KaI600-489_7 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Dissertatio Iuridica De Extensiva Poenarum Interpretatione Fichtel, Johann Friedrich andKraus, Georg Friedrich —.-—— — — VV— 4 3 4 4 ☚ — . . 4 4 PissERTATI IVRIDICA EXTE NSIVA POENARVM. INILRLRELAIIDN E QVA M SVB AVSPICIIS DIVINIS ATGCQVE PRAESIDIO VIRI PRAENOPBILISSIMI, CONSVLTISSIMI, EXCELEENTISSTMI, GEORGII FRIDERICI KRAVSII, VTRIVSQVE JVRIS DOCTORIS, EVSDEM AC HISTORIARVM PROFESSORIS PVBLICI ORLDINARII, ATHENAEIQVE INSPECLORIS, IN AVDITORIO MAXIMO AD DIEM XIII JVNII ANNI C,O5 1ο0 c IH. AB HORA IX ANTEMERIDIANA PROPVGNABIT DISSERTATIONIS AVCTOR JOANNES FRIDERICVS FICHTEL. DANTISCANVS. D ANTIISCI STANNO THOMAE JIOANNIS SCHREIBER, SENATVS ET ATHENAEI . A TXPIS. 4] cn , Khk 3 opn r ET N me Connoirt ntur, ni n egg inss d tunninn ee e l utbienen EXTENSIVA POENARV INTERPRETATIONE. §. I. reſpublicas coiverunt, ut commodius ea conjunctis animis viribusque obtinerent, aſſequi non poſſe videbantur, ut inquam, . praeſidia ſibi tutiora compararent contra mala, quac homini ab homine, in corrupto, quo vivitur, ſtatu, quotidie imminent, iis- que omnibus, quae ad vitae neceſſitatem, commoditatem, jucunditatemque pertinent, ſecurius frue- rentur: non modo ipſe iſtarum congregationum finis jura legesque poſtulare viſus eſt, quibus ſingulorum actiones ad communem dirigerentur ſalutem: verum etiam vel maxime fuit neceſſarium, ut ſimul legibus poe- nae adjicerentur, quibus legum transgreſſores publicae- que tranquillitatis turbatores coerceri poſſent. Quae enim foret reſpublica? & quam diu duratura? in qua omnia omnibus licerent? At vero ſi poenarum metum * re publica tollas, legibus quaſi nerui incidentur, A 2 adeo- x quo mortales in majores ſocietates atque eengrun uſus in omni quae ſegreges familiae absque aliorum ope ampliſimur 4 DE ENXTENSIVA POENARVM adeoque omnia omnibus licebunt, & vaga proſiliet fraenis natira remotis. Proinde M O DESTINVS in L. 7. D. de Legibius recte virtutem legis non tantum in im- perando, vetando, permittendo, ſed etiam in punien- do ponit, & leges ſanctione poenali carentes a Romanis appoſite ſunt imperfectae appellate. v. BRVMMERVS ad Leg. Cineiam c. III. n. F. ſeq. Sane in tali reipublicae conditione, qua promiſue jus ſceleri datur, aliter fieri nequit, niſi ut ſumma imis miſceantur; jura legesque, civilis ſocietatis fulcra, contemtu obſoleſcant, & una cum his omnis reipublicae compages diſrumpatur. Ex qui- bus principiis facili negotio emergit uſus ille inſignis in reipublicae commoda ex exercitio poenarum abunde re- dundans. Etenim hoc ipſo, dum legibus ſuus conſtat vigor, & civium ſingulorum fortunis proſpicitur, & reipublicae ſalus, quae ſemper ſuprema lex eſto, inſi- gniter promovetur. Quae cum ita ſint, ex dictis ultro conſequitur, poenas, cum ad conſervationem rerum publicarum earumque ſalutem non pauca conferant, neutiquam, ut multis quidem videtur, mere odioſas eſſe, ſed ſaepius quoque multum favoris continere, ideo- que interdum pro delicti criminisve ratione extendi me- rito poſſe, imo debere. Id quod cum fuſius in ſequenti- bus paginis ex inſtituto pertractare pro viribus ſim ani- furus, priusquam ipſam metam contingam, in anteces- ſum doctrina de poenis paululum delibanda erit, quo argumenti, de quo diſſerere conſtitui, fundamenta eo poena de Magis eluceſcant. Dicitur autem poena in proprio ſuo ſinitio. ſenſu, malum phyſicum, ob malum morale, auctorita- te legislatoris inflitum. Vnqde illico intelligitur, quod hujuscemodi poena non niſi ex lege deſcendat, ideoque inter anmkihe, lekg Orpgehlen rwonn santnn Pcenr DGerk lohicumn Atunen ane ß keben, MWenmnin Eünralo LNN VA INTERPRETATIONE. 5 notis inter pares tale jus puniendi ſine auctoritate ſuperioris iu l. 7 r eſſe non poſſit, quod accurate contra GROTIVM 7. obſeruat HEINECCIVS in Elementis juris naturae ie aie & gentium L. M. J. ⁹² Quod ſi vero vocabulum poe- a. Ne. nae in laxiori ſignificatione, quae & juris romani archi- Nomans tectis, & aliis Latii ſcriptoribus frequens eſſe ſolet, ac- MNMNNS cipiamus, poena erit qualiscunque coercitio ejus, qui le- N reionblere gi, pacto, aut ultimo teſtatoris judicio non obtemperat, I, Aterteri ſiue lex eam ſanxerit, ſiue voluntate privata, puta per re legesee, conventionem, aut ultimam voluntatem, ea ſit introduèta. t, Eunacum §. II. r. Er qli. Jam igitur ex hoc poſteriori poenarum conceptu le inignis in fluit, quod poenae potiſſimum duplicis generis ſint, mabundere. aliae legales, aliae conventionales. Et eae quidem, quae Poenae le- Cins conltr ob transgreſſionem legis voluntate ſuperioris infligun-Sales ein, tur, legales vocantur. Conventionales autem ſunt obli- Conven- elto, inſi gationes conditionatae, in eum eventum conventioni ad- monaler. ictis Ulrro jectae, ſi alter conventioni in aliqua parte non obtem- enn Terum peraverit. Cujusmodi poenae conventionales non per- COhferakt, mittuntur tantum in jure civili, ſed etiam tanquam cau- ere odiols tiones ſubinde commendantur, prout apparet e& J. I”. Gnere, ideo⸗ .de inut. ſtipul. L. 4. J. I, L. 39. H. . L. 71, L. 7. JH. 7. extendi me .de verb. oblig. &J LE. Ig. C. de pact. Similiter eos jus Zin legeni. canonicum approbat conf. cap. dilecti 4. X. de arbitr. ribus ſun abl. Attamen tunc ſaltem jura noſtra ſtipulationes poenales , in anteces⸗ ratas habent, ſi nec impoſſibile nec turpe quicquam a erit, gmq conventioni principali aut ipſi poenae inſit, nec alias ſtipu- ndamnenta eo latio poenalis pallium illiciti negotii fiat. Hinc ſtipulatio- roprio o nem eo modo conceptam: ſi heredem me non feceris, tan- ſe, aubtorin tum dare ſpondes? inutilem eſſe reſpondit JyVLIANVS in L. 6l. D. de verb. oblig. quia contra bonos mores & ad igitur, a n dat, igeogt adjuvandas turpes heredipetarum artes concepta eſt. int A 3 Eodem tariate. „ 6 DE EXTENSIVA POENARVM Eodem ex fonte in contractibus, ex quibus quantitas debetur, poenae conuentionalis nulla habenda eſt ratio, quatenus ea legitimum uſurarum modum excedit. Quae regula, ſicuti in mutuo & foeneratitiis contractibus pro- batur a PAPINIANO L. 9. D. de uſuris: ita etiam ad locationem, venditionemque pertinet, ſi locator, vel venditor, a conductore, vel emptore poenam ſtipuletur in caſum juſto tempore non ſolutae mercedis, aut pretii non tempeſtive praeſtiti: Aperte enim VLPIANVS ad PAPINIA NI auctoritatem provocans, nos docet, uod, ſi convenerit, ut ad diem pretio non ſoluto ven- lori duplum praeſtaretur, in fraudem conſtitutionum videatur adjectum, quod uſuram legitimam excedat. Quod vero hic VLPIANVS. de venditione monet, procul dubio etiam in locatione verum erit, quae ut AVSTINIANVS in pr. J. de locatione & conductione ait, proxima eſt venditioni, ſisdemque juris regulis conſi ſtit. Tunc tamen in emtione venditione aut locatione poena conventionalis ad certam quantitatem haut eſt ad- ſtricta, quando eam emptor, aut conductor ſibi a ven- ditore vel locatore ſtipulatur, ſi in re vendita vel loca- ta tradenda mora committatur; quoniam in hiſce caſi- bus praeſtationi facti alicujus eſt adjecta v. N. ult. J. de verbor. obligat, L. II. . S. D. de act. emt. & vend. conf. WERNHERI ſelectarum obſervationum forenſium pars IV. obſ. LXV. De reliquo ad hanc poſteriorem Taaven- Poenarum claſſem commode quoque referri poſſunt poe- nae teſtamentariae, quae ſcilicet a teſtatore in eum even- tum teſtamento adjiciuntur, ſi heres ultimae voluntati ſuae non exacte obtemperaverit: quas ideo poenis con- ventionalibus annumerandas eſſe cenſemus, quia heres vel legatarius dum lucrum ex teſtamento acceptat, agno⸗ dit VT0E. eiror k Gen egg ⸗ Aie enent charran rt Iden nicle l, glen nnentecin onenterfet 0 AEI ſie M N. m mnet lin M Eenenpint Wumenn r INRne, Mae i. ftrine adne NVYNMI ibus Quantis benda eſt rn eNcedit. Ole ontractihusdr, i: ita etinn l ſi loentor, el denammſtipolene edis, at eil VLPIANVS Ans, nos docet, non ſoluto pen. conſtitutionum mam excedt, ltione monet, rit, guae ir pudun egulis conli. 1t locatione haut ect ad- (i à Ven-. ita vel loer⸗ in hiſce cal⸗ ſ. ult. . G G vend. coNf. n forenſun poſterioren ipoſſunthe⸗ in eum eyen- nae voluntni. hpoenis e , quia here ceptat, 44l⸗ 5 IN TERPRETATIONE.