KaI600-573_4
author: Pagenstecher, Andreas Wilhelm

ANDREE GUIILIELMI H. T. F.
PAGENSTECHER,

J. VW. O.

PROGRANMN N A
ACADEMICUM.,

QU0

PRELECTIONES PUBLICEÆ
PRIVATEQE INTIMANTUR,

INSIMULQUE,

PRAXNXIN JURIS ROMANI MSTINIANEI
MAGIS EXx SANIS JUSTISQUE SUI PRINCIPIIS,
WOAM EXx TESTIMONIIS ET INTERPRETATIONIBUS
ALIORUM JICTORUM PETENDAM ESSE,
LIQCUIDO DEDUCITUR.

eES=Se= eS. SSeS=S.

MARBURGI CATVORUM,
TvYeIs PHILIPPI CASIMIRI MULLERI,
ACAD. TXEPOGR.

latum, ſi non ante, certe, Seculo XIV.,
erectis Univerſitatibus, Heidelbergenſi,
M.. Colonienſi, Erphordienſi &c. Senſim in
Nα Germania receptum, tantæque fuit tan-
dem Auctoritatis, ut, quamvis per inva-
ſionem Longobardorum in Italiam, non
parvam, poſtea, introduécto Jure Canonico, majorem
adhuc acceperit cladem, utique enim ſole clarius eſt,
Juris Canonici placita atque Decreta, multo pluribus
in caſibus recepta eſſe, quam Juris Romani, (a) ni-
hilominus tamen,
Cen fluctibus obvia rupes,
firmiſſimum maneat, quisquis ex Jure Romano opinio-
nem ſuam probare, atque firmare poteſt, eundem,
probatam atque fundatam in praxi fovere ſententiam.
Id quod, Kulpiſio, Kæſtnero aliisque confutatis, ſolide
demonſtravit J. C. Heidelmannus.
Commendatur vero hæc ipſa Juris R. Juſtinianea
Compilatio tum propter æquitatem Legum compila-
2 tarum
(a) Vid. III. BoxHMER J. E. Prot. L. 2. t. 2. §. 73. & Bö-
CKELM. Diff. J. C. Ccan. & hod. C. 12. §. 8.

tarum, tum vel maxime, quia non alia præſto eſt vel
collectio vel compilatio Legum quæ tot, tantique mo-
menti caſuum contineat deciſiones, quod nemo, qui
vel uano oculo Romanum inſpexerit Jus, negare po-
terit.
Ipſe B. LuTHERIusS poſterius hoc agnovit: Cujus
verba, prout ga p. m. Avus meus (4) in Oratione
quadam, ex Tom. I. Jen. ad Pf. 101. fol. 156.; retu-
lit, ſubjiciam: Sunt ſequentis tenoris:

Das Kayſerliche Recht, nach welchem das Roͤmi⸗
ſche Reich noch heutiges Tages regieret, und bis
an den juͤngſten Tag bleiben wird, iſt ja nichts
anders dann heydniſche Weisheit, welches die Roͤ⸗
mer ehe dann Rom von Chriſten oder von GOtt
ſelber nichts gehoͤret hat, geſetzet und geordnet ha⸗
ben. Und ich achte wohl, wann jetzt alle Juri⸗
ſten in einen Kuchen gebacken, und alle Weiſen in
einen Tranck gebrauet wuͤrden, ſie ſollen nicht al⸗
lein die Sachen und Haͤndel ungefaſſet laſſen, ſon⸗
dern auch nicht ſo wohl davon reden noch dencken
koͤnnen. Dann ſolche Leute haben ſich in groſſen
Haͤndeln muͤſſen uͤben. ꝛc.
Et quod in ſpecie æquitatem (?) Juris noſtri Romani
attinet, ea eo minus dubia videri poterit, quum Ipfe
Imperator teſtetur, deſumtum eſſe (c) ex Naturale,
(a) D. A. A. PAGENSTECHER de Aucoritate Juris Juſtinianei.
SyllI. Diſſ. num. 2.
() De æqlitate Jurir K. illiusque ſtudii jucunditate perele-
gaus eſt G. Beſtii Diſſertatio, ſubjecta noviſſimæ Editioni
Ejuſd. tractatus de ratione emendandi Leges.
() §. ult. I. de J. & J.

