & quæ ejusmodi ſunt. Certè
enitmn divortii cauſa Magiſtratůs cauſa eſt. Hinc nullum divortium legi-
timum eſt & ratum, niſi ex ſententiã Magiſtratus (9). Videantur maximè
ex Theologis Gerhardus (), ex JCtis Carpzovius (*), Brücknerus (e),
Brunnemannus (), alii Scriptores infiniti, qui jus matrimoniale illu-
ſtrarunt.
6. II.
Cùm verò jam pateat, alias divortii cauſas legitimas non excludere
Salvatorem, de iis nunc diſpiciendum nobis eſt. Certè cauſæ adulterio
majores vel æquales, quales ſunt delicta carnis majora vel æqualia, uti e. g.
beſtialitas, ſodomia, mollities, crimen onaniticum, non excluduntut,
cum & ſub voce vogveiæe comprehendantur. Nec excluduntur & aliæ,
vinculo matrimoniali æquè infeſt?. Primum heic locum ſibi Pindicit
mali-

—

gontra cus merè civilis, originem ex inſtituto humano ſaltem trahens, ſed
inftituti divini, ex quo & indiſſolubilitatem ſuam nanciſcitur, pactum di-
vinum & ſacrum Prov. Il. 17. Mal. Il. 14. legibus divinis V. & N. T. detef-
minatum, Lutheri quoque hanc in rem effata egregie vindicet, Theo-
logos à judiciis matrimonialibus excludendos non eſſe. Errant hic JCti re-
centiores, maximeè J. S. Stryckius de reliquiis ſacramenti in matrimoniali-
bus c. 2. §. 2. ſqq. qui gontrarium heic tenent. Aſt & errant hic Pontificii,
qui cauſam hanc merè eccleſiaſticam eſſe exiſtimant, cùm ſit mixta. Sani-
ora inter illos principia hic defendir Launojus de regià in matrimonium po-
teſtate Op. T. I. P. 2. ubi & Galeſio reſpondit. Aſt adde &, quæ heic ſcri-
pfere Gerbaſus & Boileau. Vide cel. Fabricii Bibliogr. antiqu. c. 20. §. 4.
itemque, quæ diximus de orig. Juris eccl. p. 219. 220. 126. 227. 24.
(4) Vide ſaltem Brücknerum in deciſ. matr. c. 16. n. 26. ſqq. c. 17. n. 49. c. 1.
n. 22. 23. Ktſi enim privatis divortia ſine cognitione Magiſtratus permiſſa
fuerint inter Judæos, etſi & in effatis de divortio de privatis ſaltem loqua-
tur Chriſtus, tamen & apud Judæos quoad libellum debudlii, reſtituendam
dotem, imò & neceſſariam dimiſſionem cognitio Magiſtratus intervenire
debuit, nec Chriſtus, qui ſaltem intuitu inſtirutorum Judaicorum iſta
effert, Magiſtratus Chriſtiani cognitionem hic excludit, quæ tàm ne-
ceſſaria eſt, ut, ſi ſolis privatis deciſio heic permirteretur, immanibus ex-
cefſibus aperiretur janna, maximam in republicàâ confuſionem parituris.
Cr) de conjugio §. 621. 622 .
(5§) in Jurisprud. Confiſt. L. z. tit. I. def. 14. tit. 10. def. 184. ſqq. tit. I1. pet
(«) in Jure cccl. L. 2. c. 17. K. 16. (gq. S

—
Aulter
e
Cend
rlegi.
darin
e),

e n.

udee

lletio
Glieg⸗
zmrut,
ali,
licat
Nali⸗

—

ns, ſel
um d--
dete
Theo-⸗
ti te⸗
niali⸗
lücii,
dani⸗
n o
lei.

