KaI600-4848 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Disputatio Theologica Loca Veteris Testamenti In Evangeliis Citata Expendens Et Contra Judæorum Strophas Et Cavillos Defendens F e E [—| £E - — —!! j v ia E E u j e z ^ E D x WE E * * ,W Zs " at " .w . d H w P z i : t i g a rex A s a z P AH *» o iw Dd m z x Es u E "g EX 5 E Mil A E. E D E MR d A as " - rapox t5 $ s u A I Es x a d * s VE d us d - MT a uQur x N M E E o o R E d- - S r d 2 - d. z at N E D m - A ( — . N x as E u s E I u t w 3 E EY M . $9s s Em d C UE i rv o T - v ii s O CM us xX d WE u 3 z * s pus A bt iib " m UPUURME - zi IN ER o MA d EN u sE i A5 i NI mMUTOUN — TOE rE — ——Á - - N z d : D E — V ag — * M L g t . D E — . | —— — " — —— a 2 ) j DISPUTATIO THEOLOGICA LOCA VETERIS TESTAMENTI IN EVANGELIIS CITATA EXPENDENS .ET CONTRA JUD/EORUM STROPHAS Ec CAVILLOS DEFENDENS QUAM j» $d DEO Clementer ANNUENTE SUB PRJ/ESIDIO Firi Plurimum Venerandi atque Excellentil]ipz DNTACCHRISTOPH.ISELII SS. Theol. Do&. atque Locorum Communium & Controverfiarum Profefforis Celeberrimi: Fautoris ataue Preeceptoris etatem colendi Speciminis loco pro rité fübeundo Examine Theologico publice disquifitioni [ubmittit M. JOH. RUDOLPHUS BATTIERIUS SS. 'Theol. Stud. Author. 4Ad Diem 27. Martii 4uso .M DCC XVT, HEuL Q S SWDANNY Wg&ä.f*, g NY NX — s A SUcAA. NC /2,, x N L d æp—- N V * A U b / Ü /ï :Gjl l ( ZA Lj BA.SILEJL, Typls Fndencx Ludu, Academ, TIypogr., " FIRO AMPLISSIMO ATQUE SPECTATISSIMO N CHRISTOPHORO ISELIO d :f REIP. BASILIENSIS SENATORI, p IIIVIRO AC XIIIVIRO GRAVISSIMO N PA W j DE CUNCTIS PARTIBUS. CIVITATIS.. // aE OPTIME MERITO ET MERENTI AVO SUO SUMMA PIETATE AC VENERATIONE INCESSANTER COLENDO p — AD QUEM PRO MULTIS ATQUE EXIMIIS - d — IPSIUS ERGA SE BENEFICIIS Ed ALIQUID VOLUPTATIS E EX.SUIS STUDIIS REDUNDARE —A — C iäna m Q VEHEMENTISSIME CUPIT exploni ty (5 lm hafce primitias laborum fuorum. Keligionem cum obnixifïirna fui commendatione: ona cum : Ortari pot votoque vegete ac virentis" pio yera p qualem ei ad hanc diem 4 I non fine gaudio atque gratulatione bonoruni Vétt Comir DEUS. O. M. indulfit, y Y fenectutis Cüritum Yem hb quidem T L' Mf Q. D-u 'D'. | Co» 0it u3 tu 9t qüic 4 omme genus J/&qm'z" ofrciique devotus 6 ( eXJDdBPa - JOH. RUDOEPHUS BATTIERIUS, nepos ex Filia, T N 2353 ($89 ,,,,, .—C—";'x Gx Dä f ( MO 3 LO ä LX As o z X7. E i &*a z £ ( ) * ng& m N od d £ » ; k k p 22 * — z 38 i .*& X d W [TS AE ^ —— ( '-K x*äþ m A fk u E r -N AV NL 1. I E DAR R — £3 z — T TA —— m Heologo Chriftiano nihil ta ntopere curz effe A rl i l v — — — —'- debet,quam ut veritatem ChriftiangReligionis, 2s - I quam ex officio alios docere debet , & fibi & - H — aliis perfuadeat. P — E m E [ - p—— - 2. Nam (ine ta li perfuafione,nec vera in E * . Es —À z - Chriftum £ides, nec vita fidei Chriftiang con- Eu A 2j formis, nec in utroque;hoc eft fide & vita Chri- na vera conftantia, fi quando tentationibus & perfecutionibus explorari contingat , fperari poteft vel debet. Imo nec Theologi Chriftiani nomen meretur neque aliis ] efficaciter,vel etiam Religionem Chriftianam,tanquam veram, ve bona cum confcientia proponere, eosque ad e am ample&endam falfam Religionem hortari poteít, quia timere perpetuo c Sgitur, ne pro vera p-fOP'OIl at . Etquo d plus eft, Religionem Chriftianam aliis tanquam veram commendando , cum de ejus veritate non fit perfuafus, peccat, quia illud facit fine fide, confcientia dubitante. Rom.1I4.. $ Illa veró perfuafio ordinarie non obtiaet ur , nifi per ac- curatum illius examen, Num fitex Deo? Nam fi Deum autho- rem habeat, non poterit non effe vera, Deoque placere, quando- quidem Deus eft ipfa veritas , falli & fallere nefcius ; & pro infi- nita fua tum bonitate tum &quitate non poífit non gratum ha- bere , quod ipfe creaturis fuis przfcripfit: 6. Chriftianam vero Religionem Deum habere authorem; J u$, exinde patet ; quia qui eam nobis primus tradidit, JEfus Chrift uit À 2 ;*kawso $5)4 $8 fuit filius Dei , Propheta coslitus ad id miffus, atque tum longa eelamenti,: vaticiniorum in eo impletorum ferie tum miraculis innumeris, ut lls & Apo & futurorum contingentium pradictionibus , qu£ a nemine nifi qu& vel odf a Deo ejusq; fpiritu poterant proficifci,tum vero & gloriofa e-mor- Titer, atque tuis refurre&ione, in coelum afcenfione , largiffima Spiritus San&i bus applic fuper A poltolos effufione , Evangeliique per totum terrarum or- vino fed p bem juxta illius mandatum & prafagium efficacilfima pradicatio- & Porphyri ne comprobatus, libris. Sic À 7. Hxc igitur Theologus Chriftianus apud fe pen(itare & fük Emuna «uidem tamdiu penfitare debet, donec fe iis de veritate Religionis 105 hoc m Chrifliang plenitfimé perfuafum im corde fuo fentit, atque tuni "w N eadem argumenta quoque aliis ftudiosé & ad conícientiam in- culcate. cu» 8. Quia autem de iflis capitibus, puta de Vaticiniis Chrie "N flum fpectantibus, corumque in Domino JEfu impletione ejusque o miraculis, pradictionibus &c. aliunde edocti non fumus, quam ex aj Scriptura Sacra, & prafertim ex N, T. idcirco & in illius Origi« nem authoritatemque Theologus iuquirere debet , atque-eum im h9 g finem examinare, à quibus, quove fpiritw ea confcripta fit. Nam fi conítet; eam à talibus fcriptam effe,quos Deus ipfe fuo dignatus eft Jues u f alloquio , aut Spiritu fuo implevit, ut eos in omnem veritatem. Scriptarer F duceret , tum non modo poterit eanr pro divina agnofcere, atque lniis Peoyet ei in omnibus fidem praftare, fed etiam omnino debebit. Atqui Qud f w fáne de Mofe, Prophetis, Evangeliftis & Apoftolis conftabit, fi pére. n fonenti pendantur ipforum vitz conditio, mores , di&a, fada, & apud a« latl dtafate, lios, quibuscum.converfati funt, quibusque Evangelium przdicae. runt, fides authoritasve admiranda , cum fe dictis eorum audien- Vatoelift tiores pr&buerint, atque eorum fuafu non modo IDeos cultusve N patrios deferuerint, fed & diriffimos pro fide ab ipfis accepta cru- Yi ciatus, conftantifiime & cum gaudio fuftinuerint, 9. Prxterea cum Theologi Chriftiani munüs quoque in eo U |m] verfetur, ut fidem Chriftianam contra illius ho(tes mafcule de- OW fendat, atque contradicentes convincat, Ti. 1. v. 9. debebit quo-. 112 f que eorum libros legere , argumenta & ftrophas inde colligere, at- Gof que examinare , folideque confutare , eorum cumprimis qui fidei f Lfgþj' Chriftianz jugulum, ut fit loquar, petunt, quales Jud&i Gentiles BADt UR & Mohammedani. u s Vet.. IO. Solent autem illi communiter aggredi citatione 'Tefta- EN &l:l eä*lä $25;08« n Jong: Teflamenti, in Evangeliis atque Epiftolis, atque cavillari Evangee lerisy ut littas & Apoftolos, vel imperité vel mala fide egiffe , citando loca ie nifi qu£ vel nufpiam, vel non apud eos quos nommant , vel plane a- Ti Iiter, atque citantur, exflant, vel de aliis perfonis agant,quam qui» i5 Sandt licantur, indeque concludere eos neutiquam inftin&u di- lIIl Qf« vino bus ap i dicatit« d proprio fcripfiffe, Ita olim Julianus Apoftata, Celfus & Porphyrius,& etiamnunm hodie Jutzi in fuis contra Chriftianos libris. Sic Author libri Nizzachon veteris, & Rabbi Ifaac in Chif- (ate & fuk Emunah, part. r. cap, 45. fuis recutitis confulit, ut Nazare« igioniy noshoc modo urgeant, C33r DDWwD nyTo w"n COW« X Qu a i ") IWDYNDD p2 py* DW cCcnnw w COW CcneIÍnm "o2 cora0379 nUw" Daezpo iwn o2 "W/s2! x* OKX Dn^w3 Sy C nNI3 "a DN ny s Chtie jusque CovDTpn" DCUJDNDUD qTuün "WO2 qmya3 wwsyn lat ex lIRn?0M3 COW2 U* ccDIXSUsNDÜO DUulnsD m i Otigie N -€ eum i *?21 523 COU« Sy COnn CY cnmis 7v Nam f ?$*wymn9 m "wy*9 " COn9 CO si valis. [cire,num yitus t penes vos fit veritas an non , nece[fe efl , ut in[ficiatis ea loca, que Scriptores Evangeliorum: adducunt ad probanda vverba [ua ex Fatici- ritaterit nis Propbetarum b.m. uum Vaticinia ea probeut a[Jerta eorum an nom. y itque Atqui Quod fi probe atteudetis, videbitis ( intelligetis, ex antecedeutibus & I pde con[equentibus, verba à. Scriptoribms Evaugeliorum ad. fidei [ue confite xiatiouemr allegata , nequaquam ea. docere , nec opem ullam nec u|nm " prajiare, — Et in fequentibus, poftquam, quz modo diximus ,in E- NT vangelitis & Apoftolis culpaflet, inde porró blafpheme concludit iol Jtusve *aw rTynLnA*M T2* Conmmnv aW ne20 75372 | Crü» "us OU 310 cnTmis COvpncoxn mvnmn NY U» Cow2zIm 750 ma3 9593 cwpa2 ( ow? «1 60 5 deu C2'1DMD iWuM3 nDy"Y23 Oa omuia docere quod Lex eorum minime fit Divina fed inventum bominum fatuorum & fibi minime u0e conflautium , qui meudacia feGabantur & omuino rudes erant. libro- 6 at vuin Lesis Q Prophetarum eoá, magis genuini [en[us eormm , q4& ibi 60et tles babeutar. II. Neceffum itaque eft vindicare Sanctiffimi Servatoris VO noflii ejusque difcipulorum honorem , & fidem in citandis Xet À 3 teris reltte me»ecectems st fimplictt teris Téftamenti Oraculis , atque refpondere ftultis illis fecundum &anr. &2 eorum ftultitiam, ne fibi fapere videantur, I2. Et hocquidem me movit;ut cum difputagio aliqua pro 512 qoq Miniftrerio effet confcribenda, hanc potius quam aliam materiam "a, vel &&l vel additura eligerem. Cum enim przterito, anno privatim Judaos legerem, vifurus quid Sandiffimz fidei nofire opponere foleant , peílime efl, putaLep me habuit miferos itos homunciones tam male tamq; blasphe- 26,veladdit me, ut didum , de Evangelio ejusque Scriptoribus íentire & yel pronomir Prophetarum loqui. I3. Quo vero illud convenienti ordine a me £iat, vifum eft n io,vel f totam tractationem in tres Sectiones dividere, quarum 1. Cita- 35 Mará t tiones ipfas exhibeat, 2. Judicium de iis exponat, 3. vero eas 15,28. yec ilx allegant ab objeciionibus & cavillis adverfariorum vindicet. - Bu rmnmexn CY NI NI Dyu€m D MOR 19 4 Yel 4 iwwïi E. AMatth. 