Gentium, & Civilibus Præceptis, unde tum ſole clarius
patet & addiſcentibus & applicantibus hæc Juris R.
placita fundamentum præcipuum eſſe debere, Natu-
ralia & Gentium Præcepta, juxta cum reliquis Juris
R. fontibus. Qui ſecus faciunt, & ſine cognitione, Ju-
ris Naturalis, & Gentium, aut reliquorum J. R. fon-
tium, ejus ſenſum eruere, illudque ad caſus propoſi-
tos applicare volunt, non magis (me Hercules!) ſape-
re poſſunt quam bene olere, ut ille inquit, qui in cu-
lina habitant, digni profecto, qui JGtorum ſemido-
Gtorum ordini adſcribantur! ut taceam, his adhibitis
adminiculis, Jus Romanum facilius addiſci poſſe. vid.
III. & Ampl. Dn. J. G. Es T0 Academiæ hujus decus
indelebile, Patronus meus ſuſpiciendus: Progr. von der
ehemaligen Einrichtung der Juriſten Facultaten ꝛc. Sect.
2. H. II.
5 Quod vero Imperator prælaudato dicit Loco (a),
Civilia quoque præcepta, Juris Civilis privati fontes
eſſe, ſequenti, ſi recte interpretor, titulo his verbis
exprimit: (b)
Et non in eleganter Jus Civile in duas ſpecies diſtri-
butum eſſe videtur, nam origo ejus ab inſtitutis dua-
rum Civitatum Athenarum ſcil. & ſ Lacedæmonio-
rum fluxiſſe videtur, in bis enim Givitatibus z. r..

Quem tamen Paragraphum alia occaſione ab irritis Ho-
TOMANNI, BACHOVII, VINNII, aliorumque Objectio-
nibus, quam potero, vindicabo. Quid vero per Na.
turalia & Gentium intellexerit Præcepta Juſtinianus, non
una eſt Doctorum Virorum Interpretatio; heic & alibi
Jus Naturale a Jure Gentium diſtinguit, multis vero
A 3 aliis

) §. ult. J. de J. & J. () §. 10. J. de J. N. GG. & C.

(6)

aliis in locis eadem commiſcet atque confundit. Poteſt
quoque Jus Naturæ, Jus Gentium appellari, quate-
nus videlicet Gentes jure naturali utuntur. Quemad-
modum ipſe ſeſe ſatis clare exprimit, (a) inquiens:
od vero Naturalis ratio inter omnes homines con-
ſtituit, id apud omnes populos peræque cuſtoditur,

vocaturque Jus Gentium, quaſi quo jure omnes
Gentes utantur. .—

Quod enim nonnulli Interpretes his ex verbis Jus ali-
quod Gentium, ut illi vocant, Primævum effingere
voluere, plane (ne quid gravius dicam,) erroneum eſt:
Loquitur Imperator hoc in §. de Jure Naturali, Et
ipſa, quæ ad ert VINNIUS (ut hunc ſolum teſtem ap-
pellem) hujus juris gentium Primævi Exempla, amare
Deum rel. Satis clare oſtendunt, cerebrinum illud Jus
Gentium Primævum, non eſſe, niſi verum Jus Natu-
rale. Sed prætermittendum tamen non eſt, veteres [C.
tos, quorum fragmenta in Pandectis reliqua habemus,

maximam partem, Stoicæ Philoſophiæ addictos fuiſſe,

Stoicosque Jus Naturale diſtinxiſie in Phyſicum atque
morale; illud ipfis erat, Ordo ille Naturalis, Juxta
quem v. gr. Sol ſingulis 24. horis orbem terrarum, ut
credebant, circumit, hoc vero, quod & nos hodie
Jus naturæ vocamus: quodque cum diſertiſſimo Ro-
muli Nepotum (b) deſeribi poſſit, quod ſit Ratio Sum-
ma, inſita a Natura (Deo) quæ præcipit ea qua ſunt fa-
cienda
() §. rI. J. eod. quomodo & CIcCERO interpretandus eſt,
quando L. 3. de Oft. ſcribit: Neque vero hoc ſolum
Natura id eſt jure Gentium &c.
C“) CICERONE L. I. de Leg. c. 6. ad d. omnino HußBER
Digreſi. P. 2. L. I. C. 5.

