KaI600-54_1

m

:

E

pa,

»

"

.

r

Pv

d

2

A a

Zs

f

j

d.f

A

E

E

-

m

-

-

-

2

E

P

a

N

ts

*

5

€

2

z

a

U

s

d

Id

-

E

S

M

*

RE

x

—

--

-

2

E

Y

x

ET

r

x

E

&

P

m

.

t-

?

*

*

s

:

T

*

PA

g

Ea

X

s

-

-

E

E

-R

x

X

*

T

d

n

*

$

..H

5

E

r

Y z

D

d

T

t

Ed

s

—

»

;

W

x

Ms

-

s

i

g

-

g

Es

3X

*Y-

3

:

a

z

s

Es

J

".

NuMets

"

M

QY MAS

44

"

*

2272

AL

P.

z

"EE

2

4 4 a

F.

P

Ax

o

d

s

5

*

A

N

RE

z

A

E

Fs

d

d

*

5

5

z

u n

E

CR A.

R;

E :

ATR

:

gl

E

x

d

[

FE g

:

g.

m

P

L. o E

MLg

42

"

$

$a

J

F

g

C

"

s

"

e

s

AUA

:

r

A

n

R

2v

Es

s

o*

A

» d

*

^

AA

ROA

»

".

.

-

AE

u

C

P^.

P

J*

.h

H

m

PT

d

n

dC s

"

d

"

s

r

fS/RR

ag

J

2

P

A

«

24

P-

E

Es

v

A

A.

r

a

P

.

ACAD

AA

VR

»

^

A i

.

AE

P

d

£

M

L

z

m

n

A E A

P

v

j*

"d

ag

n

P

A a

ACA

raet

CA

"s

"

-

t

A

AC

AA

s

:

A a

t

m

* 4

M

2

D

TF

..W

o

AA

A.

r

—v

4

WL t

a

/

4

E.

-

A d

"

P ial

^

P

92

z

CA

R AUE

6

4

E

PA

sR ee

d

A

ARA

N n

-s

AA

P A

;

.M

u *

z

"

m

"

M

M.

^

At

"

P P

u

"

PO

55 hg

N P r

J

:*

—

j

at

x t

2

P

Dd

AU

A ADAE.

Q r

E A U.

od

FLr

*

z

"

i

2

p

r

PUA

As

F

v d

J

s

PA

r

PA

A

AE

»

d

VRL AC

J d

U

A

t

'3

I

r a

MA

m

vj

.

u

21

:

.s—

F

P

c.

P

M

-

r

AT ue

g ii

"

n

*

47

N

"

n

s

—

A

-

s

d

u

A

N

Es

AT

Q9

p

xR

t

-

AAE

N

d

i

,

M

.

foy

4

T

;

a

P

p

s

P

p

P

n

»

Mu

PUR A

A

Mu

C p

P

d

/

;

2

ALE

J

uf

i

QUP a

C

9

r

AA

W MES

L.

NOCR

A.

w

L

d

j a

F

LUR

cd

m

.x

M

d

p

;d

A

t

".

£

"d

^

s.

AU

r

LU

P.

Y

3

s

AC

A

A NT

l

"

AU.

AA

X

OA

IU

;*

57

W

Mpl

MP

,

d

ey

P

r a

p

F guy

r

PA

A

F.

.

d

Pa

Ws

J

-

J

9s

"

7s

j*

A

*

-

P s

E

A A

P

A

E

^

i

b

A

A

a

n

A

a

AC

*

E

PA

Á

w

"s

4

.

r

&

Pt

es

A

;

"

p d

^

"

Ev

r

AA

x

m

E

n

*

A P

J

x

m

RA

A

u

UR

A

D d-

,.H

"

f

t

i

A ERLPT Y

P

p

o

.h

p

a

L2í

,l

"

4

/

z

^

E AL

Á

AC

A

"

M CL R

A

A

a

*

yd

x

;

"i

Pa

2

,

A A

,

XX

--

A

A

J

D

um

sE

?

M

ssts

:

t

P

)

7

ww

-

R

dul

f

P

4

d d

A

ES

A

J

E

n

t

^i

*

d

x

s

.

E

£

Hs

^

s

7

A

j

)

as

s

-

A

"

1

^

p

E

E

a

n

À

;

z

"

.

ze

PT

2

f

x

xs

*

P

C

A k

"r

AA

-

P

x a

p

RTA

»

*

-

s

z

z

^

t

.*

i

— m

CA RX-

CR

SONNON

SS

VA

AE

X

3

IZ

)2

( AX

—

CS

9

—

:

27

a o N d

(

W

"r

z)

S

SSN

Wh.

,

7

v*

C

NSS

,

N

»

m

?

N

Hs

3

i

NS

i

»

Qf !

A«..

.

y

/

A

ä

v

LJ

ä

i

s

7)

A

49

q*:,/

-

W

M

p

Y

:

SN

AC

A

IN

i

O

ROX

22

m

-

NSSATN

NNNS

Cs

»2

N

i

27

//,

x

Is

AND

E

s

(

RI

NSSSSNSN

ä

SNEC

Ji

77

SS

n

s

s

:"

s

S

E

X

XCS

ä-

k

/../

N

Zs

ufl

7

d72

P

[«

27

VA

þ

At

A

)/

ï:):

&ä

(

N

-

H

s

—*

ASSISÜW

NWNESS

()x

^

r

(

D

]

O

xxxk

NSCONS

EOs

usf

N

Ü

i

a m

— R.

—

N

]

u

:

A

L2

WV

N

i

Z

Z VN

z

ä

—

A

[2

N

AE HAXXNS

A

MR

P

41)

—

[

——

——X

A

A

3

AX

:,'0-

(

cc

A

P

SS

A.

M EEE NSSSNNS

ENSNNSSS:

NNN VE

bt

VH

j2

—

-

z

NSS

,

N

s

M

N

—

L—| 45

E

——

— .

- —

-

X

W

;(l

N

NS

;

£

z

.

2

»

t r

Z

e

—

K'——.-.-*-'

r

«

7

o

——

7

K

ZA

—

((

vorhanden

Digitalisat

1

—

crpr

T ER

ca

CANC

n

[

SERENI

W

e

p

FI—-L

Q0M

[5e—1

T iu-

—

FSP

o RE

f

ts

C«

m

l-

Sïrv.iwæw

C

A*Dcwkæ

QJ*.

..N..

"

15 «

MAR&

od

4

T

DISSERTATIONIS,

ORACVLVM ILLVSTRE

Z ACH. VI. I2. 13.

EXPLANATVR,

PARS PRIMA.

HANC

RECTORE VNIVERSITATIS MAGNIFICENTISSIMO.

SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO

DOMINO

J O. CAROL LVDOVICO,

COMITE PALATINO RHENI, DVCE

BAVARIAE rel. rel.

PRAESIDE

J EREM. FREDER. REVSSIO,

S. THEOL. DOCT. rr PROF. PRIMARIO,

SERENISSIMI CONSILIARIO,; VNIVERSITATIS

ACANCELLARIO, ECCLESIAE PRAEPOSITO,

ET ABBATE LAVREACENSI,

IN PVBLICO CONFLICTV

DIE

SEPTEMBR. MDCCLVIII.

DEFENDENT

M. ERNESTVS BENGEL, Denkendorfenfis.

M. JOHANNES GEORGIVS BAVDER, PVazlflmgm 15.

M. JEREMIAS FRIDERICVS SPIT'TLER, Cantfiadienfis.

M. CHRISTOPH. ADAMVS ROESLER , K7rcbo- Tecceüfis,

M. JAC.MAT'TH/EVS BOEHRINGER, Me£alo- Heppacm 25.

S S. TH, CVLTORES IN ILL STIP. TVB.

. TVBINGAE, LIT TERIS SIGMYNDIANIS.

;

o

at

—— — EX

X X &«cer n

Ad

Aj

i

pitic

bdio

Q

d

&l

I

10hi

Q il

li

HOG!;

1Qf

iadd

—— — —

A

—

DEESNQM

MM

A

4

;

7

[

S:?

N

N

j

:

Y Ed

D

xmnnm,,a

*

*æ

innt

EX ummnuf,h ,ä—' d

-x

a

|

j

E

S

10 229

-

Fy

UET

SS

z

Q!Wy,/

z

2

:ï;;

i

(

/mä m

NSS

(

e

YR

u

-

RU

N

ä—;

QV

S

---

SSEQU

N

i,

NSCONWNS

W

um

A

L

SN

N

AANEST

SEENENN,

OXT

Q um n

j

-

u5

S

7

——

,nïl

——

?

TOR T

E s

Dl

um

A

)

NS

ET

:-ï

zj

HO

Z

E

T

L

—

SS

SNUNSSS

SERSESESRTT

SONSS

E

SUNM

Z

EC

EL

E

il

Xx(

Q lI

ZLÁUTNR

N

:

5

z

Z

z*

m

m

g

if

ZH "

í D "Ws

P.

PA

Q

XXXXNN

C

R—

n

:'9,

l/ll/,l "t Ü

räl

dl

l

g

D.

I

N.

£

& 4

-

*

:

olem inter Prophetas mino1'es, quorum non

minor utique eft, quam majorum, dienitas ,

C

:

ä

:

Zachariam vocare folent judeorum illi; qui

3

Et habet certe Pro-

rectius ceteris fapiunt.

phetia ejus, quantumvis ita füblimis & a vul-

gari dicendi more remota interdum fit ejus oratio, ut he-

betioribus oculis non potffit non obfcuriffima videri , ora-

cula de Chrifto ejusque Regno tam infignia, ut nova quafi

& longe exoptatiffima non potuerit non ex eis affulgere

Lux univerfz illius temporis Ecclefiz.

Inter illuftrria ve-

ro hujus Prophete vaticinia luculentiffimum facile & au-

guftiffimum illud . eft, in quo penitius inveftigando hec

noftra verfabitur Differtatio.

Mihi certe , quum in Pra-

le&ionibus noftris publicis haud ita pridem ordo me ad

id adduceret , tam excellens, ram illuftre & magnificum

A

vifum

"m t

2

d X od

vif'um eft hoc oraculum, ur fuo jure & Prophetiz apex

haberi poffir; & luculentum ipfius etiam Apoftolicee do-

Mirabili etiam ani-

&tringe compendium. Hebr. VIIL 1.

mus meus voluptare perfufus eft, quum in hujus poriffi-

mum vaticinii luce admirandum ; in fummis etiam my-

fteriorum, füpra omnem humang mentis aciem pofito-

j

rum, capitibus, prophetici & apoftolici preeconii confen-

füum & harmoniam exactiffimam propius intuerer. Hs

cogitationibus , hoc fenfu imbutam mentem facile etíam

fpes fübiit; operam me navaturum effe facratioris difcipli-

na alumnis nec infructuofam, nec injucundam, fi ea;

qu& propheticum hoc de Chriíto teftimonium in fe con-

;

tiner, paullo uberius explanarem.

Preiverunt nobisin Oraculo hoc, quod omnium

meditatione & profundiori peritiorum fcrutinio digniffi-

Non

mum eft, illuftrando Viri complures eruditiffimi.

perfunéctorie id tractatüm eft a permultis eorum , qui five

annotationes nobis füccinctas, five uberiores commenta-

rios dederunt vel in integrum Codicem, vel in XII. Pro-

phetas minores, vel in tres poftremos , vel in unum Za-

chariam.

Extant etiam feorfim meletemata haud pauca,

ad ipfum hunc locum propheticum plenius enucleandum

compofita.

Extat, ut precipuorum quorundam men-

tionem injiciamus; Joh. HürsgMANN1 Vir Zemah; ].

A. QvzsnsTED11 Difs. de Germine Jehove ; Jo.Scuw 1-

n11, de Confilio pacis Jehovam inter & Virum Zemah;

Dan.CnAMER 1 Explicatio, in Schola prophetica, p.399.íqq.

,E!

Jac. AL T1NG11, in Opp. T.II. P. IV. p. 184. íqq. & T. V.

Hept. III. Difs. VI. p.76.fqq... Jo. MARcx1:, in Exer-

cit. Mifcellan. p. 133. fqg. — F. A. LAM?11, Gnabenbunb

P.l T.L p.632.íqq. & Jo. Guil. KaAx £r11, Obferv.

. Sacr.

N

Ga X

&

€

9fa

3

Sacr. Fafc. IIL. Ob£I. p. r. fqq. cum vindiciis quibusdam

Faíc.IV. p.29.íqq. Nobis animus eít, ita veríari in ex-

;

ponendo hoc dicto prophetico , ut folertioribus 'T'heolo-

giz Srudiofis :viam preemonftremus, qua ratione genuina

principia hermenevtica & ad verum ejus fenfüm invefti-

oandum , &ad dijudicandas rite di(crepantes inter f& alio-

IS

rum fententias, adhiberi poflfint & debeant; deinde in-

fignes etiam quosdam oraculi hujus ufus fubjungemus.

Atque ita poft egregios aliorum labores non füpervaca-

nea, puto, ac prorfus inutilis erit noftra hec; qualiscun-

j

Sectiones commentatio hac noílra ha-

que eft, opera.

bebit tres.

Prima exegefm dabit ; atque ut illa, non 1n-

terpellata prolixioribus digreffionibus , purior fluat; fecunda

demum difcrepantes aliorum fententias difcütiet; veram-

r

quefirmabit; ferzt;4, ufus quosdam totius oraculi infig-

)

niores in medium proferet; fpetialiores ex fingulis ejus

partibus derivandos facile quivis intellipet; qui doctrinas

in illis contentas accurate perfpectas habet.

Hac dum jam

agimus ; Deum precamur , ut prirmitias hafce noftras 'Tu-

bmgenfes cedere jubeat in, Ipfius ac Salvatoms noftm Glo-

riam!

dj

m

SECT I

MT

!

obzeret oraculum (*) nofhum cum acfione Jyrbolica ;

]

C

3&

qua, quum ad idezz illud ; quod verbis deinceps aper-

2

]

!

tius

V

jt

(*) Verfionem non præmlmmus, quia precipuarum qua-

rundam vocum quis fignificatus fit, ante exegefin ipfam

j

definiri commode non poreft. Lutherus ita Vertit :

€iebe, e8 ift ein 9Qann, ber Deigt 3emab, benn unter Sj6m mirbó

"

foad)fen, ünb Cr toirb bauen ocó SGrrm. Sempel

38 , ben

—R

4

/

( * dh

dius atque uberius declaratur, reprefentandum & fipnifi-

candum inflituta fit, haud parum ipía etiam ad vaticinii

intelligentiam conferre poteft. Preceperat Jehova Zacha-

rie, utex muneribus, que& pietas Judaeorum Babylonien-

fium, ad juvandam reftaurationem Templi, feliciter tum

coepram , 'per Legatos (*) fuos Hierofolymam miferat, au-

rum

Sempel be8 '-J::»Qf'rrn foirb Ctr bauen, unb mirb,bm €

cinuc

tragen, unb toitb figer unb Derrfcben auf feitem Z6ron, tritb

aud) Qriefter (eygn. auf feinem S6ron, unb toirb Sriebe fepmt

smoiíd)ern oen. bepben.

