KaI600-4640
author: Crusius, Christian August

Ka I 600

! 4640

Crusius, Christian August: Commentatio De vera

notione pietatis Christianae. (1762). — S. 35-48. —

3. 1762

D.

CHRIST. AVG. CRVSII

OMMENTATIO

D E

VERA

NOTIONE PIETATIS

CHRIQTIANAE

SECTIO TERTIA

PROPOSITA

LIPSIAE FESTO PASCHATIS

p.XkX APR A N.C. CIDIDCCLXII

p

t

3

j

"f'ubftitimus 'nuper,' *) cum rationem rädderemus doctrinae de

d

t

N IN Z R

z

*

T Chrifto, qualis in veteri te&amento/fuit, et a fidelibus agnita

eft, in explicanda epocha quarta datae praecognitionis de Chri-

fto venturo , quae Dauidica appellari p(/)/t,efï. . Oftendimus enim, quoniam

Deus confilium de Chrifto fuo hominibus gradatim aperuit,

quatuor quafi

epochas animaduertendas effe, primam Adami,

- fecundam Abrahgmi, ter-

tiam Mofis, quartam denique Dauidis , quae omnium vberrima et fplendi-

diffima eft, quippe rioh. modo retinens bona fuperiorum temporis perio-

dorum, et illuftriora reddens, verum etiam Azzemdum Domin?, venturum

Dei Legatum , iam praecipue in fuo re

gno oftendens, imo ipfum regni

Dei initium aliquod complexa. Sed antequam ad reliqua pergamus, quae

explanare fufcepimus, immoremur adhuc-paululum contemplandae oeco-

nomiae Dei , cuiusmodi fuit a Dauidis tempore

, Vt praeiudicatis quorun-

'dam opinionibus, 'indeque nati$ difficiléátibus, quarum caufa Won inTe

'fita eft, fed in hominibus , occurratur , quóad eius fieri poteft. -. Ecenim

quamquam nihil illuftrius habet totum vetus teftamentum, quam foedus di-

uinum Dauidi conceffum de venturo Dei regno; eoque in domo Dauidis

inftruendo, et Dauidicae domui alligato: funt tamen aliqui myopes in ta-

libus videndis, quippe ledioni profanorum librorum improuide adfueti ,

contra in linguis librisque facris paruni exercitati nec domefticas Scriptu-

rae locutiones redte percipientes; quo fit,. vt, vbi plana funt omnia, afpe-

ritates reperiant. Quare, ne plura füfcipiamus tra&danda, quam limites

fcriptioni pofiti permittunt, commendabimus iftiusmodi dubitatoribus pau-

ca, fed ad rem cum maxime facientia.

Primum igitur fuademus, vt animaduertant, non modo feriem po-

fterorum, qui regnent,. Dauidi promiffam fuiffe, quamquam huius quo-

que fpes facta eft , ea conditione, fi verbo Dei obtemperarent, fed'promirti

e pofteris Dauidis reg

em "Viuum , eutdemique 1 üetermum regnaturutn , vnog per

pofteros , féd faüa ipfus vita mdiffolubilt, Ynfuper ne quis in verbo m^3y

ambiguitatem venetur , caufeturque , tempus fat longum aeternitatem dici,

adeoque fatisfactum promiffioni per hoc fuiffe, quod familia Dauidis rc-

gnum Hierofolymitanum prope per quinque fecula tennit, animaduerti

volumus , quibus menfuris et exemplis cautum eft, ne ancipites haerere

queamus, fi bona fide agimus. — Nam du f0/ , dum luna evit, Rex ileve-

gnabit et adorabitur , at definent illi, buius abfolute aetermum erit imperiüm

Pf. LXXII, 5- 7. 17.

Ibidem v, 17. complementum totius promiflionis,

fibi bene-

quae Abrahamo xda'ta fuit, fore, vt.in. eius i/"obole omnes gentes

dicerent,

: *) In progr/ammate' Fe;'fï Nat. Chr. 1761. prop(;lïth

í

XXXV

dicerent, ad. hunc Regem transfertur , àd quem profpxuendum Spiritus S.

mentem Dauidis tunc euexit, cum in fücceffore fuo Salomone initium re-

&

rum, quas de pofteris fuis acceperat, vidiffet.