6 11.
nili
le.
dam
nire

iſtu

infidelis diſceſſerit à fideli, fratrem vel ſororem non eſſe ſervituti ſubjettam.
Qualis, quæſo, hæc dααα ſive ſervitus eſt? Illa, quam antea comm. 4.
indigitaverat Paulus, vinculum matrimonii & obligatio cohabitationis re-
ciproca. Adde Rom. VII. 1. ſqq. & infra commata 27. & 39. Etſi verò de
infideli diſcedente ſaltem loquatur Paulus, communem tamen hic tradit
de divortio ex deſertione malitioſàâ licito regulam etiam inter fideles, tùm.,
quòèd fides vinculum conjugii non reddit magis ſolubile, quàm idem eſt
apud infideles, tùm, quòͤd donum continentiæ deſerti fideles non ma-
gis habent, quâm infideles, tùm, quod fundamentum ſublatæ ſervitutis
omne in diſceſſione cubat, non in infidelitate, cůùm & matrimonia cum in-
fidel bus rata eſſe velit Apoſtolus comm. 12. ſqq. tuùm, quòd is, qui do-

meſticis non proſpicit, adeoque &, qui conjugem deſerit, judicio Pauli

ſidem abnegavit, imèò deterior eſt infideli 1. Tim. V. 8. Sed ſunt, quæ non
ſine ſpecie opponantur. I. Salvator ſolum adulterium cauſam divortii le-
gitimam eſſe ait. II. Si is, qui injuſtè repudiatam h. e. malitiosè deſertam
uxorem ſibi copulat, mœchatur ex edicto Salvatoris Matth. V. 3 2. XIX. 9.
vinculum matrimonii per deſertionem malitioſam non rumpitur. III. Ex-
preſsè ſupra comm. 11. dixerat Apoſtolus, uxorem, quæ diſceſſerit à ma-

tito, manere debere innuptam, aut viro reconciliari. IV. Reſtringit ef-
fatum ſuum Paulus commate hoc I. ad infidelem ſaltem diſcedentem.

Exceptio hæc eſt à regul4â, ſtrictiſſimè interpretanda, fons ſeparationis
prorſus ſingularis (x*). Scilicet conjugia cum infidelibus in V. T. pro-
hibuit Deus, imò & in N. T. illa Deo exoſa ſunt 2. Cor. VI. 14. V. Non
agitur heic de vinculo conjugii ſed de ſolà cohabitatione, id quod arguit

vox ρπιιαο Aiſcedere, quæ opponitur 1S sαι αατ Mπαιοαν chabita-

tioni comm. 12. 13. non vinculo matrimoniali, cum quo .aραιαοραααι poteſt
conſiſtere juxta comm. I1. Nec VI. vox èshοοοντν ſervituti ſubjelta eſt,
vinculum conjugale reſpicit, ſed itidem ſaltem cohabitationis & debiti
conjugalis præſtandi obligationem comm. 4. Nam , rois Teisross in
his ſaltem non ampliùs obligata eſt pars deſerta. Senſus eſt, hanc non
obſtrictam eſſe, ut cohabitationem infidelis deſerentis anxiè quærat
vel ipſum ſervi ad inſtar ſequatur & obteſtetur, ut redeat,
1 ad

4 X . . .
(x) Ita maxime Bellarminus, qui cum ſuis exiſtimat, utique matrimonium
cum infdelibus elle ſolubile quoad vinculum, quia hoc non ſ
tum, de matrimonii Saeramento L. I. c. 12, fol. 13 5.