Ipfüm vero Textum hebrazum qui-

vis ante omnia ferio ut expendat, necefífe eft.

)

Legatos Judzorum, qui Babele remanferant exules;

tres illos, commemoratos in hoc Capite, Viros fuiffe,

fatis tuto affirmari, opinor, poteft. Erenim a.) mu-

nus, quod afferebant, ab ipfo cafz exulum (riat3m 12)

accipi dicitur; y.10. b.) Viri illi Babele illo ipfo tem-

pore veniebant, y. 10, & c.) bofpitio excipiebantur; y.10.

przftitumque illis ea re d.) beucficium a DEO habitum

eft pro tam egregio fidei & amoris documento, ut

premio eos maxime memorabili 2fficeret. y. 14. &

tandem quod munera illa non profecta fint ab Ifraelitis

in Patria jam fua habitantibus, fed allata & miffa e re-

gione diffita, inprimis etiam e.) amalogia, quz inter

promitlionem y. 14. & fadtum, quod illa refpicit, in-

tercedere debet , confirmat.

Obfervatio hzc, quod

Viri illi tres Legati fuerint, haud parvi ad plures cir-

Cumftantias Texrüs accuratius perfpiciendas momenti

eft. Complures earum enumeravit, przter alios, ple-

niüs Jac. ALTiNGivs l. c. De Ellipfi autem in libris ac

Textibus hiítoricis rite füpplenda, aut inveftigandis il-

lis, quibus ad accuratiorem hiftoriz paucis verbis de-

fcriptz intelligentiam opus efít, circumftantiis, gene-

ralia prxcepta utiliffima tradit Celeberr. HevMANNvs,

in Differtatione eximia de Exegefi hiftorica Scriptu-

rz S. in Nova Sylloge Difs, p. 1. fqq.

€a X

ea

j

I-

J

rum atque arpentum fümeret, coronas conficeret, (*) &

Jofüuz, íummi Pontificis, capiti imponeret.

Aéctus hic

"

ls

lpfe, rei & novitate & magnitudine tam infignis & mira-

bilis; quas quefo! & Jofuce & cuivis fapienti Ifradlitze non

potuit non iufpirare cogitationes? Symibolicum eum effe,

non minus atque illum, quo mitra Sacerdotalis ei in Vi-

fione c. III. 5. 7. imponebatur, non poterat non intellige-

ä;

re Jofua.

Coronan regize dignitatis fymbolum effe, quum

0

ä

ad eam fignificandam non communi modo gentium mo-

re, fed in ipfis etiam Prophetarum oraculis adhibita effet,

ignorare non poterat. . Porro dubius etiam effe haud po-

z

tuit, quin Coronza Sacerdotis, cui una cum Succeffori-

$5

bus fuis paullo ante c.IHlI. ; — $. Sacerdotium usque ad

adyemum Mcüïæ . confirmat

um €rat, capiti impofita

A 3

digni-

vt

Iäxod.XXV.i 8. 10. 1 1.Íqq. & Mofes & populu

s jube-

—

: (*)

tur facere Tabernaculum , inftrumenta cultus &c. arti-

ficum vero opera ufum effe 74ofen , omni dubio caret,

üt

Quare mirum eít, Dan. CRAw:RvM verbum illud, fz-

cies, noftro in loco ita preffiffe, ut Prophetam iptum

Is

f-

füis manibus coronas conficere debuiffe multis verbis

edifTerat.

Hic cogitandum eít, inquit, quid jubeba-

n

tur facere Propheta, nimirum tractare opus aurifabri-

le, quod (i fecundum fingulas circumftantias confidere-

ïd

tur, fuit valde inufitatum & notabile in oculis populi.

Quid enim mirabilius effe poteft, quam fi Propheta

t

fiat aurifaber, & ut faber tra&tet fabrilia? Non du-

bium enim eít, quin Propheta focum fibi conftruxe.

jv

rit, ignem excitarit, & folliculis adhibitis aurum &

]

argentum liquefecerit, in laminas duxerit ; malleo füb-

;

inde tractarit, & in formam diadematis non (ine arte

aliqua redegerit.

Porismata deinde prolixa ex eo de-

)

ducit, quod tam fingulare obedientiz exemplum Deo

prxbuerit Zacharias. InScholà Propher, p. 40o. fqq.

E

6

cää'aææcæa

dignitatis egie cum Jacerdotali eonjzmäz'onem' denora-

ret. Jarm vero antegreffe ipfius DEI cum de Sacerdotio

conflitutiones graviflime ; tum promifliones de Regno

Davidi ejusque flirpi datee clariffime haud patiebantur, ut

vel de corona Davidis in Sacerdotem aliquem Leviticum;

ä

vel de mitra Aaronis in Regem ex "Tribu Jude ortum (*)

conferenda copitaret,

Quid igitur ? Harebat in animo

Jofus recentiffimum illud c. IIl. 8. 9. oraculum, ex quo

planiflime intellipebat ; ''ypum fe effe unius illius veri ac

fümmi Pontificis, per quem uno die omnis expianda es-

fet terree iniquitas.

lllo igitur DEI ipfius Verbo noviffi-

me infitructus quid cogitare aliud potuit; quam novum

hoc Symbolum 27ice referendum effe ad. eunderzn illum

unun verum Pontificem ?. Ac i preterea pie, ut po-

tuit, in mentem fibi revocavit, quod dudum Spiritus

DEI Pf: CX, 1. 4. de Meffia predicarat, Eum & ad dex-

tram Jehove feffurum , & Sacerdotem füturum in zter-

num fecundum ordinem Melchifedeki, praefentitfima ani-

mo illa quoque cogitatio effe potuit , mirabili hoc actu

fymbolico & fe & populum DEI univer(um doceri: Mes-

fiam promiffüum & Regem fururum effe.& Pontificem;

& utroque illo munere in ipfo DEI throno, eternum, de-

functurum effe.

Hec ipfe actus fymbolicus, a DEO

Orr-

ipfþ & impe?atus & exa&epræfcriptus & Jofuam &

nes,

Re&e, cum aliis, Lud. CA»PPrErLrLvs: Sublege, &per

[v

legem, duz illz Dignitates fejunctee femper dejure fue-

rant, atque eífe debebant, neque coalucrunt, nifi

preter jus & equum, & contra legis prefcriptum , in

familia Affamonzorum , in Commentar. & Notis GCrit,

in V. T. p. 146.

Vrfit hoc ipfum Paulus, de Tribu

uda Mofen non effe locutum quicquam circa Ponti-

*

ficatum. Ebr, VII. :t4.

d

DX

7

nes , qui & fymboli naturam, & emblematicarüm repra-

fentationum indolem atque analopiam, & antegreffas cum

de Regno tum de Sacerdotio conítitutiones, atque in-

primis etiam illud, quod paullo ante c. III. DEVS Jofuee

declaraverat, pie & fapienter meditati fünt , docere om-

nino potuit. Vt vero una cum Jofua quivis Ifraélita fide-

lis in re omnium graviffima ab omni erroris periculo im-

munis effe poffet, utque non modo dubium. omne quod

fübnafci, imperitioribus inprimis & infirmioribus, poffet,

de vero & integro fymboli fenfu penitus eximeretur , fed

& myíterium ipfüum fümmum nova luce perfunderetur,

atctui ifti fymbolico avthentica fücceffit explicatio , & rei

]

ipfius omnium exoptatiffime uberior declaratio, in hoc

ipfo, quod attentiüs jam perveftigabimus , oraculo.

$. II

Ecce Virum nomen ejus eff Zemachb , — Illereg-

nabit, & erit facerdos in throno. Ita DEI jam verbis Pro-

pheta alloquitur Jofüuam, fümmum Pontificem , dum re-

d

giam capiti füo impofitam geftat coronam. " Voculà Ecce

(*) non modo generatim ad attentionem excitat Jofuam,

fed propius etiam & efficacius. commonftrat, quor-

nt,

fum iíta omnia,; qua- fymboliþe peragebantur, tenda

«

(*) Formslem particula hujus fignificatum effe, atzende!

adesdum! ac deinceps modo demonftrationem , rerum

?i

prafentium , modo admonitionem , rerum gravium,

infolitarum, aut officii in fe continere, in Chrifliani

)d

Noldii Concordantiis particularum Ebrzo - Chald. 7974-

Et Gu[feiius , adverbium hoc, ait, ut ti-

In

pius docet.

t

culo demonftrativi infignitum eít, ita per illud rem

ut preíentem oftendit aliis loquens, quo illam appre-

l-

hendant tanquam vere exiüencem , praíentem, ac vi-

fibilem.

8

d x de

alu

& queenam perfona animo ejus obverfari jam debeat..- Ad

jii:

defignandam per[onat , cujus caufa a&tus ille fymbolicus

Q

fit inftitutus, & n quam animum jam füum dirigere de-

beat Jofua, circumícriptio adhibetur, admodum dilucida.

(*

Viro, ad quem fymbolum iftud pertineat, 20762 Z;e-

7H0chi e[fe dicitur.

Idque aliud fignificare non porett,

quam Virum, cujusimago jam id Jofua, Pontifice coro-

nato , exhibeatur, effe perfonam illam, illuftrem ac plane

fingularem, qua jam antea, & ab ipfo quidem DEO,

nomine (*) ifto prorfus peculiari fuerit infignita. ^ Ac

paullo quidem ante; in Vifioneilla, qua Jofua inaugura-

tus, & divina illius in officio facerdotali confirmatio

magnificentitfime repraefentata füit, dixerat DEVS : Ecce R

ego adduco (venire facio) fervum meum Zamach. c. III. g.

Hoc autem ipfüm quum communi atque ipfi etiam Ícrip-

turz ufitato dicendi more idem fit, ac, Servum meum,

qui Zamacb vocatur , neceffe omnino eft, ut ad alia fi-

mul, eaque antiquiora, oracula refpiciatur, ac noftro quo-

que hoc loco idem ille Vir illuftris, - idem ille Servus. DEI

plane fingularis, qui in vaticiniis Jeremiz, captivitartem

babylonicam proxime antepreffis , c. XXIIT. j. XXXIIL 15.

& anriquioribus Efaie , c. IV. ». Zemachus appellatus

eft, (quum alia non fint; in quibus Servusaliquis DEI hoc

nomine fit infipnitus) intellipatur. . T'alia vero íünt in iftis

locis omnibus Zemachi illius preedicata, quae in alium

DEI íervum ullum non conveniunt, jun&ta inprimis &

fenfüu haud imminuto , nifi in unum Mefliam.

Quis enim

-

1 PPRITUS)

(9 Vocabatur (c. III. 8.) Germen, hoh qüod* eo nomine

effet appellandus, fed quod idem ille effet, qui in an-

tiquioribus vaticiniis eo nomine fuiffet defignatus. : Ita

re&e ArriNGIVs. Opp. T. V.

»Hcpt.)'lII. P 79- & poft

eum Vitringa ad EE IV

ode X dAà

,

ld

alius fimul & Germen Davidis & Gefmen ]eb,olv'æ & Ger-

üg

men (*) juftum appellari jure & eminenu. fenfu poteft?

i

Quis, fenfu non diminuto , dici poteft exerciturus judici-

i.

utn

L*

Clericus ipfe, Grotii veltigia aliàs tantum non ubique

c

premens, ad Jer. XXIil. $. veritatis luce vi&tus fcri-

Q

bit: Híc etiam 7onatban Meffiam defignari vidit; cum

na

Re verá nemini conveni-

habeat: Meffias juftorum.

unt hec verba, íi probe expendantur, ni(i Meffiz.

|

Quare miror Grotium hec de Zorobabele (ita enim

d

fphalma typographicum ibi corrigendum effe, evidens

eft) interpretari.

Primum enim, quamvis juítitiam

Q

Zorobabeli nemo negare füftineat , Meffios eft xa7'

l

s£oxj jutus, five ea voce innocentiam incelligas , five

juftitiam, quz regia eft virtus, & qua Rex , eo nomi-

5

ne dignus, unicuique tribuit, quod juftum eft, reo

|

damnationem, & poenas, fi ita res ferat, innocenti

abfolutionem & premia. Ideo juítus dicitur E(aix LT.

E

ir, AG. TL 14. VIL g2. XXIE, 14. 1 Pet. Ill. 18.

1 Joh. II, r. ut videatur propémodum elogium hoc ei;

J

uafi cognomen, tribui.

Ad.verba fequentia, (ibid.

Jer. XXIIL $.) feliciter is Rex regnabit , exercebitque

us

X

judicium €9 juflitiam in terra , hec porro notat Clericus:

Notum eít, Zorobabelem prafectum tantum Regis

Perfarum fuife, cui etiam capitale fuiffet, nomen &

7l

regimen regium fibi adtribuiffe. Nec coluerunt eum

3

Judzi, ni(i ut Magni Regis przfectum, — Et tandem (ut

reliqua transmittamus) addic: Non diffimulandum,

l*;

a Grotio hic dici, Zorobabelem figuram geffiffe Chri-

fti fatis manifeftam ; fed fatius eft multó, hac rectà ad

ipfüm Chriftum referre, ut verba Prophetz oftendunt;

"

l-

juz ei foli, ex tofa fierificatís amplitudine , conveniunt.