Quapropter inde a Dauidis tempore omnia in veteri oeconomia no-

uo lumine fplendent.

Duo illi nobiliffimi reges iidem- prophetae, nec

vllus rex pofthac.

Et prophetiae quidem .per " Dauidem editae fi ngulari-

Idem tot precatio-

ter excellunt perfpicuitate, plenitudine, fublimitate.

nes et hymnos accepit, vt omnium temporum ecclefia eius ore precetur

et gratias agàt, ab eo exhortationes et coníolationes accipiat, quo in ge-

nere ne vlius quidem fcuptor facer cum Dauide comparandus eft. Hoc

ipfum, quod aliquando grauiter lapfus eft, clementia diuina ad ecclefiae

vtilitatem fine vllo Dauidis detrimento conuemt. Illuftriffimum poeniten-

tiae exemplum Dauid eft, quod peccatores omnes imitari debent, quo

omnes docentur, a quo mentis fermomsque formam diuinitus defcriptam.

habent, eamque fequuntur.

Neque minus benignitas Dei in clara luce

per Dauidis exemplum collocatur, fcilicet:quia poft conuerfionem de da-

iis Dauidi promiflionibus- nihil deminutum- fuic.

Salomo etiam propheta,

et in aliquo genere fingulariter excellit. ..

Nihil füblimius de perfona Chri-

Íli totum habet V. T. quam- Caput VIII. prouerbiorum Salomonis, quo-

In cantico autenv

cum Euangelii Iohannis- exordium: comparandüm - eft.

canticorum ,. quod Pfalmi XLV. vberior. didu&tio et quafi commentarius

eft, pnabola pxophencq exhibetur, cuius nuilà fmilis datur , p;ophetlam

de illa temporis regni 'Chrifti periodo complexa, quae typo, qui in Salo-

mone- fuit ,

proprie refpondet, neutiquam: meram allegoriam.

Quare

tempus, quo implementum incipit, notatur Apoc. XIX, 7.

Ipfe cultus pu-

blicus a Dauidis tempore fpxrltuallor eft, et a noui teftamenti indole pro-'

pius abeft.

Nam facrificandi ritui additae: funt pfalmorum cantationes,

Ad plebem infirueudam nihil opportunius eft bonis cantícis ,

dida&ticis et-

iam et hiftoricis.

Quam ob cauíam bonis mentibus per totam terram mi-

rifice profuiffe pfalmos, dubitari non poteft. - Aedes etiam-publicis con-

uentibus facris deftinatas per totum regnum confhtut*ls fuiffe , patet ex

Pf, LXXIV, 8.

Reges vero, quia facra vuétione nnmbantur &T EBOXV Vm'ïz fe-

houae dici confueuerant, quod notuüm inter omnes probari non opus eft.

Quare mirum non eft, a Dauidis tempore, typo reggi Dei conftituto, quo-

niam Dominus venturus nunc illuftrius ab ea parte oftendebatur, qua Rex

eít, eum quoque um Domini frequentlus vocatum elffe.

Quamquam

vero, antequam reges erant, fuimus etiam facerdos Vn&us Domini dici

E 2-

4

potuit ;

XXXVI

potuit; proprium hoc nomen

fe'gibus fuïfï'e, ex quo tempofte fuerunt,

nullus dubirauerim, et fatis, opinor, liquet ex hiftoria Sauli regis.et Da-

uidis.

Quidquid fit, quando in facris literis Dominus in mundum venta-

rus PIDD. Chriffus, feu Vatfus Domini, appellatur, nomen hoc ad regnum

Ípedare, exploratiffimum eft. -Etenim Rex et Me/Jias, vbi de eodem Do-

H

mino dicitur, promifcue adhibentur, v. g. Pf. 11, 2. 6. Pf. XLV, 2. 6. g. et

vis nominis AMeffiae few Vudli, a

»

tur Dan. IX, 25,

ppofito nomine Da/s, de imperio explica-

Atque hoc Domini venturi nomen, quo Mefas; feu Vzus h. e Rex,

dicitur inde a Dauidis aetate vfitatiffimum eft, tandemque ferme folum ob-

tinuit.

