KaI600-54_2

m

:

E

pa,

»

"

.

r

Pv

d

2

A a

Zs

f

j

d.f

A

E

E

-

m

-

-

-

2

E

P

a

N

ts

*

5

€

2

z

a

U

s

d

Id

-

E

S

M

*

RE

x

—

--

-

2

E

Y

x

ET

r

x

E

&

P

m

.

t-

?

*

*

s

:

T

*

PA

g

Ea

X

s

-

-

E

E

-R

x

X

*

T

d

n

*

$

..H

5

E

r

Y z

D

d

T

t

Ed

s

—

»

;

W

x

Ms

-

s

i

g

-

g

Es

3X

*Y-

3

:

a

z

s

Es

J

".

NuMets

"

M

QY MAS

44

"

*

2272

AL

P.

z

"EE

2

4 4 a

F.

P

Ax

o

d

s

5

*

A

N

RE

z

A

E

Fs

d

d

*

5

5

z

u n

E

CR A.

R;

E :

ATR

:

gl

E

x

d

[

FE g

:

g.

m

P

L. o E

MLg

42

"

$

$a

J

F

g

C

"

s

"

e

s

AUA

:

r

A

n

R

2v

Es

s

o*

A

» d

*

^

AA

ROA

»

".

.

-

AE

u

C

P^.

P

J*

.h

H

m

PT

d

n

dC s

"

d

"

s

r

fS/RR

ag

J

2

P

A

«

24

P-

E

Es

v

A

A.

r

a

P

.

ACAD

AA

VR

»

^

A i

.

AE

P

d

£

M

L

z

m

n

A E A

P

v

j*

"d

ag

n

P

A a

ACA

raet

CA

"s

"

-

t

A

AC

AA

s

:

A a

t

m

* 4

M

2

D

TF

..W

o

AA

A.

r

—v

4

WL t

a

/

4

E.

-

A d

"

P ial

^

P

92

z

CA

R AUE

6

4

E

PA

sR ee

d

A

ARA

N n

-s

AA

P A

;

.M

u *

z

"

m

"

M

M.

^

At

"

P P

u

"

PO

55 hg

N P r

J

:*

—

j

at

x t

2

P

Dd

AU

A ADAE.

Q r

E A U.

od

FLr

*

z

"

i

2

p

r

PUA

As

F

v d

J

s

PA

r

PA

A

AE

»

d

VRL AC

J d

U

A

t

'3

I

r a

MA

m

vj

.

u

21

:

.s—

F

P

c.

P

M

-

r

AT ue

g ii

"

n

*

47

N

"

n

s

—

A

-

s

d

u

A

N

Es

AT

Q9

p

xR

t

-

AAE

N

d

i

,

M

.

foy

4

T

;

a

P

p

s

P

p

P

n

»

Mu

PUR A

A

Mu

C p

P

d

/

;

2

ALE

J

uf

i

QUP a

C

9

r

AA

W MES

L.

NOCR

A.

w

L

d

j a

F

LUR

cd

m

.x

M

d

p

;d

A

t

".

£

"d

^

s.

AU

r

LU

P.

Y

3

s

AC

A

A NT

l

"

AU.

AA

X

OA

IU

;*

57

W

Mpl

MP

,

d

ey

P

r a

p

F guy

r

PA

A

F.

.

d

Pa

Ws

J

-

J

9s

"

7s

j*

A

*

-

P s

E

A A

P

A

E

^

i

b

A

A

a

n

A

a

AC

*

E

PA

Á

w

"s

4

.

r

&

Pt

es

A

;

"

p d

^

"

Ev

r

AA

x

m

E

n

*

A P

J

x

m

RA

A

u

UR

A

D d-

,.H

"

f

t

i

A ERLPT Y

P

p

o

.h

p

a

L2í

,l

"

4

/

z

^

E AL

Á

AC

A

"

M CL R

A

A

a

*

yd

x

;

"i

Pa

2

,

A A

,

XX

--

A

A

J

D

um

sE

?

M

ssts

:

t

P

)

7

ww

-

R

dul

f

P

4

d d

A

ES

A

J

E

n

t

^i

*

d

x

s

.

E

£

Hs

^

s

7

A

j

)

as

s

-

A

"

1

^

p

E

E

a

n

À

;

z

"

.

ze

PT

2

f

x

xs

*

P

C

A k

"r

AA

-

P

x a

p

RTA

»

*

-

s

z

z

^

t

.*

i

— m

CA RX-

CR

SONNON

SS

VA

AE

X

3

IZ

)2

( AX

—

CS

9

—

:

27

a o N d

(

W

"r

z)

S

SSN

Wh.

,

7

v*

C

NSS

,

N

»

m

?

N

Hs

3

i

NS

i

»

Qf !

A«..

.

y

/

A

ä

v

LJ

ä

i

s

7)

A

49

q*:,/

-

W

M

p

Y

:

SN

AC

A

IN

i

O

ROX

22

m

-

NSSATN

NNNS

Cs

»2

N

i

27

//,

x

Is

AND

E

s

(

RI

NSSSSNSN

ä

SNEC

Ji

77

SS

n

s

s

:"

s

S

E

X

XCS

ä-

k

/../

N

Zs

ufl

7

d72

P

[«

27

VA

þ

At

A

)/

ï:):

&ä

(

N

-

H

s

—*

ASSISÜW

NWNESS

()x

^

r

(

D

]

O

xxxk

NSCONS

EOs

usf

N

Ü

i

a m

— R.

—

N

]

u

:

A

L2

WV

N

i

Z

Z VN

z

ä

—

A

[2

N

AE HAXXNS

A

MR

P

41)

—

[

——

——X

A

A

3

AX

:,'0-

(

cc

A

P

SS

A.

M EEE NSSSNNS

ENSNNSSS:

NNN VE

bt

VH

j2

—

-

z

NSS

,

N

s

M

N

—

L—| 45

E

——

— .

- —

-

X

W

;(l

N

NS

;

£

z

.

2

»

t r

Z

e

—

K'——.-.-*-'

r

«

7

o

——

7

K

ZA

—

((

vorhanden

Digitalisat

I

*

DISSERTATIONIS,

ORACVLVM ILLVSTRE

ZACH. Vl 12. 13

EXPLANATVR ,

PARS SECVNDA

HANC;

RECTORE VNIVERSITA'TIS MAGNIFICENTISSIMQo

SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO

DOMINO

TTj Ónenem À

JO CAROL. LVDOVICO,

COMITE PALATINO RHENI, DVCE

BAVARIAE rel. rel

PRAESIDE

JEREM ERIDER. REVSSIO :

S. THEOL. DOCT. gr PROF. PRIMARIO,

SERENISSIMI CONSILIARIO VNIVERSITATIS

»CANCELLARIO, ECCLESIAE PRAEPOSITO,

ET ABBATE LAVREACENSI,

DIE

NOV. MDCCLVIII

o

PVBLICE DEFENDENT.

M. JACOBVS FRIDERICVS GROSS, Nagokdenfis.

M. EBERH. HENR. GOT'TLOB GEORGII, Ludovicopolit.

M, CHRISTOPHORVS DANIEL FISCHER, Tubingenfis.

M. JO. GEORGIVS FRIDERIC. HIRZEL,; Kircbo- Teccens.

M, GEORGIVS ERICVS FINCK, Wmedenfis.

L

$,S. TH, CVLTORES IN ILL, STIP T VB.

TVBINGAE; LITTERIS SIGMVNDIANIS.

EE wX

b

t

Ls

t

ni

d

h

N

n

a s

W

N

RN

«

n u«mmw;,(/

ex

t

S

N

W

N AA

OE

[ m

x

,

A

«

Tv

NSS

ECSS

i

*

J

Y

lmlu

Z

,

r

r2

IÀ

EE

N

GUNWT

z

N

TM

D

7

SNNN.

ET

,

N

LA

(iTU

///

LA

LA

N

NT

K,

ESS

N

Y

Y

,"I/,.'y, D

r

N.

D.

L

s

7

A

ugufti , quoä'explanandum(('u('cþ:e;þinius,. orácu-

:

ä

li exegeftm in prima parte hujus Differtationis

$a

planam liquidamque dedimus; jam fecunda

" à

hec pars eít potiffimum polepica. Quamvis

enim ad regiam veritatis viam dignofcendam.

non neceffüm fit, avia omriia in numerato habere & per-

tentare; ac quamvis perverías & vix cuiquam in mentem

venturas opiniones, & ineptas obfcurorum hominum fén-

tentias operofe enumerare & refutare ; plerumque nil fit,

nifi oleum & operam perdere: audiendi tamen fünt Viri;

de Rep. literaria & Chriítiana bene meriti & preclara eru-

ditionis laude florentes, ubi dicta Scripture illuítria, qui-

bus vel ad doctrinam fidei ftabiliendam, vel ad cecono-

miam regni & Gratiee divinee penitius cognofcendam haud

etantur.

parum momenti ineft, aliter quam nos interpr

P^

" Majo-

48

eol

Majori cum convictione & acquiefcentia animi veritatetm

«

folidis rationibus munitam amplectitur & tenet; qui fen-

f

rentias adverías , magna interdum veri fpecie fe commen-

7!

Ij

dantes , ita perfpectas habet, ut füfficienti folidoque fan-

dafnento deftitutas eas effe intelligat. Eam ob caufam nomn

(qe:

füpervacaneus hic quoque labor nofter erit, fi Pater lu-

m

minum; pro immensá ea, quà in. Chrifto nos comple&i-

qi

tur, mifericordià & Gratià, fuam nobis, quod ex animo

Il

L

p

precamur, impgrtie;ur benedi&tionem.

(1114

he

l

SECT. Il

f

i

1.) De Suþje'/&o.hujus Pro»p-heciæ;.

£ L

ve Mef[fia agere hoc vaticinium, idque dire&ä & uni-

jl

: ce, feníu literali & proximo, .non myftico ; ita in

x

D

$^

;f

prima commentationis hujus noflrae parte evictum

effe arbitror, ut jufta dubitandi ratio non füperfit. - Vide-

»ti

runt id, ne quid de Chriílianis jam dicam, ipíi etiam

»

jgudei, & Zemachi nomine. Meffiam defignari, prater

»!

onathanem, Chaldeum interpretem, anriquiores gentis

?

illius.do&ores (*) plerique afferuerunt. — Patra77 quorun-

dam, l'HgzoDpOoRETI, CryniLL1, HikRONYMI, fini-

a5, ut

y

ftras i/.nterpretationes ; 8 Mancxtio ad h. L exhibit

corn-

,

?*) In medium pi!böuqit complures Chrift. ScmorrGEN

IVS;

in Hor. Hebr. & Talm. T. H. p. 219.fq. 104. 422. ite-

rumque in libro : S€fu8 ber tvabre 9Xefiad, p. 177. 402.

MicHaELis, in Bibl. Hal. ad h. l. - Carovivs, in Bibl

illuftr. ad h. , Co&NzLivs a Laripe ad h. l: conf. citt.

M

5

gt

d X dh

43

v

commemorem

, sninime opus effe arbitror. Vmnus vero

i

ex omnibus, qui corruptelas infigni huic Oraculo füas in-

an.

ferre aufi fünt, nominandus nobis & refutandus eft G 2 o-

I

T1VS, cujus authoritas noxee fuit haud paucis egregiis Vi-

0n

ris & obeífe adhuc poffet permultis. Magnus ille Vir; ac

n

de re tam literaria quam chriftiana multis modis infigniter

-

meritus , nullibi magis frigiduseft; jejunus & macilentus ;

i

quam ubi prophetias de Chrifto preeftantiffimas interpreta-

riaggreditur; & in hoc noftro vaticinio, ut fepiffime;

pervería recentiorum Rabbinorum (*) commenta potius ;

quam faniora & folidiora verae Hermenevtices principia ;

fecutus eft. Annotata ejus exhibebimus integra ; ut tanto

facilius in oculos omnium incurrat ; quam vana fit tota hec

ejus interpreratio, & quam indigna tanti Viri acumine.

. II.

y. iz. »Ecce Vir]

Hec Deo dirigente Pilatus ad Chri-

i

»flum aptavit, dicens, ids à. dySpuzac.

Oriens normernm

Lim

»ejus ] Germen nomen ejus ; i. Surculus velut renatus ex

N

»ftirpe Davidis. Vide (üprà 5, 8. &ibi allata.

Et fubter

l-

» eum orietur] per eum germinabit. .. Eft allufio ad no-

»menmox. Renafcetur remplurm; ficut in illo domus Da-

»vidis renata eft. Et «edificabit templum: Dosnino ]

X

cujus.

» Templum Domini; quod- z'pge' ædz]ïmtwm eff,

»pri-

i

"(*) Prcipua, qux Gnorivs ex Rabbinis füa fecit , legi fa-

W

cile poffunt in commentario illó líterali, ssy» &55,

ff-

yuem R. Schelomo Ben Melech ex przftantiffimis (vid,

55

Jo. Chriftoph. W/orrm Biblioth. Hebr. T.L p. to75.)

judaorum Interpretibus , przcipue vero commentario,

i

Grammaticá & Lexico Davidis Kiwcnr, collegit. -Epfo

02»

autem Grotio meliora in fuo ad libram illum Ípicilegio

7

tradit Abendana, ad ipfum Meffiam r

eferens ; qfuæ

Grotius m $crubbabelem. detorquet.

-

NUOR IY

"

$o

æ-g äa« |

j

» primum pofiturus eft lapidem. -Y. 13.- Et ipfe portabit

»gloriam] Ip[e quoque portabit gloriasm, i. coronam,

; Ti

j AgE

,nempe Principis. Vide 2Sam. :2,3o. .Et fedebit &7 do-

» ninabitur fuper folio fuo] i. in folio fedens, fimul cum

»Senatoribus jura dicet. — Et erit Sacerdos fuper folio fuo]

,

; Etiam Sacerdos in eodem illo. Senatu folium fuum ha-

nfïf

»bebit. .Et confilium pacis evit inter illos duos ] i. optime

fior

»inter illos conveniet, ut olim inter Mofen & Aaronem.

tüi

,» Eelix Respublica ; ubi concordant officiumque bene fa-

le

»ciunt & Princeps & Sacerdos. Annotata vero ejus a

tel

»€.3, 8. hecfünt: Écceenism ego adducazmi] huc ad vos.

U

»Servum Tieum Germen] i. Zorobabelem , furculum Da-

fir

»Vidice flirpis, qui riox vocatur & Efà. 4, 2. Jer. 25, 5-

i

568 33 15. fic & infra 6 12.. Chaldaeus & Judei alii de Mes-

fmu

»fia interpretantur. Addumt alii riox effe icósQor nomi-

de

»ni grio, quod Confolatorem fignificat, & inter indige-

1

»tamenta eft Meffie. Id interpretandi genus per numeros

h

»pares N'YODA, i cvuusTgía», vocant.