234 SECTIO PRIM A. fm, Nam: Esxbibens Citationes Evangeliflarum, qu&dam d ex Feteri leflamento. tic5 Marja, 101 attendir 103 Nl Ppararent in N. T. inprimis in Evangeliis citationes cre- bre ex V. T. quarum alig Servatorem ipfum ut Mattb. 4. AV ) ?Wi g? I-A $131 4» 7; IO. Q' II, IO. & 13, 14. & 22, 32, 43. aliz Ev«n- yt Matt), , £eliflas ut Mattb, 1.22, 0 2.15,& 3.3, & 8, 17, & 12. 17 & 13, 35 & 21, 4- & 27. y.9, 35. ali alios habent authores , puta Mu 1 Jobannem Baptiflam Job. Y,23. Pontifices & Scribas populi, Mattb. 2 31-ex Leyj Luta 19, $, 6. vel Phari[zos & Scribas. Job.8, . vel Sadducaos Mattb. 22, 24« 12) ex Dfl/i Marci 12, 19. vel Diabolum Mattb. 4, 6. 2 Aliz pr&&xum vel fuffixum habent authoris Nomen, ypocrifi J puta DEI Luce 2.3.23.. MOSIS. Mattb. 22,24. Marci 7.3'. 10 &otum Qoec 12) 4-0- G I & 12. Y-26. Luce 20,37. Joh. $,46. DAVIDIS. Mattb.22, 43. N Marci 12,36, Luce 20,425 ESAJZE, Mattb.3,3;& 4,14, & 8,17, & 12 17, & 13145 & 15, 7, Marci ?, 6.. Luce 3»4. Job. 1. )/f[/if);, 12,: 23. & 12,38,39, 41, JEREM L£, Mattb,.2,17,&27,9. DAN- Utl & HmZ JELIS Mattb.24,1$. Marci 13,14. addita nonnunquam formula, Jaij) vóre Caiopa0n vel Pmac aut lvas iutooÓs 6 jiltv Bio vel vac vel fim, '74 3[ fed gdatz/:. 2;17, & 8,17, & 13; 14, 35, & 27, 9, Alix vero non, vel Vátori .nu&xsz SEOTCSS (ecundum vel fimpliciter fcribitur yéyeadas Mattb. 45 4, 6, 7 10. & I1. 16 & 21,13. & 26, 31. Marci 11, 17 L4c& 454,8,10- vel &onlar. Lauca diqa pro 4j I2. pro'qua tamen ia Cod, Cantabrig. pariter habetur yéyeae materm *llai , vel sl yeyoopiqatioy. Job. 12, 14- vel 5 yenco wre Job.7, 42» vel additur nomen generale Libri, unde locus allegatus defumptus 5 leperen, -, peline eíl, puta Legis, & quidem vel abfoluté,ut Martb. 12. j* Lace 105 ; blasphe. 26,vel addito nomine Dei,Luce 2,23524. Mofis Luce 2,22. Job.8,5- fentire & vel pronomine dpáv Job.10,34. & «vlgv Job.1 g 25.vel Pro pheta aut Prophetarum in num. plurali prxfixa pariter formula ddle em Angælgn, vifum ef và jiliv, vel fimili. Maztb.1.22.& 2,4,15. 6 135 35- & 21,4; € 275 j 1 Otz- 35. Marci 1.2. vel etiam generalius, quale yeaqw Job.19. 28- Marci Sunt etiam loca quxdam, in.quibus . VeLO & O'vx, dvéyvale Mattb.1a. v. 3. & ift allegandi formulz adhibentur, VN 19; 4. vel s3erole aveyvale. Maztb. 21, 16, & cum additamento sx eyeyvals & Tà Yopuus Mattb. 12. $. vel iBéztdle dyeyralle &» vais 2gnQpaiite Mattb. 21,42. $x eixeyrall & T jwliy vjiy omo T5 OW Mattb,22,31. & fim, Nam ad ealoca, u bi fine omni allegatio-nis formula verba qu&dam & loquendi formulz ex V, T, repetun tur, qualia in Can- ticis Mariz, Zacharia, & antnunc quider: nom attendimus. & Simeonïi-s, complura exft 3 A*Hegant'ur'aufferrfhocmodö ex V, T. vel fententie qu&« tones Crte dam , puta dec/rine Mattb.45 4. & Luce4,4. ex Dent. 8; 3. Matthb. : Matth d 9, I3. € 12, 7. ex Ofe« 6,6.. .Marc?12, 29. ex Deut,6,4.. Mandata- Jlig Fott ut Mattb..4, 10. & Luce 458. ex Denzt. 6. v. 13. Mattb. Y5. v 4« & Marci 7, 10. ex Exod, 20312. & 21, 17. Mattb.19,19. & Marci 12 ey, Quia 31.ex Levit, Y9, 18.. Luce 2,2/3. ex Exod. 13, 2. & Mattb.21,13« Mattb. s Luce 19, 46.ex Efaja $6, 7. interdi&la ut Mattb. 4, 7- & Luce 4, ) 20 12, e€6x Dezat. 6)' I6. Matt])- 197 I 8.' ex Exgdi 205 1.30* Qufrglæ de hypocrifi Judegorum. Mattb.15.8.. Marci 7,6. ex Ejaje 29, 13. & Vomen , eorum ccecitate - fpirituali Maztb. 135 14. & €Marci 45 12. & Joh. 12; 40. ex Efaj. 6.10: 1.« 10 4. VelHiflrie ut Davidis panes propofitionis comedentis, 224* i,14-7 Mattb. 12.3, 4. & Mard2, 24. & Lute 6, 3. ex 1. Sam, 21. 6.. Sa- ! ]äþl ï' cerdstum. Sabbatho facrificantium in San&uario, Mazzb..12; $. ex pAN- Nwm 28. 9. Antedilwoianorum in carnali fecuritate viventiuimm 'ormula; Mattb. 24, 37,38, 39. ex Gen. 6, 2, 54* $ Vel Faticinia de Jobanne Baptifla concionibus fuis fer- jo; ^ Luce v vatori no&ro viam praparaturo, Ma£th. 3;3, & Marci 1,3. & 3» 4« MC 3, 4. & Job. 1.23, ex Efaje 40, 3. & Mattb. 11,10. & Mafcz' 1I.2. & : Luc.7, 277 ex Malachia 3.3/.7. de Servatore ipfo filio (imul & Do- gnam i mino Davidis, Mattb.22.44. ex Pfal, Y10, 1. ex virgine nafcituro g, ut ap Mattb.1,23. ex Efaje 7. - 14. in usbe Bethlehem Maztb. 2,6. ex y,1. alleg: Micbee s. y'. 2, inde transferendo in /Egyptum fed brevi inde re- ua vOro Zacbatia vocando. Ma£tb, 2,15. ex Hofee 11, 1, uberrima donorum Spi- ritus S. menfura implendo, ad munus Propheticum , omni cum empto, C. tiéytio amoreymanfuetudine & modeília obeundum, Luce 4.v. 18; dentis,ex ex Ef3).61.1,2. Mattb.12, 17, 18, 19, 20,2 1. ex E/4j.4.25. 15253« mini de£ ubiServa concionaturo imprimis in terra Sabulon, Naphthali atque Galilea D gentium , 7Ma£?b. 4, 15. ex Efaj, 9. 1, 2. frequenter ufuro parabo- Coram j lss , Matth, 13,35. ex Df.78, 2. morbos quinetiam. & infirmita- Cum Zac afinarun tes hominum fanaturo, Mazzh. 8; 177 ex Efaj. 5 3, 4. ingreffuro tan- quam Rege fed humili in urbem Jerufalem infidente pullo. afina- funt Sad rum. AMaztb. 21. 5 , & Jobaunss 12, 15 , ex Zacbarie 9. v. 9. accla- mante populo Maztb. 21. v. 16 , ex Pf.8. v.3. ibique zelum fuum Donnun pro domo Dei, expulíis qui eam profanarant, demonftraturo que vel Job. 2, 17. ex Pf-69. 10 , fed propterea male tra&tando & quidem & Zadn Dopedy & Íine caufa Job. 15,25, ex Pf. 69. g. & difcipulis eum de- miodtrs loca Mi ferentibus Mazrb. 26, 31, & Marci 14, 27. ex Zacharie 13, 7. do- nec 30. ficlis, pro agro figuli impendendis venditus Mazrb. 27. 9. Tüic mfo IO, ex Zacbarie 11, 13, & quidem a difcipulo Job, 13 , 18, ex Pf. 8, Cis om 41. 10. fceleratorum in numero Marci 15. 28. & Luce 22.37, ex Efaj.$3, 12, vellibus exutus forte diftribuendis, Mattb. 27. 35. omiífis ]ob. 19.24, ex Pf- 22. 19. motrte afficeretur. Matb. 26, 31, ex Za- adde J charie 13, 7, illis ipfis operam fuam conferentibus, quorum vel «4) 4. iU maxime intererat illud impedire, Mazzb. 21.42. ex Pf. 118,21.22. caria. & quidem eo genere mortis fuppliciique, in quo moris erat ma- 3)]30 -/1.'; leficis offa confringere , a quo tamen ille debebat effe immunis, omnrbu ]ob. 19.36. ex Exod. 12.46, & Num.9.12, tandem tamen ab om- jecit etia ni ignominia plené liberando atque ad fummam tum dignitatem Zut), $ tum poteftatem a Deo evehendo. Mazz. 22, 44. ex Pf. 110, 1, de- "randuje nique etiam de Urbe & Templo Hierofolymitano ab exercitu Onitten Romano cingendis & vaftandis Mazzb. 24. 1$ , ex Danjel 9, 27. vel falt & 12, 1I. Manb.s 6. Neque eadem ubique loca ifta allegandi ratio obtinet fed ,63 16, & potius diverfiflima. 'Nam primó quadam allegantur integra, alia , «tat p nonnifi concifa, & contracta. 0.]): 7. Integra $9)o(SR M fa 1 *. Integra allepantur pleraque. Contra&orum in unam fum £$iam fYYYp no"3 ut Judai loquuntur, exempla occurrunt va- emfritüro zia,ut apud Mat£th,c. 4515, ubi Evangelifta verba Efaje 8. 23, & 9. h 1G ex v.I. allegat, defumptis ex priori nonnifi nominibus propriis, reli- Vi inde re« qua vero annectit paululum mutata, & capize 27,9. 10. ubi locum Zacbarie 11,12,13.de pretio venditionis Mefiz & agro figuli inde 9rum Spi. 9mni um empto, C.12, 4. ubi hiftoriam Davidis, panes propofitionis come- 4 Y,1) dentis,ex 1.Samuelis 21,6, & apud Lucam c,7,23. ubi mentem Do- mini de fan&ificandis primogenitis ex Exod. 13,2.& apud Job.c.8.17. 42, 1,2,;0 ue Galilea ubiServator nofter locum Deut.19,15. de duobus tribusve teftibus o panbo« coram judicio.contra proximum producendis & Job.12,15.ubi lo- TÉrmitd« cum Zacbarie 9,9. de Meffia Hierofolymam ingreffuro fuper pullo effiro tane afinarum verba contraciius propont. Id quod etiam imitati llo afina« funt Sadduczi Mattb. 22, 24. objicientes Servatori noflro locum 9, aCC« Deut.2.5,5,6.de ducenda fratria, Ubi fimul & illud notandum quod um foom nonnunquam duo loca divería in unum contrahantur allegentur- onfrturo ue vel fub unius nomine ut Mazzb. 21, 4, $. loca E[aj. 62, II. & Zacbarie 9. v, 9. prxmiffa formula, fva Awewli vé jl Óa TÉ Y quidem m£oQürg Aéyovlg-, vel plurium, nullo nominato, ut Marci 1, 2. at des j loca Malacb. 3, 1. & Efaje 40,23. cum pr&fatione &« yéygazte & ith.27.9. qoig eeodurouc. $. Concifa non funt unius generis, nam quibusdam in lo- 18,2)& F!: 223 cis omittuntur initialia. Sic Marci 12, 26. citatur locus Exod. 3,6. omiffis verbis, '?2M '1?N !2« que ab initio verfus leguntur, Z adde Mattb, 2, 15. in citat, Joci Hof. 11, 1. Mattb. 4, 4. & Luca j && Zl« tum ve 4»4. incitat, loci Deut, 8, 3. Mattb. 21, 8. incitat. loci Za- charie 9,9. Job.13,18. in citat, Pf.41,10. In aliis media ut Mazrb, B, QI'ZZI 313 Marci 1, 3. Lut& 3; 45,6. in citat. loci E/aje& 40,3. nam i, in erdt Dd ymünis, omnibus omittitur vox $133 Lucas vero qui duos verfus ad- db om« jecit etiam verba ; 23 ri913, & Mattb. 21, $. ubi locus Zacb, 9, 9. citatur omiffis titulis Meffig NYY yvYn DX Quod gnitatem fraudulenter imitatus Sathan in allegatione loci Pfal. 91, 11; 12. 7 n de- xercitil omittens verba p 21 933 ^0v ex citat, Mattb. c. 4, 6. vel faltem *p3*31 9323 ex citat. Lucec.4,10, In aliis finalia, ut 9,2] Mattb, 9, 13. in citat. loci Hofee 6 ,6. Mattb. 