=„☛ (7) S

cienda. & prohibes contraria. Atque ex hac diſtinctio-
ne ſi non plane defendi, ſaltim eleganter illuſtrari poſ
ſet famoſiſſima Juris Naturalis definitio, quam exhi-
bet JusINIANUS (a) ULPIANO (b) Ppræeunte,
in Inſtitutis. Quæ Docta eſt obſervatio Celeberrimi
GLAFEX; (c) quamvis & dicere poſſimus, indigitari
hac definitione ra oατ αττοας ‿ οον de quibus, ut alios
taccam, HuBERUsS (d) in Digreſſionibus. Utcunque
erit! Naturalia & Gentium Jura profecto ſunt diverſiſ-
ſima, quod ipſum latius demonſtrare poſſem, ni angu-
ſtos hujus ſcriptionis excederem cancellos, & provo-
care ſaltem hac vice liceat ad argumenta quæ pro hac
opinione Cel. VITRIARIus in Inſtitut. J. Nat. (e) at-
tulit. Utraque etiam & Naturalia & Gentium Jura,
praxeos Juris R. fundamentum eſſe debent, ejusque
placita, ni ſtatuta Locorum eadem jam illuſtraverint,
ex iiſdem Dijudicarigorundemque verus atque genui-
nus ſenſus, ex his, ut & ex reliquis J. R. fontibus,
erui, Et, dubio præprimis J. R. ſeniu, magis locus dan-
dus eſt Juſtis ratiociniis, quam interpretationibus & te-
ſtimoniis aliorum, quod ſi enim his ſimilibusve in caſi-
bus ſemper recurrere vellemus ad aliorum Interpreta-
tiones, verendum eſt omnino ne idem nobis eveniat
quod Demiphoni Terentiano accidiſſe legimus, qui, con-
ſultis tribus Oratoribus, quorum unus negabat, alter
affir-
(4) princ. J. de J. N. Gent. & Civ.
(à) L. 1. §. 3. æ. de Juſt. & Jur.
() Recht der Vern. L. I. c. 1. F. 20.
(2) p. I. c. II. 6. 2.
(e) L. r. C. I. Q. 42. fruſtra cum PursNDokrio de I. Nat.
L. 2. C. 3. §. 23. aliisque diſſentiente III. LEYSENO med.
ad Pand. ſpec. 3.

Z (8) S

affirmabat, tertius deliberandum eſſe cenſebat, tandem
dicere debebat: 3
Feciſtis probe, incertior ſum multo quam dudum.
Ipſe Juſtinianus ſerio prohibet (a)
Ex multitudine Auctorum quod melius & αuius
eſt judicare, cum poſſit unius forſitan & deterioris
Jententia, & multos & majores in aliqua parte ſu-
perare.

HoRATIusS, illis, qui cœco impetu aliorum ſequun-
tur Interpretationes, non immerito occinit: (?)
O imitatores, ſervum pecus, ut mihi ſæpe
Bilem ſæpe jocum veſtri movere tumultus!
Inſpice BERLICHII aliorumque Veterum Concluſio-
nes practicas, quovis contendam pignore, tantum non
in qualibet cauſa, utriusque partis Patroni, ſufficien-
tem Interpretum invenient numerum, quo cauſam,
quam defendendam ſumſere, Corroborare poterunt.
Unde tum & cortice levius argumentum eſt quod vul-
go in decidendis controverſiis a Commuui DD. Senten-
tia deſumi videmus, quæ & ipſa tamen nunquam non
probatu difficillima eſt. Probata Juſtis ſanisque ratio-
ciniis ſententia, non equidem eſt quod prolixa Docto-
rum conſentientium aut Legum commemoratione gra-
ves ſimus Lectoribus. Sed non video tamen quid ad-
ferat incommodi ſi ſimul unum alterumve adjiciamus
ex præſtantiſſimis, conſentientem Interpretem, aut ex-
preſſam quandam Legem: VoETIUS V. C. in Præfatio-
ne Commentarii ſui ad Pand. me Judice, recte Scripſit,
his verbis
Auto-“

.