Quamquam enim, vt ante monebam, vetuftiora nomina, Mizteudi

illius, Redemtoris, neutiquam exoleuerunt , fed apud prophetas itidem ob-

uia funt, mirari tamen non licet, poftquam:nomen per fe fplendidiffimum

introduQum erat, atque de fpe aduenientis regni Dei omnia refonabant,

idque ex ipfa familia regnante inftruendum expectabatur, e/fiae dulciffi-

mum nomen libentiffime vfürpatum fuiffe.

Inclinato autem regno Dauidico noua extitit caufà, quamobrem pro-

phetze, qui tunc maiori numero, quam antea, fcripta monimenta reli-

querunt, ne in populo fan&o mox inter gentes difpergendo fides deficeret,

de regno Dei copiofiffime praedicerent, et Domznum mittendum eundemque

Saluatorem vt Regem feu Meffiam , et cui omnes gentes fubiicerentur , in-

ducerent,

Videlicet piis mentibus fic profpici er offenfatio caueri debuit.

Erat enim respublica, in qua ea , quae vera eft, colebatur religio, tum

valde attrita, ad incitas febinde redacta, mox penitus diffoluenda.

E

contrario gentes profanae opibus et potentia augebantur, nec videbantur

vllo modo vel de ftatu profpero vel de fententia inani deiici poffe, dae-

monum vero cultus templis et caerimoniis indies fplendidior, et more ri-

tuque laeto atque turpi carni gratior redditus, oftentabatur, et omnium

oculos ad fe rapiebat.

Quocirca his omnibus per prophetas tempeftiue

opponitur venturum Dei regnum, loquens inducitur ipfe Rex AMeffias , de-

monftrans, omnia fuo nutu geri, praedicens, quae tempora, quae regnorum

mundi reuolutiones praecedant, quomodo recolligenda gens diled, quo-

modo omnes gentes ad fe conuertendae fint, iuftitiamque et falutem in

ipfo fint reperturae, quomodo, vt breui compledar, regnum aeternum et

vniuerfi imperium, cum fuorum falute, impiorum pernicie, habiturus fit.

Qua de re, nam valet hoc quoque ad fortius commouendum, 2*opbe-

zae folent fammatim et. complexe .effari, vt non modo particulas et euenta

fingula praedicant, quamquam hoc quoque íuo loco fit, fed frequentiffime

vniuería

XXXVII

ik

fuo' vno

vniuerfa- compledantur , gldfiamqueïfregni Dei'in omni ambini

velut obtuitu contemplandam fiftant.- Quo fit, quod obiter monendum,

vt imperiti interpretes faepe hallucinentur, et, quando in hiftoriis repere-

runt, quod. parti -praedi&tionis refpondet, iam textum putent exhauftum,

H

atque ipfi Chrifto et apoftolis, et inprimis Apocalypfi Iohanneae; contra-

dicant, et interpretationes immodice improbabiles et contortas obtrudant,

ne, quae reftant, implenda de regno Dei concedere cogantur.

Sed.ad priora redeamus, " Addere enim volebam, paulo ante aduen-

tutn Domini contigiffe etiam errore et vanitate hominum, vt noua exifte-

.get caufa, minime bona illa, cur venturum Dominum fere vnice mallent

AMcffiài fiue- Chrifium vocari. — Quia enim titulus hic- Regez notabat, effin-

xerant mundanum Regem ,. qui Iudaeos ad fummam gloriam eueheret, co-

geretque omnes gentes feruire Iudaeis;. abie&toque deaügorum cultu ad

facra ritusque Tudaicos accedere.

Quod non eam vim habet, ac

fi apþellationem Chrifti deferere lice-

ret.

Sanáitati enim nominis, diuina auctoritate confecrati, nihil detrahi

poteft ftultitia et impietate Iudaeorum. | Atque videmus fane, non aliud

dignitatis nomen in nouo teftamento cum nomine Domini proprio: con-

iungi folere, quam hoc, vt dicatur resvs cagisTvs, in quo.apoftoli

ipfius Domini audtoritatem fecuti funt Io. XVIL, 3. — Sed meretur hoc pro-

pterea non omitti, quod multum facit ad intelligendam docendi rationem,

uam Dominus ipfe fecutus eft, de qua mox dicemus.