4, 7, in citat. Dewe, pet fed 6, 16, & v. 10 & Luce 4.v. 8, in cit, Deut. 6, 13. Marci 7, 10. in Citat przcept, v. ex Exodi 20, 12. Mattb. 21; 16. in citat. Pf. 8 3. !à; al 9, IOO ]ob. 1, 23, 1n citat. Efaj. 40, 3. Joh. 2, 17. in citaf:. Pfal,l6 | o Jncej^ W6 ) 10 9N ']ob.*(,'4'7. incitàt, Efaj. $54 13, & 10, v. 34. in citat, P/al. $3, €. ciato "Tandem & initialia & finalia retentis mediis, ita Maz£b, 21, 1 CO. 4 cum i Luce 19, 46. ex E[aj, $6; 7. depromuntur verba 4 oká; us ofxos ato» £2 V etvy n xAuOucelat. fecen 9. E contrario , aliis it locis qugdam ad textu non exflant, vel ibi exítantibus fübftituuntur, Jiciuntur, qug ir Prioris exe QUMH Chri empla vide Mazzh, 2, $, 6, ubiin citat, Miches «,1. verba Hebrxa eragi *«Ov3 ww n mu?ó* 429 hoc modo e$baepa- fafta. 'Govlau. "Ex. « *yoip é£eAGUreras nysusvos, ósie TTouamVés T)y A pBsg Tày les um i tas^. fic Matth. y1. 10, ut & apud Marcum c.1.2, & Luca c.7.27. parab pro eo quod Malachie 3. v.1. dicitur »34 9. rP »33n exttat €DatT I8s éya d'roscus "- "Ayyyenóv jag. tG mtocams cs, Quod etiam obfere ]udi vavit Servator nofter, & poft eum Legisperitus, fumma legis qug exftat Deut. 6, v. 45. referentes Marci 12, 29, 30. & L«ce 10, 27. 157 Ó C, uterque eninr addidit «4g). £ Gs 56 biayéine ce, quod in Deut,non Marc habetur, Poflerioris vero exemplum fuppeditat Matth, c. 2, 6, pro eo quod AMzcb.s, v.r. exftat, nm3« on*Srva nnw, po- sUlb nens «g) cv BufAetpa. yij 10v0a. & c. 3 3. pro eo quod Efaj. 40, 3. di- Tion citur 3371 ^W , ponens awrs. Confer uoque Maret 1. v.3. & Lz- & Li €2 3, 4. Mattb. 2/7, 9. pro DH*S",HU apud Zacbar. c. 11,12. d& yav lepanA, & pro ^Y* OW &c Tév asyoóy 75 xtoXutuc, Eodem mo- Matt) V d do Lucas c.2,23. verba Exod. 13,2. "08 23 *2 7^ v 39 D37 93 verit rv duv Daroiyor puiréav d'yuv v wwplo pro 4 ? *5;233 "3 ponens T&v doct», X C. 4, 4, citans locum Dezr, 8 , 34 .2 O, verbis rjv ^b wyto 93 "y 73, (übftituit r al jl P & do, C.458- Mattb, 4,10. pro N'NY. Dezz, 6, 13. ponit z£oexluncesg fpe- ciem pro genere. pio Ui IO. Solent etiam Evangeliftz perfonas & numeros mutare, add fi id fermonis ratio requirat, ponentes fingularem pro plurali, ut Xenc Mattb, 4,7. ex Deut. 6,16. pronomen fecund perfong pro pro- hal nomine primz perfong ut Maz?b. r1, 10. ex Malach, 3,1. Quin & f fututum indicativum fübftituit Mazz^. c, 26; 31. imperativo Kal, hu apud Zacb. c. 15, 7. II. Suntetiam loca,in quibus Evangeli(Iz verba citata alio C« plane ordine recenfent, quam exflant in textu originali,ut Mazrb. tal €. 27,9. ex Zacb, 11,13. & Marcus c. Ij*;lfo 62 9! IO, 4512. atque Job. c, 12,40. verba M 2; 12. Nequehic omittendum quod Evangeliftz, in locorum - citatoruns Jn ( atoncm . lt'v M/' 81; 6v , 14 k €itatorum recenfione nonnunquam varient & quidem non modo: cum ipíi ea citant, uti apparet, ex collatione Mazz£h, 21, s. & Jol» M W li d 12, 15. fed & quando aliorum citationes recenfent, fic Lzcas c.4- unfu quy i recenfens Diaboli objectionem ex Pf, 91, 11, addit voces & d[ia- QvuAa£a e, quas omifit Mazzb, c.456. & c.6,4. referens Apologiam , Prorser. Chrifti contra Judos, difcipulos (uos,ob fpicas Sabbatho evulfas "erba Hebrgi do Vi exagitantes ; hiftoriam Davidis panes propofitionis comedentis, fufius recenfet quam Mazib, c, 12, 4. & Maztb, €, 13, 14, 1y. lo- Y u Toy ls Cum £/aj. 6,9, 10, a Domino noftro citatum, ut declaret cur per Lt 727 9 Y exat parabolas loqueretur non. modoaliter aliove ordine fed & plenius enarrat, quam Marczs c, 4, 12, prout & ea qu& Servator citavit ad d etiam obíere Jud&orum hypocri(in depingendam, ex Efj.29,13. Conf. Mazth, ia legis quà 15575 8- & Marc. 7,6. Sic Maztb, 24, 15. all'egantur verba Danie- La 10 27' 5 c.9,27. hoc modo BXavypa Tíc éexjsurtoc tguc O TóT ayla in [eut,non €Marcus habet Bæ'lwfypæ TÜÉ 5enpdwiw; icwc GTE F 365 C, 13, 14. ij!h, C 2 6 Ij* Deinde quedam loca citantur iisdem plane verbis, "W p quibus olim LXX. ea verterunt, vel non multum differentibus; ij 40, j t non tantum quando cum textu Hebrxo conveniunt ut Maz5.4, 7. 4 6u & Luca 4, 12. ubi locus Dezt.6, 16, & Mattb.9, 13. ubi Hofea 6,6. AL2 d Mattb. 13, 14, 15. & .Marci 4, 12. ubi Efaj. 6, 9, 10. Mattb.15, Eodem mo« 8. ubi E/aj.29, 13. 9 19; 4, $. ubi Gen. 1.27. & 2,24. & c. 19. y^nm 19. ubi Lev. 19. 18. & 21, 42. ubi Pf 110.22. & 22, 44. ut & La- nj tf pro €& 20, 42 43. ubi Pf. 110, 1. & 27 35. ut & Job. 19, 24. ubi Pf. 'IDMI-Si 3. 22,19. citatur, Sed etiam quando ab eo difcrepant, aliquid adden- TLT 3 I D do, ut Mattb. 4, 4. & Luce 4, 4. ubi Servator nofter ex Deuz. 8, 3 nduieac fpee robat ; Deum etiam fine pane homines fuftentare poffe, vocem imi aWl bueri, qug in hebrxo non exílat, & Maizb, 4, 10. ubi rof rl additur vox uóvos qu& fimiliter abeft in hebrxo; vel aliquid omit- plurali, ut tendo, ut Matth, 3, 3. Marci 1,3. Luce 3,4. vocem :13y23 qu& habetur in hebrxo F/aj, 40. 5 ; vel verba aliter vertendo, ut Lzt. yg pro pro» r Qu & 4» 18. ubi citatur E/2.61.1,2. & pro Hebr. p nip8 D^mowo entivo Md habetur 4àj vwQAoi avafBAeday. I4. In alis autemi propriam & fuam verfionem ponunt, j aiitzalio certé diverfíam a verfione 70. interpretum & quidem plerunque j yt Matt". talem, ut non tam verba quam fenfum refpexiffe videantur, ut Mattb.1,23.1u cit. Efaj. 7,14, Mattb.2,6. in citat. Michb. $,2. Matth. ,0, V&f d « 25 17. Jerem. 31, 1$. Mattb, 11, 10, in citat. Malach.3, 1. & 12, 18. p locoru itat. Df.78,2. & 21, j. in m citat, Ekj; 42; L. Matfh. 13,35. inc P citat, citatorum Ws)1:i2 298 citat. Zacb.9, 9. Quo pertinent etiam dicta in quibus Evangeli(tas ÍóN verba contraxiffe fuperius diximus. tian 1$, lmo funt quzdam loca in quibus Evangeliftz Inter- d. 20 pretem gr&cum data opera deferuiffe videntur, ut Mattb. 2, 15 ubi 70.locum Hofee 11; 1. vertunt ££ dvyvrls uertuaAeca: TÀ ménv& ä[ Ti deb &vri, pro quo Maz£baus habet £ dvyorils ixAera, Óv ov , juxta. Hebr.apud quem legitur,j32? *»nw^i?. Co»wnn & Mattb.8,17. YÀ 1f ubi iidem locum E/aj, $35 4. (ic vertunt O/rQ- vae aporlac vjv E Qpe 19) «&€A duv ibviaro: pro quo Mattb. duróc réc dissvei VIA H ( | Yerb fA«Cs «o] Tac Vórss i[Jasure? conformius hebrao, in quo exílas (R0S I253D w'aN2D) Wv2 w ou*un Ya f SECTIO tac SECUNDA. In qua judicium exponitur de iflis citationibus, Jn aI Tum T h&c quidem circa allegationes Iocör—um- V.T.in Evane Ium geliis obfervaffe & annotaffe fufficiat, Supereft ut. judi- Wi e r E cium meum de iis exponam, atque Evangeliftas contra tnim impias & blasphemas hoftium veritatis cavillationes defendam. v 2. Et primó quidem neminem dubitaturum autumo. Quin i Evangeliftz illis ufi fint non temeré, fed graviífimis de caufis. 3Q Praterquam enim quod iis ufi funt in narratione rei omnium graviffimg & quidem non motu proprio fed du&u & impulíu il- qu lius, qui nil temeré & fine caufa facit , ipía allegandi ratio claré Teti indicat, allegationes iftas (tudio factas fuiffe. Quandoquidem E- pk vangeliftz vix quicquam de Servatore noftro narrant , quin illud N: di&o aliquo V. T. probent. Deind e nec ci alle 3 irca rationes ifflarum alfega-fibn.um mujl- 3&& [ tum erit litigandum. Quis enim quxío non videt, fcopum Evan- Qul geliftarum fuiffe, probare fingula qu circa Servatorem noftrum Qur contigerunt , jam in Veteri Teftamento vel prxdicta vel prxfi- Wnt, gurata fuiffe, ad eo majorem Lectorum in fide Chriítiana atque inprimis Circa eas res,quas de Chrifto narrabant, confirmationem. Wo 4. Quanquam enim tam Servator nofter, quam ejus Apo- Qu ftoli, in fuis cum Judzis difputationibus aliisque fermonibus de n Jefu noftro, num fit Chriftus, non tam vaticiniis V. T, de futuro 5 Mellia in Jefu nofio impletis, pugnarint quam Miraculis, ab ip- ln e $5)13 28 vanpelitus fo vel Apoffolis, in ejus nomine, ipfoque adeo Patre i ejus grá« tiam facdtis;ut & ejus gloriofa & mortuis Refurrectione, uti videre o Intere efl Mattb, 12,39, 40. Job, 2, 18,19, & 5, 36. & 10,25, 375 38- & ifth, Vs 20, 31. 712.3, 15. & 13, 30, 31, 27. Dici tamen nequit, eos hoc & td Ti argumentum plané neglexiffe, etiam erga eos, qui nondum cre- D , Juxta debant, cum conflet, Apollo Alexandrinum, virum in Scripturis V.T. potentem, Judaos acriter redarguiffe , oftendendo per Scripe atb itíac Qub turas , nimirum V. T. Jefum effe illum Chriftum A. 18, 24; 28- Et quis dubitet, Paulum eadem methodo ufum fuiffe, cum Beroe (eag vþiü verbum Dei de Jefu Chriflo przdicaret , fiquidem narratur Ju- iO exlas daos eum audientes verba ejus contulile eum Scripturis, num ita fe haberent h.e, num di&ta de Chrifto probe citailet , numque ea cum iis qug de Jefu audivezant, convenirent. Adl, 17,11. j Habuitque ifla probatio neceffasio vim & efficaciam jn an hi, imis non modo Judzorum , qgi lectioni legis & Propheta- rum ab utero affüeti quicquid ex iis afferebatur , tanquam vee Tn Evare rum & Divinum recipiebant ,. dummodo fe dociles praberent; [ ut judi« uti exemplo Beroenfium patet , fed & in Gentilium animis : Hi [las contta enim vaticinia V, T, de Chrifto audientes fimulque apud fe per- efendam. pendentes, quam exacte ea in Jefu noftro, quem alias tot Miracu- lis inclaruide noverant, impleta fuerint , non potuerunt Ron fete imo. Quit ; de al monibus Apoftolorum de Jefu Chrifto &dem adhibere, 6. Qnuod adallegationesjipfas attinet, nequeillz jure aquo- rei ommuum quam fugillantur. Non illud quod non modo fuas fed & aliorum ( 1mpühl1 1: retulerunt allegationes : nam genuini hiftorici