(4) L. 1. §. 6. C. de V. J. E.
(G) L. 1. Ep. 19.

e

iur
Ni⸗

n⸗

N
en⸗

nt,
ten.
non
to⸗
lo⸗
i⸗

nus
ex·
tio⸗
N,

☛ (92) S.

Auctores addidi non aliena fide ſed mea - ⸗ cee
tum ut honeſtæ eorum per quos profeci comme“
moratione qualem qualem accepti beneficii gra“
tiam rependam - tum ut quisque, ſi uſus“
exigat non mihi ſoli credat, ſed ad inſpicienda com-“
mendatiſſima Doctorum virorum monumenta in-“
vitetur, indeque petat ac diſcat alia, quæ ſibi ad“
opinionis ac cauſæ, quam ſuſcepit defendendam“
patrocinium profutura putat - - - ſi ratio.“
nes moveant eſt quod gratuleris tibi plaudasque“
ſi & aliorum conſenſum habeas!“

Unde tum & cCICERO, Non me ſola, inquit, movet
diſputandi ratio, ſed & magnorum virorum auctoritas:
Proinde ſurdo fabulam narrabit SuRpus (a) inquiens:

Legem quærere ubi eſt ratio naturalis, eſt infirmi-
tas intellectus.

Quod vero praxin Juris R. etiam ex ratiociniis, ex Ju-
ris Naturalis doctrina petitis, deducendam eſſe, ſupra
diximus, non deerunt qui in dubium vocabhunt. Non
tantum quia ſupra dicebamus, ſub judice adhuc eſſe
litem. Quid in J. R. per Jus Naturale intelligere de-
beamus, ſed &, quia multi ſibi perſuadent, Romani
Juris placita, in plurimis ne quidem catſibus in Ger-
mania recepta eſſe, neque recipi potuiſſe, quippe cum
aſſim referta eſſe videamus abſonis exque Stoica Phi-
Piaphia deſumtis rationibus, talibus quoque, quæ re-
ctæ rationi contrariantur, & multis denique deciſioni-
bus, quas ulla ſine ratione placuiſſe ipſi fatentur Vete-
res

( de Aliment. lit. 1. Q. 45. n. 58.

£☛ (10) £

res Cti. Imo quod permultæ in hac compilatione Ju-
ſtinianea reperiantur (ut loquimur) Antinomiæ, atque
hinc innumerabiles fere ex hoc Jure ortas fuiſſe con-
troverſias, multosque caſus ex eodem Juris Juſtinia-
nei corpore, ab utraque parte defendi poſſe: Sunt alii
denique, qui ſine ulla ratione hanc Compilationem Ju-
ſtinianeam rejiciunt, quique ſic, quod Martialis (a),
Sabidio, Juſtiniano occinunt:

Non amo te ſabidi, nec poſum dicere quare,
Roc tantum poſſum dicere, non amo te

Sed hos ego non moror, ſuas res ſibi habeant!

Neque admittunt etiam anguſti quibus incluſus
fum cancelli, prolixiorem J. R. defenſionem, quam
cauſam præterea alii encomio meo majores Viri, peni-
tus perorarunt: ſed ipfa tamen res exigit, & propoſi-
tum meum, ut, quam potero breviſſime ad ſobmota
reſpondeam dubia. =

Dubium equidem adhuc eſt, quid in Jure R. per
Præcepta uaturalia intelligatur: Sed hoc non impedit,
quo minus verum ſit, quod diximus, applicationem Ju-
ris Romani petendam eſſe ex Jure Naturali, prout illud
hodie interpretatur, & interpretari debet: Quum uti-
que ab aliis ſolide jam demonſtratum ſit, Juris Romani
placita per omnia fere, Jus naturale, ſi non matrem
certe Aviam atque Proaviam agnoſcere, ut in ſimili
magnus GROTIusS loquitur.