Neque dubium;

K

»quin myftico quodam modo hic locus ad Chriftum pacis

eterne Auctorem pertineat: íed primum obviumque

T

»fenfüm (i queerimus, api hic de Zorobabele evincit locus

i

»4» 10. cum feq. & dictus locus 6; 12." Haec ea fünt omnia,

D

quz Grotius ad Textum noftrum annotavit ; quibus & ía-

tis füperque eum illuftrari cenfuit. am, quantopere glos-

fze hae ejus omnes a vero vérborum íeníu ablu

»

dgnt , pau-

DI

cis commoni*crabimus,

D)

$. III.

.Miramur merito, eruditiffioum Virum & íumma

ingenii vi florentem illis in locis, ubi conftare fibi quam

maxime. debuiffer, tantopere a feipfo deícifcere potuiffe,

G.

lucemqne, qua füborta ei erat, haud rectius fecutum e

C

i

da X d

fti

hi

d

ífe. Tn Prolepomenis ad Haggeum egregie fcripferäxt;

» Tres funt Prophete , qui populum vidére reducem,

do.

üm

»Aggaus, Zacharias & Malachias; — — . & quia hi po-

»ílremi füere Prophetarum veteris Federis, ideo ad no-

7)

» vum Fedus, & Ducem ejus Chriftum, digitum apertius

la-

Ime

»intendunt; gec tantugm per nedias biflorias alias eum

»figurant; fed dire&le mon[iraut.» — Hujus füz confef-

em

fionis eximize fi ullo in loco meminiffe & debuiffet & po-

[

tuiffet, certe fieri id oportebat in oraculis ejusmodi, qua-

-äd

le noftrum eít, palmariis. Sed in toto Zacharia, ut de

l08

reliquis nil dicam , id egiffe videtur data opera, ut vati-

)

cinia ejus tam copiofa; dire£te omnino Chriftum mon-

»

ftrantia, enervaret , & ad alia omnia obtorto quafi collo

s

traheret.

Preterea, cum agnoverit Gaor1vs, Pfal.

m.

mum CX. directe & unice de Chrifto explicandum effe,

pc

debuiffet omnino, fi conftare fibi voluiffet, locum hunc

Zaclarie , quo Pfalmus ille CX. nullum fibi fimiliorem

T0$

p

habet in toto vetere Teftamento; fimiliter de Chrifto in-

K

iM

rerpretari. In libro utiliffimo de Verir. Relig. Chrift. L. V.

c. XXII

.

i

raviffime afferit: ;, Pfalmus CX. de alo; quazm

us

»de Me[fía exponi mon potejr.

j

Nam, ita pergit, quz

Jüdei alii de Abrahamo comminifcuntur,, ali

118,

, recentiores

f

, de Davide, alii de Ezechia, frivola [unt: Píalmus ipfe

0s

,Davidis eft, ut docet hebrza infcriptio.

Quod ergo

l

»David Domino füo dictum dicit; id nec Davidi ipfi nec

, Ezechie, qui inter pofteros Davidis fuit, Davide nulla

,»re excellentior, aptari poteft. Abrahamus autem facer-

5,dotium aliquod eximium non habuit, imo Melchifede-

»kus ei tanquam íe minori bene precatus eftl. Sed &

D

5hoc, & quod additur de Sceptro ex Sione exituro &

m

)

»perventuro in oras ultimas, plane im Meffiam coinpe-

»tit, ut loci fimiles de Meffia haud dubie agentes pate-

&i C9

"

sfaciunt: nec aliter acceperunt wtujlibm' Hebr

»Pa-

$^

dhox d

qui

» Pampbmþj& » Eándem fententiam tenet in fuis ad

nm'

Matth. XXIL..42. 43. annotationibus, ibidemque con-

tendit, voluiffe Chriftum boc velut fupremo oraculo in-

DI

di ce

Óferere hominum mentibus; 'Mcjgia? VegnuzH generis ex-

cellentioris fore quam Davidicum, ac proinde d/vimumt.

Jaci

Dun

Er quum tandem ad ipfüm Pfalmum notas fuas fcriberet ;

V

ad illas in locum. illum Matthei. annotationes Lectorem

Ciüat

füum remittit Vidit ergo & firmiter tenuit, Pfàülmum

fati

CX. de alio; quam de Chrifto exponi non poffe. . At fi

Dd

it

éadem illa principia, quibus in Pfalmo hoc exponendo &

lot

o f

Meffiz vindicando epregie u(us eft, in explicandoloco Za-

charie, cum Davidico fimilis omnino fit & parallelus; ífe-

(s

i

hoc

fu

guiä voluiffet , qon po;uiffgt (*) ræon agnof&ere, àn

quo-

tamt

uml

/

(;)' Ex 'quibus fontibus idtetpretationäs eïuish-r-xodi Grotía-

"

W

ü

nze non folum falíz, fed frigide etiam tantoque in-

lr

genio indignz , provenerint, pulchre vidit & gravirer

monuit celeberr. D. HEvMANNVvs. . Primo, ait, fa-

ad

mu

'cile apparet, extemporales effe plerasque ejus ad fa-

crum codicem annotationes. lis proinde in locis,

ubi majori attentione ac meditatione longiori opus

eft, hallucinatum effe Grotium, non eít, quod mire-

Sit

muro

Deinde non fatis magnifice de Chrifto fentie-

&l

bat Grotius, nec eum pro «terno Deo habebat. — —

Denique & hoc accidit Grotio, ut veterum interpre-

j

tum myfíticas facri codicis interpretationes , ingenti

fane numero ineptas, tam improvido proféqueretur

odio, ut etiam juftas & eruditiffimi cujusque füffra-

gio dignas rejiceret, immemor illius Corneliani: Non

femper errat vulgus ; interdum & eligit.

Syll. Diff.

T. l p.434.fqq. Quod Deitatem Chrifti negaveric

.

*

Grotius, ego qui

dem affeverare nolim ; & inprimis

ob illa, qux in fuüis ad Evang. Joh. prolegomenis di-

;it ; & ad primos illius verfus annotavit; fadlc de co

-

T d

d. « d

$3

q

0n-

quoque directe monftrari Meffiam. — Vnutm addam, quod

lD.

inemoratu non plane indignum efle, exiftimo. Similem

quippe lapfüm deprehendimus in CrgRICO, cui frau-

CX«

di certe füit GROT11 auctoritas.

(I/,.

Is in ipfo oraculo hoc

Zachariano rectam, quam ingreffus erat, viam deferuit.

tt

em

Dum in explicando Jeremisc vaticinio de Zamacho c.

XXHL j. verfatur, agnofcit & confitetur, in locis Za-

tf

charie c. lII g. & c. Vl. 12. vocabulo Germinis Mef-

fiam defignari ; imo pollicetur, ad illa loca ubi perve-

.

netit, oftenfurum fe effe, quod Meffize reverà haud paul-

lo melius. conveniant, quam Zorobabeli.

At quomodo

f&.

ftetit hifce fuis promiffis? Paraphrafin & commentarium

lQC

fuum usque ad Zachariam producere ei non licuit; fed

-

tamen in ipía Verfione verborum Zacharie c. VI. 12. 13.

lt

ambos illos ; inter quos confilium pacis effe dicitur, Zoro-

l(l*

babelezm &2 S'ofuagn effe atferit.. Affuere vero verfioni fuee

r

laciniam iftam non potuiffet, fiin faniore fententia, quam

h-

ad Jer. XXIHL r5. profeffus erat ,. perftitiffet. Sed expende-

f

mus jam Girotianam "T'extus noftri interpretationem.

:

5

$. IV.

us

Grorium Íífi audis, totius vaticinii hec íümma eft:

c.

Sicut domus Davidis venata eft in Serubbabele ,. ita per

o

eum . vena[cetur "Teviplum ,. cujus primum . pofiturus

eff lapidem. — Ipfe quoque portabit coronazn Pw"ncz'pz'sj,

d

meliora credo.

Jd

Addi vero enumeratis pravarum V.

l»

inprimis T', interpretationum cauffis, przter alias, il-

ü

la quoque poteít, quod de tota osconomia V. T. ni-

[

mis tenuiter fenf(it.

Ac Vitringa monuit, exiftimaffe

b

Grotium, novam illam fuam Prophetas interpretandi

rationem iis fe maxime períuafurum effe, qui mylte-

ria füblimiora in do&trina religionis, & in ipfo quo-

que verbo prophetico gravantur, Pf.æf' Comm. in Ef.

f4

x od

f

£2 in. folio: fedens. fiemul. cuem. Senatoribus. juva. dicet.

Etiam Sacerdos i eodem illo. Senatu- foliuzm. babetit ;

1p i

(i

qui j

&g optime inter ilos duos; (principem. & facerdotem)

td

[

eonvenitet.

Vt, quam longe tota hac explicatio a vero

fenfü prophetie difcedat; facile & evidenter intellipas , le-

A

ge, quefo ! & expende finpula vaticinii verba, expende

fano

partium fingularum ordinem & nexum, expende preemis-

fi,

fum illis a&tum fymbolicum.

Cogita, r.) actum illum ab

ipfo DEO imperatum fuiffe & prefcriptum , ac verba om-

ad

tipl

nia a Spiritut Prophetize fapientiffimo effe profe&a; cogita,

quam auguftum fit fymbolum; :quam magnificus actus,

þm :

fion

quam emphatica fint verba; quam ampla,-quam auguftee

Qlio

promiffiones : ac tum tecum . ipie reputa ,. quam tenuia ;

quam exilia ea fint omnia; in quibus Grotius complemen-

für,

i$

tum ponat omnium ,.que ab ipífo DEO fymbolo tam au-

guíto reprafentata & verbis tam gra

ndibus promiffa funt.

p

Quod princeps populi.in. fenatu jus dicturus, & füummus

pïm

facerdos.fuam. in eodem illo fenatu fedem ; poft principem

qu

primariam ;; habiturus effer: hec num talia ac . tanta funt,

Di$

(

l

ut illisactus ille fymbolicus congruere poflit?..quam longe

abfuit digniras Serubbabelis a Majeftare & Dominatione Re-

Vs

ia ?. & fedes cum Serubbabelis tum Jofuz in fenatu quam

pi

fi4

lonpe fübftititinfra Thronum ?. Vana foret, psene aufim

uG

dicere;..ad illudendum & Viris iftis & populo comparata,

6p

indigna. certe Spiritu DEI, ejusmodi in vaticinio, - byper-

omr

Lole.....Deinde ,.2.) quo. confilio,. quemve in fine

erbis,

nà cum emphafi iteratis, Virum, cui nomen eft Zaema-

mag

(0

]

AChi 97

sdificarurum effe Templum Jehova, gloffam hanc

U

adfpergere Gr

otius poruit: Serubbabelem primum templi

duf

pofiturum e[fe. lapidem ?. Ad varicinium. hoc . pertinere

de

ll

hec non poífunt; nam fundamentum templi jam feceramt

manus Serubbabelis. c. IV. 9. Sed palpabile hoc eft, pu-

&

ium

to ; eXemplum , in graviffimis etiam oraculis nec ftud

nec

Y

do X cää'a-

$5

]

(

h

eht

nec attentionem a Grotio adhibitam fui*(ï'e- eatn, quatmn rei

ipfius dignitas expofcebar. (vid. $. II. not.) Jam porro

[f

em)

VeTO

quivis, cuialiqua lingue hebree notitia ineft, facile in-

telligit; 3.) ab omni ufitato vocis fignificatu &a genio lin-

je

eMie

gue recedere Virum doctiffimum, cum particulam illam

compofitam v5 vertit, per eu74;. & quis preeterea;

m

N

mab

fano guítu & ftyli metaphorici peritia preeditus ferre pos-

fir, 4) verbum nrios progerziaimabit , germinabit, referri

om

ad remplum ?. quam alienum id eft & ab ellipfeos & a me-

)3113,

taphore legibus; propofitionem . ryox» ymmno vertere :

rkb j

pev eum veuajcetur temiplum? & , fi verum particulae

Yi

iE

fignificatum refpicias,. quam infolens & horrida foret- di-

,'11

li,

Gio: ex fub eos velex locoejus progerminabit, venafce-

tur, remplum? accedit, 5.) quod hac ratione inexcufabi-

| u-

lis Spiritui Prophetie affngitur hec favtologia- Sub eo

ünt

JImus

renafcetur templum ; & eedificabit templum Dei; Illetem-

plum DEI «dificabit. . 'T'er diceretur unum idemque; abs-

|De.

Jv

que omni fingulari emphafi; quod omnibus bonze oratio-

LW]L)

nis legibus adverfum eft: & trina tamen illa. repetitione

0noe

Ra

multo minus diceretur, quam planis jam & perfpicuis ver-

bis c. IV. 7. 9. ro. dictum erat; quod ftylo & fermoni pro-

n

z

Qiifm

"m

phetico minus confentaneum eft... 'lTandem 6.) poftremse

etiam enunciationis: Cozfilitumi pacis erit inter duos illos,

Ula,

expofitio Grotiana: optze ?nter duos illos comveniet;

M

omni fundamento deftituitur, & a genio linguae abhorret.

u$ )

Jma

Neque enim gOv cozcordiam , nec eYau ruy confilium

COUCOY$, aut concordiam in coníultando, vel capiendo

DdX

confilio, fignificare poteft. Genitivum, pacis; nonquali-

n

tatez, Íed objeius ac finem: con(ültationis & confilii

D

defignare , Difs. I. $. XIII. commonítravimus, & conttans

[

JJ

I[[o 16.

pu

Scripture ufüs docet. (*) Ter. XZXIX' ( h v

Ezech.

|Jurm]

I"

(5 jer. XXIX, rr. Emv nY3cnb. cbgz'taiiones pacis funt

cogitationes de pace ac felicitate paranda & conferenda

$6

À

dm

df

Ezech. XXXIV. 23. Prov.XII. 20. Quodíi vero verbis Gro-

fs

tenu

tii , optime inter illos comveniet; hunc fenfum dare veli-

piti A

mus, futnmo animorum confen(ü eos confilia de pace & fe-

if

licitate populi fui promovenda & ftabilienda agitaturos effe;

tum verbis quidem hzc explicatio confentanea eft; fed pra-

Yelis;

prom

va tamen in eo; quod ad oPbjecfutii accommodata eft ab il-

ei

pne alienum.

luftri: hac ptä?hetia pla

2)0

» 5. V.

& nil

Ü Safiä füpärque ifta

docent atque evincunt , voczbus ac

bis DI

ententiis peene omnibus fignificatum a. Grrotio affingi ; nec

nf

uíui nec genio linguz congruentem, & fieri non poffe, ut

jubet

vaticinium hoc derorqueatur ad Serubbabelem & ]jofüam;

(Vr

nifi vim. faciendo verbis, & finiftra plane intérpretatione

& Te

veram ipfis vim ac poreftatem füam adimendo. — Sed plura

Temp

fünt, qua, fi & actum fymbolicum & prophetiam ipfam

Tenat

paullo diligentius expendamus, |Grotianam interpretatio-

Qs

nem.vanam & falfam efle , comprobanr.