„. „ ſcit voluntatem defuncti, & tacite quoque conſentit in poe- nas, quas teſtator ſtatuit, ſi contra ipſius voluntatem quid fuerit actum arg. J. J. J. de oblig. quae qu. econtr. Hiſce tamen nequaquam dicam illis ſcripſerim, qui poe- nas teſtamentarias a poenis conventionalibus eſſe ſepa- randas exiſtimant. Ilud enim non diſſimulo, quod te- ſtamentariae poenae non ex vera conventione, ſed tan- tum ex quaſi contractu aditionis hereditatis vel agniti le- gati obligent, ut bene monet LAVTERBACHIVS. in diſputatione de poena conventionali J. XXXVI, quae diſſertatio eæſtat in Vol. IV. diſputationum juridicarum Tubingenſiumt. III. Cum autem nec in poenis legalibus, nec in conven- Ii dubio tionalibus teſtamentariisve, mens ac ſententia eorum, qui probe aiten- iſtas ſanciverunt, ex verbis ita ſemper aperta ſit, quin ſubin- dum ſt, qua- de dubitari queat, an poenae in hac vel illa ſpecie pro-ir inerpre- poſita locus ſit: ſollicite deliberandum eſt, qualis inter-«ιοin poc- Pretatio quod ad poenas, ſi earum applicatio ambigua ge ranſA videatur, locum habeat. Poenalia regulariter ſtricte ex- Beem. plicanda eſſe communis fere cantilena eſt, eamque ſen- hiringen ie⸗ tentiam plerique interpretum ſuam faciunt conf. BA R- Ie plerique BOSAE& TABORIS loci communes Jurispruden- urgent. tiae Lib. XIV. cap. LIV. axiom. LI. & EIII. A qua etiam non eſt alienus CV]ACIVS ad Africanum Tractatu VII, ubi diſertis verbis docet, molliendas eſſe poenas & reſtringendas colore quolibet & oceaſione qualibet arrepta. Sic etiam, poenas ad caſus in lege non expreſſos non debere extendi, ſed potius reſtringi, vult CARPZOVIVS in definitionibus forenſibus part. II. conſtitutione XXX. definitione XXXVII. Aliqui con- ſtitutionem mere poenalem ne quidem, ſi major 1aeio . adlit, 8 DE EXNXTENSIVA POENARVM adſit, extendi poſſe, perperam in animum induxerunt, uam ſententiam recte improbat FRANTZKIVSIn Cominentario Digeſtorum Lib. I. Tit. II. num. 46. Alias aliorum hac de materia ſententias taceo, cum veritas vel falſitas hujus opinionis non ex numero ſuffragiorum, ſed ex auctoritate juris & natura ac fine poenarum aeſtiman- da ſit. Ideoque praecipua tantum argumenta tangam, quae ab adverſariis pro defenſione ſuae ſententiae pro- ducuntur. Scilicet, cum ex odio, quo poenas gene- ratim laborare exiſtimant, ſtricta poenarum interpreta- tio prono fluere alveo inds videtur: tum & juris civi- lis, & canonici architectis denunciant teſtimonium, ut aſſerto ſuo fidem faciant. Quem in finem inprmis alle- gare ſolent L. 155. J. 2. D. de reg. Jur. c. 49. de reg. jur. in 6to. L. II. pr. D. de poen., L. I4. de quaeſt., L. 9. H. 16. D. de poen., L. 42. D. eod., Cap. 15. de poenit. diſt. I. & c. 5. de reg. jur. in tο. Non in At enim nec in poenis legalibus, nec conventiona- poenir ex- libus, teſtamentariisve, (ſi has a conventionalibus pe- tenſiva in- nitus ſeparare lubeat) interpretationem extenſivam ceſ- terpretatio ſare, ſed ſaltem, uti in omnibus aliis dubiis voluntati- ceſut, ſed bus, ita etiam in poenis, caute adhibendam eſſe ſentio. rtne ſeen Id quod ſimiliter videtur H ORNIO in praelectionibus 5, bende ge interpretatione juridica cap. III. J. Xl, qui tamen hanc 2 ſententiam tetigit magis, quam ex inſtituto pertractavit. Equidem, quo verborum haberet compendium, refert fe HORNIVS ad FRAN'TZKIVM in alleg. Com- ment. Digeſtorum L. L. tit. UI. Sed, ſi ingenue dicen- dum, quod res eſt, FRRANTZKIVS dſſtinctionibus ſuis pro parte a SVAREZIO mutuatis, rem planam magis fere intricare, quam cxtricare videtur. Primo enim grumnstt ſn nuſmnin Olclis 7 uhosthllu 6rntoni, Glen Ole Eeenin. DNRSE eſraoniin Adknn, Cmn 6 WNNHNC Dbrglltir. Cäneſs Ieen felenn ſun t ue Mbsein Umelires l Thanmenlin lnfeba dor Wnarndn W orbentb e n RKuhne d ANVM. un indlurenn, NLZKIVSr Numn. A. Ali Cutm verityel utkragiorumn la Narum zettingn. uthenta tangun 6 ſententize Pro. 10 Poemzs gene. ruumn igterpret. um & juns eiri⸗ eſtimonium, ut n inprmis ale. A, ng. ſur i, Ut , G ONWentione- onalibus pe⸗ encwam cel- Diis voluntit; n elle lenti, rueleckionie i tamen une opertructut⸗ ndium, refent in alleg. Cn. genue gieen iſtinctionibr rem Plunm etur. Uiin elin INTERPRETATIONE.„„ 9 enim n. 57. dict. loc. diſtingvit in extenlionem legis ſecun- duim verba & ſecundum mentem. Deinde diſtingvit in extenſionem comprehbenſivam, quae ob eandem ratio- nem, & non coinprehenſivam, quae tantum ob ſimilitu- dinem rationis fit. Comprehenſivam rurſus diſpeſcit in ertenſionem neceſſariam, & extenſionem congruitatis. His tamen laciniis vix opus eſſe videtur, cum artificium interpretandi non otioſis ſpeculationibus & ſcholaſticis di- ſtinctionibus abſolvatur, ſed in eo totum conſiſtat, ut ejus intentioni, quem explicamus, reſpondeat interpre- tatio noſtra. Etenim recte monet CORNELIVSVAN BYNKERSHOEK Obſervat. juris Rom. L. W. c. 2. non ſolere jurisconſultorum interpretationem aliter ver- ba aeſtimare, quam ex ſententia loquentis; quem ad- modum etiam VOLVSIVS MAECIANVS in L. 96. D. de regulis jur. in ambigua oratione maxime ſen- tentiam ejus, qui eam protulit, ſpectare jubet. lpſa interpretatio autem, ſcilicet doctrinalis, quae luterpre- potiſſimum ad officium Jurisconſulti pertinet, & de qua ationis de- mihi hoc loco ſermo eſt, denotat expoſitionem volun- tatis alienae nonnihil ambiguae; eſt que vel declarativa, vel extenſiua, vel reſtrictiva. Interpretatio declarativa, nitio. Interpre- quae alias etiam explicativa audit, eſt, qua genuimus, tatio decla- immediatus & literalis ſenſus loquentis ex ſignificatione rativa. verborum eruitur, vel, quae mentem alicujus exponit, prout verba jacent. Iuterpretatio vero, qua verba an- guſtiora extenduntur ad caſus non expreſſos, mente ta- men ſcribentis vel loquentis comprehenſos, extenſiva vocatur. Tandem interpretatio reſtrictiva illa dicitur, qua verba loquentis vel ſcribentis generalia reſtringun- tur, ſive quae- docet, norinnin „ quae ſub verbis com- Extenſiva. Reſtrictiva. prehen- IO DE EXNXTENSIVA POENARVM Interdum prehenduntur, pertinere ad mentem loquentis. Ne- privatur et- que vero dubitandum, quod etiam interpretatio legum iam legerin- ſuo modo ad privatos pertineat. Nam, t verba legis, ut terpretari VINNIVS ſelectis juris quaeſtionibus Lib. I. cap. II. poteſt. optime docet, non ſint usque adeo clara, ut excludant ommem interpretationem ex bono & aequo; neque us- que adeo obſeura, guin mens legislatoris ex anteceden- tibus aut conſequentibus elici poſſit, bic dabitur locus interpretationi etiam privatorum, ſive J Ctorum aut ju- dicuin, qui verba legis ad ſententiam interpretando ac- commodent L. 12. & ſeqq. D. de leg. atque buc reſpicit esrtrema clauſula L. ult. C. eod. tit. Verum ſi mens & verba legis penitus incerta videantur, interpretatio pri- vatis neutiquam competet ſed ſolius Legislatoris erit in- terpretatione authentica ſubditos de ſententia legis, ac voluntate ſua reddere certiores. Apertiſſime ſane Im- peratores V ALENTINIANVS & MARCIA- NVS in L. 9. C. de Legibus ſanxerunt, ut, ſi quid in legibus latum fortaſſis obſcurius fuerit, hoc oporteat imperatoria interpretatione patefieri; & JVSTINL ANVS eodem modo in L. 12. C. eodem tit. poteſtatem legum aenigmata ſolvendi ſohi majeſtati legislatoriae re- ſervat. Sic e contrario quoque, ſi verba pariter ac mens legis ita ſint in propatulo, ut nullum ſupereſſe du- bium queat, quin ita legislator ſenſerit, tam extenſiva quam reſtrictiva interpretatio merito exulabit, tametſi lex, niſi emollita, videatur duriſſima L. 2. J. 7. D. qui & a quibus manumitſi, de qua ſpecie intelligendus eſt Imperator CONSTANTINVS, in L. I. C. de legibus re- ſcribens, quod inter aequitatem, jusque interpoſitam inter- Cijacius pretationem ſoli legislatori inſpicere liceat. Ex his ſibi con- diſtingvit ſtabit CVJACIVS adL.10. D. de liberis & poſthumis diſtin- inter ſupple- guens ünnttteelse lu inen „ led .D 4 uonsel enttl Anmluelgs⸗ Monetd, In CCnnda dcbiun Enkesinegem VEnANTII Aimet PNANI Cnn Cöden llek nhin nlim l an, Uunper ſerti Nnfln Edik Qmehnin Ghennan Dein ken ſin o... lls, Vnn AhyNM quentis. R Ppretatio legnn derba lyn rerbe lgigl Lib Len I 1 Ut erchuſgnt 0; Negle r. ev ntecece. ie dobitur hei ormn Mu il. Ueytetcnc e. ne lur roſit lumn ſi men & erpretatio prl. toris erit in. Nin oß, 1. ne ine n. ARCIA- ſiqvid in C OPOrte/N VSTINI. Poteltaten Jatoriae re. a pariter ie lupereſe l. IN extenliyt bit, tumei I. .. D. ligenduet gelegiluere. oſitminter Xhis ilbior. bufniscitt Olels INTERPRETATIONE.„, I guens inter ſupplere & interpretari legem. Sdbupplemus, re & inter- inquit, ſpecialia, interpretamur generalia. Supplere pretari le- eſz e&tendere, & quaſi enendare J. I. J. de bonor. poſſeſſ. nm. Interpretari neque extendere eſt, neque emendare. up- plere non poſſumas ſine lege, interpretari poſſumus ſine lege. Sane non intelligi poteſt CVJ]ACIVS de omni legis extenſione, etiam tunc, ſi manifeſta ſit ratio legis, verum ſaltem de emendatione ob aliquam aequitatem imaginariam, ſeu quod idem eſt, de extenſione legis ultra legislatoris intentionem. Omnis autem vis inter- Iuterpre- pretationis ex certitudine principiorum, & cognitione tationis va- cauſarum latae legis, unde ratio deducenda eſt, depen-lor e certi- det. Ratio vero, quam interpretando ſequitur JCtus, 7udine prin- ipſum concludendi medium efficit, quod firmum, atque DTiorum, aut omnino indubium, aut ſaltem probabili ſatis veritate * guibus ſubnixum ſit neceſſe eſt; cum alias interpres ambiguita-ct*ρ deer. tem legis interpretando tollere non poſſit, ſi ipſi non αdι conſtet de fundamento explicationis. conf. pluribis de hoc“ argumento RHETII meditationes ad Inſtitutiones juris diſj. II. J. XII. & XIII. §. VI. . Quidam Ad interpretationem extenſivam quod attinet, eam t*εαetα.’ TFRANTZKIVS L. c. Lib. I. Tit. III. num. 1. & I6. lionem cx- . . . . . . tenſivam in cum quibusdam aliis duplicem conſtituit, activam vi- ctamn 5 delicet & paſſivani. Activaum cum COEPOLLA in Palicn tractatu de extenſiva juris interpretatione ſüb rubro: diſpercunt. quotipleæ ſit ertenſio, cap. y. deſcribit per progreſſio- Activa. nem juſtam de diſpoſitivo expreſſo ad diverſum intrin- ſece non expreſſum. Paſſivam vocat progreſſionem de Paſzva. diſpofitivo expreſſo ad ejus formam extrinſece non ex- preſſam. Hac tamen diſtinctione eo tutius carere pote- rimus, quo-minus ſubobſcurum illud dividendi genus B 2 in I12 DE EXTENSIVA POENARVM in rem praeſentem eſſe videtur. lud vero poſtulat in- doles argumenti tractandi, ut fundamentum interpreta- tionis extenſivae, legum, conventionum, teſtamentorum- Extenſio que, paucis indicem. Eſt hoc unice in voluntate ejus, fundata eſt qui legem, pactum, vel teſtamentum condidit, ſitum. in ratione Quod ſi enim ex rebus, quae circumſtant, appareat, legir, vacti „eum plus ſenſiſſe ac voluiſſe, quam verbis expreſſum teſtamentive eſt, extendendus erit verborum, in ſe anguſtorum ni- Aeneraliori. mis, ſenſus ad ea omnia, quae ex auctoris voluntate clare fluere videntur. Quo autem de hac voluntate conſtare poſſit, accurate inveſtiganda eſt ratio, quae le- gislatori, contrahentibus, aut teſtatori, in lege feren- da, pactione celebranda, aut ultima voluntate expo- Rario quid'ᷓ nenda, fuit propoſita. Haec enim ratio, de qua dico, denotat cauſam finalem, ob quam lex ita ſancita, con- tractus ſic initus, teſtamentove ita diſpoſitum eſt; At quis dubitabit, quin de voluntate agentis ex fine quem propoſitum habet, ſit judicandum. Proinde ſummi vi- ri, ALCIATVS, CV JACIVS, DVARENVS, alii, recte rationes legum earundem veluti animam cen- ſuerunt, & jure meritoque PA GANINVS GAV- DENTIVS, rationem legis animam eſſe negans, no- tatur ac refellitur ab HEINECCIO in praefatione ad elementa ſua Pandectarum. Equidem ſubinde difficile admodum videtur, veras rationes, praeſertim legum, expiſcari: quippe quas nonnunquam politicas ob cauſas diſſimulat legislator vid. SCHILTERI praxis juris romani exereitat. VI. J. XXVII. in corollario & exerc. XI. g. XVII. Enim vero rarius tamen contingit, ut impoſſibile penitus ſit, in veras legum cauſas penetrare, dummodo paulo curatius inveſtigentur, nec cognitio earum ſcientiarum deficiat, quibus idoneum juris inter- pretem Vr! „un ſnun . Eenrlie, dNn mnin, gute . En hunun mun, NMNe n Pintoo 1, Wetwen iftim n Uichne ngs WIi HMEN EInpauten G. Atenno ferbon Genleviln ES nüminern rlas N ſenzren iiäer in ge IRNVM ero poſtulrg D teſtamentenn vollumet ondicdit, in allt, apparer Ibis expreſunm Angultorum ni. Ctors polantrre lue ſolintte Tito, lnele. in Eege feren Ountate expo. . ge ua do, nciu, .⅓ elt, At fie quem fummmi wi- RENVS., nimam cen- VS GAV. negans, no- ruefatione i inde diffile rtim legum Cas0b cauls prarij juni jo G ertjt. rontingit, u 3S penetnit nec cognio mjurs ine⸗ Nlernt INTERPRETATIONE. 13 pretem inſtrutum eſſe oportet. Nam ſi legis ratio ad- aequata ex ipſa lege addiſci nequeat, aliae circumſtan- tiae, in ſubſidium quoque vocata hiſtoria latae legis, ſunt conſiderandae, ut ſcite monet TITIVS in jure privato Lib. I. cap. XVII. J. 27, quo rite obſervato, im- frequentior longe, ac multi ſibi perſvadent, erit quere- la JVLIANI in L. 290. D. de legibus, duod ſcilicet non omnium, quae a majoribus conſtituta ſunt, ratio reddi polſit. Quam legem tantum de iis, quae aut in ſolo legislatorum arbitrio conſiſtunt v. gr. cur intra qua- driennium, non vero triennium petatur reſtitutio &c. aut quidem ab initio certa forſitan conſtituta ſunt ratio- ne, quae tamen ob defectum probationis poſteros iam latet, intelligendam eſſe, monet MAESTERTIVS de juſtitia legam romanarum Lib. I. dubitatione XV3 niſi adhuc magis placeat conjectura elegantiſſimi Iuris- conſulti, EMVNDI MERILLII Obſervat. Lib. 1. e. 3ʒ, qui JVLIANVM vtpote ſectae Sabinianae ſeu Caſſianae addictum, ex hujus ſcholae principiis, de hoc in rationes inquirendi ſtudio contemptim ſenſiſſe, ſuſpi- catur. S. VII. Quodſi ratio legis manifeſta eſt, tunc non in ſono Ratione externo verborum legis, ſed in hac ipſa ratione, ſeu fine, legir mani- quem Legislator intendit, vis ac poteſtas legis conſiſtit. /ta, in hae Unde CELSVS in L. . D. de legibus obſervat diffe-vis legis rentiam inter merum legulejum & jurisconſultum. Nam, “tt. ſcire leges, inquit, non eſt verba earum tenere, ſed vim & poteſtatem, i. e. mentem atque ſententiam legum. Equidem proprie dicendo ratio legis & mens legis non- nihil differunt. Ratio enim, vt in praecedente Spho dictum, eſt cauſa finalis, ob quam lex lata eſt; mens B 3 autem Dißerentia inter ratio- nem & men- tem legit. Mens certa. 1I4 DE ENXTENSIVA POENARVM. autem ipſa ſententia legislatoris. Attamen ratio legis eſt praecipuum fundamentum, ex quo de mente legislato- ris tuto judicare poteſt JCtus vid. HVGO GROTIVS. de jure belli & pacis Lib. II. cap. XVI. J. IIX. Tunc autem mens dicitur certa, cum vel in lege ipla ſatis ex- primitur, vel unica tantum ratione, ita, quod nulla alia adduci poſſit, colligitur: vel per argumentum, neces- ſario & evidentiſſime concludens, ita ſenſiſſe legislato- rem, infertur, vti definit ALCIATVS in Commenta- rio ad L. 6. D. de verb. ſign. In tali igitur caſu non ſo- lum lege contineri intelligitur, quod verbis legis expres- ſum eſt, verum illud etiam, quod ex ſententia & mente legis, ejus ratione cognita eruitur. Quapropter VIL- PIANVS in L. 6. N. I. D. de verboruim ſignif. locutionem: e legibus, ſic capiendam eſſe cenſet, vt tam ea deno- tet, quae ex legum ſententia promanant, quam ea, quae ipſis ex verbis legum deſcendunt, & merito Imperato- res THEODOSIVS ac VALEN TINIANVS in L. y. C. de legibus etiam eum in legem committere cenſuerunt, qui verba legis amplexus, contra legis nititur volunta- tem, i. e. in fraudem legis agit, vt PA VLLVS in L. 29. D. de legibus loquitur de eo, qui ſalvis verbis legis ſen- Poötiur ad tentiam ejus circumvenit. Itaque ſatis intelligitur, quod rationem neceſſario in omni lege ad rationem ſit attendendum, quam verba jmo quod ſaepius plus attendi debeat ad rationem quam legis atten gad verba, quia (vt iam antea monitum, & HVBERVS dendum eſt. quoque in praelect. Pandect. L. I. tit. II. J. 6. docet) ra- tio legis animae, verba autem corporis tantummodo in- ſtar ſunt, atque ratio legis vtramque fere paginam in in- terpretanda lege facit. Vt ex innumeris, quae ex jure romano adduci poſſent, exemplis adhibitae ab artis no- ſtrae magiſtris extenſivae interpretationis, neglecto ob gene- ſele, auls aine ſ⸗ 1igetkleere unitenanirioon uUhe Mum 1n Mrimn lſnmmnlri⸗ Ceklobate ne. ſbſen RVN Uratio legie lente legigen 0 CRONN 5 . . Ge iplſtiser. Juod nula Nn lenltum, heces nſiſe legiehn in (Cnnmepte. r Can mon ſo⸗ legserpres entia & mente propter . ocitionem. n à Geny. OMie Iunperato. in L.5. C. enſuerbnt, Ar VOlunt- 7S in L. is legis ſen. gitur, guod tendendum onem afi, HVBFERVS H.. docet) 1r GIntnodoir. gimminin Uae ex ab Artöll⸗ – TINTERPRETATIONE. 15 generaliorem legis rationem cortice verborum ſtrictius conceptorum, hoc loco vnicum tantum idque luculen- tiſſimum adducam, MARCVYS ANTONINVS IMPE- RAT'OR conſtituerat, vt tutor, qui a delata tutela, ſe excuſare vellet, cauſas ſuas excuſandi intra quinquagin- ta dies in judicio allegaret, ſi intra centeſimum ab urbe habitaret lapidem: ſin adhuc eſſet remotior, in unam- quamque diem, qua iter faceret, numerarentur viginti milliaria, iisque adjicerentur adhuc triginta dies poſt iter peractum ad excuſationem. Ex his vero verbis legis, vt obſervat MODESTINVS in L. 13. J. 2. D. de exciſa- tionibis conſequens fuiſſet, vt plerumque brevius ex- cuſandi ſpatium habuiſſet, qui ultra centeſimum lapidem habitaret, quam is, qui eſſet urbi proximior; plane contra mentem legislatoris, qui procul dubio remotius habitantibus hac conſtitutione ſua levamen longi itineris prae ceteris indulgere voluit. Hanc ob rem JCTVSall. I. ita reſpondet: Etſi maxime verba legis hunc habeant intellectum, tamen mens legislatoris aliud vult. Ita enim &' Cerbidius Seaevola & Iulius Paullus, & Domi- tius Ulpianus ſeribint, ita oportere boc obſervari, vt nunguam alicui minus detur, quinquaginta dierum ſpa- tio, tune autem longius, eum annumeratio dierum, gui in viam computantur, adjectis triginta diebus, quos ad erciſationem lex dat, excedit quinquaginta dies. §K. VIII. Quae hucusque de ratione legum, in earum inter- pretatione, obſervanda, generatim disputata ſunt, eo fine praemittenda fuerunt, vt de interpretatione poena- Etiam in rum eo certius ſubduci rationes queant. Iam igitur non poenit ad F. amplius ambigendum erit, quod, ſicut in omni lege nem poenam praecipue ad rationem & mentem legislatoris attenden- ſtatuentir eſt 59 dum recurrendum IG6 DE EXTENSIVA POENARVM Er a, leet ſe dum eſt, ita ſimiliter etiam in poenis infligendis ad finem ie feet poenam ſtatuentis ſit recurrendum, quoties de poena clee irroganda vel remittenda, aliqua incidit dubitatio. Ne- ſ i cunyn que vero ſolum ad fines illos generaliores poenarum, de duibus diſſerit HVGO GROIVS oc. cit Lib. I c. XX. arn ien inprimis J. VI. ſeqq., ſed etiam ad finem ſpecialem, qui Murnmi mut in hac vel illa poena irroganda intenditur, accurate eſt Mant, M lte, reſpiciendum, vt menti poenarum ſtatuentis rite ſatisfiat. Art, ednn Itaque tunc reſtringendae ſunt poenae, ſi appareat fi- 4 JCumus di nem illum penitus ceſſare, ob quem ſunt ſtatutae. Unde eVpercontinenl PAVILLVS in L. II. D. de in jus vocando verba edicti L M. Dve praetorii, quod ſub poena quinquaginta aureorum (nmobſerun perſonas, quibus ſingularis reverentia debebatur, abs- que impetratione veniae in jus vocare vetabat, tunc li- mitanda recte cenſuit, ſi in jus vocantem mox facti poe- niteat, aut alter vel non venerit, vel non invitus voca- aio n tus ſit, quia haec omnia, ſi non prorſus tollunt, levio- H rem tamen efficiunt injuriam, cujus atrocitatem praetor edicto vindicare decreverat. §. IXK. L Poenae ſunt Sed ex eodem etiam principio in poenis infligendis extendendæ, ICtus, ſi generalem rationem poenae, licet in ſpeciali Fratio legir aſu ſancitae, animadvertit, illam ad alias ſpecies, vbi id poſtulet. cadem ratio ſubeſt, extendere non modo poteſt, ſed et- iam debet; cum, quod ex ſuperioribus pateſcit, ratio generalis totam diſpoſitionem reddat generalem, faciat- que, vt dictum ſeu dispoſitio extendatur ad caſum, ad quem alias non adaptarentur verba, etiam in ſtricta ma- teria. Hinc eſt, cur VLPILANVS in L. 16. D. de ſpon- Jalibus, orationem ANTONINI & COMMODI IM- PERATORVM, quasdam nuptias ſenatoribus ſub poe- na nullitatis inhibentem, etiam de ſponſalibus intelligen- daeae. Del 6 Mma„1 dam tiitacn S VARV lgencis 20 ſier luoties de Nen t dubitatio NR res poemtn cik. Lib Ie y m ſpeciglen, U Ur, Aenrate e entis rite ſtrött „ ſi Ppparenr t. 1r ſatute. Uncd l, rerba edicl Binta Aureorum ebeherur, ah Anhat, tune Nol ictipor⸗ nias oer. unt, lerio emn praetor S inſüigends et in ſpecill ſpecies, vbi otelt, ſeler gteſcit, ruti ralem, farit. 