Optabile vero fuiffet, ut principium hoc aliis complu-

ribus inlocis, quz & ipfe enervavit, pie & fapienter

fecurus effet Clericus !

ii»)

dbox d

vinge

um & juftitiam in terra ? quis vocari tandem poteft Teho-

Testü .

va, (*) juftitia noftra? & remiffio peccatorum per quem-

nam obtingere poteft (Zach. III. g. 9.) alium? Planum ergo

men b

& füfi

eft ac minime dubitandum, Virum, cui momen Z.e-

yime af

chi (**) effé noftro hoc loco dicitur, effe Meffiam. Neque

caufíam

ullus etiam eft; cui Majeftas illa conveniat, quze in fequen-

tibus oraculi noftri verbis Y. 12. 13. ei tribuitur.

præüar

. III.

bitfc.'

terea V

Pofteaquam it

a Jofüam Propheta docuit, quod in actu

ciliat, .

ifto fymbolico Me[fi typus fit, haud continuo ad id,

j

paraüeb

quid corone capiti ipfius impofitee fignificent, declaran-

jrüg

dum progreditur, fed; ut ampliore Myltterii füummi cogni-

hid

tione & ipfe & alii fideles Ifraélitee inftruantur, aliqua priüs

fübter

cum de ortz Meffiae mirabili ac plane fingulari, tum de

ipfüm:

opere ejus primario, cujus mentionem preefentes tum cir-

(tto ho

cumílantie (sdificabatur enim templum) potiflimum fua-

w

debant, DEI verbis commemorat. De ortz ejus hac ha-

fis i

bet Textus: Et de fubter fe progerminabit.

Sunt haud

pauci, qui; LvTHERVvM fequentes, verba hzc vertunt:

pitti

& qu

Et (***) fub eo crefcet feu germinabit.

Ili vero fubjectum

düm e

affhin-

( Magnificentiffimam hanc appellatiön&m Jer. XXIII. f.

[

ad Meffiam pertinere, ipíi etiam antiquiores Judzorum

Sjusfi

Do&oresagnoverunt, citati ab EISENMENGERO, entbedited

(Non.

Siubentbum. T. I. p.216.fq. T.II. p.650.724. & Scnór-

N

aMX

crNi0 Hor. Hebr. & Talmud. T.IL p.4.4eo. Plura

etiam ejusmodi teftimonia congeflit, egregie difpu-

die f

Qunt

tans contra GaorivM, BocHanrvsin Hieroz. P. L L. 1I.

petm

c.XVll. Ec VarAsLvs ad h. l. Hunclocum, ait, de

Chrifto intelligunt omnes Hebrzi.

(**) Quo fenfü Meffias Zaemach feu Germen dicatur, quz-

Y

ve appellationis hujus vis atque poteftas fit Sect. II.

pleniüs declarabimus.

ä

(**) Quid de explicatione illa fentiendum fic; Se&ione II.

uberius difpiciemu;.

II

d X da

lo:

affingere coguntur propofitioni, cujus nullum —protlfus in

m

Textu veftigium extat.

Nullum Textus fuübjectum aut no-

eT00

[/1n

men habet, ad quod referri & verbum , progerminabit,

& füffixum particulee mnmo poffit; nifiillud, quod pro-

U

Xime antecedit , Vir cui nomen eft Zeemach. . Eamque ob

ll

cauffam verba hec omnino, cum aliis (*) interpretibus

preftantiffimis, vertenda fünt: de fubter . [e progermina-

bit fc. Virille; cui nomen eft Zaeemach. . Ac (ümmam pre-

du

terea Verfioni huic auctoriratem locus Jer. XXXIIL 15. con-

id,

ciliat; huic noftro & quoad rem & quoad verba exacte

WW

parallelus.

Vt enim illo loco Jehova: illis diebus, inquit;

OTl

progerminare faciam Davidi Gerzzen juftitize ; ita noftro

PlUS

h. l. dicitur: Ecce Virum , cui nomen eft Gerzgzeg , de

i

fübter fe gerzinabit.

Imo, quod non pretereundum,

Cl*

ipfum illud Teremie vaticinium (ut$. II. oftendimus) in no-

Qu

ftro hoc Zachariano omnium maxime refpicitur, ac pla-

li^

ne ipfam hanc Metfiz ortusque ejus defcriptionem pror-

du

fus fingularem proxime füppeditavit.

Jam vero, quis

particulae Y2 fignificatus, que verbi rtow*, poteftas,

Int

U

& quis totius

propoü;ionis fenfüs fit, curatius evolven-

n

dum eft.

E E

$

h

Particulam *nnmn» verti pofTe ex loicoxfu

oQ huncque

üm

ejus fignificatum effe proprium & ufitatum, loc

a Exod.X.23.

fíd

(Non fürgebat quisquam e loco füo tribus diebus) c.XVI.29.

T

(Manete quisque in loco füo, neexeat quisquam e loco füo

rl

die feptimo) Zach. XII. 6. aliaque complura prorfus evin-

U

cunt. Sed naíci aut provenire ex loco füo, uti permen

Il

germinat ex fundo füo, in quo fatum eft, (vid. Mich. ad

üe

PA

h.l)

p.

. (* Stant. nimirum ex hifce partibus Jo. Henr. MicHArLs ,

TanNovivs, Majvs, OPoniNvs ; ]vNivs & T&eMsrL-

[,

LiVs ; Carvisvs , Dnvsivs, Coccrjvs, ALTINGIVS ,

Manckivs, VirRINGA, Lud. CapPrLLVs &c.

Il

!

|

:2

h.l) ita tenue eft, & ita commune omnibus omnino ho- -

minibus, ut eo uno fenfüs ac vis locutionis, qua non po-

f

teft non eximium quiddam & Metfize proprium denotari ,

exhaufta effe nequeat.

Re&te ipgitur. 1.) locum ortui ac na-

ä

tivitati ejus divinitus ipfi deftinatum & dudum a Prophe-

tis definirum (Jer. XXHL j. JeC XI. 10. Mich. V.2. conf. &

1

Hebr. VH. 14.) vocula illa, ex loco fuo » innui preclari In-

terpretes (*) cenfent. Cum vero germinis ac tenuis plan-

tulee inftar progerminare & effiorefcere Meffias dicitur, id

omnino etiam fignificatur, 2.) quod fítatus ejus ab initio

E

quidem , tenuis & infirmi germinis inftar, fuüturus fit (^*)

hu-

EY

N

Jvülvs &A TREMELLIVS : WE propria fua gente ac fede , quam

veteres Prophetae defignarunt.

Ita & TaAnNovivs,

OroniNvs alüique. Plenius Jac. AvrixGivs: E loco fuo,

3

tum quod ad gentem ex domo Davidis , Judz, Abra-

hami, quibus fa&e fuünt promiffiones ; (Gen, XIL. 4.

XLIX. 10. 2Sam. VII. 12. P,CXXXII. & LXXXIX.)

— :

tum quod ad patríam tam conceptionis, terra X, tri-

buum Jer.XXXL 22. Nazareth Matth. IL. 32. quam

a —

nativitatis , Betblehem Juda. Mich. V. . Opp. T.1I.

Pn lVo p*v 18 e

(**) Idem fere fentiunt Interpretes eximii,

Nobis (verba

funt MicHAzLIs in Bibl. Hebr. Hal. ad h. 1.) particulz

hujus (de fübter fe) emphaíis hoc maxime importare

videtur: Chriftum inftar plantulz fe hsbiturum, quz

ex fundo füo , in quo fata & plantata eít, lentim ad-

furgit, atque ad juftam altitudinem cum tempore ex-

ereícit,

Et (ut alios taceam) CarviNvs figuificari ait

his verbis , principium illius obícurum & contemtum

fore, refpettu mundi ; fed fine terrenis adminiculis

venturum tamen ad fuam altitudinem. Atque iterum z

hoc volunt verba, non effe in Chrifto quarenda exor-

dia, quz rapiant in admirationem & oculos & (enfus

13

/

—

1

i

humilis, omni externo fplendore & maenificentía defti-

J0-

aïl)

tutus, & quod nihilo tamen minus; feliciter. efflorefcenti

D

lantulze fimilis, incrementa habiturus fit letiffima & am-

pliffima,

(con£. Jer. XXIII. ;. XXXIIL. 15.) atque ita tan-

K-

dem futurus

Vir ille (ut ab inido verfüs vocatur) plane

fingularis a

cífummus , &Servus DEI (Zach.IlI. 8.) omni-

In

um eminentiífimus.

Sed ne fic quidem vis verborum ex-

n

haufta videtur.

Cum enim Zztegra etiagn propofitio- ( ex

id

loco füo, aut de fübter fe, progerminabit & efilorefcet)

tig

una cum locis parallelis, Jer. XXIII. & XXXIII. ex quibus

x&)

fere totam defumtàm efle $. II. vidimus, penitius expen-

u

ditur , patefcit, arbitror, comparari Meífiam cum germi-

ne feu planta, que ex fundo fuo fjge opera &2 cultura bo-

T

H)

zninis propullulat, folo intrinfeco fuo ipfius vigore cfflo-

|

refcit, & ad juftam altitudinem füam excrefcit. Nihiligi-

lo

tur obítat, quo minus, quod ipía metaphoree vis exigit;

[

b

id quoque verbis hifce fignificari confidamus: 3.) ortum

Viri, cui nomen Zemach , i. e. Meffie , futurum efle pla-

L)

ne fingularem (*) ac prorfus divinum, (conf. Jer.XXXIH.15.)

lE

3

uti

L

omnes ; quamvfs vero Chriftus tantüm vvfü'rculus fit,

tamen efficiet Deus, ut germinet e loco fuo, h. e.

etiam(i non adfint humana media, tamen hoc füfficere,

Iï

quod DEVS benedicet huic germini, ut fcilicet in ju-

ftam altitudinem excreícat.

4

o

Davsivs: Germen vocatur, quia ex fe repente füccra-

fcet; & ex radice fua in fimilitudinem germinis pullula-

bit.

AstNEsnA (notanre & Coccejo in Lex. & Mi-

it

chael. ad h. 1.) vocem vmrn3 vertit e loco fuo; &

addit Y?N2 a feipfo.

Cocesjvs in Lexico p.715. Sic

H

verba interpretatur breviter : De fuübter fe (non a-

liunde! nafcetur, ex Virgine, fua Voluntate & poten-

tia. Vid. porro p. 96o... Et in Commentario ad h. l.

j

ERN ER

14

de x d

f

Eum ex fe ipfo'& per feipfum , fua ipfius Virtut&,- omnes

illds perfectiones, quae Eum, ut Servum DEI eminenrtitfi-

[

ü

mum , ad opus fuum rite perficiendum , habere convenit,

E

confecuturum effe.

Tria iffa in verbis hifce propheticis

f

omnino contineri paullo penitior eorundem confideratio &

cum locis parallelis collatio fatis evidenter, puto, docet.

Qui cum Cocczjo, Gvsszr!o, aliisque , fpecialiora

etiam, .de nativitate Chrifti ex Virgine, de Conceptione

ex Spiritu Sancto &c. haud obícure indicari exiftimant ,. eo

f

inprimig tueri fententiam illam fuam poffe videntur;

quod

t

flyli

PIHEHPEIHT

comparatbr, àit, adventus ejus cum flirpe; quz hul-

lo fatu, nulla plantatione, non a radice alia proveniat

aut propagetur; refpondet autem huic emblemati na-

tivitas Chrifli ex virgine, per virtutem propriam divi-

nitatis, & proprium jus, a nullo homine acceptum,

ad regnum & facerdotium , eorum caufaà gerendum,

qui ip(i in filios dati funt, qui ipfius germina fünt, Si-

milia habet & Gvsserivs in Lex. füb voce mpov; Jac.

AvriGIvs, Opp. T.II. P. IV. p. 187. 'VirRINGA ad

Ef. 1V. 2.

Majvs in Oecon. V. T. p. 1080, Lud. Ca»p-

PELLVS, Comment. & Not. Crit. in V. T.

» 146.

[o]

Guil. Knarrr, Obf. Sacr. Fafc. IlI. p. 9.Íq. Ipfe etiam

Dnvsivs ad Zach.lll. g. Eft autem, inquit, germen

proprie , quod e terra oritur; quo Chriíti manifefta-

tio in carne & ortus e Virgine Maria haud obfcure in-

dicatur.

Imo & in Bibl. Hebr. Hal. quamvis ad Zach.

VI.- 12. empba(is tanta verbis non tribuatur, tamen ad

Jer. XXIII. £. ita verba exponuntur : Sufcitabo Davidi

Germen juftum, Jehove, DEI Patris, Jef. IV. a. ex

fubter feeu propria Virtute, non ex virili femine

Zach. VI. tz. c. [lI. 8. ex radice Davidis germinatu-

rum. Jer. XXXHL 1$. EC XL i. 10.

2

Gh oX d

«j

ftyli prophetici ea plerumque fingularis fit proprietas, ut

lü.

verbis generalioribus exprimantur, qua& «pecialiffrmnis

ll

etiam myfíteriorum atque eventuum, qui ex pleniore de-

UN

mum Evangelii luce füb N. T. apertius ac perfectius copno-

fcuntur, mirabiliter congruunt.

Vide & expende, que

ar

ad verba Marize Luc.I.46. & Petri AGt. Il.39. D. BEN G-

n

LIVs fimiliter notavit in Gnomone. Atque inprimisetiam

De

expende, que Thom..ScHERLOCKIVS (*) tradit, ubi

docet, quomodo verba Protevangelii Gen. III. r5. gene-

i

raliora fpecialiore fenfü de Chrifto redemtore ejusque na-

!l

tivitate , p

aífione &c. intelligi & expliþari recte & legitime

Poilïntf

j

$. V.

at

Defcriptioni ortus füccedit commemoratio oferis;

d

l-

quod poftea effecturus effet Vir Ille; cui nomen eft Za-

mach.

)

ll)

(5 In Libro (vers. Gall) eximio : L'Ufage & les

fins de

J

la Prophétie Difc. III. p. 69. 78. & inprimis p. 82. fqq.

C

Ubi inter alia: Nous accordons, ait, fanspeine, que

d

les termes de cette Prophétie (Gen.III. 15.) n' empor-

tent pas neceffairement le feus particulier , que nous

venons de marquer; nous convenons de plus, qu'il

n' y a pas d'apparence, que nos premiers péres y aiént

attaché ce fens-là, ou que Dieu ait voulu, qu'ils l'en-

tendiffent ainfi: mais puisqu' elle fe trouve pleinement

"

accomplie en Jefüs Chrift, & qu'elle ne peut, au-

jourd'hui, s'appliquer qu'à lui feul , je voudrois bien

favoir, pourquoi l'on s'imagine, que ce foit une

l

chofe íi ridicule de füppofer, que Dieu, à qui tous

les evenemens font connus, de toute éternité, a fait

:

cboix des expre[fions qu' elle renferme , comme trés

propres de leur nature à fournir autant de lumiere,

qu'il avoit refolu d'en communiquer à nos premiers

parens 5 für tout fi l on confidere, que cesexpreffions

16

d M

$55

t

mach. 'AEJääCdbit,tinquit Propherä, Teniplum Sebove.