1.) Res ipíà non

ele i

atitur.; ut ad Serubbabelem &.Jofuam vaticinium hoc re-

tiel (

feratur,.fi quidem ullus, refpondere ei debear eventus ;

propo

tam illuftri & actu & fermone prophetico dignus. 447ite

um f

quam. vaticinium. hoc editum . eft, & Serubbabel populi

pane!

princeps &. Jofua fümmus Sacerdos fuit, uterque ctiam

.fuam

( i

s

Teferat

populöf;uck)»; oþþöütüm id vindicat, ny^5*5 N5. cogita-

bd n

tiones , que non tendunt ad inferendar ei calamitatem.

qumr

"Zach. VIIL 16. Ezsaw vavo. judicium pacis eft judi-

tptts

cium , quo conciliatur pax, quo propofitum judex ha-

bet, conciliare inter partes litigantes pacem. Ezech.

XXXIV. 2;. aliisque n locis, fedus pacis eft foedus,

!

cujus objectum & finis eft pax ac vera felicitas. Prov.

emoll

li

XIL 20. Ea 90 xy cofiliarii pacis fant ,' qui pacem

li,

fuadent, quorum confilia tendunt ad

gonciliandam- aC

10bbb

ftabiliendam pacem.,

^s X d

N

y7

!GFO

.Y

Md

füam in füpremo Senatu fedem ex illa officii fui rätione jam

tenuit ; pof? vaticinium vero hoc nihil prorfüs nova digni-

X

tatis vel Serubbabeli vel Jofuze acceffit.. Quid igitur? non-

Ml

:

ne, fi illam utriusque dignitatem o/jecfugia vaticinii elle

la

velis, totam prophetiam, magnificis verbis res maximas

Qd

promittentem plane 25 gibiluza vedigis? quo.nihil poteft

effe in verbum DEI magis injuriofum. . Eyidens porroefl,

2.) tmh "Zoemachum totius hujus vaticinii fubjectum effe,

u

& nihil effe; quod ad eum non pertineat.

Propheta ver-

i)an

bis DEI fymbolum dum interpretatur , unum Zaemachum

SW

nominat, in eum unum mentis oculos convertere Jofuam

"Jdm)

juber. .Vna continua ferie dein illa fequuntur omnia: 'Et

di0ne

(Vir ille; cui nomen eft Zamach) de fübter fe germinabit,

DIQta

& Templum Jehovz edificabit. -Ille; inquam; sedificabir

*

EM

'Templum Jehove , & accipier Majeftatem ; & fedebit &

&tatQ-

regnabit in throno Illius; & erit Sacerdos in throno Illius.

Quis non videt, deullo alio fubje&o ne minimum quidem

i DO

n)». iv

effe in toto contextu veftigium ? quis non intellioit ; & fe-

riei orationis integree & ordini verborüm; ih ipfa etiam

.hrm J

propofitione ultima , id effe confentaneum , "& narü-

/14

(//4

ram fymboli ipfius, Sacerdotem corondttin exhibentis;

vgghn

lane id exigere ; ut cum reliquis omnibus illud quoque;

flam

€3 erit Sacerdos in tbrono Tllius, ad éundem-Zemachüm

f&mm

referatur? "Tandem vero 3.) Zzemacbus ille nec Serubba-

bel, nec quisquam alius effe poteft.

Vnus Mefflias eft, in

cogit-

izaten;.

quem prsedicata Ejus auguftiffima (qua hoc loc

"

o ex Difs. I.

r

t udi

repetere, füpervacaneum foret) conveniunt.

jex ht«

VI.

v

Ezect

Videndum adhuc eft, qua* demum A,r,ätibne,-

-G*rötius

(edis,

Bror.

emollire & tolerabiliorem paullo, reddere, ftudeat fuam il-

lam, qua vaticinium. hoc illuftre Meflie eripit & im Se.

ycem

rubbabelem ac Jofüam detorquet;.fententiam. | Videndum

dam a

E

j

R

8

d X

Sfa

eft, inquam, quid Cbrif/o relinquat. — Afferit, 1.) prima

bal

illa oraculi noftri verba, Ecce Vrr, DEO dirigente Pila-

tum ad Chriftum aptaffe , cum diceret, ieà dyOumec. At

þeh

quid quafo! illa Pilati verba Joh. XIX. ;. commune habent

if

cum verbis, his divini noftri oraculi? Ne verba quidem

funt eademn, & fenfus, quem in utroque loco habent, pla-

ne eft diverfiffimus.

Ineptus fane fuiffet Pilatus, fi hec

Prophete verba, eminentiam & dignitatem Zamachi (u-

premam repreefentantia; ad Chriftum , probris omnibus

affe&tum, aptare voluiffet; & cum id a Pilato DEO diri-

gente factum effe Grotius dicit ; vereor omnino, ne infigni

DEVM ipfum injuria afficiat, invitus. Deinde, quum ad

illa T'extus noftri verba, Germen 1iomen ejus, ea videre

nosubeat, quie ad c. TIT. $. attulerat, illud. videtur profi-

teri; 2.)qua de Serubbabele in hoc oraculo dicta fint,

zuy[tico quodam quodo ad Cbriflum pacis au&orem per-

tinere. — Sed ne fic quidem, Prophetam d& Chrifto vere

þrcedzxzj]eaut vaticimatum effe-aliquid; -fignificat. Si

Serubbabelem. Zypumi. Chrifti effe, -re&te apnofceret, at-

que ita przeter literalem fenfum , vuy[Hicum. quoque huic

loco ineffe diceret;.- videri poffet oraculum hoc non omni

dignitate fua-exuiffe; « Sed quum nec typos genuinos, nec

ícnfum myfticum vere & proprie di&tum admittat, frigi-

diflimaáfta locutione fua, myftico qZ0da727 modo locum

hunc pertinere ad Chriftum, aliud non innuit, (*) nifi ac-

Chri-

commodari þOJE verba, deSerubbabele dicta, ad

À

ftum;

—À

(9 Quo fenfü Grotius Serubbabelem & . Judam Maccabz-

um (atqueita etiam Davidem aliosque) fypos Chrifti

effe; eaque, quz ia vaticiniis de illis dicta fünt,

my[licomedo ad Chriftum pertinere afferat, ex his ejus

Pt — p N

p 99

verbis ad Mgtth. l.22. collige, ,,Zorobabelis, ait, &

(

*

&A

-

M

flum; ob fimilitudinem qualemcunque, qus& inter Serub.

J

babelem & Chriítlum intercedit, verba, quibus Serubba.

À

belis perfona , dignitas atque opus defcribitur, aprari ad

ent

Et quid tandem inde confe-

ipfqm etiam poffe Meffiam.

jem

1

qui-

p-

»]ude Mac&ab.æi fa&is Chriftum fuifïö adu

het

mbratum;

, jam tum volente Deo populum fuum affue

facere, ne

l-

» divina beneficia ex pompa ftrepitüque reru

m exterio-

x'L.)VS

,Trüm metiretur, atque ita movente menti

s Propheta-

dri

,rum, ut eorum dicta & primis eventibu

s tefponde-

-.'*ngm

,Tent, & per Chriftum tamen infi

gnius preftarentur.

mal

Scilicet typi Grotio fünt ,

in divina príorum temporum

Idere

ceconomia, prima rerum excellentiorum.ac perfectio-

rum aliquando futurarum lineamenta , rudimenta j prg-

WPüj

iïïkï !

ludia. Atqueita typi, feu umbra Chrifli, ei funt Vi.

i

ri illi, qui DEO ita providente talia quzdam. vel fecer

e

: peï-

vel paffi funt, qualia deinceps multo perfectius exhibi-

o

ta funt in Chrifto; quia divino confilio prima in illis li-

"

neamenta extitere earum rerüm,

quz aliquando plene

x[) af-

& perfe&ie futurge erant ih Chrifto

-! Pertro; qüia res oe-

huic

fie illorum Virorum, aut ea, quz eis contigere, vel

omnt

hiftorice. defcripta vel vaticinio : ali

quo- przdicta fint,

"Eu

DEO menptem Prophetarum dirigeri

te, ejusmodi ver-

bis; ut nonminus re&te , aut etiam rectius & éminen-

frii-

locra

tíius, in Chriftum congruant, locaifta insflice ad-Chri-

AIHC

ftum pertinere, fed fenfüm illum £y Mustéía: abfcondi-

tum & fub novo demum fcedere revelandum fuiffe di-

h-

ci Hec fümma eft do&trinz de Ty

pis & fenfu myfti-

fium;

co Grotianz, in breve compendiu

m redacta ex

proli-

xa ejus commentatione ad Matth. I, 22,.

Atvero,; ut

(cabe

paucis rem dicam ; fi totüm hoc fummi

Vi

ri fyftema ,

Chrfti

quod ad diluendas eas obtreQtationes , quib

us adverfarii

(nt ,

Scripturz plurimum confidere ei videbanptur , non exi-

bisþius

gui momenti effe;, bona; ut puto, fide arbitrabatur,

ll

60

d « d

BI

quitur? illud certe: fi hac tantum ratione verba Zachariee

),Q!lx

ad Chriftum pertineant, dici omnino non poffe, quidquam

);Wqï

eumin illis; quamvis, ut illis uteretur; DEVS ipíe men-

tem ejus direxerit; de Chrifto vere pmdz'xz)yïe aut vatici-

s

natum eíle.

Et parum certe abeft, quin eo cerre modo;

Pt

u

quo Pilatum prima T'extus noftri verba, Ecce Vir, ad

La

Chriftuzn. apta[Je dicit Grotius, ipfi etiam verfus Virgilia-

ii

ni ad Chriftum aptari poffint, Sed fatis multa jam contra

Grotianam oraculi noftri interpretationem diximus. —Vti-

iip

Triataf

nam meliusinterpretandi genus in explicandis Prophetis am-

fïS Exï

plexus effet Vir fummus & multis modis meritiffimus!

in.N

)

[:

Dif

mi'nxe Zemach.

19

2.) De No

f |

$. VIL.

Nam

"^lermen noen illud effe; quo Meffias infignitus effe dici-

u

'tur, magno confenfü agnofcunt Interpretes. Sunt ta-

den

men graves quoque & eximicz eruditionis Viri, quivocem

mb Orvieus, Lumen exoriens, vertendam efle exiíti-

mant. Nemoautem majore cum Zelo fententiam illam de-

ü

gR in Elencho Trihze-

fendit, quam JosePHvs Scaric

refii.

Ita enim ille: ,,Chriftus a

Prophetis vocatus eft

nt LXX. Jer. XXIII. ;.

»ayaToAn, Luc.l. 78. ut recte verteru

»Zach. l. 8.. VL 12. ubi Hebr. eft r

x. Vox hebrea duo

,3ügni—

enitius intueamur , 'feqc)Undüm illud nihil plane de Chri-

|

fto, five lite

.

[]

ralem five myfticum Grotii fenfum fpecte-

mus, dici Prop

hetz poffunt vere&9 proprie vaticinati effe.

[]

omnium fenfü, predicere ali-

Aliud enim eft, communi

uid de Chriflo , aliud dicere aut predicere a

iquid deSe-

rubbabele, ]uda Maccabxo &c. verbis, qua poflea

eriam poffi

ntad res Chrifti accommodari, aut, ut ad

noftrum textum loquitur ,

.e— £T — P o3 — ..

ad Chrijigm aptari.

N

d x od

6r

ïarïæ

g,ügnificat;k-gefthden, & per fecundam norio:nem), a'væfo?u;'v;

Mm

IKen-

»Qui vertunt Germen , imperite faciunt, audeo dicere ,

Yici.

»neque suentiar , contra Verbum Dei. dmTavyacpud

»l. Splendorem, quod eft in epiftola ad Hebreos,

odo,

Syrus

T

;Paraphraftes vertit wriax. ?

Scaligeri vefligia, íed fine

firnili eeftu animi, fecutus eft ex recentioribus Fa 1p. À n.

iutiel

LAMPIVS; (*) repetitis rationibus Scaligerianis, eam ma-

55;;?3

xime ob caufàm interprerationem illam amplectens, quód

Vi

ab ipfo Spiritu S. Luc.I.78. 79. adprobatam eam & confir-

Sdlll-

matam effe judicat. Eandem fententiam iisdem argumen-

tis firmare cum Scaligero conatus erat ]ozg. GaEGORIVvs,

in Notis in aliquot Scripture loca; cujusprolixa & erudita

Differtatio exhibetur in Crit. Angl. (ed. Lond.

) T. iX p.

2794.Íqq. Sedtalia funt, que a Triumviris iftis afferun-

tur, ut facile perfpicere liceat, nihil illis ineffe roboris.

VM

Nam 1.) voxyazeAj, qua ad hebream lIDX exprimendam

ufi funt Alexandrini Interpretes, iis in locis; ubi Meffiam

f2

denotat, ex ipforum mente non oriepteri Solem ; (quem

1igni'—

Xlil

n

(*) Verba ejus haec fünt:. Cinige geben. bad., Grunbwort mpx:

nicbt obne, bag ber 9*e

Getodcó8 , anbere: ein aufgebenber Glanj, — — 9un iff $toat

It

Bia8 tvegett feiner etoigen Geburt al8 ein

ul

9tocig be8 S)Grrn Eónn

€ befrachtet toerbert, unb tvollen toir nie

matib toebren, 6epbe SSebeutungen gufammen $u faffen. — Syennod)

U0

fommt uné bie SSebentung. eine8 'aufdebenoen Glonses, al8 bie

l«v

D

bequemfte unb nad)brücflidfietor. — ie ariedyiftben &Yollmetfcoee

fejen ba8 98orf über: 2fufgang, aveToAq.

*Chl

fotovol anf ben

Stun fonnten fíestoat

""

fto

baben.

9iber

Slufgang cine$ 2toeig8 , al8 eie&' Glarige& $efeben

Sadjariaé bat £uc. I. 73. 79. bie Teste SSebeutütig bors

ic

$egogen.. — $91uc) brand)

"Tzemach

f ber alfe forifche Meberfeger ba8 SGort

"

l

Ddbr. L. 2 t(ann Gfriftué ber. Glang ber Jertlicbfeit be8

25

aterd genannf toirb.

lnb toenn aefagt tvirb, ^$efoba fabe bent.

de$

SDavib biefeit "Tzemach e

rtoe'ef, toitb auf folc)e Derter gesiclet, in

enllea

li

toelcben ber 9Xteflag unt

W a

tiengfangcé oerbeiffen to

at.

et bent Oinnbilb eineg aufgebenben Cor»

Grbeimnig 06e8 Onabenébunbre P. III.

I p.636. G p.$99. fq,

62

da *X dh

fienificatum Vulgata Editio male fecuta effe videtur) fed

copr

erzmen fignifica. — Grecis non modo Sol in ccdlo, fed &

àt,

lanta ex terra aà»arten, oriri, dicitur. vid. Marc. IV. 5.

*

e

I 1

&omnium maxi

me Hebr. VII. 14. ubi ab ipfo Spiritu S. de

rcde

Chrifto, ceu Germine Davidis, ufürpatur. Ac nonmodo

non

ficet

Symma

chus Jer. XXIII. . u(üs eft voce D^deuua, & al

IT

noftro hoc loco;

Zach, VII. 12. voce évaQv?, fed ipietiam

LXX. cum ]

er, XXXIIL 15. vertiffent dar

oA eandem vo-

uf

XIIL. 15. fic red-

conf

cem ra2X, ean

demque fententiam, Jer. XX

Qià BAastv dixeuomiyne.

tullc

diderunt: ÉBAaezvu 7

emco TÀ A«

conferri ulterius LXX. illi poff

unt Gen. III. 18. Ezech.XVI.7.