1d calumn, Al in ſtricta me 1,. D ie ſer MMoDN ribus ub ⸗ us intelle⸗ INTERPRETATIONE. dam cenſeat, licet verba ipſa legis de ſponſalibus peni- tus ſileant. Suffecit enim ICto, noſſe generalem legis rationem, ne ſcilicet perſonae praecipui honoris per in- decoras cum vilioribus mulierculis coniunctiones, offi- cii dignitatem laederent. Eodem modo PAVLLVS in L. 29. D. de ritu nuptiarum, Senatusconſultum, quo cautum erat, ne tutor pupillam vel filio ſuo, vel ſibi nu- ptum collocet, etiam ad nepotem tutoris pertinere exi- ſtimat, quamuis alias ſub filiorum appellatione nepotes non ſemper contineantur, v. L. 6. D. de teſtament. tut. iunct. L. 201. D. de verb. ſign. Ratio enim SCti genera- lis eſt, quam obſeruat CALPISTRATVS in L. 6a. D. de ritu nuptiar. ne pupillae per tales nuptias in re fami- liari circumſcribantur ab his, qui rationes geſtae tutelae iis reddere compelluntur. Aliud idque luculentum ad- hibendae extenſiuae interpretationis exemplum ſuggerit celebre illud decretum D. MARClI in L. 3. D. quod met. cauſa, quo creditor iure crediti cadere iubetur, ſi pro- pria auctoritate res quasdam debitoris occupauerit. Ra- tio clare exprimitur, quia ſcilicet talis creditor vim com- mittit, dum ſibimet ipfſi illicite ius dicit. Iam quaeritur, ſi creditor priuato auſu ipſam perſonam debitoris appre- hendat, & priuatos carceres illicite exerceat, an eadem poena obtineat? Equidem negare hoc plerique ſolent ob ſtrictam, quam ſibi generatim fingunt, explicationem legis poenalis; quam ſententiam etiam in foro obſeruari, inter alios teſtatur PE BERGER in Ceconomia iuris Lib. III. Tit. MX. J. IIX. not. 2, &, cuius nupera morte Aca- demia Witembergenſis eximium ornamentum amiſit, A LEVYSER, meditationum ad Pandectas Vol. XI. p. 1705 neque obſtare credunt L. 2. C. de priuat. carc. inbib., li- cet ibi poena ad hunc Saſuun mmanifeſte extendatur, quod TI 18 DE EXTENSIVA POENARVM Uingent quippe hoc fragmentum, a CVIACIO & CONTIO de- Gol mum ex BASILICIS reſtitutum, gloſſatores ignoraſſe, en Cden adeoque nec a foro agnoſci debere cauſantur. Niſi ta- Npan men omnia me fallunt, clara ratio L. 13. D. quod met. cauſ. iam per ſe hanc extenſionem ita manifeſte vrget, vt ipſi ſententiae huius decreti vis fieri videatur, ſi illud ſolum ad eam reſtringere ſpeciem velimus, qua res de- bitoris priuato auſu a creditore occupatae ſunt. Sane ad= huc vis maior eſt, quae perſonae, quam quae rebus tan- tum infertur. Et IVEILANVS, quem VLPILANVS iRE L. 12. J. 2. D. eod., tit. ſequitur, generatim eum in L. Iu- liam de vi incidiſſe, & amiſiſſe ius crediti docet, qui vim adhibuit debitori ſuo, vt ſolueret; nec quicquam diſcri- minis facit inter vim, quae ipſi perſonae, & quae rebus tantum facta eſt. Quapropter ego quidem crediderim, ne opus quidem eſſe, vt in re aperta de auctoritate L. 2. C. de priv. carcer. multum digladiemur. Ahertum Quodſi ipſam notionem iuſtitiae, cuius cultores ſunt n oſtr ι iuris ſacerdotes L. I. J. I. D. de iuſtitia & iure paulo pe- cuinciturex nitius conſideremus, haec neutiquam conſiſtit in ſola defmnitione conformatione actionum cum externo ſono verborum iisſtitiac. jlegis, ſed cum ipſa intentione legislatoris. Hinc enim, quod iam ſupra J. VII. occupauimus, etiam is in legem committit, qui ſaluis verbis legis, eius ſententiae frau- dem facit, adeoque non minus iniuſtus, nec minus poe- na dignus eſt, quam is, qui aperte legis verba violat. Memorabile exemplum ita exercitae iuſtitiae in eum, qui ipſis legis verbis integris, eius ſententiam circumuenerat, ſuggerit LIVIVS Hiſtoriarum Lib. VII. cap. X VL. in Nine in perſona C. LICINII STOLONIS, qui in fraudem le- gis olim a ſe ipſo, cum Tribunus plebis eſſet, rogatae, ne ceon ilibo . NV. VM INTERPRETATIONFY.„,. 19 CONTIAN; arrd ne quis plus quingenta jugera agri poſſideret, (de NJua ur. Nßn lege conf. ident LIVIVS loc. cit. Lib. VI. c. XXXV) mil- D. gtei le jugera agri poſſidens, dimidiam partem in filii, in anitete hunc finem emancipati, nomen transtulerat. Verum ob leati hanc fraudem accuſatus merito a M. POPILIO LAE- “D NATE decem millibus aeris eſt damnatus, quamvis hic „ la res de. caſus in verbis legis antea latae comprehenſus non eſſet. fünt Kneac Nam recte ſufficere viſum eſt, quod LICINIVS ſenten- Erunn tiam legis fraudulenter eludere conatus fuerit. NIWS F. XI. emnble Itaque non poteſt non judex in poenis irrogandis Erex gficis gech Ii vin extenſiua interpretatione uti, quoties generaliorem le-judicir. egwam dder. gis rationem perſpicit, cum alias hoc ipſo mitior foret, Egue rehis quam lex & cCauſa depoſcit, ſi ratione generali ſpreta, celiering poenam ſolum ad ſpeciem expreſſam reſtringeret. Non Miael, autem judex lege clementior eſſe debet Nov. 2. c. 10. & L. vlt. C. de compenſj., quemadmodum etiam eum non decet, ut ſit ſeverior lege ipſa vid. L. 3. in ſin. C.de apoſt. tores ſunt & L. 3. C. arbitr. tutel. Etenim generatim, ſive judex Pallo pe⸗ durior ſive mitior eſſe vellet, quam ſententia legis de- dt in ſon poſcit, ſibi arrogaret poteſtatem privilegii dandi, & ſic Verborum in crimen laeſae Majeſtatis incideret, quod is etiam com- inc enimn mittit, qui jura legislatoriae poteſtatis ſibi injuſte arro- is in legenn gat. Proinde judici adeo ſub infamiae poena interdi- tentiae fran⸗ Gtum eſt, ne lege mitior vel durior ſit L. F. J. 2. C. ad minus poe L. Jul. de vi publ. Sic quoque MARCIANVS in L. I. erba wiolt. D. 4. D. ad SCtum Turpill. PAPINIANVM ſecutus, eineum gri optime monet, facti uidem quaeſtionem eſſe in arbitrio eumnuenerch Judicantis; poenae vero perſecutionem non ejus volunta- XVIinfr ti mandari, ſod legis auétoritati reſervari. Idemque in fiauden L. II. pr. D. de poenis, graviter judices docet, perſpici- t, noger endum ipfis eſie ne quid aut durius, aut remiſſius con- ſe C 2 ſtituant, 20 DE EXTENSIVA POENARVM . . . . 11.0 ſtituant, quam cauſa depoſcat, neque aut ſeveritatis aut E u clementiae gloriam affectent, ſed perpenſo judicio, pro- ae ucr ut quaeque res poſtulet, ſtatuant. hi Atet F. XI. et Exempla Ipſi etiam artis noſtrae magiſtri, JCti ſcilicet roma- 5 e ot 7 Eſlee IINt. ledie extenfonis ni frequentia nobis praebent exempla adhibitae inter- poenarum a pretationis extenſivae in poenis, quorum aliqua l. romanitju- jam ex ſuperioribus phis patebunt. Sed ſuppetunt adhuc elanae⸗ ri conſultin plura. Sic manifeſtum nobis ſuggerit exemplum VI⸗ Kllensttet PpIANVS in L. 2. J. 29. D. ad Stum Tertyllian., ubi girgenfline ſanctionem, qua mater filiis intra annum tutores non pe- u tens, jactura hereditatis legitimae punitur, ad hunc et- iam extendit caſum, ſi curatores impuberibus non pe- tierit, ob eandem rationem, licet, uti ipſe Ctus fate- tur, verba reſcripti deficiant. Similiter MODESTINVS in L. 7. N. 3. D. ad L. Jul. Maj. ait: delicta vel eæ ſeriptura legis deſcendere, vel ad exemplum legis vindicanda eſſe. SenWN.P. Conf. PRAESIDIS mei diſertatio de poena rapinae ejus maxime quae permutando Rit in Saxonia Er nos hodie N. II. add. HORNIVS Z c. Neque vero dubitandum, ad inſtar quod exemplum romanorum J Ctorum hac parte ſequi „ 1 romanorum liceat, quamvis illi alias ſaepius in inveſtiganda vera le- Pehenala poenat ex- gis ſententia non ſubſtitiſſe, ſed ſubinde magis ut legis Won tendere por- ſatores, quam legum interpretes ſe geſſiſſe multis vide- thhetninrn Iſumut. antur; cum etiam TVLLIVS in Orat. pro Muraena de Wan . iis judicet (jurene an injuria jam non disquiram) quod n4 cum permulta praeclare legibus effent conſtituta, ea Uen JCtorum ingeniis pleraque corrupta & depravata fue- D . E Aallcedd⸗ rint. Quod enim romani Cti legislatoriam poteſtatem üti ſibi nunquam arrogare potuerint, licet eorum ſententiae *Kr paſſim vim iuris ex conſuetudine fori obtinuerint, expe- nin Uben ditum eſt vid. BRVN QELLI biſtoria juris romano- lne l germa- Nlnn - 1 RVNM INTERPRETATIONE. 