«

"Qui Evangelii luce gaudent, & Meffiam Zeemachi nomi-

1)

ne hocloco infigniri, agnofcunt, illos & eventus & tefti-

fl

monia apoftolorum clariffima (Eph. IT 20. fqq. 1 Pet: II 5.

al

1 Cor. III. 16. 2 Cor. V. 16.. 2 'Theff. II 4.. : Tim. HL 15.)

Q

dubitare non finunt, Templum hoc, quod a Meffia exftru-

fü

endum effe dicitur, non aliud effe, nifi Ecclefiam N. T.

f

i.e. ceetum fidelium & fanétorum , ex Judeis & Genri-

bus collectum.

Sed quomodo & unde íenfus ille Ver-

t

borum DEI Jofuz aliisque divinorum oraculorum gnaris

Q

Ifraélitis innotefcere potuerit, inveftipari omnino & pau-

lo folicitius declarari meretur.

aX

Ecce igitur, quo deduce-

re eos juíta oraculi hujus confideratio facile potuerit.

pl

r) Templum Hierofolymitanum eo ipfo tempore exítrue-

!j

1

batur; & omniPotentis quidem ipfius DEI juffu atque

in-

t

3

devoient paroitre, dans la plenitude de tems , avoir

N

été adaptées d' une maniere particuliere à l'eveuement , que

Dieu avoit vü dés le commencement, & qu'il avoit

Qu

deffein ; que le monde víc un jour; Evenement que

q

l'on reconnoitroíc, fans peine, pour érre l'ouvrage

N

de fes mains , quand il feroit arrivé, & qw'on decou-

q

vriroit daus les termes de la. Prophétie, cette évideuce fe-

di

crefte, quil y avoit reufermé des les jours aucieus.

f

uelque peu de cas que les gens;, qui fe piquent de

n

bel efprit, puiffent faire d'une telle difpenfation , elle

n'a cependant rien d'indigne de la Sageffe de Dieu.

Et quand nous voions que celafe trouve vrai , non

feulement dans cet oracle particulier , mais encore dars

plufieurs autres du Vieux Teflament , ce n' eft pas fans rai-

fon, que nous concluons, que fous l'obícurité des

anciennes Prophéties il y avoit une évidence de la Ve-

rité de Dieu, mife en referve

pour éte manife&öc )

quand il en feroit tems, &c.

W

od X dh

l

füincta, ( Hagg. T. 14.) a Serubbabele.: Divinä veti-am,jam

extabat promiílio Zach. IV. 1. luculentiffima, coeprum opus

d

ab eodem ad finem perdu&um iri. — Ad ;llud igitur pro-

mitfionem hanc auguftiffimam referre non poterant.. Pre-

terea vero 2.) quum ipfüm illud Serubbabelis templum

tempore , : quo prefens füo populo futurus effet Meffias ,

;

fumma demum glorià, omni Salomoneo ornatu & magni-

u

ficentià füperiore, implendum effe, cum ex Haggzi c. Il.

7. 9. tum ex Malachiz c. III. 1. vaticiniis perfpe£tum habe-

I

rent, nec de 4/70 ejusmodi templo, a Meftfia exftruendo,

cogitandi ulla eis juífta erat occafio. Accedit 3.) evidens

j

atque aperta inter Serubbabelem & Zamachum, "Tem-

plumque ipfüm a Serubbabele & a Zaemacho edificandum

i

oppo[itio, & ipfà verborum, que cuique in oculos facile

incurrit, ezzplafís.

Quid enim ? cum non dicit Prophe-

2

ta, edificabit templum Domino (&r toítb bem Jrrn eínen

Sempel bauen) |fed,. T'ezuplum. Douini edificabit (sEc

n

toitb oen Gempef De8 J)Gren bauen,); imo , cum idem illud

üc

& repetit, & fümma cum emphafi addit: Jl/e, Ille; in-

JIC

quam, edificabit Templum Jehovas nonne ea huic lo-

quendi rationi vis ineft, ac fi totidem verbis dixiffet: quod

"s

Serubbabel efficere non potefít, quod efficere ne Salomo

l

quidem potuit, id Metfias preeftabit; divino quidem man-

h

J

dato obíequens templum jam eedificat Serubbabel, fed Mes-

fias demum, Isque unus &folus, Templum illud exítruet,

le

eatur

lle

quod (*) vere £ pleno jän]'u Templum Jehove mer

dici ;

(*) Quod( hoc verum bEI cemplum fuiffet, quodl jam ftrue-

)

batur a Zorobabele & Jofüa, haudquaquam fuiffet alii

templo locus quzfitus, cui ex(truendo Vir, cujus no-

il

men Zaemach, germinaturus demum fíeu nafciturus

^

erat, pulchre & folide ad h. 1, ad modum Pauli Hebr.

6

VIIt..7. ratiocinatur Jo. Heinr. MicHArt:!s. — Er ratio-

cinium ipfüm tam planum eít & liquidum , ut facile

etiam fidelibusillo tempore in mentem venire potueric,

MURU

18

&i - cää

dici; 'I"empl*uirii-,w inquam , DEO ,ver& dignum , in quo

vere habirare, prafentiamque fuam gratiofam (ha enim

'pmpri-

g templi praerogativee omnibusque ex Exod. XXV.

g. 22.

2

XXIX.43. note erant) multo excellentius & perfe-

m éfl ac fieri potuit in T'emplo

&ius, quam hactenus factu

LT UNIOT NU UEER

Hierofolymitano , demonftrabit , verumque etiam ac Ma-

ä

jeftati & Grarize füee convenientem cultum accipiet.

6s

vuin autem. Tebovie dignumque eo 'Templum zmateriale

e[fe non po[fe, non porerat non conftare omnibus, qui

fpiritualis habebant, velex illis, quibus

aliquid notitice.

'Templum füuum

EO dedicaverat Rex fapientitfimus, ver-

bis. : Reg. VIII. 27.

Vnde reliquum certe nihil fuit, nifi

fpiritualium

ur 7netápborice verba hac Zacharie rerum

haud penitus ignari fümerent , & de templo fpivituali in-

e cum antiquiores jam Prophete de-

,

*

telligerent; maxim

l

€

laraffent, verum a

c proprium DEI domicilium effe ani-

murnm

fidelium atque fan&torum. E( LVIL. 15. LXVI. 1.2.

Denique 4.) vel fola etiam Sacerdotii Mefliani in fequenti-

bus "Textus noftri verbis fa&ta commemoratio facile omnes

de T'emplo materiali , Levirico cultui deftinato, cogitatio-

n

1

*

es, iisinprimis , qui veram aliquam de Regno (P.CX.1.)

& Sacer

dotio Meflie (P£. CX. 4. Zach.1II. $. 9. PC XL. 7.g.

EC LIII. 4. j 6. 10. 11. 12.) notitiam affecuti jam erant

eximere potuit.. Quantum diftabat Sacerdotium Meffize ab

illo Levitico, & quanrum facrificia DEO vere placentia a

Leviticis differunt, tantum etiam difcrimen intercedar ,

neceffe eft, inter templum; quod Hierofolymis Levitico

cultui dedicatum erat, atque illud , quod a Meffia, ad of-

ferenda DEO facrificia fpiritualia, erat exítruendum.

L

Y 5. VI.

: am, quum certum id fit atque indubitatum , Eccle-

urus

fiam Chriftianam Temglum illud effz, quod eedificàt

erat

L

19

^

d d

[UO

im

erat Meflias, ($. V.) facile omnino eít , plenius etiam evol-

vere ea, quse verbis hifce plane infignibus ulterius cofzti»

mentur. Nimirum, quum Templum illud fpirituale Mes-

5!0

fias eedificaturus (*) effe dicirar, innuitur 1.)vocatio &

Im

adaptatio fingulorum ,

[

ut Ecclefiee fan&torum adjungi &

inferi, ac tanquam lapi

des vivi (1 Pet. IL 5.). pars eedificii

d!f

illius fpiritualis , imo & ipfi domicilium DEL, effe potfin

Adaptatio autem illa fingulorum fit; cum illuminantur, re-

qui

- fan&tificantur , ac donis Spiritus S. inftruuntur;

us

generantur ;

)r-

quibus, cum

Chrifto intime jam conjundli, aliis etiam in-

fervire potlint.

Ihnuitur 2.) ar&tiffima fidelium conjun-

1h

ione cum Chrifto & Spiritus ejus-

m

&tio, qu& ex commun

dem participatione refültat, ac fincerae fidei & amoris vin-

Il

culis continetur ;

ita ut tanquam lapides vivi rite coagmnen-

jv

lo

In N' T- fæ"

tati unum zedi&icium fpirituale conftituant.

il

dam & declarandam metapho-

piusad eandem rem defignan

(Rom. XIL 4. ;. Eph.IV.

ra a corpore defürta adhibetur.

[i»

3— 6.

IV. r5. 16. 1 Cor. XIL. 13. Innuitur 3.) perpetuum

K

fidelium. & totius Ecclefiee incrementum ;

& iingulorum

*

0.

fore nimirum , ut

& Regnum illud. DEI. magis magisque

)

lificetur, ac plures fübin

de ad beatam illam cum Chri-

amp

& finguli

fto &

fidelibus communionem adjungantur ;

"

etiam fideles, nifi ipfi opus Domini i

nfíe fufflaminent, ma-

.

ritualibus inftruantut

)

joribus indies &

viribus & donis fp

a a Chriíto ipío effi-

& exornentur,

Et omnia quidem i

cienda & procuranda effe dicuntur;

cum Templi fpiritua-

l

0

lis zedificatio Ei tribuitur. Porro; cum

Ecclefia T'empluzm

É

DEI appellatur;

haud obfcure fignificatur, in vetere illo

m fpi-

Levitico templo um

blfas- & typos rerum ac bonoru

ritua-

E

x

Nervofe dedäjf/s ad h. l. Aedificatio Templi fpiritua-

lis eft fan&ificatio animorum & corporum noftrorum,

15

ad inhabitationem DEI , per vidtimam fanguinig & ef-

d

fufionem Spiritus.

20

Sh X d

ritualium , quibus veram & fþiritualemD'EI domum prae-

ditàm effe opotteat, extitiffe, bonis autem ipfis, diícuffa

caligine & abolitis elementis typicis, plene jJam & excel-

lentiffime gaudere coetum fidelium N. 'F. qui evangelicalu-

ä

ce rite illuítrati viva fide Salvatori fuo Tefü Chrifto intime

.

adherefcant; in illo fidelium & fanétorum cotu Deum

ipfum vere habitare atque ita' quidem , ut preefentiam fuam

continuo & conftanter documentis Gratize & Potentia fuae

locupletiflimis & faluberrimis teftatam faciat , contra omnes

inferorum portas efficaciffime eum tueatur, &dona Gratiae

füg liberaliffime in eum ornnia congerat; ac tanto etiam

perfectius ifta omnia coetui fidelium a Salvatore optimo con-

ferri; quanto majora fint fidei & amoris, quo finguli inter

fe conglutinentur, incrementa, & quo perfectior fit omni-

um inter fe & interna & externa confociatio.

"'aceo reli-

3

qua , qua& fcecundiffima illa locutio metaphorica, qua Ee-

clefia Templgm DEI vocatur , facile fuggerit. (*)

. VII.

E

*

His ita dleZæma,-chi

perfona atque ortu, ( $. III. IV.)

& de sdificando ab Eo demum vero Templo Jehova

(S. V.

H g Conferri huc ea quoque poffunt,; qux tradïtä fünt ab

illis, qui in explicandis tspis fpecialibus templi Hierofo-

lymitani fapienter & cum judicio fpirituali verfàti fünc,

Prudenter vero etiam Mancxivs ad h. l. Ecclefia, in-

quit, nomen illud (Templum DEI) fert propter ratio-

nes quidem communiores, ut funt ejus ex plurimis mem-

bris conjunctio , optimus ordo, ftructura ex DEI nu-

tu, — partium inferiorum & füperiorum diftinctio,

mutuum fidelium fulcimentum, pretium internum, ex-

ternus fplendor &c. fed magis propter DEI in ea de-

monítratam jugiter gratiam , & exercitum fanctiffimum

€ultum. coll. 1 Cor.III. :6. 2 Cor, VI. 16. &c.

d*oxowda

21

Q

(f

($. V. VL) commemoratis, propior jam ipfius ahus jj/m-

bolici explicatio per Prophetam traditur. Quanta tandem

d-

li

futura fit Viri; tenuis ad inftar plantulee progerminaturi ;

dignitas atque Majeflas his primum verbis exponirtur :

ls

"Mi wv* NWM. — A dignuitatem) C7 Majeflutem : xepiam ;

ad regium decus atque honorem defignandum vox illa ;

ul

^i". (etfi generalis ejus fienificatio fit; preeftantia, decus;

Id

honor) pluribus in locisadhibetur. vid. 1 Chron. XXIX.»5.

j)

Num. XXVII. »o. Dan. XL 21. ut & Pf VIIL c. coll. Hebr.

[

II. 7. 8

Hoc autem loco hane voci (*) notionem tribuen-

dam effe, & íymbolum ipfüm coronarum docet, & íe.

?:

s

quentía, quibus in throno feffürus & regnaturus effe dici-

tur, prorfüsevincunt. NNeque enimaliud verba heec fieni-

--

ficare in illa fua cum iis, quz antecedunt & confequuntur,

l.

coherentià poffunt, quam , Zamachum illum vere & re-

apíe habiturum effe Dignitatem illam ; cujus fymbolum

fint illae capiti Jofüze impofitzé corong. — Sed de voce N*

videndum, vertendane fit cum LvruHERO, GRnor:o :

ZELTNERO, ceteris, feret, portabit, geflabit , an cum

Coccz]o aliisque, dccipiet? Vterque fignificatus eeque

ufitatus eft & frequens in Scriptura facra; uterque & rei &

contextui ita congruere videtur, ut fine notabili fere difcri-

3

Tnine

( Minus ergo. pröbahda et Jv. & Tarx. verfio : idem-

que reportaturus eff decorem, & Dgvsu interpretatio :

]ta adminiftrabit regnum & Sacerdotium , vt inde decus

ftt reportatumg.