Ti

Sed (*) dudum id oftenfum e

(ta Davs1o ad h. l. ASRAH:

ub

ScvrTETO, in Exerc. Evang. c.

XII. in Crit. Angl. (edit.

Deni

MARCKIO;

ad Zach. III. g. &

Dar

Lond. T.VI. p. 1880. fq.

demonítravitid S 1x-

ln

alibi fiepius; omnium aütem maxime

Ac

TINVS AMAMA, in Antibarb. Dibl.

L.IV. c. XXIII.

Qu

zravyacpa in

Verfione Syriaca

€on

quamvis 2.) Hebr.L 3. 7à 4

reddatur xri2x, hancque vo

cem fplen

dorem exorientis So-

QTMUSS 1

.

L

n füis ad locum illum

lis denotare recte afferat 7

(t-

notis; quamvis porro & illud; q

uodceleberr. MICHAELIS

ad Jer. XXIII

o;o,a

ffirmavit, concedatur, i

n lingua Syriaca

verbum I25

fignificare etiam fplend

ere, apparere; quam-

velimus, quod l.c. ob

vis tandem largiri Jo. GREGOR!O

cO-

XX. & eruditereddiderunt & d-

?*) Ebræur-n TCX optime L

voA4 , longeque melius,

quam alii Grzci , qui QA.deqpa;

vel qui ayaQuí.

Quz vocabu

la funt humilia prz illos

ayaToAs VOX auguítior.

Autor Euftathius, ad lliad.

e4

[

Qqcis T8TO ydp raTenoy eimeiv.

(M

&. " Ap(gocíay 8 QuUecd

,

dX dyaeety

ex 976 " c'euvoré

ga ydp «el D evríéga, 7 T0

Ita ALzx, Monvs;

in Notís ad quadam lo-

av T A&ZiC.

ca Novi fcederis,

editis à Jo. ALB.' Fgmcm, P. 6o.

63

d

dh X dh

I

Cogïïationem (*) linguze Syriacee cum Hebrsea afferere au-

det; uti verbum grecum ayart»v fignificer etiam germina-

m

üe

re; ita & hebraicum riox denotare etiam lucere & oriri:

nodo

recte tamen Six TiNvs AMAMA L.c. illud contrà urpet,

X dlii

non effe locum in libris canonicis, ubi verbum mox Hgni-

1a(T)

ficet vel ortum vel oriens aliud , quam ex terra, velre ter-

1l VO«

r& analoga, ac nunquam certe.id de Solis aut ftellee ortu

ufürpari. Quumipitur vocis hebree frequentiffimus &

conftans in Sacro Codice ufüs ille fir; ut gerz2e7 denotet

n

V

nullo autem exemplo comprobari poffit, quod /472e7 exo-

viens, (plendorezm, [olem orientem : üpnificet, notio illa

M

edit.

propria & ufitatiffima illis in locis, quae ad Metfiam perti-

nent, eas etiam ob cauflas retinenda omnino eft, quod a.)

&«

SIX

Davidi excitandus, atque ita ejz$ progenies (**) effe dicitur

Zwmachus ; Jer. XXIIL ;. XXXIIL 15. quod b.) EfIV.a.

n

cum denominartione , m nox, altera illa, fru&us terra,

NT

conjungitur; ac tandem c.) *quod predicata pleraque, quae

P^

1lgffl

[ELIS

(*) Quibus füb cautelis fïghilïcatus & poteítas vocum he-

brzarum ex ufü Syriaco petiaut confirmari poffit ac de-

yx'xaca

beat, recte docuit B. KreMMivs in Critica Sacra, ni-

m

C 0b

mirum ex fignificatibus vocum Syriacarum indubiis, vo-

(0

ces hebrzas , quà fenfum dabias, intelligi, & in defetla

—

potiffimum parallelisimi non minimum genuinz fignifica-

Iäæ-

tionis momentum afferre linguam Syriacam.&c. p.2 t.fq.

Hz leges juftiflimz faciunt omnino, ut Syriacus ille

:';r,,ud)

Verbi nx (ignificatus in noftrum hunc

; 1l

ïl*o,cum trans-

ferri re&e non poffit. -

| Iliad.

(**) Metaphorica illa loquendi formula, qua filius & pro-

| e;n' HNV-

les quzcunque germen vocatur, & in fe convenientis-

r*

fima, & non in facris modo paginis, fed in aliis etiam

anlo-

Scriptoribus ufitata eft. Exempla fatis copiofa & in-

4

fignia attulit Jo. Dovcrvs, in Anal. Sacris, Excurs.

CXLIV. ad Ef, XI. a. p. H (q.

64

dh X dh |

ejo

& noftro loco , & Zach. III. g. & Jer. XXIII. y. XXXIIL 1 f.

Zemacho tribuuntur, Splendori aut Lumimi exorienti

li

aptari commode non poflunt. conf. Jo. Gvir. Kaarr1

iL

//Mb

Obf. S. Fafc. HT. p. 3.fqq. 'Taceo; germen hoc loco voca-

de

ri Meffiam , ut aliis in locis ramus de trunco Ifzi, & fürcu-

p

/i

u

lus de radicibus ejus Ef. XI, 1. & tenera planta Ef. LIIL 2.

»p

dicitur. Quod denique 3.) verba alterius Zacharig Luc.1.

Ger

78. 79. quibus "Triumviri ifti precipgue nituntur, nullum

)) h01

plane prafidium eis praftent; Asn. ScvrrErvslc.fi-

niflre cuidem ex eo evincere conatus eft, quod hoc etiam

,Da

u

in loco &yero^s germen denotet; id enim praedicata Y. 78.

25

79.non pariuntur. Planum vero eft atque evidens, verba

illa Luc. L. 78. nil plane cum noftro hoc oraculo habere com-

Iu

Vim

mune, eaque non hzcloca, quibus Metfias Zaemachus di-

tl

citur, fed illa potius, in quibus Lumen, Sol juítitiaz, &c.

vocatur, e. g. Mal.III. 20. Ef. IX, 1. LX. . 3. refpicere.

pell:

t

Reéte & nervofe l. . ALzx. MoRVvs: ,'AvareM s£od/scs

ribu

» Luc. L. 78. verti debet 07/e775; non germen ; apud Pro-

tanti

»phetam vero niDX ge77/072, non oriens.

Nec alia opinor

Te fo

;; de caufà Lucas addidit ££ vi/se; quam ne germen darerur

appd

» intelligi, quod dyareA pariter fipnificat; fed ex terra pro-

Orxc

»diens; & ex Davidica domo ayaraveAxic , Hebr. VII. 14.

Dif

» vzoxdTaOsy dvr8, ut eftapudalterum Zachariam c. VI. 12.

pel

J

»& Ba9ss potius, quam ex Uiss.^.— Firmum ergo ma-

[Iie

n]

net & inconcuffum , vocem Zamach noftro in loco, &

fretig

in reliquis de Meffia oraculis, f/gnificare Germen.

u (

*

$. VIII.

Vit

OC Ora-

]äm que 'DZ'S:fit huj

us g*) Nominis in noftro h

« culo;

( Vellem 'omnino; licuiffet mihi ad»en(k»)*.d'ahdam vim ac

g

pocef-üatem,hujus Nominis cqnferre, Va que Vir de

l

& X h

65.

ïlfo

n

eulo; paucis aperiemus. Simplicem & folidam Nominiä

TH

ujus rationem Carv1Nvsin Comment. ad h. 1. ineo po-

nit; "quod Chriftus fimilis fuerir plantule , non proceree

)Cd-

KC

»arbori, que innixa effet altis & profundis radicibus; in-

» de Germen Eum vocari , quia initium ejus contemtibile

Lt

""

»fuerit, ita ut nullius fere momenii effet apud homines

»profanos, imo etiam in füa gente."

Et Mazcxivs,

ilurp

- l-

Germen vocari Meffiam, inquit; ;, ob ortum ex terra, feu

» hominibus terreftribus, & praciíà radice repie familice

Jf

»Davidis, ob gratum virorem & vi

gorem fanctitatis inta-

»minate ; ob debilitatem humanam & tenuia initia,tum

Tüd

»ipfius, tum Regni illius, ob progreffum etiam letum &

ofr-

» ftupendum coram totius mundi oculis^ . At his quidem

l-

vim Nominis hujus non exhauriri,

vel ex eo intellipi po-

'&c.

teft, quod omnibus in locis, ubi hoc nomine Mefífias ap-

o

pellatur, Ef. IV.2. Jer. XXIIL ;. XXXIIL 15. Zach. III. g.

'L'dh

um & auguítiffima quaque de Perfona , Officiis & ope-

Pro-

ribus ejus preedicantur. Ac noftroinprimis inloco non id

TR

tantum innuitur, quod vox ipfa,

ermen, fer Je fignifica-

re fola & feorfim fümta potett.

uum enim hac Metlize

efur

appellatio (Vir, cui nomen eft Germen

) ad omnia priora

p

Oracula, in quibus hoc nomine infi

l4

gnitus eft, refpiciat ,

(Difs. I. $. IIL.) neceffe omnino eft, u

te

pitheta quoque ap-

12

pellatio hec in fe cozuprebendat omni

fná-

a illa, quibus ger-

men hoc novum ac plane fingulare ab

omnibus aliis , qui .

m

metaphorice dici ita poffent, difcernitur. Idem

una & brevis appellatio ifta fignificat, ac fi

dictum effet:

Vir ille; qui in aliis DEI per Prophetas priores editis ora-

. (ft-

3

culis

culoy

Exegefi V T. eximie prom

eritus, ]o; HrNn. MicHag.-

Lis de eo annotavit in Difp. De Nominibus Chrifti hu-

8120

manarm ejus naturam defignantibus,

k/

jde

infpiciendx copia mihi non fuit.

. Sed ejgs quidem

66

d * dh

bus

culis nominatus eft Germen (*) Tebove; Germen juffurn,

pis

Germen juffitiz , Germen ab ipfo Jebova excitandum

N

Davidi, Germen, in quod fimul nomenillud omnium füm-

10f

mum convenit , Jebova juflitia no[lra &c.

Q]in imo ?

Wl

cum & epitheta illa fpecto, & fimul illud confidero; germen

W

quodvis vi generatrice & femen fui fimile fructumque ex

f0

fe producendi füa natura gaudere, ne illud quidem ex no-

Ind

tione hujus Nominis excludendum effe cenfeo , quod Coc-

lt

cEJvs potiffimum eo contineri exiftimat , " quod flirps nova

(

u

»; novi generis , five filiorum DEI fecundum promitfionem

t

»& regenerationem, fururus fit Meffias."

Characterem

T

igitur Metfie haec Ejus defcriptio maxime füblimem & au-

guítum exprimit, & attributa, que Ei uni competunt;

D

ha

longe magnificentiflima complectitur.

,ni

pe 3-) De fenfa verborum , nioxe vnnno

)

5- j IX-

ver

E

pofüimus in parte commentationis hujusnoftree exege-

, ]90

tica (Difs. I. $. IIL.) rationes, quare vertenda fint heec

»pa

verba, de fübter f? progerminabit & efflorefcet, fc. Vir Il-

Eu

le, cui nomen eít Zaemachi; jam & eos audiemus, qui-

»QU

bus

ftr

h)

Quid fingulz illz appellatiohes,' germen Jehovz, ger-

ln

men juftum &c. fignificent, di(tin&tius exponere, ad

Graves funt Viri ,

noftrum inítitutum non pertinet.

qui ut Germen Davidis (Davidi excitandum Jer. X XIII.

$) Filium Davidis denotat, ita vi analogi Germen Je-

hovz defignare Filium DEI contendunt.

Ita poft Joz.

BvxronrüvM, JAc. ArrINGIvs ad Ef IV. 2. Opp. T.1I.

P.IV.p. r. fq. & inprimis etiam CawP. VrrRINGA in

Comment. ad Ef. IV. 2. cujus hec funt verba: ,,Germen

» Jehovz eft nomen iMeffiz myfticum, a nemine intel-

G * d

67

1

bus altera illa explicatio , [ub €o germinabit & crefcet, ma-

lum

Bis probanda videtur. [ndefimite Lv r Hgn vs pofuit: ln

üm-

ter j bm toirb8 (toirb ee) toacbfen. — Alii fubje&tum propoti-

lmo !

tionis, quam ellipticam effe putant, ex enunciatione í2-

fmen

quenti (& edificabit templum Jehova) petere videntur;

K X

fed pro tezzplo Jehova, quod germinaturum effe com-

[ n0-

mode dici non poffe inrelligunt, fübftituunt Ecclefiazz.

Coc

Inde ZErL T NER1 explicatio in Bibl.

germ. ad h. l. hec eft:

noya

lnfer SXbn oírb toacbfen ,

bie Svird)e G5tted , twitb aller £ots

m

ten auggebteitet,

unb bie SDflangen Der GerecbtigFeit febt oer»

m

mebtet voerben.

lta & FaaNciscvs RisERA in Com-

X a.

ment. ad h. l.

Ex il germinabit z0vus populus, five

tünty

Ecclefía.

Eádem via inceffit ConNEr1ivs à LapipE;

hanc verbis hifce fübjiciens declarationem: ,, Sub eo, Jfab

»Chrifto, & ex Chrifto, quafi radice, orietur & germi-

»nabit 7zultitudo vamorum , id eft, fidelium , adeo ut

»1e propaget in ingentem arborem. Carovivs vero fic

verba exponit : , Szb eo vel ejus regno germinabunt &

yent-

» florebunt omnia, ita ut omnes regni ejus cives in per-

t hec

» petuo flore futuri fint, non Hierofolymis tantum , ut ha-

ir ]-

»€tenus in veteri feedere, aut alio certo in loco, fed ubi-

; qu-

» que locorum. in Bibl. illuftr. ad h. 1.

Ac fimilem fere in-

DUS

terprerationem exhibet

Joacu.Laweivs ím 9yropbet. Picbt

unp eed)t. ad h. 1.

Pre reliquis autem omnibus fententiam

p

iftam exornavit Gz07720n in XII. Proph. min. , Duo fünt

e,.a'd

» pur-

M

!y

XIll.

»lecum, qüam qui tenet myfterium Patris & Chrifti,

»Idem valet, quod Filius, Propago Patris naturalis , in

Y ]p

rü JOH

» quo Patris fui imago & Gloria perfetiffime fplendet;

? T;":

» Jefaiz in fequentibus 13 Filius, c.IX. y. Joanni à A&-

»t06 TÉ Ot£ » 0 Vidg 7

xA It

^

puToTOKOG ) MOYEzy ETg ; Proceffio

jermet

, Patris naturalis."

eine-

68

Wa » d

funt:

»punécta,

inquit, qua hic indigirantur. — Germien eft Ipfe;

que 0

univerfüm pulchre gerginabit.

eten

» & füb illo opus quoque

; Particula compofita e

x [üu

b €o emphalin haber. — £x

ss if

Ideft, ubi ille Tzemachus manum

hiet

»[ub Eo germinabit.