21 lerun germanici P. I. eap. IV. J. PII. Jeq. Quapropter inter- Dro. pretationes prudentum etiam ad jus ſine ſcripto referun- tur, quia Per ſe auctoritatem iuris non habuerunt, ſed ſalie per vſum fori & tacitum populi conſenſum in mores ab- e lon. lerunt; de quibus BOETIVS in Top. Ciceronis appoſi- hidinein. te dicit: Jurisperitorum auctoritatem eſſe eorum, qui Worum Aqu cæ XII. Tabb. vel edictis magiſtratuum jus civile inter- Pppetuntadhue pretati ſunt, probatas judiciis civium ereditasque ſenten- enplum VI. tias. Sed demus etiam manu liberali, Romanorum pru- Inlim, i dentes frequentiſſime abuſos fuiſte ſuo officio, leges pro tores nonpe⸗ lubitu figendo ac refigendo ſaepius impoſuiſſe imperitae 1, M hun. plebi, & clam involaſſe in jura reipublicae majeſtatica: ibis nonpe. certe tunc dextre munere ſuo defuncti, neque limites Ct fue. interpretationis doctrinalis egreſſi ſunt, ſi, ut ex variis STLVS⁵ exemplis vidimus, legem ex ejus genuina ratione vel re- ſönieft ſtringendam vel extendendam docuerunt. Igitur cum, nda eſe. judice PLINIO L. V. Ep. VII. honeſtiſſimum ſit, ma- le doena jorum veſtigia ſequi, ſi recto itinere praeceſſerint: ex 1 Saxonid merito quoque hodierni iurisconſulti, quorum in hac lditandum, pParte eadem, quae romanorum, efſe debet auctoritas, parte ſeghi ſequentur iſtorum prudentum exemplum, & cognita nda verale⸗ generaliori legis etiam poenalis ratione, verba anguſtio- gis ut legis⸗ ra ad omnes ſpecies, quas mens legis tacite continet, per multis vide⸗ interpretationem recte producent. Addatur SCHIL.- liaui TERVS exerc. II. H. I. . . . ram) uo . . in e Haec tanto magis dubio vacant, quanto eſt certius, Iterdum rarar f. quod aliquando etiam ipſi Legislatores admoneant JCtos WNeLegisla. lpotekiren officii ſui, eosque interpretatione extenſiva in poenis ir- e, nz nſententue rogandis uti jubeant. Sic in CAROLI V. conſtitutione ,„ g 6s:⸗ erint Ne eriminali artic. XXIV. hujus rei exemplum invenimus, . is oM ubi verba ita ſonant: Aus dieße nichgeſiitten Artifgln H 4 I. 22 DE EXTENSIVA POENARVM quibus de indiciis criminum Imperator agit) ſoll in Faͤl⸗ len, ſo darinnen nicht benannt ſind, Gleichniß genom⸗ men werden. Similiter in ſequente articulo XXV. CA- ROLVS jubet: So man die Anzeigung, die in vielen nach⸗ geſetzten Artikeln gemeldt, und zu peinlicher Frage gnugſam verordnet ſind, nicht haben mag, ſo ſoll man Erfahrung haben nach dem nachfolgenden, und dergleichen argwoͤhnigen Umſtaͤnden, ſo man nicht alle beſchreiben kann. Item in artic. CV. legimus: Sonderlich iſt zu merken, in was Sachen oder derſelben gleichen unſer Kayſerlich Recht kei⸗ nerley peinlich Straf, am Leben, Ehren, Leib oder Gliedern ſetzen, oder verhengen, daß Richter und Urtheiler, dawider auch niemand zum Tod oder ſonſt peinlich ſtrafen. Luculen- tiſſime autem artic. ſequens CV. poteſtatem extenſiva in- terpretatione, ſi res poſtulet, in poenis utendi, Juris- conſultis tribuit; cujus verba haec ſunt: Ferner iſt zu mer⸗ ken, in was peinlichen Faͤllen oder Verklagungen, die peinli⸗ chen Strafen in dieſen nachfolgenden Artikuln nicht geſetzt oder genugſam erklaͤret oder verſtaͤndiget waͤren, ſollen Richter und Urtheiler (ſo es zu Schulden kommt) Raths pfle⸗ gen, wie in ſolchen zufaͤlligen oder unverſtaͤndlichen Faͤl⸗ len, unſern Kayſerlichen Rechten und dieſer unſrer Ord⸗ nung am gemaͤßigſten gehandelt und geurtheilet werden ſoll. Neque minus Is noſerum Culmenſe interpretatio- nem poenarum extenſivam nonnunquam imperat. Ita v. gr. Libr. I. part. 2. tit. J. cap. J., Ubi de blasphemiae crimine puniendo agitur, verba ſequentia ſunt: Welcher Gott dem Allmaͤchtigen freventlich laͤſtert, und Gott zumißt, das ſeiner goͤttlichen Majeſtaͤt nicht bequemet, oder mit ſeinen Worten dasjenige, das Gott zuſtehet, abſchneiden wollte, als, ob Gott nicht ein Ding vermoͤgte, oder nicht gerecht waͤre, oder ſonſt dergleichen freventliche Laͤſterworte wider Got un WTI Ee Moen SINrgeren Ggeſtofetwe reni. Wer 1 N 4Pinn non di urnsorgictige igfnft, ude iſͤſedener Ni⸗ rlirhet vin legkecrinit t och nndegie NVYN ſall in i⸗ chniſ genan, . C Nllen ne⸗ e gnugſann hrung heſen gwöhnigen . Iltem n, in was h Necht kei⸗ er Gliedern t, dawvider eblen. ANtenkiva in. Ni, Jorns. 1itu mer⸗ die peioli⸗ geſegt oder n Michter Kaths pfle⸗ dlichen Faͤ⸗ uoſter Oed⸗ eilet werden nterpretat⸗ pergt. Ir lasphemine t: Welcher Gott zunnißt, ..: der mit ſeinen en wolte, gklecht wit, e wider G ſ INTERPRETATIONE. 23 und ſeine heilige Majeſtaͤt redet, derſelbe ſoll nach Gelegenheit und Geſtalt der Perſon und ELaͤſterung an Leib und Leben, oder Gliedmaſſen geſtrafet werden. Item tit. I6. cap. 2. de cri- mine ſacrilegii: Wer Kirchen, Kapellen, Kloͤſter, Hoſpi⸗ taͤle oder dergleichen Oerter am Gelde, Kleinodien oder anderu Sachen die darzu gehoͤren, beſtielet, oder die Stoͤcke und Ka⸗ ſten, darinnen man die Allmoſen ſammlet, auf bricht, oder ſonſten daraus argliſtig entwendet, ſolches wird haͤrter als ein Diebſtal geſtraft, und gehet ſolches an Leib und Leben, darin⸗ nen ein beſcheidener Richter nach Geſtalt der Sachen und Groͤſſe der Unthat wird zu vollenfahren wiſſen. Et tandem Tit. 1G. c. 4. de crimine falſi: Falſche Waage, Maaß und Gewicht, wie auch Verfaͤlſchung allerley Kaufmannſchaft, Specereyen und dergleichen ſoll ſich niemand unterſtehen zu gebrauchen. Ex jure romano exemplum praebet L. J. C. de legib., vbi poenam nullitatis ad omnia contra leges acta extendere jubent IMPERATORES THEODO- SIVS & VALENTINIANVS. §. XiIV. Eadem ratio, quae extenſivam interpretationem in Obandem poenis legalibus poſtulat, ſi voluntas legislatoris clara rationennob ſit, etiam pro extenſiva interpretatione in poenis con- quam pæœnæ ventionalibus & teſtamentariis militat, ſi eam fuiſſe Pa- Legaler, et- ciſcentium vel teſtatoris intentionem ſatis conſtet. Vnde nconven- PAPINIANVS in L. Iy. G. 2. D. de verbor. oblig. PE- onaior cun, GASVM exiſtimantem, quod, ſi quis hominem ab al- i en 7. tero ſtipulatus ſit, adjecta poena conventionali in eum anzey. E. eventum ſi ſervus non daretur, haec poena ſtricte ſit ac- cipienda tantum de eo caſu, quo ſervus ille amplius da- ri non Poſſet, merito refellit, & SABINVM Potius ſe- quitur, qui poenam iſtam ex ſententia contrabentium confeſtim peti poſſe contendebat, quamprimum promit- tens 24 DE EXTENSIVA POENARVMI Removetur tens moram in ſervo tradendo admiſiſſet. Neque obſtat dubium, cir- interpretationi poenarum conventionalium extenſivae, ca pænarum regula illa Ctorum: quod interpretatio in pactione am- conventio- bigua ſit facienda contra cum, qui clarius Iloqui debuis- nalium ex-ſet; quae fundamentum quidem in ipſa naturali ratione tenſionem habet, & a romanis etiam JCtis obſervata, conf. L. 79. emergeni. D. de pact. L.21. D. de contr. emiht. & L. 99. D. de verb. oblig. attamen non niſi ſubſidiaria eſt, in tam ambiguis con- ventionibus, ut regulae communis interpretationis offi- cium ſuum perdant, cum non appareat, quid inter con- trahentes actum ſit, ut accurate monet BOEH- MERVS in diſſertatione de interpretatione facienda con- tra eum, qui clarius loqui debuiſſet J. Iy. adeoque no- bis, qui disputamus de tali ſpecie, in qua ratio poenae conventioni adjectae manifeſte generalior eſt, quam ver- ba eſſe videntur, iſta reg ula Obiici nequit. Similitudo Videlicet in eo inter conventiones atque leges exa- zuter con- Ca intercedit ſimilitudo, quod ſicuti leges ex voluntate ventioner legislatoris obligant: ita pactis quoque conventis, dum- atque lgei. modo nihil impoſſibile aut turpe contineant, ſecundum mentem & voſuntatem ſeriam paciſcentium ſit ſtandum. Quapropter etiam conventiones frequenter legis nomi- ne ſolent inſigniri. Hoc ſenſu VLPLANVS in L. I. J. 6. D. depoſiti, contractum ex conventione legem accipere, & in L. 23. D. de reg. jur. hoc, quod in quolibet contractu initio convenit, ideo ſervandum dixit, quia legem con- tractus dedit. Sicuti quoque ALEXNXANDER SEVE- RVS de pacto dotis conſtitutioni adjecto in L. 10. C. de actis reſcribit: Legem, quam dixiſti, cum dotem pro umna dares, ſervari oportet. Plane eodem modo le- gis aediusn fit mentio in L. 33. D. de ſervitutibus praedio- rlTI „ Nernrone donennt UtNen Atentiol 15, Cleie Ie r ei, Ennnt, nnno rkinnmm idi a eelke/ RVN Necne obt Paclione am. oni ebi. VUraliratione conf. l. verbolſg biglnis C0n. Ntionis offi. inter con. t D0 EH. liendg con. keoqne no. Atio poenne ann ver. leges exN. VOntate⸗ entis, dum- ſecundum ſit ſtandam egir nonni⸗ iLeLN.. accipere, t contracti, legem con-. ER SEVE. L. 10. C. é 1dotem pro em mol) lurtult INTERPRETATIONE. 