Senfum hunc nimis exilem effe, &

nec ordini rerum, quas contextus habet, nec actioni

fymbolice , ad quam verba hze eque ac fequentia om-

nino accommodata fünt, convenire, omnis fere reli-

qua Interpretum cohors videt, ffuisque füffragiis eam,

quam dedimus , verbi hujus explieationem munit. Re-

&ius APENDANA , in libro;

N'U' n2*"9 3410

i 15 '7(-):0: ad h- L ï.ïn

|

22

d x d

mine utrumcunque affümere liceat. Retamen penitïus*exy

penfaà; pofterior vocis notio h. l. prerogativam , puto, ha-

bet; nón contemnendam. Nam a.) /nf;g/ia quidem dig-

nitatis regiee ; (corong, fceptra &c.) dici poffunr peítari j

de Maje[fate autem ipfa, quam vox 4$ fignificat, dici id

?eque commode non poteft.

Deinde, b.) cum vertimus;

& accipiet Majeftatem, gzajor inter typum £2 antitypum

Jimilitudo exoritur ; ita enim non modo, quid fymbolo

coronarum , fed &, quid ipfo actu fymbolico, quo coro-

ne "pof[itz funt Jofus, fignificerur, in explicatione di-

vina accurate expreffüm cernimus. ^ Nec parum etiam il-

lud me mover, quod c.) in locis huic maxime parallelis

repia illa dignitas & majeftas conferenda effe dicirur Metfize

a Jehova, Patre; Pf. VIIE 6&. 7. coll. Hebr. II. 7. 9. Pf. CX.1.

& quod d.)hac demum ratione juftà apparet in intepra

propofitionum ferie gradatio, ordini rerum convenientis-

fima ;. 1.) accipiet Majeftatem ; 2.) confidebirt in throno, &

3.)regnabit, eternum. Quid enim ipfi rerum ordini ma.

Bis confentaneum , quam, primum, Jüs, dignitatem, & po-

teftarem regiam Ipfi conferri, deinde, uti Éu Jure & po.

teftate a Patre accepta, & fedentem in Throno Majeftatis

actu adminiftrare Regnum, & fungi officio, ac ftui ploria

illa fua aeternüm ? (confer, quam ad finem .hujus fcét. ex.

hibcmus ) aqalyf;n.)

$. VIII.

sastdtidistien pl asaotonpe a n v deiiam r EEE

.Sed alia adhuc fünt , quae inta&ta relinquere non licer,

12 Promi[[io eximia de Templo Jehova a Zemacho zdi-

ficando, qua yr. 12. data jamerat; Y. 13. Zteratur, & cum

nova promiffione excellentiffima , de dignitate & Majefta-

te Zcemachi regia, ar&tiore vinculo comjungittr ; ac fimul

2.) DTO107/H€2 , N , cum füo prefixo copulativo, in po-

fteriori etiam propofitione eadem cum emphafi; q

uam in

priori

&x od

25

ï.

priori eam habere $. V. vidimus, tepetitur. 4lle Tem-

m

plum Sebove edificabit, I1demque Dignitatem accipiet

J«

t2 Majeflatem regiam ; vel, ti mavis: llle, Ille , inquam,

lj

t£9 Templum Jehovee edificabir, &9 Dignitatem accipiet

Majeftatemque regiam.: Evidens eft, utramque vaticinii par-

^

!)

tem eque accommodatam effe pre(entibus temporis , quo

j

edebatur, circumftantiis, & in pofteriori propofitione Zz-

machum eeque ac in priore ($. V.) Serubbabeli oppoinii, no-

.

vumque in ea effe ad erigendum populum ; fidemque ejus

in iílis anguftiisalendam , pondus atque momentum. Gra-

vi quippe populas afficiebatur dolore ; (Hagg. II. 3.) quod

j

templum , in quo eedificando occupatus tum erat, a priori

fua magnificentia ram longeaberat. Sed non minus grave

ei erat & erumnofüm , quod Rectorem haberet, non Re-

gem , fed Frefectum modo , peregrini ejusque ethnici Re-

gis imperio fubjectum, atque inde etiam potreftate & opi-

bus illis deftitutum , quibus ad tuendas gentis prerogativas

parandamque ei felicitatem exoptatam opus effe videbatur.

Vnde, (i recte rem reputo, fenfum verborum , breviter &

emphatice expreffum, plenius reprefentare licet hac fa-

vapbrafi :

Tenuius quidem- eft ac.minus fplendidum illud,

quo

d Jam a Serubbabele exítrui cérnitis , eedificium ;

fed

nolite exiftimare , vel hoc, vel ullum aliud, lapidibus lig-

nove conítans, verum TJehovae Templum effe. Verum

Jehove 'Templum Meffias exítruert; ($. V.) llle, ille,

inquam , uzust? folus opus illud fummum per feiptum;

am angi

fine aliena ope; feliciffime (*)f.peïfciet. iNolite eti

animo,

( Manckivs & pronominis & iteratz propofitionis vim

ita declarat; Emphafis eft magna in pronomine demon-

ftrativo /pfe , quod Meffiam ita ab omni artifice & ty-

o ejus diítinguit, a

tque opus Ei Soli tanquam princi-

pi aucgri vindicat. Et quod repetitur , ædifi'cabit tem-

2

Wa x äïa"

N IN t AO l EEE -

animo ; quöd reg'ia Majeftate, regisque opibus ; quibus

& Templum magnificentius exftrui & major jam vobis fe-

"

licitas.fortiusque praefidium parari poffet, . Serubbabel ve-

fter caret, & quod poteftas ejus tam anpuftis circumfcrip-

ta eft limitibus; non debet id veftram debilitare fidem.

Veniet füo tempore Rex ille; qui Davidi, qui vobis, pro-

QU COE ORE HC PP g o o H v V RUAMINQUA T,TREMIST RRR E o

miífus eft. In Eum, cui nomen Zamachi eft, in Meffiam

vobis promiffum, ad fidem veítram firmandam, oculos

convertite.

Ille; ille; inquam, omni gaudebit Majeflate

regia, nec.quidquam ei deerirt, tam ad Templum ]Jehove

perfectiffime exítruendum & magnificentiffime exornan-

dum, quam ad populum fium, potentiffime tuendum &

feliciffme ac gloriofiffime regendum. .Ita & zexzus pro-

poütionum, & 4170 cur promiffio de Templo repetita

& cum altera, de Majeftate Zemachi, corjunéla Gt arctius,

& en

Z

í

phafis quoque pronominis myt ierati, penitius,

puto; Perf picitur,

6; 1X.

Ad fümma jam venit Prophetaee de Zaemacho oratio.

Non fübfiflit in eo, quod modó generatizz dixit, Regerz

eum futurum effe; fed fbecialiorezz confeftim declaratio-

nem addit, & qualis Rex faturus (it; ita exponit , ur locum

i

non religqugt cogitationi de Rege regnove teHreno. Na

"

plum Jehovz , reiinnuit cärtitudinem, zedificantis Ze-

lum, operis magnitudinem, continuationem per varia

momenta, & confüummationem denique pleniffimam.

Et nervofe Dignifs. Dn. Bvackivs in Gnom. ad h. l.

Si quis ulterius (fc. poft declaratam emphafin pronomi-

nis, llle) urgere velit iterationem verborum, & ille

zdificabit palatium Jehovz, agnofcet forfan , in y. 12.

de zdificatione cep

fa, in Y. 13. de ædificationc felicis-

fime abfoluta fermonem effe.

as

cää, * dh

2j

in Throno Sebovee Eum feffarum cffe, DEI verbis

Propheta docet, cum ita jam pergit: ££ fedelit Vir ille,

cui nomen eft Zemachi, (*) 77 d bromo Ejus, íc. Jeho-

v&. Permulti funt & maxime auéctoritatis interpretes ; &

antiqui & recentiores, qui füffixo, in voce 1NO2, figni-

ficatum reciprocum tribuunt, vertuntque: in throno fzw.

Sed & alii funt, non minus eruditi & graves, qui (**) re-

;

lativam ei fignificationem adícribendam efle contendunt;

vertuntque: in throno Jllzzs; íc. Jehove. | Nos; rationi-

bus probe & diligenter fubductis, pofteriori huic fenten-

tie. calcalum noftrum qualemcunque adjicimus.

uid

enim a) f/rplicius €g genio linguee 2nagis con[emtaneumn,

ectum

quam ut .(*)— affixum prongminale referatur ad fubj

perfo-

Fa ondï in Textu dicitur: Ef fedebit &9 domimabitur in

- qhrono Ejus, duas continet enunciariones graviffi-

mas, quarüm utraque, quia propriam fibi vim ac po-

teftatem habet, feorfim expendenda eft,-

(** Inter eos commemorandi precipue funt VirRINGA

Obf. S. T. I. p. 317. fq. Lvp. de Dizu; Coccsjvs, ad

h. l. ZztLTNERVSs , in Bibl, Germ. ad h. l. Jac. ArriN-

civs, Opp. T. V. Hept. Diff. p. 8r. Henr. Bened. SrAR-

ckivs , in Notis Select. adh.]l. Atqueipfi etiam LXX.

vertunt: Kai xaÓduüraj, x xardofa 71 ]8 Oa

Lutheri verfio

dvlg; xe £gaj iege0e &x. dezudvy av]s.

zque ac füffixum hebrzum utrumque fenfum admittit.

(***) VirgiNGA l. c, hanc potiffimum rationem urget, &,

|

imperite, ait, vertitur hec pericopa: & fedebic in

throno fuo.

Affixum enim tertiz perfonz in voce

NO2 relativum , íecundum genium orationis referen-

dum eít ad fübjectum perfonale proximum, cujus an-

te facta erat mentio.

Atqui id eft pm*. — Similiter

Qoccsgvs: affixum demonftrativum referendum eft

ä

26

g * dh

perfonale proximum;, Jehova? Cum enim di&tum fit: ZE-

dificabit Templum Jehove , aptitfime & coherentiffime

deinceps fequitur: Et fedebit in Throno Illius. Deinde,

pofito fenfu fuffixi relativo , b.) propofitionis illius, &

confilium pacis erit 27ter duos illos, (*) fimpliciffima ;

planiffima; & optime coherens contextui explicatio emer-

it. Planus & evidens atque pulcherrimus tunc eft, quod

facile animadvertitur, ordo & nexus propofitionum ha-

rum omnium: Zamachus edificabit T'emplum Jehove;

& fedebit in 'Throno Ejus; & confilium pacis erit inter

duos illos, ejusdem quippe Throni confortes.

Accedit ;

uod magni omnino moment eft, c.) paralleliszauus.

Nullum effe locum in toto V. T. qui huic noftro & quoad

verba & quoad rem fimilior fit; quam Pf. CX. i, 4. nemo;

árbitror, negare aufit. . Atqui & in hoc loco palezario;

& (quod novum pondus affert). ubic

u7

44e Chriftus, no-

ftro ut in Textu, Thronum corn[cezdi[Je aut & tanquam

jl

ücerdos federe in Throno dicitur, (Hebr. L 3. VIIL r.

Rom. VIII. 34. Apoc. Ill 21.) non in füo, fed Patris

Throno, & ad dextram Patris confediffe dicitur. Ac;

quamvis in locis quibusdam thronus, in quo tanquam Rex

& [udex fedet, Ipfius thronus effe dicatur; (Pf. XLV. 7.

LXXXIX. 5.350.537. Matth. XXV. 31.) tamen;quod confi-

ï

deratu digniffimum eft; ubi d.) de Exaltatione ejus agi-

tur,

ad W^. — Convenit Pf; CX. 1, 4. LXVIII. 19. 1I.7.

Expreffior Majeftatis defignatio fit per attributionem

feflionis in throno DEI ad exercendum officium re-

gium & fàcerdotale.

:

«

(5 Laborant interpretes, qui vertunt in throno fuo

, qui-

ä

nam (int il duo, inter quos confilium pacis futurum

(it. Noftra explicatio fimplex videtur & perfpicua. Ita

E

LvDpov, de Dizu. Similiter Henr.Bened, SrARckivs l. c.

d T sfa

27

l

Id

tur, nunquam dicitur in füo, fed femper in Throno Pa-

e

tris & ad dextram Patris confediffe. (PC.CX.r. Marc. XVE.

19. Hebr.L3. VIIL :. Rom.VIIL34. Eph.IL20. Apoc.

IíI.21.) Hoc autem loco de Exaltatione busnane Cbri-

i,

fHi mature agi, & fubje&tum propofitionis, Vir, «^N;

d

cui nomen eft Zeemach, & mentio ftatus ejus humilis an-

tepreffa;-(v.r2.) fufficientiffime demonftrat. "Tandem ve-

Z

ro, pofteaquam principiis exegeticis primariis hunc fen-

:

um omnium maxime convenire vidimus, preerogativam

p

haud levem ex eo etiam obtinet, quod hoc poriffi-

$

mum loco altero illo e.) multo eft (*) fecumdior.

Qua-

d

le quidem Chrifti Regnum , & qualis ac quanta Ma-

jeftas Zamachi fütura fit, hec propofitio, Eum in

n

Throno Jehovee fe(furum effe, per Je ip[azz multo clarius;

,-

perfectius, & determinatius exprimit, quam altera illa;

eum feffurum effe in throno fuo.

Id facile omnes, puto;

confitebuntur.

Sed dices forte, ''hronum Meffiz ipfius

Jehovee "Thronum effe, atque ita utramque illam propofi-

j

tionem unum idemque tandem fignificare , ex pluribus N.

T. teftimoniis clariffimis cognofci, & ipíos etiam V. T.

fideles vel ex folo Pf. CX. r. intellipere potuiffe.

Ego

vero, ut hoc omne quam maxime verum effe fateor, ita

l.

ulterius tamen id , quod jam dicam,; expendi velim. Ante

hoc vaticinium multa quidem deamplitudine Regni Metfize

extitere in Prophetis, fed ad ip[az Dextram STebovee

eum feffürum effe, unus fere locus Pf; CX. r. difeïte do-

cueiat.

Quod vero Idem etiam non modo ut Rex, fed &

—

Bj

"

tan-

(9 Monuit hoc etiam VirgINGA , l. c. Imo fane, ait, illa

hic admittenda efít expofitio , qux maximam habet

emphafin.

Longe autem majorem emphafin habet,

fi dicas, Meífiam federe in T

"

hrono Jehovz, quam,

Eum íedere in Throno füo.