eft, omnia referre L tato Qu prout gefta funt , atque unumquodque fuo authori adícribere, loqui(ïem Neque iftud quod in allegando variaruntymodo hanc modo aliam , quin J allegandi formulam adhibentes , ram pr&terquam quod varietas ifta dele&et , atque'unicuique fcriptori femper liberum fuerit for- uta ml mulas allegandi pro lubitu ufürpare , nulla ratio allegari poteft ; um Exat €ur fcriptores facri tantum unam & non plures adhibere debuee- znt, iv p 7. Necjure quis contendat , Evangeliftas nomen libri " in itiana 2406 quo locus allegatus exfiftat, femper apponere debuiffe : Prater- fonette Emi quam enim quod id (zpitiime fecerint, non femper illud necef- )u ; Apo onibus ie fum fuit, quia loca allegata Judxis , in quorum gratiam ea inpri- mis allegata fuerunt, vulgo nota, tum ex continua legis Prophe- ; de fucu tarumque le&ione atque ea tum publicainSynagogis; argum. loci C05 i 3 AG, 3 Bs):14(88 ZA&orum 13, 15, 27. & 15, 21, quam privata in udibus , exemplo Timothei, 2. Tigmb, 3, 15. tum vero ex concionibus, frequenter ad eos habitis & quidem fine dubio de Meffia, juxta Prophetarum oracula tum venturo, & non modo a pientioribus, quales Simeon, Hanna, Jofephus Arimathzenfis & alii, fide firma exfpedato fed & ab omnibus promifcué exoptato , quod fe ab illo a Romano- rum jugo iberandos putarent,quod vel inde elucet clariffimé,quod non tantum complures impoftores tum furrexerunt , qui fe pro Melfia falfo venditarunt fed & quod illi homines tam facile idem apud populum invenerunt, 8 Quibus adde confuetudinem hoc modo citandi Scri- ptoribus tam facris quam profanis ufitatam,;uti videre e(t Nebemia IO, 34, 36. ubi leges de oblatione ligni ad facrificia fuper altari Domini cremanda , ut & primogenitorum ac primitiarum , qu€ habentur Levit, 6, 12. & Exod, 13, 2 allegantur addita, formula generali, ut fcriptum eít inlege. Sic Efre 9, 11, 12. fub nomine Prophetarum citantur, qug habentur Dezr. 7, v. 2, 3. & 1.Res,8; 29. 2.Reg. 21, 4. 2. Chron. 33, 4. verba ex Deut.12, j. deprompta referuntur pramiffa formula, de quo dixit Dominus , vel de quo dixifi Domine. 4,C/roz.30,18. citatur Lex Mofis Num. 9,10,II. de Paíchate ab immundis comedendo , nulla fa&a mentione vel Mofis vel legis fed fimpliciter dicendo 2323 , uti Ícriptum eft. ——, £C2 X "Ut —— €x, r m — 9. In Talmude vero ifliusmodi citationes funt frequenti(- fim&, uti vel infpicientibus patet. Pauca tantum loca annotaffe quaxs fufficiat. In Cod. Middorb, c. 2, S. $. citantur verba Ezecbielis 46; f 21, 22, & €.3, $. 1. vetba ejusdem Prophetz c. 43, 16. & cap. 3. l $. 8. verba Zach. 6, 14. cap. 4, ff. t. verba Ezechb, 41, 24 2j. & f C. 4- $. 7. locus Eaj 29, 1. nulla alia przmiffa formula quam ge- H nerali *12N2U quia dictum eft. In codice Sotah, c. 1. $. 8. & g. r aliquot loca ex libris Judicum Samuelis & Mofis allegantur eo- dem modo, Necaliter Gemarifiz;uti apparet in eodem codice c. 1. ubi varia loca ex Pfalmis, Jobo & Regibus, allegantur nulla libri, unde deprompta funt, facta mentione fed vel verbis 2N37 , vel b 25712 , ut nec heic fit Judais cavillandi ratio jufta, tu IO. Nec puto quenquam adeo fore fimplicem & rudem, ut dj interroget,cur Evangeliftz in i(tis locis,ubi authoris &libri faciunt tar mentionem non allegarint etiam capita & veríus, ut eo citius & fa- uf cilius invenirentur ? vulgo enim notum eft, illam librorum V. 38 Ye ID U*B8):s (2 , (remplo Ín capita,& fecundum quosdam in verfus divifionem , qua nuiié frequenter utimur, recentius effe inventum , & illam quidem Stephanum jphetarum Langtonum vel Hugonem Cardinalem authorem habere , hanc esSimeot, vero juxta ejus defenfores vetufliorem quidem effe, cum ejus jedtato fed mentio fiat in Talmud codd. Nedarim & Megillah ,. fed tamen Romano» certé tempore Apoftolorum nondum fuiffe. 1ir. Habuerunt quidem jam antea tum Judai tum Chri- imóquod yui fe pro . ftiani aliquas librorum facrorum V. T. divifiones. Illi quiden dlefidem Pentateuchum in Para(choth feu fectiones majores , & minores, quibus ex communi fudaorum traditione, admodum probabili, kand l tempore Antiochi nxgni fuccefferunt Haphtaroth ex Prophetis 231 5/777. colle&tz, Hi vero fecundum materias & hiftorias libros íacros fuper tan partiri confueverunt , uti ex Auguflni & aliorum Patrum Com- mentariis in V. T. patet, pariterque ex Hefychii Hierofolymitani mm , qu 4 lormuli libro quem Zrixueóv v2v iB mec rv , x9) Heatís infcripfit, in quo non modo Efajam ac duodecim Prophetas minores in varias fe jb nomine &iones, (ive ut ipfe ea appellat, Kedaaose, diftribuit, fed. & vetu- x 1b ftam hanc jam efle Chriftianorum Doctorum conífuetudinem Pro- deprompta phetias ad faciliorem intelligentiam cunétorum , sixx3óy ; id elt, yel de quo , 9,]0,11« per fectiones proponendi, atque explicandi docet. Quin imó, ne- que divifiones ifta,fi Pentateuchi in eas Parafchoth excipias, uni- ndone Ve iptum d formes fuerunt atque univerfaliter receptz , ut pari cunctorum lecorum commodo allegart poffent, nec vel ipfis Judzis, ut jam. frequentile diximus,folenne, Parafchot femper allegare, aut admodum necef- farium ut id fieret cum loca Pentateuchi Judais ex crebra lectio- suditli 46 ne fuerint notitfima, ac denique, fi maximé Evangeliftz illud ob- 3 &ep ) fervaffent in Mofe, uniformitatem certé, cujus cura merito dili- Ab Af à gentibus fcrptoribus femper fuit, fervare haudquaquam potuií- jquim g Íent, quoniam, uti dictum, nondum reli qui quoque libri V. T, ïrr. 6467 capp, feu fectiones erant di(tributi, antor eo" I2. QUuod fi forte quis miretur, cur quz ex P/almis Mattb, 135 35. €. 27 3$- & Job. c.10,3 4. & 15,25. citantur, citentur fub gulla fibri nomine vel legis vel Prophetz , quum conflet Pfalmos ad Ce- N tubhim fuiffe relatos , & vel ab ipfo Chrifto a lege & Prophetis diftin&os. Lac. 24, 44, is confideret nomina h&c legis & Prophe- udemy tarum non uno femper fen(u fed modo latius fumi, modo ftri&ius yrifaciunt ufurpari, ita ut Lex defignet vel totam Scripturam facram V. T. juus & ^ veluti P/4], 1,2,& 19,3,9. & 119. item &in N, T. (xpius ut quando Phariíxi y um V'i a We):16 s . Pharifsi dixerunt populum,qui legem id efl fcripturam ignorat,ef- miffu tum f fe maledi&um, Job.7,49.Populusque ipfe Servatori noflro objecit, a C legimus in lege Chriftum perpetuo manfurum, Job. 12, 34. quod indicio eft , tempore Servatoris nofiri illum vocis tYWmn & vówe beant ufum fuiffe communem ; vel illius partem aliquam tantum de- unice fignari , puta Pentateuchum; arg, oci 2, Chron. 25, 4. Nebeimia. Xant t feré C $, 2. coll. cum v. 1. & quoties Prophetis & Pfalmis opponitur, ut Mattb, 31,13. Litce 16,16. & 24, 44. Prophetarum vero nomine iþe&as veniunt vel omnes Prophetico fpiritu acti, eorumque Ícripta,quo fenfu locus Dezt, 7, 2 3. (ub nomine Prophetarum citatur Efre 9, 11; 12. vel tantum illi, qui, libros V. T. tum hiftoricos tum Propheticos conícripferunt, eo rumque libri, quo fenfn hxc vox ]i fumitur, quoties legi & Píalmis, tanquam V.T. pars, opponuntur, ut in locis modo allegatis , Maztb. 11,14.. Luce 16, 16. & 2424« Hinc enim facile erit intelligere rationem , quare Pfalmi Davidis fub nomine legis & Prophetarum citentur, nimirum quia partem I conftituunt Scripturz Sacrz, qu aliquando lex dicitur, & a Pro- pr funt. bent e phetis Sp. Prophetico fcri I2. Neque enim audiendi Ju d&i, qui authoribus libr;Jrum; àpored, Cetubhimjinter quos & Pfalmi recenfentur,titulum Prophetarum 2, dubium faciunt: nam cum dono prophetiz inftructi de futuris firum prophetarint , librosque fuos inftin&u non proprio, fed Spiritus ïex'xïm S.fcripferint, ipfis Judxis fatentibus, qui qu&ío Prophetarum quand nomen & titulus ipfis denegari poterit? Omnium optime Abar- Tiüm ] banel Comment, in Danjelem obfervat, libros Cetubhim a Ne- n bhiim differre, non ideo , quod tantum hi veros & proprié di- &os Prophetas authores habuerint, illi vero non , fed quod a ndo talibus confcripti fint, qui non modo donis propheticis fuerunt Jarar] inftru&i , fed & publicé munere prophetico defundti fuerint con- ïliosqu cionando. Libri vero Cetubhima talibus promanarint,qui,quam- endo 4 vis munere Prophetico non defungerentur , tamen donis prophe- I.Sam. ticis inftru&i fuerunt, populumque Ifraeliticum, fi non ore fal- tem fcripto , docuerunt. D gnvif I5. Ut omn! 3 in unam contrahamus fummam, Citatio- Mbhm nes iftz non temeré fed ftudio fa&tz, ut eorum, quz Servator no- dlente fler'& ejus difcipuli proponebant , conformitas cum Scriptura ab t V. T. manifeíta fieret, atque hoc pa&o Judzis occlamantibus os Dum ) ]efum eíffe Chriftum pro- oþturaretur, valideque confirmaretur, mitifum librise x )i7C$88 nl 'm.iiï'um olim Patribus Servatorem, formulis concept& aptis atque )jecit tum facris tum profanis authoribus ufitatis , ut nec Judai nec .quod alii Chriftianz Religionis h oftes juftam eas fugillandi caufam ha« N tati tribüaendum beant. Quorum proinde pertinacig atque cocci m de« unicé eft, quod in libri s (uis contra Chriftianos , nil magis ve- ebetilid. citandique modum ac formulas, omne xant quam iflas citationes, itür, Ut feré cauíz fuz llocan-;es , ut eas enervent & fu- omint. pr&fidium in-eo Co N fpe&as reddant. s 4,quo Í Ejïd SECTIO TE Qs Q C OE In qud Evangelifte eirumque citationes ex V. T. à nuntufy cavillis boflium veritatis vindicantur. E l. Davidis Iximus Sectione I. $, 3, 4 * citari in Evangeliis vel nue qurtett das fententias, vel hiftorias vel vaticinia V, T. Judzi, ( PrO«. ut Evangeliftis eo majorem invidiam creent, atque pro- bent eos neutiquam fcripfiffe impulfu divino , omnes ex &quo 1 brorurtt aggrediuntur & vellicant, 2. Etcirca fententias quidem contendunt Servatorem no- etatutt foturis flrum Mattb, «, 43, perperam dixiffe , audiftis di&um fuiffe ve- teribus: 4mabzs proximum tuum , inimicum vero tuum odio babebis, Sointus hetarurm quandoquidem illud nusquam in V. T. dicatur, fed potius contra- rium prxcipiatur ExoZ. 23, 4; $. Lev. 19, 17« Prov, 245 17.