Nam vt agnofci

poffet Chriftus, cum praefto effet, animi-per nomina et defcriptiones, in

'quas non caderet abufus ille recenter inuedus, praeparandi erant, vt eri-

peretur, quibus poffet, indigna de Chrifto opinio.

Tam vnum adiiciamus.

Infinitum enim eft omnía perfequi, quae de

expe&axtioneAChri&i e librís V. T. tra&ari poffunt. — Bezefícia per Chriflum

dmpetranda varis 1odis et. locutionibus dofiguar: folent.

Sunt tamen non-

nullae di&iones vífu maxime receptae, Cuiusmodi funt PyoN*Y "O gratia

et verizas, et quae his fimilesfunt; velut àvom^ n2YoN Pp"E wifeatio,

fides, iufLitia fiue perfe&io, quaft re&itudo perfe&a (nam haec'apud Ebraeos

faepe voce iuftitiae fignificatur,) :Quárum priores illae e nominis mym

ab ipfo Domino data explicatione Exod. XXXIV, 6. (coll. Exod. XXXIII,

19.) in pfalmos et omnes libros propheticos fluxerunt, . Sunt autem for-

mulae illae contra recentiorum peruerfitates diligenter tenendae, vt, qui

vel femel ex loco fatis determinato re&e perceperit; haec verba ad gratiam

in Chrifto. promiffam pertinere , agnofcat;:ea alibi' quoque fic recte capi

et illuc referri debere, vbi non ita explicate enuntiatur , fed.- breuiter et

E 3

genc-

XX'XVIH .

generalius.. . Neutiquam enim fas eftj veteribus au&oribus vagas'v*elx re-

centes verborum poteflates noftro. arbitrio: tribuere. — Percontándüm eft,

quo loco determinatiflime dixerint ipfi, vel alii, quos conftat in communi

cum illis fententia fuiffe, eoque tempore, cum ad irtelligentiam Ícriptorum

illorum plura füuppeterent fubfidia,; quam nunc fünt.

Ifta vero verborum

X

fignificatio retinenda , et agnofcenda. eft ; vbicunque non aperte repugnet.

Eminet autem. inter omnes potiflimum-.commemoratio fa/utis - Dominà

p nENUS, qua voce, quidquid..boni per-Chriftum expectandurá fuit,

ordinarie exprimitur. .Ex quo intelligitur, quam apte, quam Scriptürae

congrue, nomen proprium Domini ab hac ipfa voce defumtum fit , qvaé

fane omnia comple&itur , et intelligentium animos-confolatione et- dulce-

dine permulcet, et amorem Chrifti ciet.

Dicitur- enim rz'svws yy5*,

quae. forma noniinis. huius mafculina eft, nec illa prorfus inufitata ; certe

in nominibus propriis, v. g. Efdr. I1, 2. 6:46. IIl, 2. quamquam vfa lo«

quendi forma foeminina T1y3U* frequentatà fuit, fed quae nomini pro-

prio viri inconueniens fuiffet.

Quae de fubftantiuo obferuauimus, .de

verbo y1Tn pariter valere, per fe patet. . Quare nunquam dimittendum

eft, quotiescunque textus patitur, illud de fal

ute Dei: in Clïx-ift?, certe

ex mente Spiritus fan&i, accipiendum effe.

Quorfum igitur haec ha&enus de formis

'loquendi 4, Q£tibus biblia:

veteris teftamenti vtuntur, obferuauimus? Nimirum id agebamus, vt legen-

tium animos dirigeremus ad clare videndum, inter doctrinam apoftolicam

et propheticam de pietate hominum faluandorum perfediffimum concen-

tum. efle,

Nihil inter vtramque differt , -quam. quod oportet differre; vt

prophetae falutem in Chrifto füturam oftendant , apoftoli nunc partam pa-

Sed eadem in vtro-

ratamque offerant,,. et ad Iefum Chriftum perducant.

que fyftemate regnat gratia Dei, idem íalutis ordo, eadem poenitentiae;

eadem iuftificationis defcriptio , eadem virtutis forma, idem extremum.