»füam imponet, &X illa T

zemachi opera, J4 illius ocu-

ex illo tanquam agro fer-

»lis & omnipotente directione;

nquam au&tore & praffide, crejcet (ucce-

fc;nfu

, detque Zotu/9A op

&$ ad inflar germinis, quod a manu peri-

Scn'pz

,51à & faufta fatum p

lantatumque eft, ex tellure feruli &

Jnloc

& benedictionem

» bona emicat , diligenti opera rigatur,

& üg

» caelitus

cum lato incremento nancifcitu

.

polf

» quod fub T'zeema

chi manu fic leeta caprurum fitincremen-

fped

Eo plus licet verba in fenfu

latina

»ta, non exprimit textus.

mo fuümere. O7//mia crefcunt,

»ampliffimo atque jucundilfi

hibes

macho auéctore,

creícit illuminatio, crefcit e-

lh

- hoc 'Tze

,, mendatio ;

fides crefcit, & amor & fpes, fotu opus

ti;

, DEI in fingu

lis fidelibus, univerfa ejus oeconomia in po-

tili

oria de fuis iisdemque noftris inimicis, &

»pulo füo, vict

Vero

; confümmatio fidel

ium eorumque tota maturitas ad feli-

CoR

hac vita in meliorem crefcit; quando

,cem rranfirum ex

lit.

» Jefüs ; Tzaemachus

.

)

fua gratia fuoque Spiritu adeft. Et

Con

a abfente

Illo, vel ab hominum importunitate

,h«ec omni

dinti

»impedito ,

decrefcunt, flaccefcunt, .fünditus pereunt.

Tun

Ita Gnomon. Dulcis fane & eximia

, conf. Ef: LIII. 1 1."

tota etiam 772 ipfo Texttu

deco

in [e eft tota hec meditatio;

noftro continetur , fi transferamus eam;

mutata tantum rme-

lat'üü"

D &e

dificabit Tem-

a

taphora, ad prop

ofitionerm Jequentem

tür i

"Totum utique opus DEI

ub eo cre[cit

plum Jehove.

pre

& feliciffime fuccedit ;

dum Ipfe T'emplum

EIædl:fiCdt.

lla omnia , quz de incremento fpi-

Hac enunciatione tT€ i

dicta

V

um totius Ecclefie &

rituali cum fingulorum fidelium t

fünt

ä

69

POX d

Tpfe

HU

h

]*

fünt egr'egie & dici poffunt ulterius, continähtur. Fam-

Il.

que ob caufam digna etiam fuere, qu& intepra heic exhi-

Et

berentur. Sed jam, queenam rationes impediant , quo mi-

Inüm

nus interpretationes commermoratas pro veris

ac genuinis

(cu-

habere poffimus, dicendum eft enuclearius.

ORf-

,

g. X.

t

R

Omnes interpretationes iflee r.

fenfu

) garticule vnnm;

peri-

m afhngunt & ab etymolopia vocis & ab omni ufu

"nE

Scri p

ture prorfus alienum.

Particula nmn ne uno quidem

Jnem

inloco fàcri Codicis,

ac multo etiam minus compofita i,

€o fignificatu adhibetur, ut, accedente fuffixo ;, verti recte

ïd 11[,

. [Den-

potfit, fub illius regno, fub illius dire&ione, oculis ,. in-

fenfa

Ípectione, prefidio, moderamine; nec Qrace,vzó,nec

| w 1qï,

lating , füb, hebraa eo usque equipollet. Id cum ita fe

fe

[e

habeat, porro necufüs nec etymolopia patitur, ut particu-

le huic compofitee duos illos; tantopere inter fe difcrepan-

cpus

In

PO

tes , fignificatus; ex illius opera, ex illo tanquam agro fer-

tili; & f5 ejus dire&tione, attribuas. -Et &que longe a

;X

M H

vero particule fignificatu & ufü biblico ea notio abeft , quam

ConnuzLivsaLAPIDE ei fübjicit; ex eo; tazquam ra-

odo

LH

dicé. Ex omnibus illis exemplis, que & Bvxronrrri:

m

hl

Concordantie Bibliorum hebraice , & Norprii Concor-

Teunt

dantie (*) particularum hebreo- chaldaicarum (cum notis

XIf

TIld

'Tvw?1: utiiffimis) tam de particula fimplici nmn, quam

Y

t

de compofitis, innn; nnno; "nnrno , ceterisque, cumu-

[] me

latiffime exhibent, ne unicum quidem eft, quod ejusmodi

explicationi ullo modo patrocinetur; fed penitus refragan-

Ten-

tur omnia.

Deinde 2.) Calovianam; eique fimiles inter-

ttcit

fiti

l,

pretationes vera etiam. & genuina verbi ryox fipnificatio

non

J ,

[0 ipl-

(*) Conf. quoque & Jon. Micuaguis , & CunisriANI KOEB.Q-

QL&a

peRI Lexícon particularum ebrzarum , Tympianz Edi-

(unt

r.io.ni Concordantiarum Noldii annexum.

70

g X da

non admittit. . Proprie enim de planta ac germine ex terra

ho

piu:

nafcente ufürpatur, fignificatque gerzuinare, progermina-

de latiore etiam fenfü, oriT? ; 4-

(td

re, efflorefcere, atque in

(X

fei; procre]cere; nunqua

m vero Scriptor aliquis facer eam

dem fit ac florere, in flatu flo-

qu

ei notionem adjungit, ut i

w

venti effe, propagari , dilatari.

Porro , utinterpretatio-

fitionis fubjectutm ; quod

(f

nesillae omnes 3.) vef17H propo

qui

"l'extus clariffime exhibet (vid. Difs. L. $. I1L.) absque omni

e

perl

J

ufta caufa repudiant, ita 4.) aliud, quodtextusipfe repu-

atbi

nulla folida ratione fulte , comminifcuntur.

Nihil enim '"Textus habet,

ex quo peti aut derivari illud

e n!

füpplemen

tum poffit, plane precarium , füb eo creícentaut

florebunt ve

l ommia vel o1ames vega ejus cives , aut füb

eo crefcet opus DEI, opus DEI univerjum. — Sin vero

exiftimes, re&tius fuppleri ellipfin. (nimis incommodam

certe;) cum ZELTNERO, fi dicas , (üb eo germinabit & crefcet

T(

ac propagabitur Ecclefía, & hoc quidem fubjectum ex

ii

proxime fequenti propofitione (& edificabit Templum 3e-

"

bov«) peti poffe arbitreris ; expendas velim; a.)quam du-

du

ra & infolens , atque hanc ob cauffam a ftylo Scripture &

Quo

recte dicendi legibus aliena fit zzetapbora * füb eo germi-

tür

nabit Templum Jebove; b.) tavtologiam , eandem fere,

quam in interpretatione Grotiana $.1V. n. j. notavimus,

Inc

verbis DEI obtrudi; c.) ne accentz$ quidem pati, ut haec

firn

enunciatio noftra cum propofitione fequenti magis, quam

Q1

cum antecedente, conjungatur, utque fubjectum ex illa

to

P

otius, quam ex hac, repetatur. Qu omnia quum fatis

M

fint & füfficientia fal(ze interpretationis indicia , ac-

aperta

In

cedit tamen

& illud, d.) quod hec quoque fa/fzzn illum

le

minimeque probandum fignificatum tum particulee; mmryo,

l

do

tum verbi, mox^, (n.1. 2.) retinet.. Tandem ;.) Calovia-

ld

d

na, Zeltneriana, & quecunque ei fimilis eft, verborum

horum

eon|

€» * g

71

tetr

Qilng

horum interpretatio nil haber; quod non vere, imo & ple-

» Nl

nius & apertius, coztiHeatur in propofitione fequenti ;

3

(zdificabit templum Domini) $. IX. fin. contrà vero ad;7zt

&m

textui integro id omne, quod feécundum alteram illam,

f

quam nos; cum aliis, amplexi fümus explicationem , ei

AU

vere inefts atqueideo aupuftiffimi hujus oraculi foecundita-

quud

omni

tem atque ambitum valde 272742774it. Kec omnia quis-

quis, una cum rationibus, quibus noftra interpretatio fu-

Iepu

"

(ür

perfiructa eft, (DifS. I. $. III. IV.): rite expenderit , facile,

arbitror, quid ex prefcripto legum exegeticarum decer-

l Ud

DEaUt

nendum veþitatiqug confentaneum fit; intellipet.

It üb

42 De ';Temp*lo,w a Meffia edificando. -

N

odam

$. XI.

"

telcet

emplum illud , quod a Meflia zedificandum effe Pro

pheta docet, 1.) Hierofolysuitanusn & znateriale effe,

m ex

ili etiam Judeorum magiftri, qui vaticinium hoc ( vid.

I 3-

$. 1. cum not.) ad Meffiam pertinere confitentur, conten-

m

m

dunt omnes, Non habent miferrime excoecati homines,

quo jejunam illam & exilem explicationem fuam tuean-

ml

tur, nifi quod. propriume verboruma fignificatum. reti-

fere;

nendum effe clamitant.

1mus,

Hoc nimirum palladium illud eft,

in quo omnis eorum fpes eft pofita , ad quod ranquam unum

t hac

firmiffimum preefidium vertiginofi confügere folent. lta

qu

O031vs, qui pro judaicis füperftitionibus contra Lim-

x i4

borchium acerrime & magna, fi quisquam, cum ingenii

? fitis

vi, tum doctringe copia pugnavit: , Vbi verba, inquit,

a) 3(:'

in fuo naturali fenfu accepta, nil fignificant , quod intel?

illum

le&ui & Jacro textui repugnet, potius maxima cum"

n

doctrinze confequentia perpetuo fic occurrunt, ea figu."

lovite

orurm

rata effe aflerere, & ad íenfüs ibi minime fignificatos"

confqge;*e , vidert'ur.nec rationi, nec Propheti

orum

2

$

ae cqngruu'ni* ;:

pra-

73

d xX de

hov

d

» preefertim fi tales feüfüs , quocunque pretextu cápiantur,

od

;,natutali verboruzn fignificationi oppofiti fint, & (quod

dH

, ex fequentibus Viri verbis adjicimus) z/7 ex aliis princi-

& TelK

»piis au&torem fic voluiffe, colligi poffit^(*) Nonrepudia-

(mp

inus utique regulam hanc; qua maxirmnum in omniScriptu-

rarum interpretatione momentum habet; fed &«plane con-

Qp'&

ex

fidimus, fi ad J/zuitatiomes iftas, quibus ipfi infuperabili

inD

veritatis vi compulfi irrefragabilem hunc canonem fuum

rectiffime circumícribunt , illi faperftitiofiffime relipionis

Tem

fie f

antiftireseà, quà par eft, cura & fide animum adverterent,

futurum omnino effe, ut fuam illam oraculi noftri gravifli-

T5

omi

mi interpretationem huic ipfi canoni quam maxime inimi-

cam effe perfpicerent. Ad perpetuu;u verborum, que

con

hn

Textus hic habet, fignificatum provocare nullo jure pos-

J

iM

fünt, quum Templum Jehove non femper Hierofolymi-

tanum illud defigner, Mich.L2.3. Pf XL 4. Hab. Il. 20.

WY

üe

2 Sam. XXII. 7. ac preeterea 2/7/1/$ hic locus fit; in quo Mes-

fias xemplum Jehovee exftructurus effe dicitur. — Et quale

Mi

ii

hoc Meflie opus fit, ad fervandam fidei analopiam, íeu

(ut Judzus loquitur) do&frinee conJequentiam ; aliunde re-

at

d

étius intelligi non poteft; quam ex illis, que & in hoc &

in reliquis divinis oraculis ei tribuuntur, fredicati$ atque

V

Y

officiis; Ea autem omnia ita & augufta & fpiritualia ac di-

vina funt; ut te

mpli materialis exfítructio eis omnium mini-

me conveniat.

Er ut ne unicus quidem eft parallelus

«

Scripturz locus, in quo vel veftigium exftruendi a Meffia

Y

'Templi Hierofolymitani zzateriali$ appareat; ita conftan-

tiffime illud ac perpetuo Prophete docent, quod novam

Meffias non ex Judais modo, f2d ex omnibusterrarum po-

m J[e-

pulis colle&urus fibi fit Ecclefiam, atque ita Templu

hovee

(*). Vid. Piirieri. Liwsog cni de Veritate Reliig—ionis chri-

: Qianæ amica collatio cum erüdito Judxo. p. 213. fq.

$& X db

73

Jntyy.

(quod

hovee fpirituale adificaturus. Vnum inftar omnium effe

poteft illud, quod per ipfüm Zachariam noftrum teftatus

M.

eft DEVS. c. l. 15.

Atque ut fenfus ille & noftro T'extui

?Pþf!ia.

& reliquis DEI oraculis quam maxime conJentaneus eft, ita

Tiptt.

& Con-

complura quoque alia, eaque evidentia, primcipia effe;

que fenfüm illum metaphoricum & fpiritualem omnino

erabili

fuum

exipant, proprio autem fignificatui penitus adverfentur,

in Difs.I. $ V. vidimus. " Mirum vero non eft, fpirituale

bionis

Rfenf,

Templum eos videre non poffe , qui Regz7z7 quoque Mes-

wiff-

fiz fpirituale averfantur. Nam & tbronuzi, in quo feffu-

nimi.

rus effe Y. 13. dicitur, nonnifi zerreziuA effevolunt, & ut

omnem culrum fuum leviticum fub Illius regno tueri &

| Qug

pos.

confervare poffint, Portificez quoque Meffize adjungunt

Aaronicum, atque huic & coronarum alteram & thronum

jmi-

alterum (Y. :3)) attribuunt.

I*

lta nimirum torquere & lace-

May.

rare oraculi hujus verba coguntur, italucem ipíam fibi qui-

dem in tenebras convertant , neceffe eft, quorum mentem

J

infaniffima illa opinio, Mofis inftituta ita perfecta effe, ut

f

nihil unquam ex ccelo proficifci poffit ulla ex parte melius

J

atque perfectius, fafcinavit. . Quid enim in T'extu noftro

k

clarius, quam 772 Jofuz impofitas effe coronas? quid evi-

(qu

dentius, quam Jofuam, coronas geftantem, 4mius illius

di

Viri; cujus nomen eft Zeemach ; imaginem effe & typum?

i

Vni etiam Zamacho Majeftas ac Dignitas, *y4, coronis

/

Ay

adumbrata expreffiffime tribuitur.

Vnius Zemachi thro-

fa

j

nus celebratur; ad Ezmdern etiam preedicatum illud perti-

I

net ; quod in eodezz illo throno füo futurus fit etiam Sacer-

am

dos. Nec fymboli ratio, nec verborum, qua explicatio-

90

nem ejus exhibent, vel propria poteftas, vel nexus & or-

do coronam & thronum fàcerdotis a Zzemacho diftin&ti ul-

j

a

lo pacto admittit. con£ $. V. n. 3.

Quid? quod in uni-

veríà Scriptura de throno , ut de corona nil dicam, Sacer-

tl

£

.