28

ea X

Go

tanquam Sacerdos fefTurus fit 77 Tbromo DE Is indickat»um

quidem eod. Pf. Y.;. fuit; fed quam tecte? quam obícu-

re? ac quam pauci tum ita exércitatos in fcrutinio Scriptu-

re fenfüs habuiffe cenfendi fünt, ut ifta diftincte fatis pos-

fent intelligere, typo illo Melchifedekiani fàcerdotii non-

dum plenius evoluto? Jam vero hac DEI verba per Za-

chariam ad eos delata, Mefliam in Throno Jehove feffu-

rum, atque in illo ipfo Jehovae "Throno & Regem futu-

rum efTe & Sacerdotem , eam demum , qua opus erat om-

ïä

nibus, Jucen affundebant. &2 loco Davidico €9. toti if

dU&Vinaf,

u&. caput & .medullam totius Evangelii

(Hebr. VIIL 1.) continet, lucem ; inquam, plane rmirabi-

b

lem & longe exoptatiffimam.

Illa autem Lux longe ju-

cundiffima , & fructus ille longe faluberrimus, vel ex hoc

DEI oraculo vel aliunde illis &eque haud obrtigit, fi verba

eec noftra verteris , fedebit & dominabitur in throno /70.

Atque ira faris luculenter, puto, patet , quam multo (*)

feecundior ille fenfus fit; & illius certe etatis hominibus

fuerit, quem noftra tenet interpretatio, & quod non per-

inde fit , num fignificatum füffixo tribuamus reciprocum,

an relativum. Ac tantum fiepe momenti eft in (*) mi-

nimis!

"

$.X.

-(*) Re&ius etiam & pl*'eniush i T .ngifïäatus ille recipr

Ocus

fuffixo tribuitur, vim atque emphafin verborum, g

fedebit && dominabitur, intelligi, exiis, quz $. feq. di-

cemus, pateícet. .

(** Reüiffime B. Beartivs : Auguftius quidem & copio-

fius eft DEI teftimonium de Filio fuo Jefu Chrifto, fir-

mior inde etiam generofiorque fan&torum fides, quam

ut füumma do&rinz coeleftis a quolibet elemento & vo-

L]

cabulo debeat effe fufpenfa , fedtamen (ita nos

jam ver-

i

ba Viri meritiffimi a crifi ad exegefin transferimus) in

minima fpe particula plurimum momenti pofitum eft.

n

d X

€

55

9

gv Xc guR

"

z

'fa- throhüm Jeliov

& exaltatum iri Virum , cui

no-

men eft Zaemach , vidimus; fed non fine fingulari emphafi

le

dicirur: €9 Jedebit 69 -dosuimabitur in Throno Ejus.

Sunt, (*) qui verbo,. fedeb;t, prater Majeftatem, tran-

quillam transacto labore quietem denotari putant. — Erre-

éte quidem emphafis illa tribuitur verbo Hebr. X. 11. ra.

ubi id quoque inter praropativas Chrifti ponitur , auod,

cum facerdotes levitici, eadem fàcrificia quotidie offeren-

/ie$ , jlantes defungi illo officio füo deberent , Ipíe, una

oblata pro peccatis victima , fedeat ad dextram DEI eter-

num, & (fedens ac quietus) expectet, (X.13.) dum .ho-

ftes ejus pedibus ejus fubjiciantur. Sed minus commode;

puto, emphafis illa, ad comparationem Chrifti cum /ace-ï"-

dotibus leviticis pertinens , ad hanc propofitionem no-

ftram transfertur, qua ut Rex

federe in th

D 5

rono & impe-

ä

rium,

Hinc Apolïzoli- (ita pergit Vir B.) ita citant Scri

pturam

V. T. ut fepe conclufiones ipfo mundo ponde

rofiores

€x epitheto, ex accidente grammatico, ex adverbio &c,

deducant. 1 Cor. XV. z&.(q. Gal. I11. £6: Hebr H.8

IV. 7. VIL17.fqq. Vlil. 15. Xil.27.

Apparat. Criti'.

P I. $. l. in Ed. N. T. gr. maj. p. 372.

Q

Ita Manckivs: fedebit, famma cum Majeftste,

tranquïl-

litate & firma perpetuitate.

Et prolixius Jac. ArriN-

Givs l. c. Admini(tratio regni duplici

verbo fignifica-

tur; fedebit & dominabitur.-

ubernatio & re

/ Illo quies tranquilla ex-

acto labore, ifto jugis g

gimen denota-

tur.

Meffiss enim luctari

prius. debuit cu

m principe

hujus mundi, eumque vincere,

"ut captivitatem affe-

2

reret in libertatem, fibiqu

e fubditos pararet.

ua vi-

Goria potitus confedit ad dextram DEI, n

unquam rur-

fus fimili lu&a fatigandus..

Cobf. etiam [o. Guil,

KnArrr, in Obf. Sacr. Fafc. III.

p. 16.

,

$0

G *« d

rium, etiatn ad hoftes fübigendos, exercere dicitur. Ác-

commodetur id ; quoad id recte fieri poteft, ad facerdo-

tium , quo fimul in throno fungitur; in hac autem propo-

fitione, fedebit & dominabitur in throno Jehovz , alia vo-

cis vis eft atque emphafis.

usnam igitur? prorfüs

equidem cenízo, verba, &5 fedebit C2 dominabitur , eum

VDAMIDUQ tecq re w mlnce s d

infinem heic cogjumgi, ut plenius, evidentius, & di-

fertius exprimatur, Virum , cui nomen eft Zeemachi, ita

in folium Jehovze exaltatum iri & confortem throni Ipfius

fore, ut non modo divinz illius Majeftatis, Pormorzs 62

Gloriz; que uni füammo Deo, OPT. MAX. totius Vni-

verfi Domino & Moderatori, convenit, particeps fit, fed

r . MU

a&u eriam zzzperium Ipe adenimi[iret, atque in regno il-

lo Ipfius DEI infinito, in tota rerum univerfitate, in coelo

&interra, omnia Ipfe füznma cum poteftate gubernet &

moderetur. Sic magna eft verborum emphafis; & gra-

viffima apparet ratio, cur priori verbo, fedebit , alterum

ä:

ilud, & dominabitur, fit fuperadditum.

Ad dextram

E

Tuam federe, fi parva licet componere magnis, matrem

ä

juffit Salomo , ut füummum ei deferret bomorem; (ed ta-

men ipfius 27/perii confortem non fecit, nec regni admi-

!

niftrattonem cum ea commmunicavit. Aliàs quidem (Pf.CX.1.)

& inprimis in N. T. (Marc. XVI. 19. Rom. VIII. 34.

Eph.1.20. Hebr.I.3. VIII. r. Apoc.IlL21.) in unaphrafi,

federe ad dextram DEI, federe in throno DEI, id etiam

omne, quod vox, dominabitur, fignificat , continetur;

idque omne ea comprehendi ii , qui Evangelii lucefruun-

tur, facile vident. Sed illa mundi etate, qua dataeft heec

prophetia , myfterium illud; füapremum omnium, ita cla-

re patefa£tum nondum erat, & ipfüm hoc DEI teftimo-

nium cum diéto Davidis (P(. CX. 1.) tum toti illi doctri-

ne uberiorem demum afferre lucem debebat. ($. IX fin. )

Vnde fümmi certe momenti rmnaximeque utilitatis fuit ,

difer-

3É

da X G

di[ertius exprimi & evidentius declarari , Meffiam nor

dignitatis modo, d£ieparers eminentiz , honoris & gloriz;

participem, fed ipíius etiam imperii divini confortem fo-

re, eandem cum Jehova, Patre fuo, potentiam & Maje-

íflatem habiturum , fümmaque cum poteítate in omnia

regnum Ejus adminiftraturum effe. — Jam vero ipíà actuali

regni adminiftratione, quam voce, C3 dominabitur, figni-

ficari; communi fere confenfü Interpretes docent, quam

multi aétus comprehendantur, nemo non facile agnofcit.

Ne ipfis quidem V. T. fidelibus difficile effe debuit, in-

tellipere ex his verbis, regnaturum effe promiffum fibi

Meffiam fumma cum poteftate & in coelo-& in terra;. non

angelos minus, tam bonos quam malos , quam homines

univerfos & quoad animam & quoad corpus, imperio

ipfius fore fübjectos; ufürum eum: effe imperio & pote-

ftate illa fua ad fines regni DET, firictius dicti, latitfime

proferendos; ad fübigendos hoftes , ad cives füos & tuen-

dos& benignitfime regendos , atque ad fümmam eis compa-

randam & conferendam beatitudinem & gloriam. — Dulcis-

fimum igitur in diéto: hoc,qui recte eo ufi fünt; & longe

præüantiüïmum: habuere fidei fuae alimentum !

$. XL.

Porro, in throno Jehova non Regio tantum mune-

re, cum plenario divinz Majeítatis ufu, íed Sacerdorali

quoque fun&turus effe dicitur Zeemachus. . Eterit Sacerdos

2ntbvono Illius.QuodGnonion in XILProph. min. propofi-

tum fibi haber, (Bzwc. Preef. $. XIIL.) ut que in fententiis

verbisque Scripturz fita v/$ fit; neque tamen primo intuitu

ab omnibus obfervatur, eaPreviter snon[iretur,id ad hec

verba eximie praefífat; cum hec annotata habet: »Solium

—

»]JESVS habet ut Rex: fed facerdos item eft ftper eodem

non

» fxojlz'fo:.l Easdem & Tegias & Jacerdotales fanctiones

per

92

& X d

1

» per i'ntervaïla?," diftin&te , fed uno continuo eodem-

d

»Que ac&tu facit, ipfoque munere Tego etiam Jacerdotale

fi.

» fplendidius fir atque efficacius. conf. 1 Pet.H. 9. Apoc. T.

KT

»6. V.1o., — Verba hec'Textus noftri plana fünt & nil

f

vel obícuritatis vel ambiguitatis habent; fed zi0tiomes Te-

Y

VZTI: , quas fignificant, fi paullo áccuratius intueamur, de-

q

prehendemus certe , hanc quoque divini hujus oraculi par-

bi

tem maximi momenti & folatii pleniffimam effe.

iNam

caput doctringe evangelice , doctrinam & primariam & qua

qu

p(il

relique, ec potiffimum, quas prolixius ante expofüerat;

N

comprehendantur; eam effe, quod Pontificem. habemus

fi

talem , qui confederit, peracta oblatione ; in Dextra thro-

h

ni Majeftatis (i.e. Dei) in coelis, Paulus ipfe Hebr.VIII. 1.

Ü

pronunciat. Idem llle, (hec enim in noítra hac fententia

f

fita vis eft,) qui in throno Jehove, divinse Majeftatis at-

que imperii particeps, fedet, omnium rerum & totius

univerfi Dominus & Moderator, omnia gubernans, ac

Regnum illud füum infinitum fümina cum fapientia, jufti-

tia & bonirate , adminiftrans, Idem llle, in illo ipfo Je-

hove, &jam fuo etiam Ipfius, throno (*) facerdotio quo-

que fungetur. Regis officium eft; prout id & de Zama:

j

cho, ut'R-egc à dicitpr, ]cf:r. XXIII. ;f. XXXI];I.- Ijf. exer

re

BrN. Aniás MoxrANvs, qui füa Gtate & inter füi coe-

| C

tus theologos iliuftris omnino & primarius fcripturz

interpres erat, rem ipíam clariorem fieri opinatur;

fi Y2 (barbaro quidem vocabulo) vertatur; in eo-

dem etiam folio regio erit facerdotaus , i. e. facerdotis

officio in eternum fungetur. Sed, quum participïum

illud ia Kal non habeat Scriptura, ac ró isgaréveiy

nonnili per conjug. Piel exprimat, (Exod. XL. 13.

Lev. VH. 3;. Ezech. XLIV, 13.) praetereaque id, quod

quzrit, in ipfo fübftantivo pleniffime contineatur , fü-

pervacanea heic eít illa Aria fübtilitas,

N

»

dh xX d

33

[-

re jus atque juftitiam , tueri bonos , malis promeritas infli-

gere poenas, & quantacunque fit Regis clementia , fcelera,

II

ne in ipfam Rempublicam injurius fit; impunita dimitte-

Qul

re nequit ; fed facerdotis proprium eft, peccatorum caus-

[2

famagere, coram DEO. (Hebr.II 17. V. 1. Num.XXVIIII.3g.

l

XXX. 10.) Pleniusigitur ac perfectius, in folatium eoru

dt

qui ob peccata fua anpuntur, thronus Jehove repreefenta-

H

ri non poteft ut Thronus Gratie , (conf. Hebr. IV. 16.)

u

quam dum Rex , fümma cum Majeftate , fümmo cumim-

[

perio, regnum adminiftrans, Ipíe fimul etiam in eodem

US

illo fuo folio Sacerdos eft. Omnes folatii fontes quafi ape-

rit; & nil; quod fidem ad fümmam usque parrhefiam eve-

here poffit, intermittit hec prophetia, dum Mefliam prz-

h

dicat, inquo,; in thronum Jehova exaltato ; & regia &

^h

ftas ía-

US

fäcerdotalig dignitas (*) comugäa fit Regia Maje

cerdo-

«

"

j

Ne Socinianis quidem ita coecutit, ut non videat , mu-

[v

nus Chrifti (acerdotale, cum regio conjuntlum maxima fo-

latia , maxima fidei fpeique fulcra continere. Cui glo-

ria Chrifti cordi eft, ei non poteít non dulce effe &

(a:

perjucundum, ubi cernit, aliquid veritatis evangelicae

in illis etiam füpereffe, qui plenam lucem non admit-

tunt.

Eam ob caufam digna effe cenfeo ScuricuriN-

;f

Git verba, quz hic exhibeam integra.

Suave eft Pro-

r

bet4 feu Legati nomen Chrifto tributum, quippequod

nos latiffimi illius nuncii, a Chrifto in terris olim pro-

l

mulgati, admoneat: fed Regis appellatio multo fuavior,

quippe quz Chrifto ipfi omnem nos fervandi potefta-

ij

|

tem, omne in coclis & in terris imperium afferat. At

vero Chriftum fammum nof(trum Sacerdotem feu ponti-

ficem vocari, omitm profetto fuaviffimum. — Nam quam

multa regium nomen non indicat; qua facerdotis ap-

*

54

g X GW

cerdotalibus a&tibus *fuþremam affert auctoritatem; facer-

dotalis in Rege animus infinitam fpondet gratiam , miferi-

opta-

cordiam , & quicquid peccatori dulce effe poteít. &

bile.