Nam.in librisV. T. pariter omnes. homines arguuntur- fub peccato effe,

cuius venia vnice refertur ad gratiam Dei, fuüb conditione poenitentiae;

hoc eft eiusmodi ad Deum conuerfionis, vt mens a. peccato fe auertat,

Ípem:gratiae diuina promiffione fa&tae fide ampleclatur, neque poftea con-

fulto aut voluntaria animi leuitate peccet. — Quare fi exploratum eft, qiod

fane ita eft, gratiam Dei peccatoribus inde a primo tempore, ex quo ho-

mines peccatores fuerunt, in Chrifto promiílam fuiffe; patet; reditum in

gratiam Dei.eodem femper. modo et ordine hominibus: datum fuiffe.

Cercàüm etiam hoc eft; falem penes illos , qui: verbo-diuino vfi fünt;

ffe,

grätiam;?. quae in Chri(t? eft, n fide duntaxat implicita acC?ptam. fui

vt

"

*

XXXIX

«t fpe propter Chriftum potirentür ,. qusrquatiy eum prorfus ignorantes,

fed explicita fide, ita tamen, vt quantum reuelátüm 'effet; et ad fübftan-

tiam religionis pertineret, tantum fide apprehenderent. ^ Quod quibus mo-

dis et gradibus contigerit, hucufque expofuimus. De reliquis gentibus,

poftquam inter eas; culpa maiorum , omnis verbt diuini vfus fublatus erat,

quasque fua.abire vía Deus fiuit, donec cuangelium praedicaretur , nunc

longum eít,'edifferere, quid exiftimare liceat, quid non; in qüo hodie

multiits peccant, vt malint erga homines: incognitos bene affe&i videri,,

quam follicire excutere, quid doceat Scriptura, quid in medio relinquat.

Subiungamus tamen ;07/£a quaedam , ne, quae poftulauimus nobis

concedi, tanquam e bibliorum lectione indubitabilia, in dubitationem ad-

ducantur. Primum , duame quae[itomes AN? e Qvowonpo? sé copfut-

dautur.

XW- poenitentia: péccati^ veniam per. Dei gratiam f[perare

debeat? iam primis hominibus innotuit , fed verbo Dei et p'ro'q]iffo, neu-

tiquam eo modo, : ac fi peccatum. non.magnimomenti effe, poenitentiam

xero veniam. mereri, exiftimare- licuerit; quemadmodum nunc léuiflimi

quique nugantur.

ovowono feri pollit, vt Deus hominum peccatis

impunitatem certis. conditionibus concederet , non quidem opus eft fcire

poenitentes, quibus fatis efle debet, verbo promiffionis niti, attamen nun-

quam prorfus ignorari-ab hominibus Deus patfus eft, etfi non omnia fimul,

nec omnibus aeque, cognita fuerunt.

Certé primi homines norant, euen-

turum hoc effe fic, vt Dominus, de genere humano oriturus, fupplicio ini-

micum fedu&orem afficeret, eoque modo homines conuerfi de (uo hofte

triumpharent.

Plura de modo rei gerendae per victimas in aenigmate

oftendebantur. . .Quae quoad veteribus intellé&a fint;- non dici po:e&':i

nobis, qui paucis a Mofe fcriptis contenti effe cogimur. « Extant tamen

alia fpecimina, quibus conftat, plura vetuftiffimo tempore a prophetis ore

prolata effe, quam Mofes fcripto complexus eft, veluti quae Enochus de

iudicio extremo praedixit, Ep. Iud. v. 14. 15. "TraQu tempoxis-pedeten-

tim plts etiam literis proditum eft, fic've Chriftus ab omni parte pro pecca-

tis.noftris mortuus fit fecundum Scripturas 1 Cor. XV, 3. vtut nunc poft rem

geftam fcripta teftimonia facilius colligantur, quam: ancea intelligebantur.