malitioſa deſertio, vi loci Paulini I. Cor. VII. 15. ubi Apoſtolus ait: Si

t ſacramen-

ad pravos ipſius mores & prava imperia toleranda, maximè cùm uxor
non ancilla & ſerva viri diſcedentis ſit, nec maritus uxoris diſcedentis
ſervus (y). Ita & ſunt, qui putant, heic intelligi αοααααε cum novis
nuptiis conjunctum, qui adulterii & bigamiæ foret calus, non malitieſæ
ſaltem deſertionis (2). Sed reſpondemus ad I. Chriſtum ſolum adulte-
rium cauſam legitimam divortii affirmâſſe inter eas cauſas, quas in legibus
ſuis expreſſiſſent Phariſæi, non abſolutè. Non itaque excludit alias cau-
ſas, vinculo matrimoniali æquè vel magis inimicas. At verò malitioſa
deſertio ejusmodi cauſa æqualis eſt in ſe, utpote fini matrimonii æquè ini-
mica, qui eſt procreatio ſobolis, mutuum adjutorium, remedium libidi-
nis. Taceo diverſitatem caſuum. Chriſtus de divortio activo, Paulus
de paſſivo loquitur. IIlud nonniſi ob adulterium fieri poteſt, hoc & ob
malitioſam deſertionem. Conjux divortium facere poteſt nonniſi ob adul-
terium, idemque pati & ob maſitioſam deſertionem. Hæc ſibi non ad-
verſantur (aa). Ad 2. Per &αοναιιπο dimiſſam in locis citatis intelli-
gitur, quæ ob cauſam illegitimam ipſa dimiſit maritum juxta Marc. X. 12.
id quod non licet 1. Cor. VII. 10. vel quæ juxta conſuetudinem Judaicam
ad repudii libellum dandum malè coëgit matitum, aut per colluſionem ſua
ſponte paſſa eſt, ut illegitimè dimitteretar. At in loco Paulinoe noſtro in-
telligitur invitè & malè dimiſſa (b) Ad zʒ. reſponſio eſt facilis. Quæ diſcedit
à viro ſine cauſâ legitimâ, non poteſt alteri nubere. Suâ enim culpâà di-
ſcedit. Aſt, quæ malitioſè & ſine culpàâ ſuâ deſerta eſt, nubere poteft.
Hæc ſibi non adverſantur. Alius eſt νρισα a ”is, alius paſſivus. Ad
4. Nulla hic eſt reſtrictio Pauli, ſed affirmatio ſaltem, ex quã analogia ma-
nat & ad caſus ſimiles. Sufficit, idem eſſe vinculum matrimonii inter fi-
deles & infideles. Vide, quæ ad probationem tαιαα noſtræ diximus. Ad
5. reponimus, eum, qui in perpetuum recuſat cohabitare, eo ipſo ſolvere,
quantum in ſe eſt, vinculum matrimonii. Continuus ααασααε, & pertinax
hiĩc intelligitur. Ad é6. regerimus, 7³ edειaτοov explicandum eſſe ex contex-
tu, qui agit de vinculo matrimoniali comm. 4. 39. Vox hæc ſignificat obli-
gatio-

(„) Vide prorſus hic Marckii exercitationes miſcellaneas p. 326. ſqꝗ. Veſperas
„Sroninganas p. 222.223. & Roflalli Diſp. philol. ad h. I. =“
(2) Ita Albericus Gentilis apud Gerhardum de conjugio §. 607. & ferè beatus
Parens noſter in diſſ. de confugio ad Matth. XIX. p. 11.
(aa) Vide Buxctorf. J. c. p. T26. 127. & Gerhardum de conjugio &6ο.
C(bb) Vide prorſus hic Span kemii dubia Evangelica P. 3. p. 900, fqq. & ſelve

hine dubium Stryckii de null, matr. 8, 7.

—
UNr
entis
nonis
ltiolt
dulte.
gibat
cal⸗
litioſt
ini⸗
ibici⸗
Mülus
E ob
adul.
0n 40.
nell⸗
Ein
ican
ſui
Moin.
lcecit
dht .

poch

. 4
inter ⸗
nus. 4
ſaſere,
eliner
cnter⸗
gobl⸗

gnid.