& 25, f hbite maNe' 21. Confer Chiffuk Emunah, parte 2. $. 1 1. 3. Circa hiftorias erraffe dicunt Mattheum c. 25, 35. vo- ) dä d'ï' cando Zachariam , occifum o lim inter porticum & altare, filium j quod 1 Barachiz, cum fuerit filius Jojade 2.Para/.24,20. Marcum €.2,2€. [yerunt at cote aliosque duos Evangeliftas Matzb.c.12,3. & Laucam C,6,3. confun- dendo Abjatharem filium cum Achimelecho patre ex collat, loci um I.Sam, 21, 6. ita ruríus R, Ifaac l, alleg. $. 22. & 28. (Qï)hü' liftas non modo- 4- Circavaticinia vero contendunt;Evange j ote a[' raviffimé hallucinatos fuiffe, citando loca fub falfo nomine, puta fub nomine Jeremis quod exftat Zacharie 11,12,13. (ed etiam frau- (iatio» ótor 9 dulenter egiffe, Prophetis tribuendo quod nufpiam apud illos ex- flat, ut quod dixerint Servatorem noftrum vocandum effe Nazare- num Matt.2,23. eorumque verba vel aliter allegando atq; in eorum ytibus 0* et,ut um p libri; exftant,dum illis aliquid addunt quod cauf eorum fav Luca gl REU E DEISe-. $9 Luce 4» 18. verbis Ef.61, 1, 2. interferendo & ccecis vifus refti- Des tutionem; vel ex iis aliquid tollendo,quod ipfis adverfabatur; vel at Meffis JEfuque noftro aliisve applicando qu de iis neutiquam Don dida fuerunt, velutiloca Efaj.7, 14. & 9,1,2, & 61, 1,2. Jereme I t A 35 15- Hofee 11,2. Micb.$,2. Zacb.9, 9. & 11, 12. gau j. Sedfacile erit etiam has difpellere nebulas, quas miferz QUi pl*eBis"fuæ oculis fuffundere folent Rabbini,eorumque criminatio- nes retundere, modo fequentia probe pen(itentur, pof lum .6. Primo. Servatorem no(trum Mattb. $,43. per antiquos Don: inimicorum odium prcipientes, intellexiffe non tam Mofen ejus- Yide que interpretes Prophetas, quam Pharifzos fenfum & legis & Pro- phetarum pervertentes , & quz Lex nonnifr de feptem populis Cananzz & Amalecitis prxcepit, ad omnes promifcué a vero Dei Ípon aT cultu alienos & extraneos extendentes,ita ut non vererentur doce- re, poffe Tud&um (alvà confcientiá 1dololatram quemcunque non a modo omni ope in nece(Iitatibus privare, fed & necare vel fpolia- fcript re, uti aperté Jofephus Albo in Difput. fuis contra Chriftianos. Syr 4 ni 7. Deinde Zachariam in templo occifüm potuiffe effe Jo- jadx & Barachix filium, vel quia ejus Pater. fuit binominis, ut Jerem Citand multi alii, vel quia placuit Servatori noftro; nomen ]ojad« mu- tare in fynonimum Baracbie, quod & ipfum Judaxis fuit familiare, n?mpl BN Ujias v. g. dictus fuit Afarias, 2.Paral. 26, . coll.cum 2-Reg.14521, €om Eliackim Jojachim: 2. Reg. 23, 35 & 2. Cbron.36, 4. quibus addere licet : veterem interpretem Latinum libri Judith , qui quem in fátioy ante t .€, 4- V. I T. ex grzco textu Eliakimum vocaverat, eum cap. 20; 9, vocat Jojakimum , quamvis ifto quoque loco nomen exítare Jo- ütd 'xv jakimi haud ignoraret. Et fane imitatos effse hunc morem no- ferta, mina immutandi fcriptores.N.T. clarumeff,cum Simon Bar.Jonah Dayj fimul quoque modo Petrus modo Cephas dictus Mat£tb, 16, 16. & runt, ( 1.]ob. 1,42.& Simon qui Mattb,c.10,4. Cananites di&us Lzce 6,1 P. 573 Zelotes vocatus fuit. Caufa eft, quia hzc nomina idem fi gnificant, usj uti fi quis hodie eum, cui Theodoro nomen eft, Nathanaélem vel £cnera] a Deo datum,vel cui nomen eft FridericiSalomonem vel Soliman- T5 num vocaret. : AQlo 8. Falfum efttertio tam i(tud,quod Matfh&us & Lucas Abjatharis ] tere faciant mentionem loco Achimelechi;ut qui nomen ejus ad quem fi venerit vel a quo panes propofitionis acceperit David minime ftab t coimemorent, quam illud quod Marcus contradicat authori libr.1. plica; i Samue- Aj n x - 588)1-9'('524. Samuelis. Hic enim narrát, ad quem David ve-nerï-t,accepf.ä;u"s pá- dfis rf abitur vd nes propofitionis, nempe ad Achimelechum Sacerdotem, Marcus autem quando ad eum venerit, tum nimirum, cum Abjathar eífet neutiquaat TELLA Pontifex fummus.. Atqui hac duo optimé una confiftunt; Abja- thar erat filius Achimelechi , 1. Sam. 22, 20. eodem cum Patre gaudens titulo nimirum Sacerdotis fummi etiam vivente. Patre, us mietg quia pro more illius temporis ejus erat Sagan vel vicarius eique ritmillatige poft mortem fucceffurus. Quod autem Marcus Abjatharem fi- lium & Sagan tantum feu pontificem fecundarium nominarit, & rantiquos non Achimelechum pontificem primarium, ejus rei hxc ratio eífa Lofen ejuse eots & Pro» videtur, quia is Achimelecho Patre erat notior. & celebrior, 9. Quantumad vaticinia in fpecie; verum quidem effe re« m Populis . vero Dei fpondemus, verba a Martb, c. 27,9. fub nomine Jeéremix in no- firis exemplaribus citata non exítare apud Jeremiam fed apud Zacb. antyr doCe Cap. 11, 12, 13. fed non conftat Matthzum ipfum & non ejus de- cunqué non evd (poha' Ícriptores Jeremiam pro Zacharia pofuiffe legendo 18 pro Zi; Syrus interpres N. T. & hic quidem fíatis antiquus, uti & Per- ifinos fa nullum Prophetam citant hoc loco, Et fiquidem Matthaus jffe elle Jo- Jeremix nomen appofuit, inde tamen nondum fequitur, eum in ominis ,U citando fuiffe hallucinatum. Nam utrumque verum effe poteft, ajadæ qmue nempe Jeremiam de iftis primo vaticinatum fuiffe fed ejus vatici- at amiliates nium demum a Zacharia literis fuiífe confignatum ; prout & alia zxp pl complura. Medus (ane, Hammoudus aliique viri dodtillimi non fine jbus adtete ratione füfpicantur, cap. 9, ro, 11. Zachari vulgo adfcripta jam. ante eum a Jeremia fuiffe conícripta fed demum poft ejus excef- fum ipfamque adeo captivitatem Babylonicam Zacharix libris in- od ] ferta, plane uti multi Pfalmi Mofis, Afaphi aliorumque Pfíálterio ', mOïem no Davidis , & proverbia Aguris Proverbiis Salomonis inferta" fue- u p fori runt, quia qua in iis tra&antur, videntur effe anferiora tempori- j,16, 16 bus Zachari. Poteft etiam dici Jeremiam fuiffe nominatum quia ejus liber fecundum antiquiffimam veteris Teftamenti in partes generales diftributionem , primus erat inter Prophetas polterio- x fignfi hunaden V* res; plane uti fub nomine Pfalmorum comprehendebantur omnia " golirtátie Hagiographa arg. loci. Lzc. 24, 44. IO. Quod vero dicunt, Evangeliftas in citando fraudulen- 35 Ab'lathm ter egiffe, Prophetis tribuendo quod nuspiam in eorum libris ex- l ad qu.ölll ftabat , vel verba eorum adulterando vel malé explicando , ap- s ul mitifti | P"iicandove, in eo ipfi fraudem committunt, fuamque tum in- libr C 2 Ícitiam utho Gu WP ) 20 ( $5 fcitiam tum malitiam produnt. Nam primum male probaturTos te co Mattb. 2, 23. fiquidem Evangelifta non dicit Prophetas fcrip- fiffe, quod Meffias vocabitur Nazarenus , fed tantum eos hoc di- di J xille, at multa olim a Prophetis di&a fuerunt, qug nuspiam in eorum libris eomparent, fed tagtum per traditionem propagata fuerunt, a viris Osomv&soic, quales Apoftolos fuiffe contendimus, facile cognofcenda & ab adulterinis difcernenda. Talis fuit verbi pl gr. przdi&io de Mundo igne perdendo , tributa Adamo a Jofepbo « antiq. J4d./. 1. c, 4. ut & Enochi illa de Judicio extremo allegata Juda v.14,1$. Sed & fi maxime dixiffet Matthzus, fcriptum fuif- üt Vit fe a Prophetis iftud de Metfia appellando Nazareno, tamen illi & j propterea nulla fraus imputari poflet: predixerunt enim Prophe- tx, Melfiam fore Perfonam plané fingularem ab omnibus aliis fe- p lo: paratam, Deoque facram, quales olim erant dicebanturque Nafi- xai tefte ipfo Philone Judzo de Nafirxis," Predixerunt inquam lo, hoc fi non totidem literis ac fyllabis, faltem «quipollentibus. Im- nj gat pletum autem hoc eorum vaticinium aliquatenus fuit, dum ei no» men Nazareni ut Marci 1.24. & 14. Y.67. vel Nazar&i Martb.2, 23. (?F f&ü & 26,71. fuit impofitum a loco domicilii qui fuit urbs Nazareth. Nec quicquam obftat, quod vox Nazareth & Nazarenus fcribatur bra d per Y Nafirzusautem perT: nam ha literz facile permutantur,uti omnes, quz funt ejusdem organi, nec fatis conftat quomodo no- h; men illius urbis ab Hebrais fcriptum fuerit, an per Y an vero o per »quia illius nulla in Veteri Teftamento fit mentio. Sunt qui pi putant ei nomen fuiffe a 71513, fcriptumque fuifle per 1 quod ta« €yj Cut men tanquam incertum in medio relinquimus. 11. Fatemur quidem magnam effe differentiam ; Nafirsum De dici ob feparationem ab aliis & Nazarenum a loco, attamen quia fCni magna eft inter nomina ipfa Nazarenus & Nafirzus fimilitudo, f- to t eri utique potuit, atque fine dubio factum eft, ut prior ifta appel- Ver tor latio occafionem dederit multis cogitandi de alterá, Jefumq; no- ftrum, qui Nazarenus dicebatur aloco educationis , confiderandi hu tanquamNafirzum,hoceft hominem a reliquis feparatum,janctum ægn( atque omnium praftantiffimum. lllud fane eft i£ayeviy Judxos nullam habere rationem hunc citandi modum cavillandi, quan- v doquidem eorum Doctores Talmudici eodem plane citationis üq genere creberrimé utantur; fic in codice Berachoth fol. 61. col. 1. d) tanquam Scriptura di&tum citatur "lTl 222 m2)?nn 72 Aay run $e)2r(C5N m quem ipfis áffignat inr- itürlo« s eum fomniis attribueadum fenfu terpres , pramiffa formula ^nNJU n5 CO ad confirmane- sÍtip. 