Deiude cauendum , —ms -Chriftum Deo opponas. . Nam eft Filius Dei,

quia Deo eft, datur, mittitur, verba Dei loquitur, opera Dei operatur,

diftinguendus a Patre,; vt proprie fübfiftens, non vt peculiaris Deus, fed

qui in ipfa Dei náturas. vt Filius Dei, continetur.

Et vero expiatio pec-

tatorum , quam Chriftus fecit , ?on gratide Dei oppofita. eft, fed fübordinata,

ün

non tolli; aut minuit gratiam , fed graziae ii/zpef'tiem/ae anomus eff (11/10 e

o

xL

ob caufam Deus vtitur, vt zuffus fit, et iuffificans, vt

dram zontra pecta-

Tüunt

tum , clementiam erga peccatores , demonítret, Rom.T, 18. 111,25.26. qua

quir

libic

de re fupra affatim didum eft.

At neceffe eft, propter fan&itatem Dei, vt

acceptet. gratiam , qui in eam recipiendus eft, vtque a peccatis defiftat.

mift:

Anima enim humana, quoniam voluntate libera praedira eft, non cogitur,

poft:

fed inftruitur viribus, mouetur et ducitur, optio illi ad eligendum datur,

tate.

fuaeque electionis fru&us percipit. -Hoc.principium, haec norma eft, ad

pee

bent

quam in ipfa creatione omnia decreta diuina difpofita fuerunt, quae per

fpict

Íyftema gratiae non tolli poteft, — Quapropter auz virtus integra fit et sia-

meat, aut gratia veniam delicli dans pie' acceptetur , veceffe efl , fi-bomo fal-

ss e[fe debet , quorum alterum ad ftatum integritatis pertinet, alterum illi,

peqt

Jfque

qua nunc viuimus, conditioni proprium eft, Caufa igitur falutis noftrae

nobi

gratia Dei eft; conuerfio.ad Deum, et fides promiffioni gratiae adhibita,

venk

conditiones in fubiedo funt, quibus efficitur, vt gratiae capax fit.

Fit

Opert

nempe poenitentia de-peccatis, vt locam habeat fides, fide, vr gratia ob-

at n

tingere queat, vnde noua fanctaque vita ducitur. Deus igitur peccata re-

tant,

mittit fui ipfius caufa, voluntaria fua et gratuita benignitate, ad quam fe

uare,

recipit fides, non quafi fides veniam peccati mereatur , fed quoniam aliter

fubiedum capax gratiae cogitari nequit.

Stultiffimam enim foret, indul-

virtu

prud

gentiam iudicis erga eos pofcere , qui pertinaciter nolint emendari, nec

velint ad officium redire.' . Hinc toties Deus grátiam promittit /Z/ .20/inis

relig

ergo, et compellatur, tanquam qui ignofcat. prapter fuurm ipfus momet,

quan

facit

hoc eft propter fe ipfum, id quod fit, quando propitius eft credentibus

eum

in gratuitam Dei promiffionem.

Sed generalius loguuntur. pit in V. T. quamdiu gratia promiffa erat,

que..

folati

fed via gratiae parandae, qua Deus ipfe vteretur, non omnimode patefa-

&a. Contra determinate per Iefüm Chriftum Patrem compellant pii in N.

tant,

pe ft

-T. Ad eandeim vero clementiam a parte Dei, ad fidem et conuerfionem a

lege

parte hominis, omnia vtrobique eodem prorfus modo referuntur. Meriti

nae í

humanoórum operum nec vola nec veftigium eft. — 'antum autem abeft, vt

bis e

cum Scriptura conciliari queat nugatoría illa ratio, qua nunc. nónnulli

tunt.

vtuntur, vt gentilium more alienum a natura Dei iudicent irafci vel no-

cere, peccatum culpa liberent, diuerfos modo perfe&ionis gradus inefle in

nunt

et fu

his putent, quae bona vel mala dicuntur, flagitia a neceffitate, quae in

natura infit, aut a limitatione, à qua feiungi non potuerint, deducant:

teftar

vt potius talia effatire inter blafphemias numeretur.

Iam mancipia pec-

eX p!