—
Helpenn

bestos

lone

—

. gationem, quæ tollitur per deſertionem malitioſam & exſtinguitur omnis.
Denique hic intelligitur ααοριιαοα ſine novis nuptiis, quæ ſi conjunctæ ſup-

ponerentur, nominarentur quoque. Vide comma 11. Eſto itaque, & ob

deſertionem malitioſam divortium eſſe legitimum, ſed illud, ubi per pro-
ceſſum legitimum caufa determinatur à Magiſtratu. Conferri hie poſſunt

Bardili (ec), Stryckius (Aad), Brücknerus (e), & conſultiſſimus Schopfſius

noſtrâs (f). Addatur ex Theologis Gerhardus (g9) & Oſiander (bh). Di-

ſcere & ex his liceat, quid ſtatuendum ſit de caſibus quoad deſertionem ma-
litioſam occurrentibus, num pro deſertore malitioſo ſit habendus vagabun-
dus, miles, captivus, relegatus, vel deportatus in exilium, fugitivus, ma-
niacus, qui uxorem deſerit, Judæus, qui uxorem Chriſtianam ſequi recu-
ſat, &, cui uxor cauſam deſerendi dedit, ubi ad animum deſerendi dolumque
ex unâ parte, ex alteràâ & ad regulam Paulinam I. Cor. VII. 9. reſpiciendum
fuerit. Sic & aliæ heic dantur quæſtiones ventilandæ, quantum temporis
ſpatium deſertioni malitioſæ ſit dandum, ut valeat ad effectum divortii,
quid faciendum, ſi redeat deſertor ſententiâ jam latâà & novis ſponſalibus
vel nuptiis à parte deſertâ jam factis, num ſecundo marito mortuo prior de-

ſertam recipere in matrimonium poſfit, num obligari poſſit deſertor rediens

Kve innocens ſive culpoſus ſive malitioſus ad recipiendam deſertam, jam
alteri nuptam nuptiæque hæ reſcindi poſſint vel debeant, & quæ ejusmo-
di ſunt. 5, 12.
Aſft præter cauſas allegatas dantur & aliæ legitimæ divortiorum cauſæ,
vinculum & finem matrimonii æqualiter intervertentes, uti adulterium

deſertio malitioſa. Pertinet huc præter cauſas majores ſupra nominatas

corruptio membrorum genitalium, maximè voluntaria, queis inepta ad opus

genitale reddunrur (i)], non temporaria ſed continua & pertinax denega-

tio debiti conjugalis (), inſidiæ vitæ & virilitati mariti ſtructæ ſine ſue-
cedentibus exſtantiſſimis ſeriæ pœnitentiæ indiciis () & perpetua aborts
=ððòJMWUw . C 2 . pro-

(ε) in difſ. de divortio ex causâ deſertionis. Tub. 1675.
(Add) in tr. de difſenſu ſponſalitio, cui ſectio 6. adjicitur de deſertione conju-
gum malitiesâ p. 284 ſqq. (eee) in deciſ, marrim. c. 18. p. 6 5. ſq qe
(fſp“) in diff. de proceſſu deſertionis, priore anno hic loci habita.
(geg) de Conjugio 5. 623. ſqq. (bb) in Theol. caſuali P, y. P. 243. (q . 315, ſqg.
(ii) Vide Brücknerum Il. c. c 16 n. 7. 2ð
(Kk) Vide J. A. Oſiandri Theol. caſ. P. 5. p. 319. 320. autoritatesque alias apué
Brücknernm I. c. c. 18. n. 18. MM 2
() Vide eundem Brücknerum I. c, c. I8. n. 26: 21. 6, 27 K. 9. 10, & Stryeki-

um de aullitate matrimonii &„. ag.

B (20 „ *-

procuratio (mm). De im potentiã ſuperveniente poſt nuptias, ſponte haud
procuratâ, de ſævitia intolerabili & maniacâ, quam tamen juſtam eſſe divor-

tii cauſam aſſerunt & Theologi (nu), de relegatione, deportatione & car-

cere perpetuo ob delictum (oo), & de morbo incurabili congreſſum impedi-
ente itidem quæri poſſet, cùm & heic intervertatur Kinis conjugii, qui eſt