; :

- t RVT

2

pellatio animís noftris cogitanda fübjicit ? nec enim

quem regem dominumque noftrum cceleftem conftitu-

tum audímus, protinus & hominem cogitamus: non

u

s , fubit

protinus vi&ima, fanguisque pro nobis fufi

animum. Nec quia Rex ac Dominus eft, protinus

nos indigna mancipia füa amabili illo fratrum nomine

dignatur, protinus infirmitates noftras expertus, &ad

miferefcendum imbutus inftitutusque intelligitur , non

idcirco protinus unicam follicitamque falutis noftrz cu-

ram gerere , nos victimasque noftras confecrare ; pec-

catoribus omnibus, dummodo poenitentia noxas elu-

ant, non perpetuo vitz tenore juftis tantum ; praefi-

dio perfugioque effe arguitur, At hzc omnia blandis-

fimum illud fuaviffimumque facerdotis feu pontificis

fümmi nomen complexum eft. — Vtut vero viciífim Sa-

cerdotis appellatione, per fe, fuprema poteftas ac do-

minatus in omnia non indicetur ; tamen .cum cogita-

mus, ad quem nomen hóc titulusque referatur, nem-

e ad Chriftum illum Vné&tumque Dei, quem in dextra

Majeftatis in coeleftibus confediffe firma omnes fidete-

nemus ; non tantum quanta Chrifti fit Majeftas ac po-

teftas intelligitur, fed etiam penitus muneris facerdotalis

vim — perfpicimus. Quod nempe non ut antiquus

ille olim , propria populum fervandi poteftate deftitu-

tus, alienam vere clementiam oblationibus füis folli-

citet, fed ipfe fua propria virtute fuaque poteftate fibi

a Deo tradita populum fuum fervet criminumque poc-

nis eripiat. lta Jon, ScuricHmINGIVS in Praf. ad Jo.

3y

& X G

a

t

bile. Reatum peccati non Rex ; fedSacerdos tollit; reatu

l

ffime demum Regis Regia clementia fe

i

peccati ablato; jufti

*

T

lis omni-

exerit, peccata con

donat, ac potenütfime & à ma

bus liberat, &

bona omnia gratiofiffime confert.

Tanti eít

funt meditationum amplitfima-

(& hezc tenuia modo initia

ln

rum & faluberrimarum,; quas

facile pius & fapiens animus,

u

perfequetur u

lterius;) Sacerdotalis

& Regii muneris , in

ion

Ipfo 'Throno

Jehovee conjunétio. Vid. omnino Hebr.IV-

bit

15. 16. VII. 25.

Us

$. XIL

A

al

n

Qu

anti ad Vnoüram falutem & foIafiuni monmenti fit,

quod in Textu hoc noftro munera Chrifti ;

Regium & Sa-

, attigimus : 1e

ii

cerdotale, tam mirabiliter conjungantur

quale

Sacerdotiun illud Chrifti effe pote

ft in T'hrono Je-

u

quas (*) muneris Sacer

dotalis partes

lt

hove? Nos quidem,

Apoftolorum

ls

in throno Maje

ftatis peragat Chriftus, ex

Epiftola ad Hebreeos;.

facile intelligi-

d

Ícriptis ; maxime ex

P^

immus.

4

0

d

CRELm Commengaffum in E

pï&. ad Hebr. Vtinam &

Sacrificium Ch

rifti verum agno

fcerent, qui his diviqæ

|[4

veritatis radiis

"

delectari fc,pro fitentur!

facerdotis przcipuzin genere olim

(*) Quainam fun&tiones

)

fuerint , breviter & fo

lide tradit liber le&u digniffimus :

us

)

Xieues. Cxyftem oller Dorbifoe

r *jfe(a Cbrifit , p. 127- €iu $pries

fler gatte ciue. geboppel

fe 9Betr

idtung ; eine auf Geiten ber 9Xemn

8 er mit (einem t

enídjlid)en Dvyfer vor

]

fc)en. gegen t

f, bà

ber aud)

eine Gabe bracbte,

bl

Gott (tunbe, un

b ijn ver(oÓnte, o

u

betete , rdudjerte; bie anbere voar a

f €eiten 6Otte8 gegen. ie

SRen(den, bag er fic an 60tte$ (tat

f , unb it :Deffen 9tabmen,

Q

&ad) eerricofetem Óvf fagnete.

36

aïä:r xX d

;(

mus. Poft facrificium expiatorium , unum, ceternum va-

hturum, in térra oblatum , fanctuarium coelefte , cujus

x

umbra & exemplar erat terreftre illud; (Hebr. IX. 24.) in-

sl

greífus, apparet coram facie DEI pro nobis ; (ibid.) con-

s

fummatus , obedientibus ipfi omnibus ( *) auctor eft falutis

/iq

?

eterna , (Hebr. V.9.) omnia Ipfe porentiffime & benignis-

fime procurans, quibus opus ipfiseft, ut fru&tibus redem-

»

tionis ipfius potiantur & parta per Ipfum fàalutis teternae

D

participes fiant; orat pro nobis; (Rom.VIII 34. Hebr.VI.25.)

»

ut Advocatus nofter caufam noftrram agit, apud Patrem,

D0

X

juftus ; & Ipfe propitiatio (facrificium propitians) pro pec-

catis noftris; ( 1 Joh. II 2.) (**) Chriftus Pontifex M. (ver-

» ba funt Sal. DevuiNGn, in Difs. quae exhibet Jefa Chrifti

»iupancgaoy in confpectu DEI, Hebr. IX. 24. in Obferv.

f

» ifcell. p. ;71.) DEO Patri confpicuum fe exhibuit, tan-

(

quam

meecttt

(*) VAINU?- E(t autem Ziriog. vocabulum valde dignþuvm &

aptum , (coll. 1Sam. XXIL 22. dirieg iyux;dv.) quo in-

nuitut, Chriftum confümmatum agere caufam fratrum

ex eo, quia Ipíius jam plane eft, falutem eorum prx-

ftare. Poteff enim, conf. duapiyoy ; qui poterat , y. 7.

Gnuom. ad h.]

e

i

| conf. & faA« debgbat.'c'. I?*. 17.

(**)"Cäufam noftram agït,x ne Pater amorem a nobis avertat,

Jefüs Chriftus , apud Patrem , in dextera ejus, maxime

ex acceffu ad illum, peracto facrificio pro peccatis,

J'fius appellatur. Joh. XVI. 1o. Ejus juflitia tollit pec-

catum noftrum: ipía non imminuitur ex eo, quod Pa.

racletus eft pro peccantibus. Ef LIII. 11,. Et Paracletus

eft valentiffimus , (dvràc; lpfe,

Jpfe propitiatio. Guom, ad h. l. —

facit epitafin; ) .quía

$a X d

397

Ide

»quam iAacuéy & placamen pro totius mundi peccatis, ut

jus

u

» oftenfa ei fanctitfima (àa obedientia, noftri loco bonoque

» preeftita,. & adductis argumentis, cur falva Dei ju(litia.a

» peccatis abfolvi debeamus ; plenariam eorum veniam, fui-

[ig

$-

»que meriti imputationem per fidem, ac quicquid ad ani-

» m2 falutem utile ac neceffarium effe novit, credentibus

» eXpeteret ac impetraret; fedens ad dextram Dei res no-

Is

»Ítras commendat Deo, & fanguinem pro nobis effufum,

)

»&c vulnera ofteniat Patri ; & interpellat pro nobis;, Por-

1

ro; fanguine füo, qui fanguis adfperfionis dicitur, (Hebr.

XIL 24. & con£. 1 Pet. L. 2.) Ipfe etiam purificat nos ab om-

ïïü

ni peccato , (1 Joh. l. 7.) ad ferviendum (Aare£ver; in per-

petuum, modo beatiffimo & vere fàcerdotali, Gnom. ad h. 1.)

DEO viventi. ( Hebr. IX. 14.) Benedictionem etiam, &

;

cum ea bona fpiritualia ac cceleftia omnia, impertirur füis.

QEph.1.5, Hebr. VIL 6. & :7. IX. 15. IV.15.16) Quin &

viétimas fpirituales ac dona, que fideles DEO jam offe-

runt ; Ipfe eriam fanctificat, ut grata & accepta DEO effe

poffint. (Hebr. XIIT. 15. 16. V. 1.) Hac ea funt, qua 205

de Sacerdotio Chrifti ad Dextram DEI fedentis Paulus po-

ääi

tillimum docet; Prophete noftri verbis lucem (*) affun-

E

j

den;

(*) Nova feges copitationum digniffimarum nobis fübna-

fcetur , cum 4uas illas graviflfimas & profundiffimas Pauli

fententias accuratius rimabimur, Chriftum, Sacerdo-

tem in Throno Majeftatis fedentem , eífe 1.) & Aerrsg-

y» T8y dy

fwvs fautiuarii veri, (Hebr. VIII. 2.) & 2.) An-

ti(titem Domás DEI, (Hebr. X.21.) Domum autem hanc

DEI effe Ecclefiam. (Hebr.Ill. 6.) Noftro etiam in T'ex-

tu Zzmachus & domum DEI edificare dicitur , & magnus

Ipfe Sacerdos faper bauc Domum DE£, & (imul Aersgyig

7) eyiay, effe innuitur,

38

d M o

dens þïeriiffïrhaïm. At num quid 7llo t&mpore fideles qui

vaticinium hoc primi accepere, intelligere de his potue-

runt? Typicuti effe facerdotium leviticum, & per ipfum

Zachariam illis edixerat DEVS, c. III. . & dudum illud

per Davidem(utalia taceamus) declaraverat , PCXL. 6 - 9. (*)

& in prima ejus inflitutione jam aperuerat. Exod. XXV. 40.

Hoc autem verbum DEI ut nobis interpretatus eft Paulüs;

Hebr. VIIL . ita dubium effe non poteft, quinid ex eodem

DEISpiritu antiquis declaratum fuerit per Mofen aut Pro-

phetas. Victimis, ex ipfius DEIjuffu, expianda erant pec-

cata. (Lev.XVI 17.22.30. 34. V.6. 13. 16. VI.6. IX.7) Cum

vero ab omni fàna rationealienum fit,taurorum & hircorum

fanguine peccata elui, aut hyffopo (quod Davides Deum

rogat PÉLL 9.) animas purificari, neceffe omnino eft, nifi

totum cultum leviticum in meras füuperftitiones abfurdithi-

mas convertere, ipfique Davidi & fapientiffimis ac fanctiffi-

mis quibusque DEI Viris, preceptis DEI gravitlimis ob-

temperantibus, ineptiffimas & in ipfüm Deum contume-

liofiffimas opiniones affingere velis, neceffe; inquam, eft;

ut facerdotium iftud leviticum typicum & ad verum fàcer-

dotem, peccara expiaturum, adumbrandum inftitutum effe

cognoverint. Nec plura jam requirimus. Norat piusquis-

que & non plane ignarus füorum fàcrorum Ifraélita, zbro.

re-

um DEI (typicum) effe inSacrar.';o. intimo ; inhocing

di

; (*)Pf XL. g. dicitur, in volumine libri (i.e. in pehtät:evcho)-

Ícriptum de Meffia effe. Eo autem fignificari, volumen

illud, ubi facrificia exigat, non exigere brutas victimas,

fed adumbratum his typis Meffiam , celeberr. Jo. Dav.

MicuatLis eximie docet in Notis 282 — 286. ad Jac.

Höbr-..

Prncn Paraphr. & Not; philol, atque exeg. in Ep. ad:

89

dh X

l

di & ad illum accedere 'Pontificrem maximum uno die ex-

piationis; ante ingreffum in atrio mactari viclimam piacu-

larem ; hujus fanguinem inferre Pontificem in adytum, &

fpargere verfus arcam fcederis ; & facere fuffitum. Lev.XVT.

)

12— 15..Hec paullo attentius confiderans fàpiens Ifraélita

intelligerecerte jam tum potuit, maxime;, ulterius edoctus

a Prophetis Virisquealisa DEO illuminatis, quasnazz [a-

cerdotii fui partes in facrario ccelefti, in ipfo füo throno,

peracturus effet Is , cujus typus erat fummus Sacerdos le-

viticus, quidve verba hec fignificent, & fedebzt intbrono

jebo'm, & erit facerdos 272 tbrono Illzus.

$. XIII.

—R L — 9

EEt confilium pacis erit inter duos illos. Heec poftre-

tna fuünt oraculi noftri verba, de quorum fenfü omnium

u9 w

L]

maxime ambigunt & certant Interpretes. NNeque tamen

?"'

difcrepantes illee fententiee; quas Seét. II. videbimus, magno-

ere móvebunt aut füfpenfum diu tenebunt eum, quiíim-

lici oculo verba intuetur, & fenfüm, quem in füo cunt

-

4* — — €D

antecedentibus nexu facile offerunt, fimplici animo ample-

-« ]

«

Í

&itur.

Nam 1.) adfünt perjone da« , in ipfo contextu

5-

nominate a Propheta, & alie non adfunt, nifi ille due;

Zuemaclbus, sedificaturus Templum Jehove, Rex & Sa-

cerdos, & Jebova , cujus Templuma Meffia zdificandum,

& in cujus Throno feffurus Ipíe, regioque & facerdorali

li

munere füncturus effe dicirur. Obviusergo cuivis, verba

ipfà citra ambages longius conquifitas legenti & ad antece-

m

dentia , ad qua non poffunt non referri , rite attendenti, fen-

4

fus eft, isque planus , facilis, excellens* Contilium pacis

j

erit inter dzo$ llos, Jehovam & Meffiam. Suffrapatur

'P

2.) analogia Scripture & pavallelisuus. Nam aliis etiam.

b

d

in locig' Scripture Perfonee Deitatis , (Gen. L. 26. XI. 7.) at-

que

u

4O

d * d

n u]timis

jue inprimis Jehova & Meffias de iis, quae ad falutem ho-

minum pertinent; ( P£.IL. 6—8. XL.7—9. CX. 1. 4.) confi-

exitaion

lium capere, voluntatemque füam inter fe communicare

(gmac

ft redunG

dicuntur. 3.) Caret'porrof&nfushic , ommnium iplici[ji-

gis us |

qus, difficultatibus ilis, quas reliquas omnes premi

Sect. IT. videbimus.