18e locus nullibi in Sacra Scriptu- hoc di« dum quod dicitur , cum tamen ra ex(tet , vel ipfis fatentibus Gema riftis, fed formatus fuerit ex piam' i Gen, X LL ubi pincerna Pharaoni de Jofepho dicit w3 ^ -opagam 123 fa&tum eít autem ut quema dmodum inters ndimus, f 1M» res evenerit , cui adde loca a lia ex eodem jit verbl pretatus eft nobis; ita cod. fol; 47. c. 2. & 59. col. 1. & 62, 2. & ex Joma fol, 38- col. 1. i Jf I2« Liceret etiam forte dicere latere in iftis verbis xnigma, allegata ut fic vocem,Propheticum, fimile videlicet (fi faera profanis, Di- ym luif- vina Diabolicis, comparare fas eft)iftis, quz Philippo Macedonum ynen l Eumelo Bofphori Regibus Prophee & Satyro IIL. ut & fucceffori atque fratri rxdicta effe ab oraculis dicuntur, quando il le quidem!ab Orácu- s aliis Je ifte ut fibia mufcu- lo monitus fuit, ut fibi a violentia quadrigx, ue Nile lo, hic autem ut fibi a Domo, quz cum portet caveat, plané &- timquam oracu lum per quadri- nigmaticé, quandoquidem eventus docuit, uibus.Ie &am, fed currum in gam Philippi non quadrigam propriä fic di um el o« xlatum, & per mu- ab 15 capuïo gladii quo Pauíanias eum interfecit c fed mufculum fculum Satyri non mure m minorem animalculum, Nazaet perque Domum Eumeli, non brachii, ex cujus vulnere decetfit; (cribatut domum, quam vel ipfe vel alii inhabitare nt; fed currum tentorii r d 'de quo tamen figuram referentem, intellexiffe, (i modo intellexit, ? modo 00* nos nihil afferimus. Sufficit, nobis id ex hisce & fimilibus exem- : y an VCTO' plis; qu£ fane haud paullo plura ac cumulari poffent ; co&giffe affe&os fuiffe homi nes, ut quibuse ^ Suat qUI eviciffeque , ita femper animo ' quo [2e fpondiffe flatuerent, imo & in eo cunque vaticinlis eventum re Dei acumen & fapientiam xít imandam effe præcipuä arbitra- d verba vaticinii ex confue- ;Naflræüfn rentur, ubi non illud acciderat, quo gunen ( ac denunciabant, fed aliud longe di4 to tritoque ufu praferebant, M ( 0, verfum, ad quod modo iíta eade m verba vaticiniorum licet con- licari poH'ent:Ubi enità r torte paullum ac violenter trahi atque app um o hujuscemodi vaticiniorum explicationes homuinibus non funt ]el Ubi homines paf- nli deranat ienot£ ultroquearripiuntur, atque probantur ; (im ita exiftimant , etiam hac ratione fidem eventumqu e coníta- Jühm : jo ]udïo re vaticiniis, fi modo ita hzc eventui refpondeant uti xnigmas yandi; qu ti convenit ac refpondet res ea, quam i llud per tot tenebras am» irauo' ambiguum figurarum torment um defig- b bages &, ut ita loquar, navit; ubi hac, inquam, ita ünt, & ita ab omnibus hominibus ol 6l ^ excie ) C $ " $5)22(828 excipiuntur , quid impedit quo minus fub tali forma, unum al. terumve oraculum etiatfi Scripturá nobis proponat , quando e- ? Y jusmodi vaticinia fundere, illa certé non poítulat, quz flatim Tà omnibus fint.clariffima, & ante eventum quoque nil prorfus ha- beat obfcuri, potius acuendx augendxque hominum diligentiz, u attentioni & erga divina h&c oracula venerationi, non uno gene- re tenebrarum ea involvit, difficultatibus ea quafi obfepit, deni- pl que veram eorum intelligentiam,quantum opus eft,abfcondit : cui ti £ni, fi hxc quoque tit non ineleganter videntur poffe appellari : «nigmata Propbetica, egregié fervire, & ideo.femel atque iterum Seü Yel adhiberi in Sacris Literis dixerimus, nil dixerimus ; quod a verifi- militudine abhorreat. Tor ba 13, Secundum autem Evangeli(tis malitiofe ïxhput-atur. Qlam- vis enim'concedamus Évangeli(las loca citata non femper integra f& & fine ulla vel leviffimz vocis omiffione, additione vel permu- Ev Ceat tatione exhibere,fed (xpenumero,qua fufiusa Prophetis dicuntur, inunam contrahere fummam ; vel nonnifi ea inde depromere,quz ev fur ipforum inftituto inferviebant, reliquis omiilis ; vel aliarum addi- tione permutationeve applicare, ad exemplum nimirum veterum &; Prophetarum, eodem modo verba legis aliorumaue vetuftiorum prin Prophetarum citantium, uti videre eít, r. Ree. 8, 29: 2. Rtg. 2154 p 2. Chron, 33, 4. in citat. loci. Dezt. 12,5, & Jerem. 26, 18. ex Mi- E chea 3, verfu ultimo , negamus tamen eos ad juvandam cauíam U5, fuam quicquam vel omifife vel addidiffe, vel immutaffe , quod quo eorum feníum corrumperet , quin potius illud tanquam atro- àdj] cem calumniam notamus, Supra citatus Rabbi Ifaac in Chiffuk pore Emunah , part. 2. huc refert loca Efaj. 7 14. «V 8,23. & 9; 1. citat Maztb, 1, 23. & 4, 15. & Efaj. 61. citat. a Luca c 45 18, Jerem. om 31, 1 $. Citat. a Mat£b, c. 2, 18. Michez $, 2. citat. Marzb, 2, $, 6 * Ut , d Zacb,11, 12, 13. cit. Mattb, 27, 9. fed , cui lubet loca ilia infpi- dl li cere, facilé perfpiciet 1njuriam fieri Evangeliftis. I4. NNam in citatione Efaj. 7, 14. nulla mutatio fada efl Qu quam non idiotifmus linguz hebrex, & res ipfa permittat, nam ob cum Prophetis folenne fit, de futuris in pr&terito loqui , vid. Efaj. 2l 9,6..& $3. per totum caput, potuit utique Maztbau verba pra- €on terita Efaje reddere 1n futuro. In loco autem Ejaj.8, 22. & 9, 1, ea L IPi tantum fuerupt omiffa, qux ad rem non faciebant & quidem talia * caufas. lo ( quorum omiflio,fatente ipfo I(aa(;o ':;&ymä 'N l y5N 'wnge- leth *8)2'3'(8&&- lUf d« indo & Foangelifte nec tufum mec opem preflabant. Qui igitur dicit , eum ; [latit verba Evangeliítz truncatle "uynt) ut fibi fub(idium inde qu&- (us l- rat? Adde quod verba iíta allegata funt per meram accommoda- gentit, tionem, uti mox adnotabimus. .1j. Locus Eaj 61, 1, 2.a Luca citatur juxta L'XX inter- 0 gene- £, deni« pretes, ut f&pius diximus, quia ea tum non modo apud Judazos Helleniftas,quibuscum illis przcipue negotium erat, fed & a Gen- dit : cut pellari: tibus legi zítimarique folebat , additis in fine verbis àreseaa vt- Sgavegtisc G adicer, quz fenfum reliquorum non modo non per- iterum j varili vertunt , fed explicant, unde & hic locus ratione hujus addita- menti inter ea referendus e(t, in quibus Evangeliítz non tam vere ba quam fenfum Prophetarum refpexerunt. Quod autem idem Quim fequentia omifit,d drem ultionis Dei &c, id neutiquam fa&um ac fi jntegra Evangelio contrariarentur,quod ea potius pallim confirmat incul- permu- catque , fed quia non erat neceffum ea addere, nom tam ideo quod icuntut, eventu fatis clarum erat futurum , Chriftum utique ultionem erequa fumpfiffe de inimicis fuis & Eccle(iz , Regnum Satanz ; peccati, m àddie & inferni deltruendo, Judxorumque, qui le ejus Regno omnium yeterumi primi oppofuerunt, urbes & Rempublicam fubvertendo : fed ea (orm pr&cipue de caufa ni(i fallor, quod. in iíto luculento vaticinio E- g-MA' fàjg, eorum expofitiont potitfimum immo unicé inhafit Chri- ex Mi- ftus, qux in fe impleri quotidie oculis fuis cernebant Judxi ; id | caníamt quod íane (e Melfiam probaturo neceffarium erat ; quum contra e, quoc ad illud propofitum minime tum facerent , qux longo poft tem- jm atto» pore demum erant eventura. Chifuk 16. Iu loco Jeremis« allegato a Mattbaco c. 2, 8. nihil vel u&g,[. omiffum vel adjectum quod fenfum ejus vel levitfimé immutet, S' /fffm- uti doctiff, Spanhemius dubb. Evangel. part. II. dubio 79. foli- af* diffime probavit , ut pudere debeat Judxos eum fugillatle. j inlgi* 17. Locus Zach. r1, 12, 13. referendus eft inter illa loca qux fuperius contracta & concifa vocavimus, qualia & in V. T. fada d obíervare licet. Ita in locis modo citatis , 1. Reg. 8 29. 2. Neg. qat, a 2.1; 4- 2. Cbron. 33, 4. citatur locus Dezt, 12, s. concife fimul & vid 14 contracté , fenfus potius quam verborum rati » Nee habita; id quod etiam de Zacb. 9, 9. dicendum 18. In loco Micb. $, 2. multiplex quidem 'occurrit muta- | ,Lea lem lf tio fed nulla de qua le&or &quus queri potlit, Nam primo urbs $ lo (*, (s Bethlehea: tam Ephrata dici potuit a conditore, quam y funfe a Qtu, 388 )24(88 a fitu, & ad diftin&ionem alterius Bethlehem in tribu Sabulom; de.qua Jof. 19,14. fecundo vox "yY merito vertitur in fuper- ativo £Aeyisw ,nam ita requirebat ejus conítru&io cüm nomine Ji [ C—n*w pràfixa prepofitione 3. tertio cum Michaas nomine CCy3* non taü refpexerit ad numerum , quam ad magnitudi- ch C nem urbium Judx , defíignans ea voce urbes plura civium millia continentes , palam eft Matthzum vocem iítam non male ver- tiffe per 5yeuóves, fiquidem conftat apud Judzos ex antiquiffima po confuetudine fingulis millenariis zysuéóve feu Ducem przfuiffe,eaq; Z füe propter iftas locutiones z13r» ^»B9N3. & £v tysuécw I83a. verbis quidem differre, reipfa autem confentire. quarto id ipfum quo- ter in: que de vocibus U|D & éysuwQ- intelligendum. nec quinto male adjicit Mazzbeus ógie rouaawéi vcv. A«óv , illa enim officium fui Regum & Dominatorum explicant, ut videre eft 1. Chron. 18, 16« Nec tandem quenquam offendet fermonis affirmativiapud Mich&- Qu 3o am in negativam mutatio,fiquidem utrnmque verum elt. Fuit olim Bethlehem minima urbium Judah , mille & ultra cives comple- &i &entium , fed non fuit, ratione habita Dominatoris inde prodi- Jf turi, Nifi malimus verba Michea interrogativé fumere, fubin- 1f, telligendo 11 ante "VY , ut alias fzpius, hoc fenfu ; Et tu Beth- Jl lehem Ephrata num es minima urbium Judah? Minime fané, Totet nam ex te mihi prodibit Dominator in Ifrael, . L» 19. Inprimis vero malitiam & in (citi : am fuam produnt, Dof cavillando, Evangeliftas loca quzdam V. T. citaffe , ad probanda que talia, de quibus eorum authores Prophet & Spiritus Sanctus ne pum cogitarunt quidem, ut qui de plane aliis vel perfonis vel rebus Yil 'egerint,veluti quod ad Jefum no(trum retulerint; qug Efaj.c.7,14- Iv de infante Achafi tempore nato, & c. 61,1,2. de fe ipfo & c.