Plurimas Romanarum Legum abfurdas eſſe di-
cunt,
() L. I. Ep. 33.

cunt.
Vero
prot
Ept
tenti
erit

R

un
in
Mis
rece
bein
dee
gal

Vt!

Ge
Wn⸗
Nia.
lii

14),

s
W
eni.
ſi
ta

de

.

cunt, rectæ rationi contrarias, alias irrationabiles: fed
vero priora duo intentata vitia facilius dicuntur quam
probantur (a) tum & etiamſi vel maxime vera eſſent,
& probari poſſent, nihilominus immoto ſtat talo ſen-
tentia noſtra: Quid enim? eo magis utique adhibenda
erit in applicatione J. R. doctrina Juris naturalis, ut ex
hac tanquam limpido quodam fonte hauriamus, quid

ex Jure Romano ſequendum ſit, quid non.

Neque etiam quisquam ulla cum veri ſpecie affir-
mavit, Juris Romani placita paſſim & per omnia eſſe
in Germania recepta. Sed hæc & noſtra eſt, firmiſſi-
mis ſubnixa rationibus, ſeria opinio, Jus Romanum
receptum eſſe tanquam Jus ſubſidiarium, quoties de-
ficiunt ſtatuta locorum, ita tamen ut & hæc ex Jure R.
declarentur (verbis utor LAuTERBACHII) reſtrin-
gantur, ſuppleantur, quod & ipſum tamen cum mica,
ut loquimur, ſalis accipiendum eſt, neque pertinet ad
mores Antiquos Germanorum, in colliſione enim Ju-
ris R. cum moribus illis Germanorum antiquis, omni-
no dicendum eſt, Jus Romanum præ valere, id quod
ſolide, ut ſolet, demonſtravit Perilluſtris & Excellen-
tiſſimus Dn. L. B. pEr CRAMEE C) Fautor & Patro-
V B 2 nus

(a) Provocant vulgo ad Autocheiriam, quam vetitam Jure
Nat. permiſſam vero IJure R. eſſe dicunt. Sed vero
Nil facit exemplum litem quod lite reſolvit:
Utique enim probatum nondum eſt propricidium J. R.
permiſſum eſſe. Certe, præceptum illud Alterum non læ-
dere, præſumtionem adfert in contrarium, tum & ipſa,
ad quam vulgo provocant, L. 9. H. 7. æ. de pecul. alium
habet, quam vulgo volunt, ſenſum;
(b) Speciali progr. de præſumtione pro Jure Romano con-
tra mores Antiquos Germanorum.

S (I2) .

nus meus ætatem Venerandus; poſt quem HoMERUuIM
hæc ego nolo lliada!

Largior etiam multa eſſe in Compilatione illa Ju-
ſtinianea, Legum capita, adverſis ſecum pugnantia
frontibus, ſerio etiam injunxerat Imperator Tribonia-
no ſociisque ut Jus Romanum colligerent, nulla, neque
ſimilitudine, neque diſcordia derelicta;

Opere aſt in magno ſas eſt obrepere ſomnum!

Et propterea quoque Juris Naturalis dictamina in ap-
plicatione J. R. adhibenda ſunt. Poſſumus etiam plu-
rimas conciliare antinomias, & veram Juſtiniani repe-
rire deciſiqnem, adhibito canone quem ipſemet incul-
cat (a): Conſtitutiones, nimirum, tempore poſteriores,
potiores eſſe his, quæ ipſas præceſſerunt.

Quod ſi vero, ob Controverſias ex J. R. ortas, &
quod aliquando in corrupta praxi, caſus ex hoc Jure
ab utraque parte defendantur, omnem Juris Romani
uſum in foris interdicimus, age, ob eaſdem rationes,
Juri quoque naturali nuncium mittamus! profecto
enim multo plures Controverſiæ ex Jure oriuntur Na-
turali quam Romano; Et quod aliquando etiam ex Ju-
re Naturali theſes pro & contra, ut loquimur, defen-
dantur, locuples eſt teſtis, Carneades (?) Philoſophus;
Atque hæc omnia tamen non quidem ipfis legibus, ſed
ipſis Interpretibus, eorundemque Philautiæ & partium
ſtu⸗

(a) L. ult. æ. de Conſt. pr. quamvis & hec ipfa regula non
ſit ſine ulla exceptione, vid. L. 5. C. de præſcr. trig. ann.
() GROT. proleg. ad J. B. & P. num. j. & VITRIAR. Inſt.
J. Nat. & Gent. L. I. C. 1. Q 31. .