Atque inde certe eft, quod plurimo-

fj W

&, fom

rum gravitffimorum (*) Interpretum füffragiis & auctoritate

cem curr

confirmatur. KEttandem, quod precipuum eft, 4.) cozfi-

beatitudi

liuim pacis genuino (üo & fàtis commodo feníü tribui ex

toto contextu non poteft, nifi Jehovee & Zemacho. Ut

dlum £ün

dum cond

enim & genio lingue & ipfi etiam contextui fátisfiat, ex-

(ifime de

plicari confilium (**) pacis aliter non poteft, quam confi-

lium de pace comparanda , concilianda, conferenda, con-

Juntts 0

Íervanda.

Et quid ofdini rerum, quas longe maximas

am

fcaro; &

Propheta hactenus expofuit; magis confentaneum ; qu

ut

pf

(* Ample&untur fenfum illum , ZrtTNERVS , in Bibl.germ.

l

ad h.l. Bexczuivs , in Gnom. N. T. ad Joh.VIIT. z. MA-

jin

jvs , in Theol, proph. p.345. & Oecon. temp. V.T.p. fos.

müina ví

O»oniNvs, inber Grflárung De& )ropbeten Zachariz ; p.67.

quum o

SraRckivs in Nort. fel. ad h. l. FRANCkivs, in Star-

Tetnt, (Q

ckii fynopfi ad h. l. Coccsjvs, in Comment. ad h.1. &

tationis .

Lex. p. 323. VirüiNGA , Obf. S. T. L. p. 317. fq. Gvssz-

Docet ni

Tivs, in Lex. p. 378. LvD. de Digv, in Poli Synopfi;

pgpti r

Jac. AvriNoGivs, l. c. GügTLERVS, STheol. prophet. p.

4$2. PerRVs von MASTRICHT , Theol. Theoretico-

pra&. p. 493. 49f taceo alios.

T.

(**) Genitivus (ut multiplicem alias fignificatum habet, ita

h

&) obje&um, finem atque effectum defignat. Ef. LI.s.

Yi

YAy 33585 "03D,. caftigatio f; poena pacis noffra ; id

[4

eft, ad comparandam nobis pacem, fuper ipfo eít, ei

Hatf

inflicta eft.

Prov. XV. 31. g«m nnow redargutio

n9]

vit2; i. e. qug ad vitam felicem & beatam ducit.

EM

PL

N

du x de

45

2 bo-

ut ültimis hifte verbis doceat tandem ; quis fw*uäusüex

) confr-

exaltatione Meffie intimaque illa & perfectiffima Jehovae

Wnicare

& Zgimachi in Throno Majeítatis conjunétione in hnomines

Hbf

fit redundaturus? Omnibus ergo rite expeníis . propofitio-

3 premi

nis hujus poftrema hic fenfüs eft: Duo Illi; Jehova & Mes-

plirim.

fia$, in uno éodemique fupreme Majeftatis throno conjun-

dctone

&i, fümma animorum confenfione pacem hominum,, pa-

) j

cem cum Deo, omnemque cum ea conjunctam falutem ac

tnbu

beatítudinem , procurabunt, atque omnia, qu& ad finem

la Ut

illum fümmum & exoptatiffimum perfectitlime obtinen-

fat, t«

dum conducere poffint; non modo fàpientitfime & gratio-

m confi-

fiffime decernent , fed & (quum illa communis Eorum Vo-

d, cor-

luntas optima inefficax effe non poffit) potentiflime perfi-

matima

éient. ta vocibus fingulís füa vis conftat & genuina figni-

h qua

ficatio; & hic fenfus & convenienti[Jimus ett & longe

Ut

— Ü

praftantifinus ac feeciidiffimus.

»

$. XIII.

ibl germ.

'l 1 7:.,/4'

Tam; po[teaqüam vocum & feéntentiaruni omnium pe-

Zf.fcs.

puina vis & fignificatio evoluta fenfüsque declaratus eft,

2

uam concinno ordine & quam eximio nexu omnia cohee-

v Sur

reant, (quod & ipfüm primarium quoddam veree interpre-

hl

tationis criterium eft) füccincta docere poteft agalyfrs.

y Orste

Docet nimirum Propheta; DEI (*) verbis, Jofüam, cujus

Syorf

uerat;.

g;apiti coronas; DEI juffu, impofi

F

yphet.

I. 'quis

Poretíti

Vcrf"m jam noftra hec et: Ecce V'ir'un;/,'norlnen ejus eft

[

p l

Zemach, & eloco füo progerminabit; (fuaque ipfius

l W,o;o

Virtute efflorefcet;) & zdificabit'Templum Jehovz,

Ille, inquam, Templum Jehovz exzdificabit, & Maje-

us Id

d d

ftatem 1lle accipiet; Er fedebit ac dominabitur in Thro-

no lllius: Ecerit facerdos in throno ]llius; & confilium

!;rgutio

"

pacis erit inter dugs illos.

42

da X de

d

'1. quis Yle fit cujus cauffa inftitutus fuerit ä&us ille fym-

bolicus, & qual;s faturus fitillius & a.) ortus , & b.) pri-

mus poft ortum f/a£2$, & quale etiam c.) Zgcrementum.

Deinde exponit emphatice

II. Opuyprimariumg ab Ipfo pefiiciendum; quod Ille

1.) Exítruéturus fit Templum Jehove; ac quod.

2-) Ipfe unus & folus perfe&tiffime id fit effecturus.

III. Qualis ac quanta futura fit Eju

3

je (4$5

S Dig7zitas atque Ma-

a.) 1n genere, ( Nu")

b.) fpeciatim &9 diflinclius , quod in Ipfius 3fe-

bove tbronuza fit evehendus; & quod in illo

futurus fit

1. & Rex , a) & boboris, b.) & ipfius i7

-

perii fümmi partic

^

eps

2. & [acerdos,

IV. Quisnam fraucfus ex illa Zeemachi exaltatione, inti:

maque cum Jehova in Ipfius Throno conjunclione ig

homines fit redundaturus.

$. XIV.

Tandem ut & visvocum omnium & nexuä fententiarum

integer plenius pateat, totaque exegefis noftra brevi com-

pendio exhibearur, füccinctam jam dabimus totius hujus

vaticinii auguftiffimi parapbrafim. — Plenior igitur Prophe-

te ad Jofüam, fümmum Pontificem, humano more con-

cepta oratio hec fere effe poffit: DEI mandato coronas il-

las tibi impofüi ; jam ejusdem füpremi Numinis juffu &

nt; at-

verbis ab ipfo mihi p:æ['cripti.s dicam; quid ifta fibi veli

oO

43

que ipfum etiam myfteriuni fummum uberius declarabo,

Nofti ex füperiori il!la Vifione, qua inauguratio tua & gratio-

,

fiffima in officio confirmatio reprzefentata fuit, effe Vzrggz; ,

quem Jehova ipfe, ut dudum per alios fuos Prophetas, ita &

tum, per meloquens, Zeeacbi nomine infignivit. InEum

h

intende mentis oculos. Eum Tu jam, dum facerdos coro-

nam geítas,reprefentas, — Vt germen ex fuo loco fine ope-

ra & cultura hominis exoritur, ac primum quidem tenue

efit &infirmum , fed ex fe ipfotamen; infita fibi vi atque vi-

gore, ad juftam magnitudinem füam exere[cit , ita Ille,

quem Jehova nomine Germinis appellavit, eo loco , quem

divina fapientia ei deftinavit, atque in ipfis etiam oraculi$

fuis dudum definivit, ita nafcerur, ut ftatus quidem ejus

bhumilis primutri füturus fit; omnique fplendore & magni-

ficentia externa deflitutus, ex feipfo tamen & per feipfum,

fua ipfius Virtute; nulla humana ope adjutus, omnes illas

erfe&iones coníequatur, quibus Eum, tanquam fervum

EI eminentitfimum (coll.c. III. $.) ad opus füum rite per-

ficiendum preeditum effe oportet. Is Tezupluzz DEI ve-

rum, cujus vix levem aliquam umbram illud habet, quod

a Serubbabele jam exftruitur, «dificabit ;; Ile, inquam,

Templum illud DEI; in quo vere & habitare & coli mo-

dó perfectiore Ipfoque digniore poffit, ita exffruet ,

ut, ceu verus eà in reSerubbabelis (c. IV:9.) antitypus, &

fundamentum ipfe pofiturus, & opus ad perfectionem quo-

que fümmam perduéturus fit. . Nec ad id perficiendum de-

erit ei quicquam. — Zdccipiet Majeflatem vere regiam. at-

que hoc illud eft; ad quod adumbrandum ille Tibi, facer-

dori, impofite fünt corone. Ille nimirum $2 Rex erit £

acerdos; m Ipfius 7ebove , cujus Templum adificabir,

tbrono confidebit , ejusdemque cum Eo & honoris ac Ma-

Jeítatis particeps & imperii confors erit. In illo fupremae

"2

þMaje-

"

44

déx odé

Majeüatiä throno dominabitur.Regnumque -.aämini&f'a:-'

bit, & Sacerdotii quoque füi partibus illis, quae füpremee

illi Majeftati conveniunt ;

'defungi nunquam definer.. . Fru-

&us, qui ex intima illa & perfe

&

iffima Jehova & Zeemachi

conjun&ione in throno Majeftatis redundabit in hontines ;

ille eft, quod azzbo Illi famma confenfione ; comniuni coz

—

filio, omnia illa, que ad pacezz illam , cum qua falus ve-

ra & ornnis beatitudo conjuncta eít, faciunt ; 'fäpiänt;iflïme

& benigniffime decernent ; & potentiflime perficient.

| KAtque ita Partem exegeticam per DEI ]gfratia'rh a'b'fol;

vimus.

Faxit fümrus & benipniffimus rerum noftrarumi

Arbiter, ut ex opera hac noftra qualicunque fru-

&us aliquis efflorefcat ad Nominis ipfius fan-

&iffimi Gloriam! :

t

K:

-

4

;

c

v

:')

P r

E

W

G

M r

E N

—

—

T.

1

N

A:

TE

Wu— —— —— €-——,)2.

-

2

K

[

(

A

*«

f5

La

E

d

j5

7

T.

AE

d

!

ts

AP.

7

^

Xf

A

(

25

2

z

E

s

L

74

4

:

W

*

f

.

EE

E

E

Es

E

P

Ó

*

s

wvw

E

d

E

EE

d.

x

3

um

E

W

EM

L

W

2*

x

EE

258

P

—

m

o

d

v

;

Ym

o

P

vf

.

^

l554

L

j n

gt

z

d

t

i^

Fs

£

]

$

i

pR at

"j*

3454

"

44

i

z

j

:

:

*I'

a

ts

.

n

"

*

J

»

ia

* A

:

G

i

:

C aT

ä

LA

u

*

5

"

»

NT É

-

5

"

t

:

;

s

,

Ya

:

i

2*

*

ä

i

.:

:

;:

5

:

)

B

i

i^

,

nE

L

s

';

4

:

E

jj*

b d

f;

:

F

p

"

:

t

:

"

s

Ea

z

EO

du

P^

i

"

"

d

ts

j

"

r

ts

*

Lt

P

M

"

;!

"

"

f

p5

"

:

1

:

J d*

"

u

r at

?

.:

P d at

bt

»

:

£

*

*

:

"

2

P

i

.

L

* 3

:

;

;

F.

:4

;

g at

;*

:

"

n

Z

5

st

,

,

Mj

j

5

;

d

PA

N

Y

z

*

"

4

ï

A.

zi

»

,

E

u

»

P.

;

i

P

£

£

Ea

;.

£

£

5

P d

;

3

2105

j

g

db

p9

g

4

;

"

j

»

45 U!

a

u

;r

£

s.

4

£t

€

g.

d

gt

?

Md

hi

hgt

r

;

é

f

?

gi

£ .-

;ï

2

w

"

",

5

f

:

1

"

454

o

É

»

N

3

É*

x

é

-ï

Ws

h

é

.;-

"

y

g

:f

&

2

"

:

1

Q

:

yt

:

r

?

.:

»/

[

j

ä

j

5

es

P

::

$

)

xX

*:

:

H

Zï

f:

j

E

E

*

i

n

Z

5

.:

:

"

H

à

"

;

p

::

j!

i

E

E

«

i

j«

2

2l

m

d

*

;

.'f

.f*

?:

H

i

$

;

4

r

"

;

ä

d

)

&

;

-—

2

"

'ï'

EN

E

j:

:

A

:

t

MX

"

18

z

ide

j

5

$

b

1

Af»

É

4

51

25362

"

E

i

jh

A.

2

:

QÉ

3*

"

$3

E

D.

E

-:-

2

jÁ

x

4

x

&.

y

E

*

L

:

'L:

$

:

!

h

;

j

:

:

j

;

j

i

ié

n

&

g

Z

1

;;

1

lg

£

H

o

A

$

4*

-

-

N

H

S

DISSERTATIONIS,

R

9

ORACVLVM ILLVSTRE

(

15

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

ZACH. VI. 12. 13.

r

EXPLANATVR,

l

O Baiance Q

o

PARS PRIMA.

HANC

[

Focus

m

RECTORE VNIVERSITATIS MAGNIFICENTISS[MO.

SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO,

[

N

s

*

ä

DOMINO

[

M

J O. CAROL. LVDOVICO,

COMITE PALATINO RHENI, DVCE

110

BAVARIAE rel. rel.

*

PRAESIDE

Ls d

|

9

|

JEREM. FREDER. REVSSIO,

S. THEOL. DOCT. rT PROF. PRIMARIO,

|

SERENISSIMI CONSILIARIO;, VNIVERSITATIS

CANCELLARIO ECCLESIAE PRAEPOSITO,

ET ABBATE LAVREACENSI;

IN PVBLICO CONFLICTV

|

DIE

SEPTEMBR. MDCCLFIII.

|

5

DEFENDENT

M. ERNESTVS BENGEL, Denkendorfenfis.

|

M. JOHANNES GEORGIVS BAVDER, JVaiblingenfis.

E NENGN

M. JEREMIAS FRIDERICVS SPITTLER, Cantfladienfis.

M. CHRISTOPH. ADAMVS ROESLER , K;rcbo- Teccenfis,

M. JAC.MAT'THJEVS BOEHRINGER, Megalo- Heppacenifis.

—

$.S5. TH, CVLTORES IN ILL, STIP. TVB.

TVBINGAE , LITTERIS SIGMYNDIANIS

& Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com