$3. de tom opuloJudaico in captivitate Babylonica,qugque Hofeas c.11,1, do ticos £s Ifrael, & Micb. c.5. de Davide Bethlehemo oriundo, & Zachb.c. tüt 9 .de Meffia ultimis temporibus in mundum venturo, atque a appl gladio Gogi & Magogi fervando, & c. 12,10. de Judis contra ho- phu ítes eosdem pugnaturis & ab illis occidendis, & c. 13, 7. de Tur- Tünt; carum Imperatore in bello contra Jud&os fub eoram Rege Mef- V fia gladio percutiendo, & Pfaltes Pf. 1 10,1, nomine Jud&orum de CO Davide dixit. Ad Johannem Baptiftam quz E/a7.40,3. Malacb.3, 1. &Xpl & 4 y. de Elia ante adventum Metliz in mundo apparituro, Ad infantss Bethlehemiticos ab Herode occifos, quz Jerem,c. 315 15- Quil [ "IPIT. Sabulofs de deportatis in Affyriam ; & tandem ad Evangelii pr&dïcatïo; in fnpet nem in partibus Galilag , qug Efaj. c. 8, 23. & 9, 1, 2. de gaudio | nomine Judmis & Benjaminitis, poff maximum ex oppugnatione urbis - nomine Jerufalem per Sennacheribum terrorem. & triflitiam conceptum; yonitutie Obventuro ex miraculofa exercitus Sennacheribi per angelum per- um millia cuffione & clade fcripfit. nale vite 20. Nimirum duplici fenfu alterius verba ad alium referri iquilüma poffunt, vel tanquam de eo ipfo dire&é di&a & Ícripta, vel pes Jiff;:,eäqi meram accommodationem,hoc eft, non quafi de eo dicta & fcripta h verbis fuerint, mediaté vel immediate, fed quia inter utrumque tanta in- (fum'qw- tercedit fimilitudo & convenientia, ut verba de uno pronunciata ec qui[lt() in alterum apprime quadrent , perinde ac fi de eo pronunciata fuiffent. n ofcium r Et hc quidem differentia obtinet in locis memoratis. Qu&dam eorum ab Evangeliftis allegata fuerunt per meramaccom- uüd MlChæ' ; Fuit oltt modationem veluti E/aj. 8, 23. & 9, 1. Jerem.31; 15. Zachb. 12, 10, & 13,7. ut & Df. 78, 2. Ejaj. 6, 9, 10. & 29, 13. Jerem. 7; 1 I. alleg, zj COmPk.' nde proc* Mattb.4,15. & 2,18.. Job. 19,377. Matzb. 26,31. & 13, 14,35. & 1557 8. & 21, 13. quibus alii addunt locum Hofee TI, I, Citat, a lubile t o Betfle Mdüb. 2, I 5'. qui tamen meo judicio melius ad fequentem claffem refertur. nlmfc fa&fcu 22, Concedimus enim poft Spanbemium aliosque viros Do&iff. Prophetas in locis iflis, nec ad Servatorem noftrum, ejus- ( probandt que morem concionandi , nec ad loca ubi Evangelium omnium primo debebat przdicari , nec ad Judgorum tempore fervatoris ; Sanaus n jj vd 208 noftri viventium hypocrifin & perverfum animum in repudiando b Evangelio , fan&uarioque avaritia polluendo , neque paenas quas ] Ef] 607) I commeriti fuerint fceleribus fuis, neque ad infantes Bethlehemi- ? &eff ticos ab Herode occidendos;aliaque,quibus in Evangeliis applican- glb tur, refpexiffe, eo tamen non obfítante iuré illis accommodata & 0 &Zac .Co applicata fuerunt, fufficitque ad eam rem, quod ea, que olim Afa- t05 atque phus de fe, reliquique prophetz de hominibus fui temporis dixe- T Contïa de Tif runt, Jefu noftro, &. Jud&is tempore ejus viventibus, infantibus- DL que Bethlehemiticis , reliquisque quibus applicantur apprimé nM 0e Meï' conveniant , neque enim ad iftiusmodi accommodationes at ia ; i que gjaorum explicationes aliud requiritur. 23 Alia vero in Evangeliis allegantur, ac fi de dlé iotil ? aru? ]* ua lfem« ( quibus applitanþur,di&a Ícriptaque fuiflent, nimirum loca reliq de ie N $8526 88 de.Chrifto, Pf.22,19. &69, $, 11, & 110, 1. Ef3j,7, 14. & $354 to 12. & 61, 1,2. Hof. 11, 1. Micb. $,2. Zacb. 9,9. & 11, 12 13. de-* " que Johanne Baptifta Malach. 3, 1. & Efaj. 40, 3. qu& vide Mattb. 27,35. Job.15,24. & 2, 17- Mattb. 22,43, 44- & 1, 23. € 8j 17- Marci 1$,28.. Luce4, 18 Mattb.2, 1$,6. & 21, $.. Mattb. 2779« q & 10. Marci 1, 3. & 2. & quidem merito, nam de iis fine dubio a- à) À gunt, Aliaquidem de iis (olis immediaté, ut de Chrifto loca Pf. J10, I. Efaj.$ 3,5,8,13. & fecundum opinionem communem Efaj. Vll'; &] "h 4 Micb. «,2. & Zachb. 9, 9. & de ejus prodromo Efaj, 40; 3« if Malacb. 3, 1. & 4, $. vocanturque iftiusmodi vaticinia vulgo m a Theologis vaticinia fimplicia. Alia vero non de iis folis fed & de aliisfonant. De his quidem tanquam de typis, de Chrifto Jo- p e[[c hanne & aliis vero tanquam de antitypis, unde & vaticinia typica. dift & compofita folent nuncupari, quorum charadter e(t ifte,. quod verbis tam eximiis tamque emphaticis fint concept , ut in iis, de p LUA quibus immediate pronunciata fuere , nonniít in fenfu adimodum lint. diminuto inpleta fint , in antitypis vero in —fenrfu: anguíto & Ep- Qarixelalao. fu ( verh 245, Etta lia quidem funt vaticina reliqua; uti cuilibet ad d 1 oculum patet, illa juxta regulam modo datam examinanti. Quis enim non videt , verba Davidis Pfal. 22. & 69. quando conqueri- Conc quit tur manus pedesve fibi perfosatos , veftimenta fua forte divifa, fel & acetum fibi porre&um , & quidem a fratribus injufle eum myf adeo perfequentibus, conqueritur, nonni(i impropriiffimé, ut ita f mü j loquar,& in fenfuplurimum inrminuto ipfi competere, Et fic quo- que Efaj. 61, 1, 2. ipf: prophetz E(aje, Populus vero Ifraeliticus, de quo Hefee 11, vel ipfis Judais fatentibus , in multis Meffiam typic adumbravit, nullaque ratio reddi poteft , cur nom etiam eum ad- Witt umbraverit atque figuraverit, i eo quod olim ex ZEgypto rediit, tj Ti jubente & fingulariter id procurante Deo. Videtur fane in ?33 der, &i emphafis aliqua latere , eaque ad perfonam quandam fingularem zefpici ; & qux Deus de fe a Judosvilitfimo pretio nempe 30. fi- die ; clis figulo tradendis vendito dicit , tam improprié fenfuque RPæ &b A tam diminuto , de ipfo intelligi poffunt ut quem, libet regulg modo traditz gnarum quafi manibus ducant ad qu&rendum eo- W | rum implementum in alio, ad quem Deus tum refpexerit. Et tem R Peu cum id ipium quod Deus defe ipfo dixit, impropriiiimé Serva- tqsi 1à Q [üxt kf tori noftro quoad literam in omni fua emphafi co htïgegït P j'ur-c& :,[;' i e Math, optimo ad eum referuntur ab Evangelifta, 2$. Quodlocum £/aj. 7, 14. attinet , quem Mufculus alii- & 8) [7' l.259. que Viri do&iffimi huc referunt, facile erit & ei regulam noftram dubiO « applicare , nempe refpexiffe equidem Efajam ad puerum temporze Achaíi a muliere, tum cum Efajas hzc verba effabatur , adhuc yloa Jf virgine, fed mox nuptura & a marito impregnanda, concipiendum em Bj & pariendum & Immannel nominandum, ad denotandum auxi« 140 $ lium tum Jud&is a Deo in anguftiis fuis ferendum , tum vero , wloo tempus ifüus auxilii, nempe intra ejusmodi fpatium temporis ofis ( & hrilo Jor populo affulfurum effe , quo opus fit ut puella , qux tum virgo effet , viro nuberet , puerum ex eo pareret , & ut hic deinde puer nía typidà difcat bonum eligere & malum averfari : Sed dum iis verbis utatur o quo propheta, qua nonnifi in fenfu admodum diluto in puero ifto ii s Ut alimodum fuerint impleta , neque fi non ulterius fpe&tent , fatis opportuna fint atque elegantia, aut apté pofita, quum nimirum in fua du ao illo & Epe «« & ex confuetudine lingug , quando ita dele&ta ac pofita funt verba, fignificent Mulierem Virginem qua talem , & quamdiu talis ailibe «l eft, infantem & quidem puerum enixuram , qui nos cum Deo re- u Qui conciliet , eumque nobis reddat propitium , inde fua fponte fe- oaquete quitur, vaticinium iftud prater fignificationem literalem habere j Uvb myfticam in alio fübje&o, longe excellentiore planeque fingulari, niufle £0 fecundum omnem fuam évgyea» implendam. Et qu&ío in quo ,Ttmä, W itïa, nifi in Meffia ? E Erfcquo 26. Utcunque autem Judx i, hanc noftram de vaticiniis T(radlitiqut typicis hypothefin , ejusque 1n pgæfenti negotio ufum , &gre ad- jj Nefiom mittant, nullo tamen jure eam rejicere poffunt, cum folenne ipfis ;meum 4 . fit, non modo plures Scripturz Sacr& fenfus attribuere, imo affin- f0 Fedf(tl gere, fed etiam ad iftam fenfus in literalem & myfticum diftine ane N &ionem confugere , quoties ipfis objicimus loca , que nos ho- gt die contra communem eorum opinionem de Meífià exponimus, ey. a Paraphraflis Chaldzis , a LXX. interpretibus, a Tanchuma, j (epfaqu ab Alíchech & aliis de eo expofita fuiffe , & dicere authores ( reg? iftos fenfum locorum myfticum modo refpexiffe , non vero li- j dum e0^ teralem, ut videre eft apud Abarbanelem comment. in Efaj. $ 3.fx- peque loca, quz, fi literam refpicias,de aliis exponi debent, de Mef- Set j* fia explicant , ut Pf. 72 Salomoni primo five primario infcriptum ( juxta annotat, Abenesra, Quod utique non facerent Judai, nifi D 2 crede- æ)'æ(ä crederent, dari vaticinia 'compofita ; fenfuque complexa, fi hzc veérba a Dialecticis licet ad vaticiniorum feufus notandos transe t ferre, uin imo Radack Pfalmum fecundum de Davide pariter & Meifia exponit, Abenesra autem fatetur de alterutro exponen- dum eife, additque Rafchi 73 p3ynt 7w To0317 Y»r33 ! 