ſtuc

tia,

ciſt

38

gu⸗
d

Nr
ntia
nia.
e

Dl.
De.
l.
res,

S (13)

ſtudio adſcribenda ſunt; quod ipſum vel ex experien.-
tia, vel ex aliis melioris notæ ſcriptoribus probare polſ-
ſem, ſed ad finem propero: & propoſito memet ſatisfe-
ciſſe exiſtimo, videlicet, adplicationem Juris R. ma-
gis & ſanis Juſtisque ſui fundamentis, quam ex teſti-

moniis aliorum Interpretum deducendam eſſe.

Dumgque ineunte hoc ſemeſtri æſtivo prælectiones
auſpicabor Juridicas in Illuſtri hac Muſarum ſede, iis
Viris Generoſiſſimis atque Prænobiliſſimis, qui meam
qualem qualem in addiſcendo Jure R. quærent operam,
id ipſum ſingulatim oſtendam.

Collegium Inſtitutionum habebo ad ipſum textum
Imperatoris Juſtiniani, Pandectarum vero ad Lunovicr
Doctr. Pand., vel ſi quodcunque aliud placuerit com-
pendium. Offero quoque Collegium Juris Naturalis
ad PurkNDORFII Libellum de Officio hominis & Ci-
vis, aut Inſtitutiones Juris Nat. & Gent. Cel. VITRIA-
RII: pariter Collegium Juris Criminalis ad Cel. BOEH-
MERI Elementa Juriſprudentiæ Criminalis. lis quo-
que H. H. Dn. Commilitonibus qui Collegium, ut lo.
quimur Satiſticum a me deſideravere, nunc & publice
operam qualemcunque meam L. M. Q. addico, ut &
reliquis qui huic intereſſe volent; utar vero hoc in Col-
legio Notitia Rerumpublicarum Viri Ampl. & ſolide do-
ti, E. OrTONIS. Quemadmodum & ea quæ ſingulis heb-
domadibus in Collegiis meis, præprimis. uris Civilis, per-
tractata fuere, quovis octiduo, die Saturni, publice vel pri-
vatim Diſputando, repetam, quum utique ſine ſolida Ju-
ris certi atque controverſi notitia nemo vel Cti vel ju-
B 3 ris

(r4)

ris periti nomen mereatur. Indicabo quoque obve-
nientes Selectiores Naris Materias, ſimul, ut illæ Diſ-
ſertatione quadam illuſtrari & pertractari poſſint. Ho-
ras ſeligam meis deſtinandas prælectionibus quæ quam
commoôdiſſimæ erunt exoptatiffimis Dnn. Commilitoni-
bus. Initium facturus ſum mearum Prælectionum pro-
ximo die Lunæ qui erit étus hujus menſis Maji. Cæ-
terum, Vos rogo Commilitones H. H. ut frequentes &
meis intereſſe Collegiis, Veſtraque honora præſen-
tia, diligentia, attentione, meum Vos, Veſtraque
ſtudia adjuvandi propoſitum, excitare
velitis. Valete!

e Muſeo a. d. 2. Maji
1748.

0c alance

17 18 19 W X V £
VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

16

△ Copyright 4/1999 VxyMaster Gmb wwWW. VXaster. com

GUILIELMI H. T. F.
ENSTECHER,

J. v. p.

GRAMMA
DEMICUM.

QUO

IONES PUBLICÆ£—
EEQUE INTIMANTUR,

INSIMULQUE,

IS ROMANI WSTINIANEI
IIS JUSTISQDUE SUI PRINCIPIIS,
MONIIS ET INTERPRETATIONIBUS
ICTORUM PETENDAM ESSE,
QWIDO DEDUCITUR.

fEEEE

½URGI CATVORUM,
PPI CASIMIRI MULLERI,
ACAD. TXEOGR,