3

dotis

74

e2

d

«

dotis levitici ne minimum quidem veftigium extat, rhunc-

cleli

74l

risque facerdotalis in fanctuario terreftri peragendi functio-

nes cum feífione in throno conjunpgi prorfus nequeunt.

Mb

fto

'randem Sacerdotis thronum non fingere modo, fed &

Meffie Ipfius chrono admovere, in ipfam Majeftatem Ejus

ff

regiam plane injurium efl. Plura non dicam. Quorum ani-

pW

mos funeftitfimus error ita coecavit, & pervicacia eo usque

he

obduravit, ut & promifliones evangelicas Veteris Tefíta-

À1

menti fibi factas omnes, & ipfum verum Metfi;e characte-

fmu

rem abominentur, eos ad eam quoque infaniam prolabi

bit

oportuit, ut non obfcuriora tantum, fed & clariffima que-

dei

que de dignitate, deofficiis, de Beneficiis Chrifti vaticinia

MU

finiftre interpretentur. . Exemplum ejus rei in noftro Tex-

"—— —— ÓT

fic

tu breviter oftendiffe, haud erat ab inítituto noftro alienüm.

»p

Ad illas jam, quibus interpretes chriftiani inter fe fejungun-

$1

tur, controverfias revertimur.

»

$- iL

)

'Templum a Meffia edificandum Ecclefiarm effe, agno-

»

Ícunt facile omnes.

)

Sed fünt eximii quidam & preftantes

Viri, quiinz770 illo verborum fenfü non acquiefcunrt, &ad

7]

)

plenaza eorum explicationem illud pertinere exiftimant,

ut fimul etiam 2.) ad Corpus ChrifHi referantur.

Duo

quippe dici arbitrantur: primum (*) quidem, Metfiam

"'Templum Corporis füi per mortem deftructum recdifica.

turum

h

1

(5 .8uforoerft (o!te ber QRann Sámad) oen Cempel feiner 1Tenfcbbeit

bauen. Jicfer $5au folte (d)on anfangen burd) feine $TTenfcbwers

oung. dGod) có iff unbequem, Cicfelbe bie qu berfteben. . :Denn

bérjenige, bem biefer $5au gugeeignet toitb, mirb ein 9Qtann genen;

net, unb toar berbalben (dhon 9Xtenfc) morben.

SOarum i(t8 fnalis

Cber ,. atif (eine 2fnferftebung gu oenfen.. -Soiefelbe toar ein füinifttic)

£Raumerf; Pf. CXVIII. 22. a fie toat gleic) oem 25au eines Ceme

pels, Syenn ba Gorifli ernieorigte 9Xenfdbeit mebr bie Gleichheit

einet. austoenbig unanfebnliden , obfdon intoenoig Berrlid)en, unb

cä'a *€ GW

7

lUne

turum effe; alterum, Eum Templum illud fpirituale , Ec-

dlio

clefiam , exítructurum effe.

«Unt

Ita Jac. AL TiNG1vs, Opp.

T-.II. P. IV. p. 188. & pauloaliter Fg. An. LAM P1vs, Ginqe

«

benbunb, III. $b. I $5. p. 638.

Er Lampius quidem ea

Fs

rnaxime ratione nititur, quod Templum Hierofolymita-

1

num 2)pus fuerit cum humanze Chrifli nature , ejusque in-

Nu

primis olorificate, tum Ecclefie, & quod cum illa tum.

al

hac habitaculum DEI fit, & illa quidem perfectiffimum.

v

Ta

ALTINGIVS vero nullam typi mentionem faciens, pri-

dUl

mürm illud urget , quod ;£erazá illa propofitione, eedifica-

u

bit T'emplum Jehova, gemina edificatio Meffize innuatur ;

lDd

deinde in verbis ChrifH, Joh. LL 19. 21. quibus fetemplum

II]l

corporis fui , morte deftructum, rezdificaturum effe figni-

ficat; prefidium quazrit. | Poftea & hec addit: , Sanecor-

I[l

» pus Chrifti; humana ejus natura ; fuirtemplum Domini,

»nam in ipfo habitavit omnis plenitudo Deitatis corporali-

»ter. Col.ILl. 9. Hoc templum ítruxerat DEVS ipfe,

» Hebr. X. ;. quodfattum , quando Spiritus S. Virtus altis-

n

»íimi, corpus ejus formavit in utero materno. Luc.I 35.

» fed reedificavit id Chriftus ipfe, per mortem deftructum,

Yi

;»Íui ipfius excitatione ex mortuis; quemadmodum id di-

»Ícipuli ejus poft refürrectionem ejus intellexerunt & cre-

» diderunt."

Sed lubrica effe fundamenta iftheec omnia,

Tä

rotumque ratiocinium examen paulo feverius ferre non

poffe, facile; puto, difpalefcit.. Num templum Hierofo-

ï

lymitanum 1.) typus fuerit non Ecclefiee folum, fed pra-

44

terea quoque (*) vel corporis Chrifti; vel hurnanze ejus na-

turg,

!M

berumirrenben &tiftébütte atte, fo fonute bie nad) ber 9 Iuferftes

bung ver£larte Sceníd)brit am beften uit einem feften inn» unb auds

-tvenbig berrlid)en Sempel ocrglichen toerben. Ita LAMPIVS. -

(* Templum, uti antea tabernaculum, proprie & prima-

rio adumbraffe Chriftum , & in eo przcipue bumanam

ejus uaturam , fabordinato.autem refpetu corpus Chri-

?

"76

x

u

ture , & hujus quidem vel exinanitee vel plorificatee, non

eft, ut hoc loco disquiramus.

Ex generali enim ifta

fait

|

Har

ratione, quod typus ejusmodi duplex templum Hiero-

folymitanum fuerit, minus firmiter concluditur, ad

pl

antitypum utrumque verba hac noftra debere referri.

poris

fio, !

Porro 2.)ex iterationme propofitionis, sdificabit tem-

plum Jehove, nil minus certe confequitur, quam ver-

rotm

ba eadem de obje&is plane diverfis debere intelligi.

ficdo

Ut fil

Longe aliud frequentiffima docent & in Scriptura facra

er. VII. 4. & in omni fermone exempla.

Cont. Diff. I.

conv

$. VIIL : Deinde, 3.) Chriftum Joh. Il. 19. noftrum hoc

aj

oraculum refpexiffe, & ad refüfcirationem corporis fui ex

74

mortuis applicaffe; precario fümitur, nulla folida ratio-

ne confirmatur.

Nec Scriptura, cui fidem adbibuiffe;

apia

te ul

Chriíto ex mortuis refürgente, Y. 22. dicuntur difcipuli,

xf

Zacharianum hoc vaticinium eft, fed illis continetur ora-

a ass od i oD ii

in-

&X'aa.

culis, quibus & mors & refürrectio Meffie, & quod

tra

qu

po

(h myfticum repfæfentaife ;

& quidem partim in gene-

fcit

re, prout illud eft ecclefia C

hritti genuina, partim in

lii

U

fpecie, ita ut quilibet verus Chriltianus fit templum

WT

DEI viventis, Joacn. Laxoivs fcritit, in Mylterio

pïu

hrifti & Chriftianorum in fafciis typicis. P. L. Se&t. II

fia

p.128.Íq. |Eadem fere eft fentenua Jou. JAc. RAw-

/,.

pACHH. vid. Góriftud in 9Xofe Sie LVI. 95ett. p.654. fqg.

Duplicem

ejusmodi rationem typicam templo tribuit

van den HoxrRT, in In(tic. T heol. typicee &c.

[

etiam Jon.

s

P.

127« fqq.

Negat contra, tabernaculum Mofaicum

C

hrifti typum fuiffe Celeberr. Jo. D

Av. MicHAEUIS, in

Notis ad Peircii Paraphrafin in Ep. ad Hebr. p. 292. fq,

Expendi etiam inprimis merentur, quz recentius tra-

didit folertiffimus typorum indagator, Ven. P:m.

1nt

Fnip, HitLERVS, i bemi neuen. Coftem aller 93orbifoer Gf

h

€brifti burd) ta8 ganie 9Ulte ïcüqmcnt. p. 338. fqq. & p. 727. íqq,

GA

*

LA

€

Sra

"

*

7

hn

aM

tra ?riduum refüfcitandus effet ex mortuis,

predictum

Iet0-

fuit.

Conf. ad h. l. B. Bengelii Gnomonem, & S. Ven. D.

) ad

Heumanni Crflárung be8 5Jteuen Geftamentg,

Cum vero

ferri

remplum Hierofolymitanum ut typus fpe&tatur, non cor-

tem-

poris Chrifti; fed 4.) bumane Ipfius qatuT ; propofi-

| Ver-

tio, quam hzec hypothefis parit; ( Meffias, feu Vir, cui

:ei!igi,

nomen eft Zeemachi; templum nature füe humanz edi-

lacra

ficabit, aut excitabit) ira ab omni fàno feníü aliena eít,

j NI

ut nullo modo vel noftro Textui vel verbis illis Chrifti

hoc

convenire poflit.

$) Quid multa? aliud omnino eft

füiex

«&dificare xemplum, quod noftro in oraculo dicitur, aliud

fdtit-

re&dificare deftructum. | Et cum fàna interpretandi prin-

zille,

cipia haud patiantur, ut uni eidemque propofitioni , mo-

ouli,

re ufitato iteratz, diverfiflimi & inter fe minime conne-

| Sïlä-

xi fenfüs tribuantur; fieri certe non poreft

; Ut propofitio

din

ila noftri Textus, edificabit 'Tem

plum Jehove, primo

lr

quidem loco fienificet illud:

rezdificabit templum cor-

poris fui deflructum, feu corpus füum ex mortuis refü-

;at-

min

fÍcitabit; altero autem, zdificabit, novumque plane ex-

ium

Ítruet; templum DEI fpirituale, feu veram Deo colliget

& parabit Ecclefiam.

Ne dicam, 6) 7u hoc tem-

terio

d.l

plum fpirituale effe illudjquod evidens omnibusque circum-

ftantiis T'extus confentanea cogzparatio Serubbabelis &

if*['

,

Zemachi, Templique ab utroque exítruendi , admittit.

n

Sed. vereor, ne jufto longius immorati jam fimus confu-

vt

J&C

randez fententi: , quee vix quidquam verifimilitudinis ha-

Cum

bet, & paucitlimis placuir.

, I

$. XIII.

! lq'

[tà-

Majori fpecie veri commendare fe videtur 3.) illa

*tlL,

interpretatio ; quam Lampianze fübftituit Vir eruditiffimns,

!

u

Is,

D

?

o. Gvrr. KRA FFT; in Obf Sacr. F aíc. III. p. 12. fq.

poft-

85 * dh

78

i

offquam: refutato Lampio monuerat, "ileratamr illam,

p*um

"de 'T'emplo [ehove a Meffia edificando, promiílionem

jf

"tum. de edificationis continuatione perpetua, tum. de

pen.

?"ejus certitudine atque inftantia operis accipi poffe, hec

1"

w

I

J

h

»porro fubjungit: Imo ficuti Templum Hierofolymitanum:

calo

»bhis extruclu fuit, primo a Sálomone, & pofítea a

PU

M

"

f

"Zerubabele, ita non inepte quis forte cogitare poffet &e

411

"templo fpirituali ecclefize, primo quidem af /gitio N. T.

Tel

" a.Chrifto. Apoftolorum opera Eph. IV. rz. rz. magnifi-

cum

"centius exíflructo ; deinde vero in Reforzmatione poft.

hu

"mvyíticorum Babyloniorum deftru&ionem refufcitato.

f-m('

"Conf. Fafc. L p. 185. Atque hanc fuam explicationem ,.

n

hf-l:—

li

quum cenforibus quibusdam. paulo feverioribus ea fe non:

fatis probaffet ; ita tuitus eft poftea , in. Pafc. IV. p. 36.

COZ?]

inte

»Nlrure ipfius rei convenientem,. dextreque refponden-

eu

"tem. adhuc habeo hanc explicationem, quomiag phrafis»

Qe

"de.eedificatione templi Hierofolymitani manifefto defüm-

?ta, nobis repetitam. ejus exfiructionem, avo: Zacharice

hu

ü

"vaticinantis factam, non íolum ad animum. revocat, at-

inte

"que fimilem facile de fpiritualis templi aedificatione re-

n

"petenda. cogitationem füppeditat, fed ef/d7 ves ipfa:

"ita verirasque eventus refpondet." Fateor ego, non mo-

t

do incommodi. nihil per fe habere hanc fenrentiam, fed:

& Altingiana & Lampiana multo effe verifimiliorem. Sed

tilt)

1. eventu comprobari. interpretationem ,. dici non. po-

teft,. fi quid in

ipfo textu eft, cui ea minus congruat.. 2.)

fl

In Fafc. L p. 185

;

. fata Ecclefie, per tabernaculum. & tem-

WA

rata, in qUafH0T periodos diftribuit

plum typice adumb

Vir celeberrimus.

Primis feculis Ecclefiam , ait, fuiffe

inftar tabernaculi figendi & refigendi, quamdiu. füb pra-

fi

vibus Judeorum & deinde Romanorum Imperatorum per-

21

Is

fecutionibus non. habebat fixàm. fedem ; ub Conjimtz'i??

*

(

G « sfa

79

l,

iünem

A. infigrüter amplificatam ex tabernaculo factam effe Tem-

iL

MV

plum; hoc deinde per babylonios myfíticos deftructum

ff;

; hg

11 reformatione Ecclefize fuiffe refüfcitatum ; reformatio-

nem Ecclefie duraturam effe per gratiam DEI usque ad

aDutad

W d

dluftrifima ila tezipora ultizma, quibus Dominus de

T.

IVL U

ccelo, modo fpirituali; venturus fir ad Regnum füum in

rerra fingulariter promovendum , quemadmodum venit

NT.

Ms

ad Templum fecundum vifibili modo, ad Regnum Novi

T'eílamenti fundandum. — Hac vero quomodo conciliari

pot

atQ

cum: füperiori illa explicatione noftri T'extus poflint,

haud facile video; neque enim Ecclefia ab 2mitio IN. T.

mm5

fimiil & rabernaculo anguftiori ac portatili & templo mag-

0

| 4

jv

nificentius exftructo fimilis effe potuit; quum utraque

comparatio ad externam Ecclefiee formam pertineat. de-

jen

inde quum ultimis demum temporibus magnificentiífi-

4l N

aum futurum efle 'T'emplum Ecclefiz afferat, nulla fuffi-

ciens apparet rartio, cur non aut 7777494 Ítatuat templi

It

dl-

hujus fpiritualis eedificationem ,aut fi binam mavult, (cum

alias omnis ila, qua explicati

iliius preecipue nititur,

tT

inter rtypum & antitypum fimilitudo caderet) cur alteram

i

rl

non dd ultzna il tempora potius, quam ad reforrma-

T10-

tionem referat.

3.) Non Zferatzo tantum enunciationiss

la

exificabit templum Jehova, ípectanda eft, fed multo

Sed

edam magis illud, quod primum quidem cum propofi-

)0

tione antegreffa de ortu Chritti ftatuque exinanitionis , po-

2)

flca vero cum fübfíequente , de Majeítate Ejus & flatu ex-

W

alationis, comjungitur.