12xy "vn1 *y nmi29 23 v3vn 2 mvan 100 *y J Doclores. noffri P/almum bunc explicaut de Rege Mejfia at Jecunduim h feufum lizeralem convenit eum explicare de Davide ipfo. 27.' Quzrit Orobius , num duplex ille fenfus veteribus hi udais olim cognitus fuerit, an non? Putat enim niíi iitud fe fit, fruttraneas futuras fuiffe illas pradictiones , quandoqui- er dem ii, quibus illz fa&z fuerunt, ob iftam ignorantiam illis ad i cognofcendum Meífiam uti non potuiflent. Sed refponfio ett fa- Oir cilis: nim. Judzos multa vaticinia de Jefu Chrifto tam compo- Ti5 fita quam (implicia intellexiffe patet, tum ex communi inter eos gïcc fide tempore Servatoris noftri, Metfiam bsevi venturum, naíci- turumque Bethlehemi , ex familia Davidis ut patet ex exemplis qu mo Simeonis, Hannz & aliorum Lzc. 2, 2$5, 28. nec non ex re- fpon(is Sacerdotum Herodi & alias datis Mazth. 2, 6, & Job.7, 42. Tun Ton Quibus auctoribus faltem hiftoricam de i(tis talibus fa&orum at« Ts que di&otum nairationibus, negare non debent Judzi, quam & nos peculiaribus argumentis firmiffime valemus aditruere 5. fed fhud Unt vero idem quoque argüunt expofitiones veterum five interpre- tum & Paraphraflarum five commentatorum Judaicorum quam do: plurima vaticinia utriusque generis de Metfia exponentium. Num gun ple vero omnia intellexerint ha&tenus enarrata, imprimis compofita; certó non conflat. Hlud certum eft, potuitle Judzos Meifiam co- gnofcere, etiamfi fingula vaticinia non intellexerint, tum ex iis pof quz intelligebant, tum ex innumeris fignis atque miraculis, a Je- ( fu noftro ejusque difcipulis ejus nomine & in ejus gratiam fa- ll &is; refurrectione quoque illius & afcenfione in coclum.quin imo &t fi res penitius infpiciatur, apparebit eam fuiife temporis V. T. dici conditionem, ut iis, qui tum vivebant, ne quidem omnia manife- ä n flari debuerint, Erat enim tüm Ecclefia xtaus infantilisjobíervane pon, te Paulo ; infantibus vero nonniíi pauca eaq; fumme necelfaria & ln intellectu facilia proponuntur. BDebebatque Chriltus tanquam Yeny Propheta Moíi (imilis, poftquam in mundum venit , homines ]05 ( na illa €0 fu multa docere, qua Sdbca iguorabant, uti bene Samarita á mulies dmu D : N 3829 (8298 / l muülier judicavit. Jo5.4 , 7$. Ipfi Prophetx juxta Judzos non in« T tellexerunt omnes fuas Prophetias : lta enim Rabbi Eliefer no- Itet mine Rabbi Jofe in Jalkuth ad Pf 90. v?* CoO"^e22 "723 Q(le necn 52« C»wuno vn n5 coy4s asm co»emna d CCUWNS32A23 r1D CoyWv n mjwn owune: Prophete Ud- y JWicinantes ignoraruut quidnam vaticiniarentur , exceptis Mofe (j E- lum Jaja , quanto magis igitur ea ab aliis fuere ignorata. 28. Si quaratur,quo Éne igitur & in cujus gratiam ea fue- us rint olim allata & conícripta? Re(pondemus ea allata & con- iud fcripta fuiffe in gratiam eorum , qui tempore adventus Metlig l* i erant vi&uri, ut tam ab eo, quam ab illius difcipulis de vatidis j 4 niorum eorum feníu plenius edocti, perfpicerent, quam accurate T. omniía Chriíli fata,ne levitfimis quidem circumftanuis, uti patfio- npoe nis & mortis illius , ita etiam aliorum quz ipfi acciderunt, ne- reos gle&is, jam olim przdiéta fuerint, & quam praclaré ejusmodi ylcie quoque de Chrifto vaticinia confirmaverit eventus, qux quos aph modo impleri vel etiam explicari poffent , ac deberent ipfi eo- X fel rum auctores , five hi quorum ore ea pronuntiari Deus voluit; ^ 42' : non fatis intellexerant, quale quid etiam in paganis oraculis Sata- f ale nas five fceleratorum impo(lorum turba imitari atque exprimere a ftuduit, At ifta jam con(ideratione eos, qui hac ita vident & capi- ,(C unt,in fide fua vel maxime confirmari; hoc eo fidentius non mo- do Chriftianis dicimus, fed & Judzis opponimus, quia & ipíi co- erpree q,uam guntur fateri, plerasque Prophetias non intelligi , antequam ime Nud pleantur. Conferantur, qu habet Al(chech, in Efaj. $ 3, 12 ofitày 29. Objiciunt. Quamvis res ita fe haberet, tamen dici non im o« poffe, Evangeliftas vgticinia V.T. bene citafie & quidem ob tripli- ex HS' ceni cauíam. a l. Quia in citationibus fuis fepe utuntur tali formula, qua accommodationibus haud quadrat, quia innuit, id ipfum, quod j r n jmo dicunt, olim de eo, cui Prophetarum verba applicant, fuilfe rxdi&um, nempe formula 'ya zupoPi vel Jmac wNnoosi. Sed re- s UT ginilee fponfio facilis. 1.vocula ?va ad imitauonem vocis hebra o^ (orae non femper figni£cat caufam finalem ; fed fzpitlime tantum e- ventum alicujus rei, ut Luc. 14, 10. Rem.5,20. Mattb.23, 34. fira anuanl Job.9. 2,3. . 2. lmpleri dicitur in aliquo non quo id, quod de & eo fuit pr&dictum, ted quod ei ob convenientiam jure accoimmo- oin l datur, uti fupra dixunus. D 3 Àl, n ! puhü, ii $$):o(f8 7 XI. Quia in reliquis locis, qug tanquam vaticinia typica alle- antur, verborum connexio cum antecedentibus & confequenti- L us non permittat, illa de Meflia vel de Jefu noftro exponi ut Pf 69. in quo Pfaltes inimicis fuis nihil non mali apprecatur, id quod nos tamen a Jeíu noftro alieniffimum eífe volumus &c. 4 fed refponíio in promptu: Nimirum eam effe vaticiniorum V.T. de Chriíto rationem, ut non femper omnia, qug dicuntur, de --- ($., ) —— U b eb typo fimul & de antitypo feu Chriíto intelligi poffint vel debe- ant , fed (xpe quxdam tantum de typo, alia tantum de antitypo, h alia de utroque fimul accipi oportere : Id quod Paraphrafttis ali- Y isque interpretibus & commentatoribus vetultiffimis ignotum ti non fuit;utpote qui in fuis Paraphrafibus & cornentariis,diftinétio- J nem illam accuratiífimé obíervarunt , vel ipfo Abarbanele illud e& agnofcente in Efaj, $ 3. ubi inter alia obfervat fapientes p. m. ver» i ba Prophetz , profferabit ferous meus &c. de Meilia quidem ex- pofuifle, reliquos vero verfus applicaffe ad populum Iíraeliticum ; Jonathanem vero priores veríus expofuiffe de Rege Mellia, reli- quos vero de jultis eledis; fimiliter Sapientes v. 12. Parzem dabo ei pro multis &c. de Mofe expofuiffe, inde tamen non fequi inte- ram fecionem ad ipfum fpectare. III. Quia ipfi Evangeliftz in citando non femper conveniant, fed unus hoc, alter alio modo Prophetarum verba alleget, Sed hic nodus non multum neootii faceffet , confideranti, 1, Difcre- pantiam illam effe leviffimam & talem, qu in fenfu nihil quic- quam immutet, 2, Prophetas ipfos recenfentes eadem verba Dei & aliorum fubinde variare, Conferantur, fi placetjloca 1, $am.3 1,4. & 1. Chron. Y 1, 4. item . I,Sam. 7, $. usque ad finem cum 1. Saz, 18, I I.- I4. & 23. 8, 10. & 29.2,7. & 1. Chron, 45 4. ad/finem, ut & 1, Reg. . 2- 9. & 2. Chron, 2,3; 16. L : * Concludimus itaque Ju dxos nec circa vaticinia ab E- 30. vangeliftis citata quicquam habere,quod jure carpant. Hoc unum nuncaddimus , Judzos plane przpofteré hic agere , dum ex eo, quod Evangeliftz loca quedam V. T. ad Chriftum & ea qu& circa Jefum noftrum contigerunt, applicarunt ; qu& de iis vel plane non fonant, vel non immediate & quoad literam , concludunt, eos neutiquam fcripfiffe inftin&du Sp.5. fed proprio, . Debuifient potius primo examinare Evangeli&as ipfos, & eorum vocatio- nem, num fe pro OsozvéUsos venditarint, an, & quibus fignis & ar gu- nem——— m2)3: ( $8 IS ;ra- argumentis illud probarint, num illa argumenta & figna fat "d lida (int ; Nam fi femel conflet, eos argumentis & fignis validis ls probaffe, fe divinitus miffos & inftru&os fuiffe, tum de authentiá & divinitate fcriptorum illorumnon magis dubitari debebit, quam d de authentia &divinitatelibrorum Mofis & Prophetarum, omnese [. que eorum citationes pro legitimis habendx , hrmiterque creden- dum, Pcophetas prater id, quod litera fignificat,etiam id pradicere de tum fuit, voluiife, cui ab Evangeliftis & Apoftolis applica Q« 31. Faciléautem erit, tum Servatoris no ftri tum Difcipu- 9 lorum ejus miffionem divinam , cuivis cordato & docili demon- j« flrare , tum ex miraculis, qux patrarunt , tum ex futurorum cons m Deum ejusqne fpi- tingentium prdictionibus , qux nemo pr&ter 10« ricum potuit prxvidere , uti fuperius diximus, fe d ifta nunc fulli- iud ciant. utdeEvangeliorum divini- zt Deus Optimus Maximus, 'Cfe ] tate períuafi, firmiter in Servatorem noftrum credamus , ipfique X« tanquam Prophetz, Pontifici ac Regi,ros totos devoveamus, if falutemque noftram operemur cum timore & tre- elie more , AMEN. li li ET NIX Ed WE us -—r 3 Iis g& od LE S — X s (f Á NSN E (cté ? , E g j A d V. | uite w / W 17 N ( x a& ,IA— N i N $ NSS — h M KE 3 x'lü S 2 E Sam. N N , ÉÀ N "m v m N —— U ( P^ pf — / ) jmutd y« | ci['(.'3 lane dufily jlient caþlO' jpI5 um a m TR - 3 À u R — —— — E. - u n ul i^ & V z j i ? 7À z o 1 E o du i 1 i a 7 s E d x j hd 2 " Es 2 DÀ j5 NT 3 a P z AE A 2 N * a [ . 2 i p AE 28 H ; TOR Ms i* A [5 ^ i [ ï d L D 2 & Mj - " V j H a2 a L^ v $4 ) j* » 3? ä 5 24 $ s & JNJ f^. DISPUTATIO THEOLOGICA m L O Cà VETERIS TESTAMENT 9 IN EVANGELIIS CITATA EXPENDEN ET ONTRA JUD/EORUM STROPHAS Er VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset CAVILLOS DEFENDENS ä z QUAM i ä DEO Clementer ANNUENTE ::' ä ä SUB PR/ESIDIO : Firi Plerimum Venerandi atque. .Excellentil]rii DNJACCHRISTOPH.ISEL. a SS. T heol. Do&. ataue Locorum Communium & Controverfiarum Profefforis Celeberrimi : T Fautoris ataue Preeceptoris etatem colendi ES- g Speciminis loco pro rité fübeundo Examine 'Theologico publice disquifitiont [ubuuttit M. JOH, RUDOLPHUS BA'TTIERIUS BH SS. Theol Stud. Author. E 4Ad Diem 27. Martii A4uno .M DCC XV1 H:ub Qs K-—. Vy *x&&& » xW- /r/ ( 7 —P m P. [5 * — CA ON N xp,/ b&?.",:x v O n v a e ss 0" E Ü m —X 65; h lh N s BÁASILEA, , Typis Friderici Lüdii, Academ, Typogr. 4 .^ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com