procreatioſoholis & remedium libidinis, ubi Paulus jubet, ut, qui uritur,

matrimonio quærat remedium 1. Cor. VII. 9. Negç tamen facilem ad di-
vortium concedendum hic velimus Magiſtratum, qui nec decernere illud
debet aliis in cauſis matrimonii finibus tàm non infeſtis e. g. ſterilitate, mor-
bis aliis, impotentiâ temporariàâ, coitu difſicili (,), delictis etiam infa-
mantibus magiæ ſuſpicione, mente profanã, inimicitiâ capitali (27), inſimu-
latione adulterii, moribus pravis & diſparitate animorum, dote haud ſolutàâ
nec ſolvendâà adeòque nec paupertate, mutuo diſſenſu er) & c. Ita nec matri-
monii vinculum ſolvere apta eſt apoſtaſia, infidelitas, hæreſis, votum
cælibatus ſolenne (52), affinitas fornicaria (?e)] & quæ hujusmodi ſunt.
Quæ dum ponimus, paucis ſaltem ſub finem monemus, probè diſcer-

nendas eſſe cauſas divortii à cauſis nullitatis matrimonii. Ubi enim matri-

monium nullum eſt, ibi divortii ſententia non obtinet ſed declaratio nul-
litatis, qualis eſt in inceſtu ſaltem propiore, heic enim matrimonium, ſi ille
ignoretur, putativum tantùm eſt (uu), ligamine nuptiarum antecedenti=
um vel ſecunduùm quosdam & ſponſalium (ææ), defectu potentiæ conjuga-
lis antecedentis, abſoluto illo, defectu liberi conſenſus ob fatuitatem & æta-
tem impuberum, item ob errorem, dolum vel metum, etſi & heic mul
Limi-

(nm) Vide Lynckeri deciſ. Jen. 71.

(nn) Vide Gerhardum I. c. S. 63 1. Ofandrum l. c. . 321.322. & Brücknerum l. c⸗

c. 16. n. 8. ſqq. c. 18. n. 19. —2“ =
(oo) Heic ſane & divortium decerni poſſe Theologi ajunt. Vide Brücknerum
c. 16. n. 2. ſqq. (pp) Vide Brücknerum I. c. c. 16. n. 12. & c. 24.
(44) Etſ enim in pace nos vocaverit Deus 1. Cor. VII. I1½. non tamen, ubi ſola
pax domeſtica intervertitur, divortium permittit Paulus, ſed hanc rationem
primariæ ſaltem tanquàm ſecundariam fſubſternit.
. 6 Matrimonio enim Deus Gen. II. indiſſolubilitatem adjecit. Quam tol⸗
Iere in hominis arbitrio ſitum non eſt. Matth. XIX. 6. .
(5s) Sic Pontiſicii. Sed vide Gerhardum de conjugio §. 66 5. ſqq. H. 669. ſqq.
(tt) Vide eundem §. 690. .l òè
(uu) De matrimonio putativo velim conferri Brücknerum in de ciſ. matr. c. 30.
(xx) Vide hic Gerhardum I. c, §. 654. ſqq. & Bräcknerum J. c. c. 18. D. 46,

4

7

— „ —. „

und
iror⸗
E .
npelt
gaie
Wriun,
1ad d.
teiliul
e,Wor⸗
n inke⸗
inlimu⸗
loluri
matr⸗
WN
.

die⸗

Uma
dlo N.

n Aile
ekenti⸗
Onuge⸗
Kztr
ig moli
ln⸗

—-
Aumn c
neruna

bi ſolt
Ialionen

Uun fol⸗

,

,

licet eſſe prolixioribus, cùm ad finem

limitatione opus ſit & eſſentialia ab accidentalibus, error nominis, perſo-

næ, qualitatis & fortunæ, uti & metus reverentialis & violentus probè

ſint diſtinguendi, defectu item conſenſús parentum, & quæ alia ejusmo-

di ſunt, ubi in prioribus caſibus nullitas quidem abſoluta eſt, in poſteri-
oribus per ſuccedentem conſenſum purgari & tolli poteſt, validitasque ſic
matrimonio induci. Sed & obſervandæ heic ſunt falſæ nullitates ob infide-

litatem, hæreſin, cognationem ſpiritualem, votum conrinentiæ, ordi-
nem ſuſceptum (yy), morbos ſonticos, nuptias adulteri cum adulterâ vel re-
pudiatâ, & quæ ejusmodi aliæ fingi poſſunt. Neque enim jam nobis hic
properet pagina.