1 25 rum urban.; & Lex commiſſoria in L. I ſeqq. D. de lege commiſſoria, nihil aliud eſt, quam pactum, quo inter venditorem ac emptorem convenit, ut, pretio ad diem praefinitam non ſoluto, res ſit inempta. Quem igitur ad modum legi tacite quaedam ineſſe poſſunt, quae ex verbis ipſis non deſcendunt: ita pacta etiam tacita eſſe poſſunt L. 2. hr. D. de pact., E. g. D. eod., L. 27. J. 9. D. eod., L. 77. D. eod. quae aliquando adhuc plus operan- tur quam expreſſa L. y. C. de uſor. Quare in omni in: terpretatione conventionum inprimis reſpiciendum ad voluntatem & intentionem paciſcentium L. 54. D. de reg. Jur. add. Tot. Tit. C. pl. val. quod agitur, quanm quod ſi- milate concip.; ne temere verbis maior minorve tribua- tur efficacia, quam voluiſſe contrahentes, ex iis, quae negotium circumſtant, ſatis colligi poteſt. Idem vero, quod in praecedente S. de conventio- Etiam in nibus dictum fuit, neceſſario etiam ad teſtamentarias teſtamento dispoſitiones pertinet, quibus teſtator ſimiliter legem dicit illis, quos ultimo ſuo iudicio honorat, ad quas ſervandas hi, ut jam ſupra N. I. obſervavi, quaſi per conventionem obligantur, tametſi illa dura videa- tur. Conf. WERNHERVS part. III. obſ. CXXNXVIII., Certe, ſi unquam KRomani pruden- tes ſolicite indagare ſoliti ſunt mentem volunta- temque ejus, cüjus verba ipfis interpretanda fuerunt, ſummo id ſtudio praeſtiterunt in explican- dis teſtatorum iudiciis, rati cum CONSTANTINO in L. J. C. de Wσ. &cleſ. nihil eſſe, quod magis hominibus debeatur, quam ut ſupremae voluntatis, poſtquam iam aliud velle non poſſunt, liber ſit ſtylus, & licitum, quod iterum non redit, arbitrium. Proinde non ſemper ver- bis ad volunta- tem teſtato- rie probe ſoemper eſt reſpicien dum. 26 DE EXTENSIVA POENARVM bis ſtricte inhaerendum duxerunt, ſi modo de genera- liori teſtatoris voluntate conſtare viſum fuerit. Etenim aperte praecipit MARCELLVS in L. Gg. pr. D. de lega- tis II. tunc a ſignificatione verborum recedi oporterc, cum manifeſtum ſit, aliud ſenſiſſe teſtatorem. Nec ali- ter VLPIANVS nos docet, qui, cum quis duos here- des ſcripſiſſet, alterum rerum provincialium, alterum italicarum rerum, conſultus, quid ad unamquamlibet harum rerum ſpeciem pertineat, in L. 3. S. 2. D. de hered. inſtit. reſpondit, totum facere voluntatem defuncti, &, quid ſenſerit, ſpectandum eſſe. Add. L. 7. G. 4. G7. L. 7. J. 2. D. de ſuppellect. leg. L. 13. pr. D. de liberis. & poſthum. & L. g. br. D. de vulg. & pupill. ſubſtit. Quod autem poenae, quas teſtator coercendi heredis gratia, ſi non obtemperaverit, forſitan adiecit, ſimiliter ex vo- luntate teſtatoris aeſtimandae ſint, luculentiſſime fatetur MARCLANVS in L. 2. D. de his, quae poenae cauf.- Poenam, inquit, a conditione voluntas teſtatoris Jepa- rat; &, poena, an conditio, an translatio ſit er volun- tate defuncti apparet; idque DIVISEVERLV. & AN- TONINVS reſeripſerunt. §. XVII. Peænaæ son- Ex hactenus pertractatis fatis luculenter apparet, ventionale quod ut poenae legales ob generaliorem legis rationem, & aen- ita etiam poenae conventionales & teſtamentariae ſecun- tariæ etiam qum voluntatem generalem paciſcentium vel teſtantium Pedin *** ſint extendendae. Intercedere quidem videtur ALCl- Erplica m A TLVS in Comment. ad. L. I. J. 2. D. de erb. oblig. n. 32 argumen- exiſtimans, extenſionem adhuc facilius fieri in verbis um Aeiati, Eegis, quam in verbis hominum arg. L. 10. & ö 25. D. de quod pro lib. & poſthum.: Verum hae leges, quae de formulis ſtituendi vel exheredandi liberos agunt, utpote in qui⸗ bus comraria in VTE cvenls unn aAleltes, gecun rid⸗ , ſer le anlt, Me Gt (l nit lennnhubl⸗ elientae enr, S0l NCLLIVS. fükielem. innem, ſia W ſlte Kr Drentoons Metnro enrl nlgt, UmnrCA 1l ban Totr⸗ Khtibſiöhe⸗ n, G n inn ſinnen VNI INTERPRETATIONE. 27 de Lemert bus obſervandis anxie ſolliciti fuerunt plerique Roma-opinione af- 1t Etenin norum prudentes, ne quid in interna teſtamenti ſolen-ſert. D celr. nitate neglectum videretur, nihil magis evincunt, quam 1orrere, quod tunc, ſi ex ſolenni aliqua juris formula quid expe- Nec A. diendum ſit, ſuppleri regulariter non debeat interpre- luos here. tatione, quod manifeſte omiſſum eſt. Qui enim in ne- Alterum gotio ſolennia publice recepta, non obſervat, is merito gamlibet hanc negligentiae poenam patitur, ut illud pro non fa- 3 de Sto habeatur, quod formula ſolenni non expedivit. Vn- Gofunc;, de MARCEILLIVS in L. 1S3. D. de regulis juris, prae- K. 4. G cipit, nihil facile mutandum eſſe ex ſolennibus, quam- llerie vis aliquando, ſi aequitas evidens poſcat, ſubvenien- Et. Qod dum eſſe cenſeat. Quam juris conſulti exceptionem grargl eleganti exemplo, ex ANTONII FABRI Codice de- ler er o. ſumpto, illuſtrat A LEVSER in ſpec. ad Pand. 3. m. 6. je fitetur At quis non intelligit, ſtrictam illam interpretationem ne ennſ. eorum, quae ex recepta aliqua juris formula peragen- Nis ſepa⸗ da funt, non ſimiliter pertinere ad alia, quae leges ex volun ipſae ex mente ac voluntate hominum magis, quam ex 8& ſono verborum extrinſeco, aeſtimare jubent. De cete- ro, quae hactenus probavi, quod & in legibus, & in pactis, & in teſtamentis ordinarie major cura mentis ſ. r oppeh intentionis, quam verborum, ſit habenda, ideoque inter- rationen, Ppretatio pocnarum extenſiva non debeat negligi, ſi ra- riaeſecunr. tio legis, pacti, vel teſtamenti hoc exigat, egregie teſtantium confirmat CICERO in Orat. pro Caecinna cap. XIIX, uALC. qui locus illuſtrationis cauſa inſeri omnino meretur. lgn Verba ipſius haec ſunt: Annon, cum voluntas & con- inrerds Silium, & ſententia interdicti intelligatur, impruden- . tiam ſummam, aut Rultitiami ſingularem putabinmus: elormis in verborum errore verſari: rem & catsſam & utilita- n temn cominunem non relinquere ſolumm, ſed etiam Prode- D N 0 2 dere? 289 DE EXTENSIVA POENARVM dere? An hoc dubium eſt, quin neque verborum tanta copia ſit, non modo in noſera lingua, quae dicitur inops, Jed ne in alia quidem ulla, res ut omnes ſitis certis ac bropriis vocabulis nominentur: neque vero quticqutiam opus ſit verbis, cum ea res, cczus cattſa verba quaeſita Junt, intelligatur? Quae lex, quod WCtum, quod ma- gifratus edictum, quod foedus, aut pactio, quod (ut ad privatas res redeam) teſtamentum, quae judicia aut Kipulationes, & conventi formula, non infirmari, aut convelli poteſt, ſi ad verba rem deftectere velimus: con- ſiliuin autem eorum, qui ſeripfſerunt, & rationemn &£ auctoritatem eorum relinquamas? F. XVIII. Adverſario. lIam paucis adhuc videamus, quomodo occurren- rum argu- dum ſit dubiis, quae noſtrae de poenarum interpreta- mentumpri- tione ſententiae, obverti ſolent. Principale argumen- ut, quod pæ- tum, quod generatim contra extenſionem poenarum næ odioſae legalium & conventionalium urgetur, quod ſcilicet Kmt, everti- poenae odioſae ſint, manifeſte elumbe eſt. Si enim fi- nire nem ſtatutarum poenarum generatim conſideremus, qui in eo poſitus eſt, ut legi, vel pacto, vel ultimae voluntati eo ſanctius obtemperetur: hic ſane tantum abeſt, ut odioſus ſit, ut potius in publicis poenis ſalus ipſa reipublicae, in privatis conſervatio pactorum & ul- timarum voluntatum, aliquem rigorem commendet. vid. L. I. C. ad L. Jul. rebetund. Vnde nulla cauſa eſt, cur intempeſtive contra voluntatem ejus, qui poenam con- ſtituit, miſericordes eſſe velimus. Equidem ut hic in concedendo facilis ſim, largior, poenas aliquid odii continere, ſi tantum poenae ingratum ſenſum, ex ejus parte, cui illa irrogatur, ſpectemus. At illud pari fa- cilitate nequaquam conceſſerim, quod poenae ad actus mere UWTES ,Alopernnen lehuiſen H (Ue 1 N. &N GuL. V. lp. ten in Mlrt tennit, A ph GANENYNA urmnſ. islt tricti in “ WINTERPRETATIONE 29 temrtni mere odioſos pertineant. Eas potius ad mixtos actus s , referre debuiſſent HVGO GROTIVS Loc. cit. Lib. II. Ur enti, cap. XVI. J. X. & PVFFENDORFIVS de jure naturae Sogan, & gentium Lib. V. cap. XII. J. 2. Quamvis totam di- ulcte ſtinctionem in actus favorabiles & odioſos nec ſatis certo a. fundamento niti, & parum utilem eſſe, non ſine cauſa, 140c ( moneat BARBEYRACG in notis ad Pufendorfti jus nati- Cdicia nnt raue & gentium J. 12. ſeqq. Id quod etiam obſervavit luri, qus TTIIVS. l. c. Lib. I. cap. XVII. J. 27. Immo etiamſi ur: con. actus quis ſit ſtricti iuris & odioſus (ſcilicet ex opinio- vonen, G ne hominum), eum nihilo tamen minus interpretatio- ne eſſe ſuſtinendum, contendit ALCILAT'VS ad Tit. D. de liber. & poſthim., & in eodem Commentario DEM Oeolrren⸗ de poenis legalibus recte docet, quod, cum pertineat Nterpretn ad favorem reipublicae maleficia punire, ex merito poe- en. nae ob fuvorem reipublicae extendendae ſint. Cui ad- Oenarum huc ſubiungam praeclarum de poenis iudicium SENE- 1 Ghcet CAE de ira L. I. c. V. qui, poſtquam iram & vindi- ieni . Gtae ſtudium exprobraverat, vitamque humanam benefi- deremus, ciis & concordia conſiſtere, nec terrore, ſed mutuo el ulrimne amore in foedus, auxiliumque commune conſtringi di- ne tantum xerat, mox pergit: Quid ergo? non aliquando caſti- Oenis alis gatio neceſaria eſt? Luidni? Sed haec ſincera, cum Orum &l. ratione,; Non enim nocet, ſed medetur ſpecie nocendi. jendet. vid. Quemadmodum gquaedam baſtilia detorta, ut corriga- eſt, cur müs, adurimas, & adactis cuneis, non ut frangamus, enam con- Jed ut explicemus, elidimus: ſic ingenia vitio prava, nt hic in dolore corporis, animique corrigimus. lqnd odi L „§F. XlX. . n, es Sed forſitan gravius noſtram de interpretatione Ad lgen, ud poritr poenarum extenſiva opinionem ferire putabuntur tot, in quas adver- e 0 N Jure Romano ac canonico extantes regulae, quae primo larii pro ſe re D 3 obtutu 30 DE EXTENSIVA POENARVM WN 4 myent, ge- Obtutu non niſi ſtrictam poenarum interpretationem prae- Al, neratim re- cipere videntur. Non tamen eſt, cur eas cauſam noſtram ju- Eeni l P ſpondetur. gulaturas credamus. Oppido ſane falluntur, qui adeo ge- I a ⸗ neralem ſemper regulis juris ineſſe poteſtatem exiſtimant, Merſit H quam verba earum externa ſubinde prae ſe ferunt. Quem- I Cum admodum enim, vt ſcite monet elegantiſſimus ICtus vum eml. n CORN. van BY NKERSHOEK Obſjur. Rom. L. VII. c. nlegrorun XVIII. ſaepe pernicioſisſime errat, qui in regulis & ſen- enal Cobiun tentiis juris civilis, quamvis generaliter ſcriptis, non re- oeadeln; mix currit ad ipſos