Atque eam quidem ob cau(íam

t

4.) contextui maxime confentaneum videtür; uüt priorem

l-

propofitionem de «dificatione teropli fpiritualis in ipfo

[d-

ftatu exinanitionis coepta , poíleriorem de eadem in ftatu

d-

exaltationis continuatà & per omnes omnino periodos ad

//

perfectionem tandem feliciffime perducenda intelligamus.

[

ec longe ab his dilfce.,dunt,

(Vid. Difs, I. 5.&(111. &XIV) N

2

quae

d

So

dàoxX da

no

que ipfe Vir Cel. ad verba Y. 13. fequentia, quod decus

& Majeflatem acceprurus vel geftaturus fit Metlias ,. com-

pií

mentatus eft: ;,conjungitur hoc,dicens, cum edificatione

bur

fari

» Templi Jehove, eoque zex (*) fignificatur, exalratio-

,nem hanc Meffiee regiam locum habituram, quando poft

thro

»refürrectionem Ecclefiam DEI fuo fanguine fundatam

f

QU

»colligere, atque fic T'emplum illud fpirituale exftruere

»CGperit, imo hanc ipfam exaltationem fore gradum ad

p!a(

Si ad

&if

»illam edificationem feliciffime proJequendasa."

112

üi

uexumi propo[itionis de templo eedificando prioris

cum antecedente, de fuübter íe progerminabit, animum

"

?5

g

sque advertiffer, integram, puto, aflecutus eflet verita-

»e

tem. — Cuptarn vero templi fpiritualis zedificationem effe

3 Chrifto , non poft refürrectionem demum, fed jam

»lli

»1

tum, cum & Apoftolos vocavit , & primam ipíe Ecclefiam

9

vel ecclefiolam collegit per preconium Evangelii, res

),V

omnino ipíà loquitur.

s

Hi

5.) De throno Meffiz.

D0j

thr

$. XIV.

E

Qd

n

ualis kex futurus fir Meffias, & quale habiturus fit

Reenum, omnium luculentiffime per Zachariam in

Int

noftro hoc oraculo, quo & Davidicum illud Pf. CX. r. 4.

exoptatiffima omnino luce perfunditur, teftatus eft Spiri-

y

tus San&tus. Et plemazz quidem vimz divini hujus tefti-

monii eos demum indelibatam relinquere & recte affequi,

qui verba, 1N22 "9 2u", vertunt: & fedebit in Thro-

no

(*) Minus re

&e Coccgjvs : Repetitio fit; ad indicandum,

quod con

(tru&io domáüs (it caufa exaltatiouis , ut & glo-

riam domü

^

s cop(tru&e habeat , qui conftruxit. conf.

Hebr. IlI. 3. 6. Apoc. V. 12. in Commeat. ad h. l.

8Sr

þ:äïla X : dfa

eCu

Orn-

no Illius ,. (c. ']ehovæ ; illis, puto, argumentis evicimus,

ione

Diís. I. $. IX. in quibus nec lumen defiderari poffit; nec ro-

Y^

bur füfhciens. Nunc quam parum valeant & lonoe iítis in-

il

no

f

feriora fint ea, quibus altera interpretatio, & íedebit in

4m

throno fzo , fulciri exiftimatur , fatis füperque common-

ftrabimus.

Sunt utique (*) haud pauci, & maximze etiam

Ie

T

auctoritatis Interpretes , quibus pofterior hec fententia

placuit.

l ad

Audiemus patronum caufz primarium; neque

enim mihi quidem innotuit, qui eam plenius peroraverit,

L

um

quam celeberrimus commentator , ]o. Manckivs. , Mi-

»hi, inquit ille; interpretatio reciproca, :/rozi

/2"42 ; Ind-

DIta-

» £is convenire videtur

1.) cum phrafi Scriptura in aliislo-

e[fe

»cis Pf. XLV. 7. LXXXIX. 5. 30. 37. Matth. XIX. 28. Apoc.

f

»lli. 21. 2.) cum ufu reciproco pronominis in vYnnvm;

atm

»3.) cum jure regio Meflize clarius fic expreffo; imo 4-)

N

» um feffione ipía illi füper hoc throno tributa, dum re-

»Vera thronus Patris & Filii épescís «gj icoríps idem eft.

His rationem, quam & CunisT. STARCKIvs in fü

a Sy-

nopfi probat, D. GEaHAn r illam adjungit , quod

; jJli

thronus Jehova nominandus fuiffet ,

DEVS, qui loquitur,

dicturus fuiffet , in throno meo.. Jam vero, quam pa-

At

rum his omnibus momenti infir, paulo explicatius oftende-

11]

mus. r.) Cirayimus ipfi quoque Difs. I. $. IX. loca, in qui-

3

4

us

I[-

(* Agmen ducit B. LvrHeRvs. Secutxz eum funt verfio-

(lt-

nes plerzque, anglica, belgica, gallica, danica, fue-

Wt

M)

cica &c. Stantporró ex his partibus, ARiAS MoNTA-

Nvs , ConNzLIvs a Laripe, ]vxivs & TneusLLVS , 'TAR-

lu

no

NoVivs, GRorivs, Carovivs, Jo. HeN&. MicHArLIS,

OroniNvs, Jac. ALTINGIVS, ]Jo. MARCKIVS, aliique.

Il]) ;

Sed non minor eft illorum auctoritas, quorüm patro-

lo

cinio altera fententia füftentatur.

lllis, quos Difs. I.

uf

$. IX. nominavimus

S. P. IH p. 143.

, addi poreít DEVLIN—GIVS , in Obf.

95

h oX d

du

bere

bus thronus, ex quo Chriftus *imþerat ; Ipfiw thronus effe

dicitur; fed aut frequentius, aut certe non minus frequenter

tet;

federe*in throno DEI, quam in throno fuo dicitur. Pri-

plun

marium autem illud eft, illa demum loca noftro huic exacte

w;;

pavrallela effe

, in quibus de Exaltatione Chrifti, & de Sa-

loqu

cerdotio ejusdem, agitur.

Ex his vero ne unus quidem

Pro

efít, quo thronum [77/7/ con

(cendiffe, in throno fio con-

üS)i

1'6]8(' |

fediffe, dicitur. (vid. Difs.I. $.IX) "Tantum ergo abeft ut

noítro in loco interpretatio reciproca (ut Manckivs loqui-

&lo

(

tur) phrafi Scripture magis conveniat, ut potius accura-

tus reique ipfi convenientiffimus phrafium illarum in Scri-

ptura S. ufus,

isque conftans & perpetuus, fignificarum

pronomini noftroinloco rela

rivum tribuere omnino jubeat.

2.) Suffixo ? eundem in voce 1N22 tribui debere fignifica-

tum , quem habet in particula vnry2, fruftra & absque

omni ratione dicitur. quin una eademque potius 7a770

lm

eít, qua in particula hac fenfum pronominis reciprocum,

fpi

in illo autem nomine relativum exigit. Referendum quip-

u

pe eft pronomen in utraque voce ad fübje&tum perfonale

le

proximum , in textu ipfo expreffum. In uno autem eo-

$N

demque verfü utroque fignificatu fuffixum hoc ufüurpari; vel

ii

ex ipfo hocoraculo Y. 12. conftat...3.) us Metfise regiumA

dic

ac Majeflatem ejus füpremam multó non Clarias tantum,

Á

fed & pleniüs ac perfectiàs, & omnium maxime etiam ad

abm

inftruendos illius temporis fideles accommodatius exprimi,

[

fifenfüm pronomen habeat relativum, folidis atqueeviden-

U

tibus arpumentis probavimus. (Difs.I. $ IX.) Quid vero 4.)

i

illud fibi velit, quod fignificationem reciprocam Marckius

magis etiam convenire ait cum feff?

one ip[a illi fuper hoc

?j

ful

throno tributa, ego quidem haud perfpicio. Ipía ratio;

quam fübjungit ; quo

d revera thronus Patris & Filii idem fit,

fir

at

illud certe evincit, tribui Meffiz zque poffe feffionem fuper

füt

jebove & Patris, acfuper/uo throno, 'Tandem ) Geb-

ar-

:

a

*

du * d

bl

L

I

hardianam objectionem, vel exeo , plane nihi! ponderis ha-

ent

T

bere, patet; quod in propcfitioneantegreffa idem.DEVS Pa-

Pr.

ter , fi ita vis, loquens fimiliter nondicit; &edificabir tem-

Va

ufe

plum 2644 , íed templum Jebove. — At vero in toto rex-

£&i-

tu , quod initium . 12. docet,. non Jehova, fed Propbeta

idem

loquitur. Verba a DEO tradita fünt; fed ad Tofüam ipfe

'Con

Propheta illa defert & corameo pronunciat. — Hisiradifcus-

1

Kvt)

üt

fis , tanto jam plenius, puto, intelligitur, fenfüm pronominis:

Qu

relativum , quum unus & contextui maxime confentaneus ,

"d

Utd-

& longe excellentitlfimus fit & feecundiffimus

e

?: (Vld- les. va

2

i

$. IX.) omnino effe retinendum.

qtum

Deat

6.) De confilio pacis.

LCd

$. XV.

a'bäfr.in'thum fere inpre

Que

L

di videtur, quiingentem pupnan-

i äO

tium inter fe opinionum, quas ad ultimam hanc oracu-

li noftri partem: commentarii exhibenrt; multtudinem con-

um

Ípicatur. Sed facile viam invenit, qui fimplicitatem amat &

jup

la

luce a T'extu füppeditata recte utitur.

Piereque fententiee

£0

tales fünt, ut ad Jerzezz orationis propheticee (conf. Difa E.

"

vd

$. XIV. & XV.) recte attendenti parum faceffere poffint nego-

7i7)

tii. Dzuos illos, inter quos.con(ülium pacis futurum effe:

Ul

"n

n

dicitur, r.) Serubbabelem efte 6g Tofuam, quam inepte

Gaorivs cenfeat; Rabbinorum quorundam deliria fecutus,,

n d

abuade docuimus $.1V. V. V.. Quod. 2:) Meffías &? Pon-

ITj

i

tijex eicocetaneus conjunétis animis atque confiliis populum:

DElIgubernaturi fint, judaica ceecitate.& pervicacia dignum:

|4)

gloffema effe; fatis füperque $; XL. demonftratum eft.

Q

AU

n

Jui

3.) J udeeos & Ifraelitas, iofelicitlimo diffidio- diftra&os ,.

l"f))

füb regno Meffize in concordiam redituros effe, his verbig

fipnificari exiftimat , (vid. Carovn Bibl. illuftr.) fenfüm iilig

l

lf)

affingit, quem totus conrextus ita aperte refpuit, ut ne re--

Pef

futari quidemmereatur uberius. Mirum etiam eft, eximmiog:

Ü

quoss

I

$4

B M od

[

mw

quosdam (*) interpretäs exiftimare potuiffe , 4.) duos illos

effe Tudeos 69 gentes; cum plane nulla horum in antece-

,,p.ïfl j

dentibus faéta (it mentio.

Evangelizata utique & Judeis &

tT

o

gentibus eft pax, utrosque Chriítus in uno corpore recon-

- ciliavit DEO per crucem, Eph. II 13. fqq. fed confilitm

:ïyy o

"

pácis ideo fuiffe intereos, qui procul,; & eos, quiin Judaa

eri

. fuere, dicicerte nulla ratione poteft. Abfit, ut ad vim infe-

ib

rendam verbis, quorum planum;, facilem & longe conve-

lem /

nientiffimum fenfüm cuivis le&tori, devia non querenti,

VAT.

contextusipfe füppeditat, parallelismos finpamus , vanum

]nn

finiftre & coacte interpretationi paraturi preefidium.

Sed

ee quidem, quas hactenus vidimus, fententie perpaucos

p

»

(fiin prioribus Judecorum magiítros excipias) nacte (unt

patronos. Major vero pars (**) interpretum dz/os ?llos in 110

s C0f

» br

Meflia querit. . Sed & ipfi inter fe diffident. Plerique di-

ci putant, confilium pacis j.) inter d40illa, ante memorata;

NU

X

futurum effe, fc. inter 76972474 feu repiam dignitatem Chri-

V

fti & facerdotium ejus. His, Micnaszisait, ;licet diver-

tioi

»fiffima

inu

9 ]Jwsn & TneusLLI annotatio Bæc eft: evangelizabir pa-

fenf

cem xque iis qui procul funt; atqueiis quiin Judza fünt,

n

utrosque in uno corpore reconcilians DEO per crucem,

Tiot

Eph. II. 13. & feq. . Eandem fententiam amplexus eft

Vi

a

''ARNovivs in Comment. ad h. 1.

n t

(**) Stant ab hifce partibus ARras MoNrANvs, Comment,

in XII. Proph.

Srb. MvNsTERVS, FRANC. VATABLVS,

ipfi

K

uterque in füis ad h. ]. Annotationibus; ConxtLivs a

Larims Carvisvss Lvpov. CarPztLvs , in Comm. &

j

Àt

Notis Crit. ia V. T. p. 146. DAw. CnAutnvs, inSchola

fer

Proph. p. 403.

Carovivs, in Bibl. illu(tr. LANGivs,

im 9)ropb. & unb 9t. MicHAzrIs, in Bibl, Hal. Jo. Man-

Vr

CKIVS.

'Taceo alios.

Si ex tot tantorumque Virorum

QitT

auctoritate pondus huic fententiz accedere exiftimes ;

füq

quanti contrà & illi fint , qui noftrz explicationi patro-

edi

cinantur , Difs, I. $. XIII. expende,

L

t

gh oX d

8;

illos

» fïiïimä femperin Republica Hebreeorutm & feparata offi-

LeCe

» cia fuerint, tamen in una Chrifli perfona erit cozfilium

5

»pacis, h.e. bene eis conveniet, füavis inter utrumque

COn-

» harmonia erit, diffonantia aut difcordia nulla, quemad-

dtm

»modum cum in capeflendo confilio una confiliariorum

m

» Voluntas, una fententia eft. Quia vero vox tarmav' ge-

ife.

neris mafculini eft, CRnAMERvs quidem 6.) ad duos

nve-

tbronos, metonymice dgmitatezz repiam & fàcerdota-

Y

uL

n

"

l

lem fignificantes, Manckivs vero, unacum Dnvsi10,;

m

VaTABLO, CrARIO, 7.) ad duplices in Chrifto per-

Sed

0147 ; Regis & Sacerdotis , refpici exiftimat ; atque ideo

WK0S

per confiliuma pacis, »notari tum concurfum arctiffimum

lunt

"

»& indivulfum zzumerum in eadem Cbrifli perona; tum

[j

/)

Gl

»confen(üum fümmum & cooperationem actualem eorun-

» dem ad noftram cum Deo pacem mutuaimque fanctam con-

t

»Ccordiam & falutem omnem ífpiritualem & eternam , ut fit

hf

»confilium hoc pacis dictum tam attributive, quam objecti-

v

»Ve &effective.,, ]Jam, quid de diverfis hisce interpreta-

ia

tionibus, que in eo tandem c07/veJiumt omnes,ut duorum

in uno Chrifto munerum & dignitatum harmoniam & con-

p

fenfüm denotari velint, recte ponderatis omnibus, fentien-

,

dum fit; videbimus. a.) Agnofcunt Interpretes ifti omnes,

«,

«ei

non debere verba hac referri ad perfonas vel res, quarum

mentio facta non ífit in antecedenribus.