(7y) Sed ais: licet utique eunuchizare ſe ipſum ob regnum cœlorum Marth.
XIX. 12. eſtque ſtatus hic præſtantior & nobilior longé, quàm corum, gui ab
hoc abhorrent vitæ genere Jeſ. LVI. 4. Apoc. XlV. 4. Non exiſtimo, quem-
quam ad eaſtrationem phyſicam hic reſpicere, quæ utique, ſi anteceſſerit,
nullum reddit matrimonii pactum, ſi hoc inito ſequatur, divortii legitima
caula eſt. Apage excmplum Origenis & Photii, de quorum Kunuchiſmis,
illegitimis ſanè, ſi veri ſiut, dubiis &, imò falſis conferri poſlunt Spanhe-
mius de Johanna Papiſsa Op. T. 2. f. 627. & Zornius in diſſ. de Runuchiſme
Otigenis ſub præſidio J. H. Maji Gieſſlæz A. 1708. defensè. De KEunuchiſme
ſpirituali Matth. XIX. 12. ſermo eſt, ubi tertius ille Eunuchiſmus diſtingui-
turab Eunuchiſmo roy —„ vel —. a nen oeee quz
aaturalis impotentia eaque abſolura eſt, & vο ON& ρ , quæ facta eſt ab
hominibus. Vide Seldenum de jure naturæ & gentium juxta difciplinam Ebræ-
Crum L. V. c. 16. p. 657. fqq. & Wagenſeilium ad Sota p. 21 5. 316. 58 2. 19 .
Sed addit Salvator: qui capere poteſt, sapiat Non enim capere poſtunt, qui
dono continentiæ non pollent. Ex quo ipfſo patet, illicitum eſſe quoad hos
votum cælibatús & ordinem cum voto hoc conjunétum, adeòque non efſe
cauſam legitimam nullitatis matrimonii, quod contrahunt. Vide, ſi placet,
Saldeni exercit. 6, de Eunuchis L. 3. otriorum Theologicorum p. 494. ſqꝗ.
Certeè enim contracto matrimonio, ſi & continere poſfent, jus vovendi evane-
ſcit I. Cor. VII. 4. Aſt nec locus Jeſ. LVI. 4. juvat diſſentientes. Dicitur heic.
Eunuchis, qui Sabbatha Dei, qui ipfius mandata fœdusque ſervaverint, in domo
Dei & illius muris datum iri ſpatium & nomen præ filiis & filiabus, nomen
æternum, non exſcindendum. Si tanta funt veti eælibatfs privilegia, quidni
liceat voventi divortium ab uxore facere? Certè &, ſi votum ejusmodi ante-

ceſſerit, fides aFali data ipſo facto viderur efſe nulla. Sed nulla prorſus

hæc confequentia eſt, nulla & minor propoſſtio. Non diſputabimus jam, num
de temporibus veteris vel novi Teſtamenti difſſerat Propheta fanéktus. Prius
exiſtimat §. Schmidius in Collegio Biblico priore p. 373. ſqq poſterius idem
in jJeſa æ h. I. quæ & communis lIententia Interpretum eſt. Sane juxta Deur.
XXIII. I. Ennuchis aditus in coctum ſacrum interdiétus eſt. Si ad V. I.
verba

—

OUbi finem diſſertationi imponimus, ſupplemus id, quod jam ſub ini-⸗
tium dicendum erat, nos hic de divortiis quoad vinculum, non de ſepa- P.
ratione quoad torum & menſam agere. Scilicet hæc vel toleratio facz
vitio conjugum ſeparationis aut conniventia hujus ſubinde decernitur, id-
que ſaltem ad tempus, cum ſpe reconciliationis, ut majora evitentur mala,
ut remedium cauſæ vulneratæ adhibeatur, licet flebile, ubi verò nihilo-
minùs, ſi vana ſit ſpes, vanus eventus, non tàâm facilè licet ad
divortium plenarium provolare, quicquid & heict
Aajat Brücknerus (zzX).