libros ICtorum, unde deſumptae ſunt, Aconatio non easque exponit ex argumento, quod ibi prae manibus Ge lo dl eſt: ita non minus perperam agunt, qui juris regulas 6aln Cnare, 4 ſine delectu, nec habita ratione limitum, quos ipſa juris Wflistunllins, analogia circamponit, intempeſtive applicant. Itaque eaitimnre gec) ne opus quidem erit vt ad ſingulas leges ſupra in fine G. II. citatas, quas pro ſtricta poenarum interpretatione adducere ſolent, ſpeciatim reſpondeam. Cum enim jam hne in antecedentibus variis argumentis demonſtratum dede- Wumm rim, quod ratio juris noſtri poſtulet extenſionem poena- anne rum, quoties ratio legis, pacti, vel teſtamenti genera- lior ſatis clara ſit; neceſſario conſequens erit, vt omnes illae leges, quae poenas ſtricte interpretari jubent ſalva juris analogia non niſi de iis caſibus intelligi queant, ubi i ertellee non ſatis de generali voluntate poenam ſancientium con- mon ſitcr liturion ug bea- ſtat, & ipſa ratio legis non ſatis expedita eſt; Tunc lnd ſe utique in dubio extenſivae interpretationi locus dandus e ahe, non eſt, quia verendum, ne interpretatio excedat inten- küiu tionem poenae ſtatute. Hujusmodi exemplum ſz in . Ramen cap. ultimo de uſuris in ôto, ubi PONTIFEX GREGO- an in RIVS X ad poenas uſurariae pravitatis adjicit, quod te- Plnennn ſtamenta uſurariorum manifeſtorum ipſo jure irrita eſſe I ,Menng debeant; quae poena adhuc hodie paſſim obtinet vid. NMMierlee one nyi ti 0Onem Prie⸗ nnoſtrimjn uladeo ge⸗ lelikinane, t. Cem. nus ICtug L. VIl lis & ſen. non re- tae fünt, Imanibus regullas uris Iucue 1N in fue Ieturione nimjam Undede- npOena- genera Vt omnes went ſila leand ubi Ntiumcon⸗ funo 8 Candus at inten⸗ n ee in CRNEGO. Jboc te itit eſe Ptinet i⸗ INTERPRETATIONE. 31 beatus à LEVSER/pec. CCXLVI. med. I ſeqq. ideoque nec heredem inſtituere nec legare poteſt uſurarius. Verum ad mortis cauſa donationes id non eſſe extendendum, re- cte obſervat DE BERGER in Oecon. jur. Lib. II. Tit. II. N. XXVII. Quamvis enim dicatur in L. y. & L. 57. pr. D. de mort. cauſ. don. quod mortis cauſa donationes ad exemplum legatorum reuocate ſint: tamen in hac ma- teria poenali dubium manet, an Pontificis quoque fuerit intentio eadem; maxime, cum cogniti juris ſit, quod mor- tis cauſa donatio non ſit mera ultima voluntas, ſed actus mixtus, et quod aliquando etiam illis permiſſum ſit mor- tis cauſa donare, qui teſtamentum condere nequeunt, veluti filiis familias, L. 25. D. eod. tit. qui tamen nec here- dem inſtituere nec legare poſſunt. Conf. HEINECCIVS Elementis Inſtitutionum J. DXV. & DCVII. XX. Ex illa quoque cauſa interpretationi extenſivae in Iu extenffo- oenalibus tantum locum concedimus cum BERGERO nepenarum . c. Lib. I. Tit. I. J. XII. & HORNIO L. c. cap. III. ſi ea- ratio debet dem adſit ratio, non ſi ſaltem ratio ſit ſimilis. N eque M eadem tamen hoc in interpretatione poenarum ſingulare eſt. non imilir. Ob ſolam enim ſimilitudinem rationis legem ad alios ca- ſus, extendere etiam in aliis materiis non poenalibus, tu- tum non videtur; licet ab hac ſententia plerique cum Hornio ſoleant diſceſſionem facere. Sed nullo qui- dem, vt ego crediderim, merito. Quae enim tantum ſunt ſimilia, non ſunt eadem, adeoque diverſa. vid. L. 4. C. quib. res judic. non noc. A diverſis autem ad di- verſa argumentum tutum produci non poſſe, per ſe pa- tet. Exempla quoque quae HORNIVS alleg. loc. cap. II. J. XV. ex legibus romanis allegat, non continent ex- tenſiones ex ſola rationis ſimilitudine, ſed ex eadem ra- tione Si legirla- oninem interpreta- 32 DE ENX'TENSIVA POENARVM. tione profectas. Ex mea igitur ſententia argumenta à ſimili petita in jurisprudentia non habent per ſe vim decidendi, ſed illuſtrant ſaltem ſententiam, jam alio fir. miore fundamento ſuffultem. Vnde, quamvis JV. LIANVS in L. 12. D. de leg. Permittat aliquando ad ſimilia procedere, quia non omnes articuli ſingulatim aut legibus aut ſenatusconſultis comprehendi poſſunt: hoc tamen illi, qui jurisdictioni praeeſt, non aliter lice- re cenſet, quam ſi in aliqua cauſa Jententia legis mani⸗ Jeſta ſit, ſeu, quod perinde eſt, ſi generalem adeoque eandem legis rationem ad alteram illam fimilem ſpeciem ſimul pertinere animadvertat; Et VLPIANVS quo- que in ſtatim ſubjuncta L. 3. D. eod. monet, quod ea, Juae interpretatione ſupplenda ſunt, ad eandem utilitatem ten- dere debeant. Scilicet in interpretatione extenſiva ca- ſus quidem ipſi tantum ſunt ſimiles adeoque diverſi, ra- tio vero, cur lex applicetur, debet eſſe eadem. Hisce tamen non omnem utilitatem argumentis ex ſimilitudine aliqua rationis deſumtis detraxerim; Nego ſaltem, quod ex ſola ſimilitudine rationis tuto de voluntate ge⸗ nerali Legislatoris judicari queat. Illud vero concedo, quod aliis probabilitatibus concurrentibus argumentum à ſimili cujusdam legis ratione petitum, achuvet magis- que confirmet ſententiam. Alias vero, ſi ex ſola ſimilitu:- dine argumentum ducere velimus, etiam ſimul cogi⸗ tandum erit, quod omne ſimile claudicet, ideoque adaequata probatio ex ſolo ſimili oriri non poſſit. Nonnunquam etiam Legislatores interdicere ſo- lent privatis interpretationem latae legis, eosque, ſi⸗ quod ex lege emergat dubium, interpretationem aus⸗ —then- GNTLEI “ ⸗ ſegs e eg Uerfel ſer,, K Enlen Verran polit. GNLATOR NN ömntonenn Proe zIns Nonllott igts Deoſions rehibitonetn en mun recelli agenl eritere lihmmenumn por umi 6000 WINLOEYTI i u bee ineerun. Unch Cockrinae Lrnkkneni = = en, erttnn Oun (bi nten Letceptn, In num einreſin gim ie l Elmini ats Keltenio u Rndimen ehmenigi I INTERPRETATIONE. 3. 4 arg . . . . . . EUwenn thenticam ab ipſo legis auctore petere jubent, inprimis nonem ve- Rern n ideo, ne legi perverſis interpretationibus tam facile tat, nec illa Rne e fraus fieri, & ſenſim contrariis obſervantiis ejus vi- utendum *J.. gor enervari poſſit. Id quod AVGVSTISSIMVS eri-. uane ς⅜ LEGISLATOR SAXO expreſſe vetuit, tam quod iiri ad ordinationem Proceſſus Saxonici reviſam, quae Ofkunt: anno 1724 promulgata eſt, quam quod ad noviſſi- len eN. mas Regias Deciſiones anno 1746 publicatas. Qua- i. lem prohibitionem etiam circa interpretationem con- Aeoque ſtitutionum ac receſſuum Imperii publicorum in pace blheciem Osnabrugenſi exiſtere putant; de quo conf. ENGAV S no. ad inſtrummentum pacis Gssabe geH artic. V. S. 5o. ene S56. quamvis GODOFR. FERDINAND. DE BV- ee, CkKlSCH & LOEWENFELS in obſerv. biſtorico po- ed liticis ad hoc inſerum. Pac. Obſ. I44. neget ibi inter- Verl, I. dictam eſſe doctrinalem interpretationem, niſi tunc, Hcce ſi & verba & ſententia legis dubia exiſtant. Quic- iltudine quid vero de hoc argumento diſputari poſſit, ego 0 Wrend quidem crediderim, in tali caſu, quo legis condi- Cntate ge⸗ tor interpretationem vetuit, ſive materiam poena- CONec lem, ſive aliam quamcunque lex tractet, nullam Bümentum interpretationem, nec extenſivam nec reſtrictivam, lo- get i cum ſibi vindicaturam, declarativa interpretatione ſo- inithr,, la excepta, utpote quae ſolum in explanatione ver- imul cogi borum expreſſorum occupatur. Haec enim procul iceoguo dubio etiam hic licita eſſe debebit, cum ſine hac llt. nulli termini artis in lege occurrentes intelligi poſſint. At extenſio aut reſtrictio legis in hac ſpecie vel ideo cere 0⸗ privatis permiſſa non videtur, quia, etiamſi ratio de, legis in aliqua cauſa manifeſta videatur, huic tamen tionemn an interpretationi clara prohibitio legislatoris oblſiſtit, „ iſer E quem Particula reſtrictiva jecta ſit verbis legis, adjecta et- zam in pœ- nis omnem impedit ex- tenſionem. 34 DE EXTENSIVA POENARVM. quem praeter eam, quam antea obſervavimus, cauſam, ne falſae legis irrepere poſſint interpretatio- nes, etiam aliae politicae rationes, quas data forſi- tan opera publice indicare noluit, movere potue- runt, ut inhibuerit interpretationem. Quapropter non meum facio judicium CASPARIS ZIECGLERI de juribus mjeſtatis L. I. cap. VI. J. 7. eorum ſententi- am probantis, qui principem iſtiusmodi clauſula le- gi adjecta, frivolas ſaltem, & quae plane contra legis mentem ſunt, prohibere voluiſſe interpretationes, éxiſtimant. Hae enim ab omni lege exulare debent, nec indigent ſpeciali prohibitione. Itaque ſpecialis interdictio interpretationis merito pleniori cum effectu intelligenda eſt. . KXXII. Tandem ſi expreſſe clauſula aliqua reſtrictiva ad- tunc, fſicut alias, ita nec in poenis, extenſiva interpretatio locum habet, licet ca- ſus exiſtat, ubi eadem ratio adeſſe videatur. Exem- lum eſt in L. 70. C. de revoc. donat. qua in lege JVSTINIANVS cauſas indicat, ex quibus donatio revocari poſſit, & addit: ex his tantumimodo cauſis & c. Conf. DE BERGER Oec. jur. Lib. I. Tit. II. J. XXL. Z. 2. verbis: Praeter ipfas niulli liceat exr alia lege ingra- titudinis &ic. conf. WERNHERVS IL. c. part. IV. obſ. CXxLlI. Hic enim veriſſima eſt illa regula, qua utitur in alia cauſa CARPZOVIVS part. WI. conſt. VIII. def. XIIX, quod expreſſio ſpecialis omnem impediat extenſionem. Edquidem ſententiae, quod in Nov. I15. extenſiva interpretatio ne ob paritatem quidem Aliud exemplum exſtat in Novell. UIj. cap. 3. WT (enn ntons, pont NN fen. Jell 1 . 0Ne Nofdo, 1, glue 1G Cecl 8det onni e ceni ſb aubin en, 5 ene ilen geherilen 6ron comprehe pnogumo. 