Enim vero ubi duo

in textu Zhroz? ubi nomen Regis? ne zumera quidem

16

ipfà, regium & facerdotale, exprefle nominata habemus. Ve-

Y

$4

re autem & expreffle nominate fünt duz in antecedentibus

T

perjone. Sed quenam? non alize, nifi Zemachus & Jehova.

|

ol

Atque his etiam ipfis pradicarum illad, de confilio pacis,

fenfu f(üo vero & genuino, non optime tantum, fed & (olis

IV$,

AR*

vere convenit. (vid. Dif. I. $. XIL) b.) In Chrifto zzugeris

üm

utviusque , regii & facerdotalis, harmoniam fore & confen-

fum, quid; quafo! fingulare eft? cum inter officia illa ipfa,

iCS,

fue-

10*

etfi perfonae iilis in Rep. judaica fungentes non femper

rint

86

Sa

,

rint concordes; nullus unquam fuerit diffenfus; difcordia

100

nulla. - Inprimis vero, cJ) confilium pacis non ignificare

Q

animorum & confíiliorum confenfum & harmoniam , eam-

inte

que interpretationem genuine vocum notationi & genio

(

ling

uz adverfam effe, abunde demonítratum e(t füprà, con-

tra Grotium, (S.IV. & DifLL f.XIIL) d.) Illud autem, quod

ipf

d

locutio ifta plana & evidens vere (vid.loca modó citata) ig-

nificat , ZHIeribus , in que deliberatio & confültatio non

1

cadit, nullaratione convenit. Catachrefis certe ejusmodi in-

folens & dura Textui facro tribui non debet, ubi alia; eaque

puo

nf

& verbis & rei & fcopo atque contextui convenientiífima,

explicatio in promtu eft. e.) Neque vero explicationem tam

'M'GXX

multis & gravibus incommodis laborantem [copts emble-

niu

matis & vaticinii, quod cum aliis quibusdam Manck1vs ur-

/2477:

genexigi. Ex eo enim, quod füb fchemare duplicis coro-

nee , unius Jofüee capiti impofitee, duplex dignitas in unam

Chrifti períonam divinitus conferenda figuratur, minime

qu

Ítn

con[equitur, ve&ius explicari verba heec oraculi ultima non

pu

potie

;nifi de duorum in Chrifto officiorum confenfu. Con-

tat

fenfus ille & per fe intelligitur;

nulli prorfüs dubio obno-

ten

xius, & in il

lis, quae de adminiftratione utriusque officii in

€on

ipfo Jehovee throno di&a funt, pleniffime continentur.

[

Ver

No«va plane & folatii pleniffima doctrina ultimis hisce ora-

Ts

culi verbis traditur, quze quam eximia fit; quam digna augu-

mi

fto hoc vaticinio, quam excellenter quoque cum fcopo &

al

K

6l

argurmiento ejus principali cohereat , & quam minime de-

tele

ceat , infigni hac parte truncare hoc vaticinium, ex analyfi

e

noftra , (Diff. I. $. XIV.) ex paraphrafi , (ib. $. XV.) & ex tota

W

tractatione , ( ibid. f. XIIL.) quivis le&tor attentus planiffime;

m

f.) Senfit tandem interpretationis iftius in-

h

puto, intelliget.

TK

commoda, atque hinc illud fübjicit, Marckius: ;,Quod fi ta-

fi

,men in his acquiefcere nequeas ; haud difficulter patiar; ut

»cogites potiffimum de Tehova Patre & Viro Germine Re-

(I

»ge limul & Sacerdote, qui duo in exfecutione humanee fa-

,lutis plane inter fe confentirent affectu & effectu omni ne-

,)Ce : d-

Sa X G

£

87

!

Ui

»ceffario.,, Dubium vero, quod contra hanc explicationem

KT

m

movet unicum, quod Jehova ipfe, qui loquens introducatur,

dicturus potius fuifTet, 72ter 7705, aut inter 74 C9 ilitgz aut

eDi0

inter Tebovab &9 illuga, nihil certe momenti habet. (vid.

0n-

no

E

$.XIV.n.5.) Totum enim oraculum ad Jofuam, non Jehova

u

ipfefed Propbeta;(Yr.12.) verbisa]ehova preefcriptis,elocutus

eft. Ouid ergo reliquum eft tandem, nifi ut confilium iftud

Don

lll-

pacis Jebove £9 Zeenacbo afferamus, quum ita (ut in DifT.T.

$. Xlli. rationibus omnibus rite fubductis haud dubitanter

Li»

pronunciavimus) vocibus fingulis füa vis conftet & genui-

Ti

di

na fignificatio, & (enfüs hic oraculo ipfi; fropo & contextui

d

atque ipfi etiam feriei orationis & rerum 07d/7// unius om-

Ü

nium maxime conveniat, & in fe etiam omnium &

pre-

[0-

Jlantiffianus fit & fecundiffiznus.

im

$ XVI.

Cenfilium. pacis ipfum inter Jebovam Patrem & Filium Zzmachum

onl

quodnam fit hoc loco, & quomodo intelligendum, ultimum eft, in quo

D

fententiarum aliquod divortium apud Interpretes, etiam graviffimos, de

0

prehenditur. Jo.GvirL. K RAFFT , in dodiffimis & a nobis fzpius ci-

[

tatis ObfT. S. Fafc. I11. p. 20.fqq. ,confilium hoc pacis illam defignare, con-

$

.tendit, Paionem, fecandum quam 22 a«£ergo inter Patrem & Filium,,

eonvenit, qua conditione pax inter Deum atque homines peccatores 7e.,,

paranda,atque totum redemtionis negotium exequendum fit. FUTURUM,,

Id-

vero effe inter illos confilium illud pacis, dici, non ratione conftitutio.,,

Jl]

nis, quz ab zterno jam facta erat, fed ratione executionis , fecundum DOrt-,

mam illias in tempore profequendz- ;

Prolixius ifta quoque, (*) ut

alios. coetüs. reformati Interpretes taceam , expofuit JAC. ALTIN-

^s

G1VS. Opp. T II P. lV. p. 19o. fq.

iv

Ex nolilrz Ecclefiz Theologis

J

celeberrimis quos fuffragatores fententia illa

habeat ,

non

opus

eft, ut commemorem. Unus efto inftar omnium, Jo. 5CHMIDIVs. Ex ejus

rLa

peculiari Diff. ad h, l, fuccinctam rei epitomen HENR. BENED. STARCKIVS,

ii2

v)

in Notis fel. ad loca dubia & diffieiliora Prophetarum p.187. fq. hancex-

|f)

hibet & laudat: ,»,Senfus borum verborum bene & plene, juxta obfervatio-

nem pbilologicam , qua in Scriptura aliquid effe dicitur , quum folenniter,,

[

Viro,,

üt

factum effe dec/aratur, hic aperitur: Sicque (in ædiücariogc templi a

»Ger-

(*) Luculenter & folide iftam loci hujus explicationem refütavit MAR-

[ .

CKIVS in Comment. ad h. , & illi;, quam nos tuemur, palmam

C

* deberi afferuit,

f

$88

d * d

*

»Germine peradcta, & exercitio ütriusque ejus officil) zmamifefla evit ex«

»Jecutio (caterni illius) confilii (ficuti etiam T TX Jef, V. 19-) pacis

»í l

é, de pace Deum inter & homines conficienda per fanguinem cru-

Ü

,;Cis. COL Te 20,

Eft enim genitivus obje&i & finis) inter duos illos.

»Hoc autem confilium pacis continet feedus f. pactum , quod Pater

»pepigit cum Filio, unde ipfe ZeZistor fa&dus, & utrumque illud

Jam quid de hac

»offirdrum, regium & facerdotale , &a&us - efr. ,

expofitione fentiendum *

Pane auíim dicere , magnos 'Theologos

nunquam fie interpretaturos fuiffe hzc verba, fi eam animi (*) fim-

plicitatem, qua nihil in interprete Scripturz magis requiritur, ad illa attu-

liffent, nec in illis pacto ifti inter Patrem & Pilium eterno patrocinium

deítinata opera quzfifent. . Nam 1.) perfoma , cui cum Jehova confilium

RECT

pacis tribuitur, non eftFilius DEI ao ax66 » Ícd Fir Zemachus , Meflias,

Filius DEI incarnatus.. 2.) Fursrum eils dicitar hoc confilium , suo «o-

demque odo , quo & edificatio templi & feffio in throno Jehovz futura

effe dicitur. Imo 3.) futurum effe dicitur confilium hoc pacis, quod ne-

xus & feries orationis evidentiflime docet , non modo poft vaticinium hoc

editum ,non modo poft ortum Zzmachi , fed plane poff exaltationem ejus

in thronum Jehova. | 4) Quamvis effe in Scriptura quandoque idem fit, ac

apparere, nunquam tamen eriz tantundem .eít, ac manifefla erit exfecutio.

precaría ergo ac plane coacta eft regulz iftius philotopicz ad hunc locum

applicatio. Et $.) qua tandem cum fpecie veri vel illud ipfum dici po-

teft , in exercitio utriusque officii in throno Jehove emazifefbam demum fre-

ri exfecutionem confilii illius eterni de pace inter Deum & homines conff-

ciendá per fanguinem crucis? cum ante exaltationem redemtio ipfa jam

peradia, & plura ad pa&um illud zterpum pertinentia effecta jam & ma-

Ita intelligemus fane , (vid.

nifeftata fuerint.. Obfequamur ergo T'extui,

!

Diff. I. $. XIII. XV.) contineri his verbis fru&4u: , qui ex intima illa &

perfectiffima Jehove & Zxmachi in throno Majeftatis conjunctione nafci-

tur, atque illud dici: Ambo illi, pro infiuito fuo in bomines amore &

SERI

Gratia, communi confilio, füumma confenfione omnia, quie ad pacerm, pre-

tiofiffimo Zemachi fanguine partam , & ad omnem, qua cum' ea conjun-

CA

&ta eft falatem & beatitadinem hominibus conferendam, atque ita &

ad regnum DEI amplificandum pertinent ; fapientiffime decernent &

potentiffime perficient!

Nonen Domini fit benediclum!

M

o & conferri huc quoque meretur utiliffima SAM. W E-

MEI

(*) Legi omnin

RENFELSI

Ditfertatio , de fcoPo Imerpïret-ïs ;Opp. T. I. p. 347 fqq.

m

M

24 $^

-

2

K

[

(

A

*«

f5

La

E

d

j5

7

T.

AE

d

!

ts

AP.

7

^

Xf

A

(

25

2

z

E

s

L

74

4

:

W

*

f

.

EE

E

E

Es

E

P

Ó

*

s

wvw

E

d

E

EE

d.

x

3

um

E

W

EM

L

W

2*

x

EE

258

P

—

m

o

d

v

;

Ym

o

P

vf

.

^

l554

L

j n

gt

z

d

t

i^

Fs

£

]

$

i

pR at

"j*

3454

"

44

i

z

j

:

:

*I'

a

ts

.

n

"

*

J

»

ia

* A

:

G

i

:

C aT

ä

LA

u

*

5

"

»

NT É

-

5

"

t

:

;

s

,

Ya

:

i

2*

*

ä

i

.:

:

;:

5

:

)

B

i

i^

,

nE

L

s

';

4

:

E

jj*

b d

f;

:

F

p

"

:

t

:

"

s

Ea

z

EO

du

P^

i

"

"

d

ts

j

"

r

ts

*

Lt

P

M

"

;!

"

"

f

p5

"

:

1

:

J d*

"

u

r at

?

.:

P d at

bt

»

:

£

*

*

:

"

2

P

i

.

L

* 3

:

;

;

F.

:4

;

g at

;*

:

"

n

Z

5

st

,

,

Mj

j

5

;

d

PA

N

Y

z

*

"

4

ï

A.

zi

»

,

E

u

»

P.

;

i

P

£

£

Ea

;.

£

£

5

P d

;

3

2105

j

g

db

p9

g

4

;

"

j

»

45 U!

a

u

;r

£

s.

4

£t

€

g.

d

gt

?

Md

hi

hgt

r

;

é

f

?

gi

£ .-

;ï

2

w

"

",

5

f

:

1

"

454

o

É

»

N

3

É*

x

é

-ï

Ws

h

é

.;-

"

y

g

:f

&

2

"

:

1

Q

:

yt

:

r

?

.:

»/

[

j

ä

j

5

es

P

::

$

)

xX

*:

:

H

Zï

f:

j

E

E

*

i

n

Z

5

.:

:

"

H

à

"

;

p

::

j!

i

E

E

«

i

j«

2

2l

m

d

*

;

.'f

.f*

?:

H

i

$

;

4

r

"

;

ä

d

)

&

;

-—

2

"

'ï'

EN

E

j:

:

A

:

t

MX

"

18

z

ide

j

5

$

b

1

Af»

É

4

51

25362

"

E

i

jh

A.

2

:

QÉ

3*

"

$3

E

D.

E

-:-

2

jÁ

x

4

x

&.

y

E

*

L

:

'L:

$

:

!

h

;

j

:

:

j

;

j

i

ié

n

&

g

Z

1

;;

1

lg

£

H

o

A

$

4*

-

-

N

r

DISSERTATIONIS

9

ORACVLVM ILLVSTRE

eo

VierFarbSelector Standard* - E. kala Offset

l!

$)

ZACH. Vl. 12. I3.

EXPLANATVR,

"

á

PARS SECVNDA

e

HANC

EL

RECTORE VNIVERSITATIS MAGNIFICENTISSIMQ-

ä

SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO

DOMINO

JO CAROL. LVDOVICO,

COMITE PALATINO RHENI, DVCE

BAVARIAE rel. rel

E

PRAESIDE

e

JEREM FRIDER. REVSSIO :

S. THEOL. DOCT. rr PROF. PRIMARIO,

SERENISSIMI CONSILIARIO VNIVERSITATIS

-CANCELLARIO, ECCLESIAE PRAEPOSITO,

|

8

ET ABBATE LAVREACENSI,

|

7

ss

DIE

NOV. MDCCLVIII

|^

PVBLICE DEFENDENT

|

6

M. EBERH. HENR. GOT

M. IACOBVS FRIDERICVS GROSS, Na oldenz-s

M. CHRISTOPHORVS D

ANIEL, FISCHER, Tubingenfis.

TLOB GEOR("'I l, Ludovicopolit.

l

M. JO. GEORGIVS FRIDE

ERIC. HIRZEL, XKircbo- Teccems.

M, GEORGIVS ERICVS FINCK, Winnedenfis.

|

H - EM H IUI [ IN

——

PURBUM

$.$. TH, CVLTORES IN ILL, STIP T VB.

l

TVBINGAE; LIT TERIS SIGMVNDIANIS

l

ü Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com