vetba Prophetzæz applicentur, jam enim de ſervatione Sabbathorum divino-
rum, & de domo Dei illiusque muris verba agunt, poſt captivitatem Baby-
lonicam abrogata iſta à Deo lex heic cenſeri poſſit. De N. T. huùc enim re-
ſpicere videtur contextus, nullum moveri dubium potelſt, ubi ſine dubio lex
illa vetus evanuit. Non, inquam, opus eſt, hæc ut jam determinemus. Suffi⸗
cit, in hoc textu agi 1. de Eunuchis non ſpiritualibus & ex voto talibus, ſed
de Eunuchis proprieé ſic dictis, queis, ſi præcepta Dei ſervaverint, melius tri-
buitur nomen, quàm, ſi filiis vel filiabus gauderent parentes, æternum no- 0

men, divino vitæ æternæ libro inſcribendum. Nota bene 2. heic non ex-
ſtare in textu, filiis & filiabus Dei, quam poſtremam vocem ſupponit Bellar-
minus. Unde nec 3. promittitur præmium Eunuchiſmo, ſed ſervationi divini
focderis & mandatorum divinorum. Imò 4. ſi & hic ſermo eſſet de Eunuchis
ſpiritualibus ex voto talibus, intelligendum tamen eſſet votum, quod non
redderetur tritum per ligamen antecedens & defectum doni continentiæ, in-
eptumque adeò ad fidem matrimonii irritandam. Quod denique Apoc. XIV. 4.
attinet, patet 1I. ex textu, illos, qui mulieribus haud inquinati dicuntur, dici U
virgines. Proptiè itaque verba cave jam ſumas. Mulieres intelliguntur ſpiritua-
les, uti & virgines, id quod & inſinuat ratio libri hujus Apocalyptici tota
myſtica & emblematica. Tales ſunt hæ mulieres, qualis eſt meretrix illa &
mulier, quæ c. XVII. celebratur, cui opponitur altera c. XII. Intelligitur
itaque & heic virginitas ſpiritualis, non equidem continentia à nuptiis ſed ab
omni pollutione carnis & ſpiritus. Sed ſit ita, intelligatur prior, quod po-
namus tantiſper, licet non concedendum. Evaneſeit ſanè laus voti, ubi
ſuccedit pactum nuptiale, quod, cùm oſtendat, votum anfecedens fuiſſe te-
merarium & illicitum, nuptias ſubſequentes utique irritas reddere & nullas
nullum valet. Neque enim obligant vota temeraria de re impoſſibili & illici- M. C
tàâ, maximéè ſi rationem meriti illis adjeceris, ſi & contra inſtitutum dixvi-
num illa neceſſaria eſſe exiſtimes, prout Clericorum cælibatum neceſlarium 0
exiſtimant Pontifieiic. HA
(2z?ε) lec. c. 2 . de [eparatione quoad torum & menſam.

Pg—

W

19
VierFarbSelector Standard*-Euroskala

16

ocus alance
8

MATRINQNal-
DIFENASIICGOG

4 BwORII

p K £ §5 I D F
DPHORO MATTHEQG
PFAFFIO-

T. ET PROF. PRIMARIO, CANCELLARIO

* Glxirsl, ABBATE LAUREACENSI,

2 4 8
. Copyright 4/71999 VXyVMaster GmbH www.yXymaster. com

M ATII & I. APRILIS M DC XIIII.
DISPUTABUNT

ALBFRTUS ALBER, Hohenacheran

S HEOPHILUS DIZINGER, Eſslingen
„ IPPUS RUOFF, Tuttlingenſis, &

6 IOACHIMUS KIEFFER, Durlac

Hertingenſis,
SS. THEOLOGIE STUDIOsSI.

—

7UBING1,
ERIS ANTONII HENRICI ROEBELII.