1s Cockrinnmn 4 1IWDOVICI in 1W. De ce 1 loge nde, Nliter Cer⸗ , uin / nen Niet. PYN beer Vari Nterpreteg. porue. Mropter ſentent. ufula le. ntra egis eationes, debent, Hecinlis effectu Aiva dd. nec iun licet cͦM(. Pxem- in lege donatio alcſir e. ſ.AI. N AM. e iyre- ijt. I. 1, I. . Omnern , qod Peritten Giden INTERPRETATIONNH.„,. 3 quidem rationis, obtineat, ſe, cum quibusdam aliis opponit VINNIVS in Commentario ad pr. J. de inoff. teſtann. Sed facili negotio de hac lite tranſi- gi poſſe confido, ſi comprehenſivam interpretatio- nem, quae ad declarativam pertinet, & verba le- gis ad ea omnia applicat, quae ordinarie juxta uſum loquendi ſub ambitu iſtiusmodi verborum comprehen- di ſolent, ab extenſiva interpretatione, quae ob rationem generalem ad alios caſus, ſub ipfis verbis legis non comprehenſos, argumentum producit, re- cte ſejungamus. Qua ratione breviter, ſed accura- te ſatis doctrinam de interpretatione Nov. 115. propo- ſuit LVDOVICI in doctrina Pand. Lib. XXVIII. tit. II. N. Ir. De cetero, quod particula taxativa ſ. reſtrictiva in lege occurrens non ſemper caſus ſimiles excludat, LAVTERBACHIVS in Collegio Theore- tico -practico ad Pandectarim Lib. V. Tit. II. J. XVI. Probari poſſe putat ex L. I. J. I. D. ſi menſ. falſ. Mod. dix., Ubi JCtus dicit: dolum malum duntaxat actio- nenz (ſcilicet actionem in factum adverſus menſorem) exigere; & tamen paulo poſt addit: quod culpa la- ta quoque in hanc actionem veniat; nec non exr L. I. HN. 2. D. ſi is qui teſtam. liber eſe jußſus ; in qua ſi- militer docet JCtus, quod non alias teneatur liber- 1As, dltam ſi dolo qutid diſſipaſſe proponatir; mox tamen adjicit: quod etiam de culpa lata teneatur. Verum hunc ſcrupulum in utraque lege ipſe JCtus evellit: Culpa enim lata ſub appellatione doli conti- netur in civilibus add. L. 226. D. de verb. ſign., L. 32. D. depoſiti. Quam ob rem iſtis ex fragmentis Ulpiani recte quidem conficitur, quod reſtrictiva 5 E2 Par- 36 DE EXTENsS. POENAR. INTERPRETAT. particula non impediat comprehenſivam interpretatio- nem: nihil autem ſolidae cauſae ſubeſt, cur, con- tra indolem expreſſae reſtrictionis, extenſivae inter- pretationi, praeſertim in poenalibus, locum dare velimus. Et quid? ſi etiam liberaliter demus, quod in ſcriptis Jurisconſultorum Romanorum, quo- rum ex fragmentis Digeſta conſarcinata ſunt, non- nunquam extenſioni locus eſſe queat, non obſtante re- ſtrictiva aliqua clauſula. Multum ſane eſt diſcriminis inter verba Jurisconſulti, & legislatoris; lorum ve- ritas ex juris analogia potiſſimum aeſtimanda eſt: his ſua auctoritas ex ipſa voluntate ſummi imperantis conſtat. Unde, ſi nexus principiorum juris poſtu- let, facilius in illis, quam in his, particulam re- ſtrictivam pro non adjecta haberi poſſe, palam eſt. TANTVM. ORNA- W Nunes loi eo⸗ Nm, Iubls in 1 ℳe nltb ind ,Aunarinm cogol LNDNNi Nun l mie ments i Pbenlteen. in lknden, u Thi CEICU iammme Unnfarhe, Inr⸗ Il, gumto un Unſt ginn 5 chrecſz e ſoitn Tlun ſnetutenn 6 elim eſ uttich ihzte e trlba . Trer. Lerpretitgt. Cllr. . (0. ſiyze inter. De dare r Gen I, guo. 4, non. tante re- leriminis rum pe- ſt: his perantis g poltu. Cllann re. lan elt 0nir ORNATISSIMO RESPONDENTI SVO S. P. D. PRAESES. Siene omnes boni eos praecipue diligunt atque in oculis fe- runt, quibus ita eſt incoctum generoſo pectus honeſto, ut, verae virtutis indefeſſi cultores, animum curatiore li- beralium artium cognitione in dies magis magisque imbue- re, ac in Summi Numinis gloriam, paublicaeque rei com- moda, vires mentis ſuae, quoad conditio humana patitur, perficere laborent: ita mihi crederem iratas eſſe Muſas ac Themidem, niſi Tibi optime cuperem, ORNATISSIME FICHTELI, qui animum ad juris ſcientiam appellens, cum morum honeſtate, praeclarum etiam ingenium adfers ad ſfiu- dium artis nobiliſſimae, cuius dignitati omnino invidet ne- mo, niſi, qui ab his ſacris alienus, neſcit, quid diſtent aera lupinis; qui, inquam, quid inter maſeulam iurispruden- tiam, & meras leguleiorum improborumve rabularum of- fucias, interſit, aut penitus ignorat, aut, ſibi tantum pla- cens, aliena omnia fatuo quodam contemptu faſtidire ſo- let. (Qanta vero induſtria in addiſcendis juris principiis hucdum ſis verſatus, meo quidem teſtimonio tanto indiges minus, quanto luculentius progreſſus Tuos diſſertatio com- monſtrat, quam, à Te iplio elaboratam, quamvis à me pas- ſim correclam atque auctam, ita tamen, vt, quantum licuit, & ordinem Tuum, & mentem ipfſam ſervaverim, prope- diem è& cathedra publica, me lubente comite, propugnabis. Neque etiam eſt, cur dubitem, quin eandem virtutem in hoc conflictu ſis demonſtraturus, quam in defendendis con- troverſi juris thefibus jam faepius oſtendiſti. Itaque, non E 3 incerto 38 B ES incerto augurio fretus, jam in auteceſſum Tibi congratulor ſpecimen doclrinae Tuae egregium; & cum jam fere in eo ſis, vt ſarcinas colligas, quo in exteris academiis adhuc uberiores ſtudiorum facere queas progreſſiones, Deum im- mortalem devota mente precor, vt iter Tuum fortunatiſſi- mum eſſe jubeat, Teque aliquando, ampliſſima eruditione inſtructum, patriae, Parenti honoratiſſimo, cognatis atque amicis cariſſimis ſalvum reddat ac ſospitem! Ita vale ex animo, & mihi quoque favere perge. Scribebain Gedani d. IV. Non. Iunii A. R. G. CIDIOCCLII. ð Nobiliſſimo atque Doctiſſimo I10 ANNI FRIDERICO FICHTELIO S. P. D. MICHAEL GRODDECK, Gro. I1I. V. & M. C. Opponens. Mlti jam ſunt anni, à quibus fundamenta litterarum in iisdem ſcholis poſuimus, ac poſt in Athenaeo huma- niores diſciplinas ſub auſpicio communium Praeceptorum excoluimus, inque his ſtudium atque operam collocavimus. Cum nunc pro Tua ſingulari in jure induſtria, eruditionis ſpecimen oſiendere conaris, voluiſti, vt ego promptitudinis atque dexteritatis Tuae in defendenda hac Tua diſſertatione extarem teſtis, quod eo minus recuſare volui, potui, quo major eſt perſuaſio, amicitiae noſtrae officia hoc à me exi- eNae gere. len hi, DOürN uun Srtudo enin un optine t peun mecbt ui kebes, ſoece UI. ſt comes nle hets; 6 5. Deban tuuln rſber der nit Uun in Gen ahnigt, klichten A liglchter Fra = Wnteftgeven 7 N 8 Wfene de g . Cd , Oin be, or. lk congritlin linn kere in eniis dcne Deumn i. ttunarich. dtione S te Vdle ex Gedani runn in Auma- Nrorum gyls. Citionis itoudiis Crurioae i, C ne erl⸗ ger gere. Poſſem hac occaſione, T†E DISSERTATIONIS AVCTOREM, multis exornare laudibus: aſt hoc omittam; promptitudo enim in defendenda Diſſertatione oſtendet, Te quam optime tempus in noſtro Athenaeo collocaſſe. Potius Deum precibus adibo, vt Tibi omnia, quaecunque in votis habes, ſuccedant: fortunet Summum Numen Stu- dia Tua: ſit comes in itinere. Vale in Saxonia, vale, ubicunque fueris; denique doctior in patriam redi. Vale. Dabam è muſaeo die 1I. Iun. A. O. R. MDCCLEII. Din jeder der mit Fleiß auf Wiſſenſchaften denkt, Und ſein Gemuͤth zu nichts als freyen Kuͤnſten lenkt, Lebt allezeit vergnuͤgt, und wenn das Ziel getroffen, Kann er den aͤchten Werth von ſeinem Wiſſen hoffen. Und ſo gelehrter Freund, der Du Fleiß, Muͤh und Zeit Auf Wiſſenſchaft gewandt, wirſt Du durch Deinen Streit Dir jetzo wahren Ruhm und ſpaͤtes Lob aufrichten, Ein Lob, das keine Zeit, kein Zufall wird zernichten. Chriſtian Wilhelm Fichtel, aus Danzig. Opp. DDDDDDDDDBBBVEy Nobiliſſimo atque Doctiſſimo Hujus Diſſertationis AVTORI B §. D. IOH. THEOP. SENFF. CoxNkic. Opp. Jrud haud vulgari Te in ſcientiarum cognitione, omnem in hac Muſarum ſede operam poluiſſe, fructus inde per- cepti, 40 * cepti, publice jam exhibiti, largiter teſtantur. geinper⸗ enim profundior rerum ſcrutatio, remota à uhei vusi co- nitio, morumque emendatio Tibi fuerunt o e iciis. Nec hoc contentus eneroſus Luus animus, lpeciinen jamn proprio marte confectum in publicum prodit. Ai ita- que fieri poteſt, quin omnes juſtiſſimas Tibi tradant laudes, quin Tui, de Te omnia ſibi ſumma promittant, quin deni- ue omnes, qui Te norunt, Te magnifaciant, felicemque exiſtiment, qui laudabilia Tua ſequatur veſtigia. Non Ta- num itaque erit hoc augurium; horum conatuum fructus aliquando ĩn Te & ex Tua cognitione in alios, redundatu- ros eſſe largisſimos. Caeterum haud parum gaudeo, quod me ex illorum numero eſſe volueris, qui dubiis qua- libuscunque occaſionem praebeant, quo praeclarae animi Tui dotes, feliciſſimique Tui ingenii acumen, vt ſcriptis, ſic ore prolata prompta earum refutatione eo maßis eluce- ſcant, publiceque pateant. Pergrata mihi eſten iun inge- niorum, quale Luum, amicitia, qua vt me & inpoſterum mplectaris, etiam atque etiam rogo. cobamn Gedani die XXVI. Maji A. O. R. CIoIDCCLII. S R Q R . /. 4 „ — 2 V VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset PssERTATI IVRIDICA EXTE NSIVA POENARV INT ERkREILAIICNI Q A M SVB AVSPICIIS DIVINIS ATGVE PRAESIDIO VIRI PRAENOBILISSIMI, CONSVLTISSIMI EX CELEENTISSIMI, GEORGII FRIDERICI KRAVSII, VTRIVSQVE JVRIS DOCTORIS, EJVSDEM AC HISTORIARVM PROFESSORIS PVBLICI X W 1 EEIIITEETII 19 18 Wien. Cito. Mex. tri. lele. 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 10 11 4 TTTTTTTTTESTT e nii ORDINAKRlII, ATHENAEIQVE INSPECIORIS, IN AVDITORIO MAXIMO D AD DIEM XIII JVNII ANNI C1,1ι C IH. . AB HORA IX AN TEMERIDIANA *5 PROPVGNABIT 2 DISSERTATIONIS AVCTOR R JOANNES FRIDERICVS FICHTEL. 0 DANTISCANVS. . DANTISCI 8 4NNO THOMAE JOANNIS SCHREIBER, SENATVS ET ATHENAHI NINNNNNfff 1—2 e ie e ie e e e 4 I