Fit h

cati non deli&orum a Deo veniam orant, fed animofe efferuntur, culpam

&rün

extenuant, fubinde penitus negant. Preces eorum, fi quas ad Deum mit-

tunt;

"XLI

"C

tünt, fic concipiuntur, quafi docere Deum velint, non effe, cur plus re-

quirat, quam ab. iis praeftitum fi£, aut ficubi negare non audent, 'quae

qua

, Vt

libidinofe, turpiter, iniufte fecerunt, eíle mala, et voluntarie etiam ad-

tat.

miffa, docent Deum, nihil amplius ab ipfis requirendum effe, nifi vt in

pofterum a talibus abftineant, quoad eius fieri poflit fine magna difficul-

tur,

turj

tate. Hi fi didis quibusdam biblicis pro tuendo errore abutuntur , nem-

pe extra contextum raptis, etex fuo ingenio explicatis, perpendere de-

, ad

per

bent,, . neque haee pro ipfis effe; et infinite multa alia aduerfus illos per-

2d-

fpicue pugnare.

Denique opera danda eft, vt e locorum cum locis comparatione, fae-

fül-

illi,

peque e natura linguae Ebraeae, rede percipiamus, quae vnicuique voci pbra-

Jffque. goteflas fabiea fit , neque- alienum fenfum inferamus, fortaffe quod

lrae

ita,

nobis commodus fit , aut e recentioribus controuerfiis facillime in mentem

veniat,

Fit

Quod uifi velie et caute. fit , occurrunt fane loca , quae. pro iuffitia

ob-

operuti ,. quomodo dieunt, cos?ra fidei iuflitiam fpectofe , 'videntur adferri,

D ree

at non Seripturae culba, fed bominum inertia.

Iftiusmodi eft, quando pu-

n fe

tant, v. g. rede facere Micb. VI. $. Deum rimere et praecepta Dei fer-

liter

uare, Ecclef. XIL, 1.3, iuftitiam facere. Ezech. XVIII, 22. idem effe, quod

dul-

virtutés . morales colere,

Includitur quidem hoc quoque, nec quisquam

nec

prudens id in dubium vocauerit, fed phrafes proxime totam notant veram

?inis

religionem, idque vfu loquendi conftat non difficulter obferuabili. . Itaque

quando de-peccatore conuerfo confirmatur , eum certo viuere i7 ea, quam

nett ,

ibus

facit, iuftitia, dic quoque £ropzer eam , nihil afferitur aliud , quam faluari

eum propterea, quod verae religioni iuxta Dei verbum obtemperet,' eam-

erat,

que.equatur. Ridentur a peritis,. qui, quoniam Dauidem audiunt con-

tefa-

folationem laudare, quam e.lege Dei perceperit, feuero füpercilio rogi-

n N.

tant, folatium annon ex Euangelio - petendum fit,.ex.lege minime? Nem-

n Paulus iuftitiam e

em a

pe ftatim. cogitant de iuftitíia ex operibus . legis, - qua

[eriti

lege vocat, er legem Euangelio contradiftinguit.

Et

iuifio totius do&ri-

t.vt

náe facrae in legem et Euangelium menti propterea ob&erfatur; quod no-

:

bis ea de re cum Romanenfibus grauis altercatio.eft..— Sed non animaduer«

nulli

. nO-

tunt, veteres facra biblia vocare.degem, et vbi legem à próphetis difcer-

le in

nunt, libros Mofis, tanquam primam et vetuftiffimam Scripturae-partemF

iC in

et fundamentum reliquarum, legis nomine infignire,

Poterat hoc ex noui

cant :

teftamenti libris ftatim obferuari, quoniam in lege feriptum dicitur, quod

pec-

ex pfalmis allegatur Io. X, 34. coll. Pf. LXXXII, 6. Io. XII, 34. XV, 25,

Fit hoc etymologiae vocis W* perquam conuenienter, quippe quae 4o- -

lpam

mit-

nentius meretur, quam-ibri.diuini-

ä'xinam fonat, quod nomen.qgid emi

F

tus

tunt ;

!

XLI

tus infpirati? Eadem cautione in iüiterpretahdo nouo teftamerito opus eft,

quod Ebraeam loquendi rationem plerumque retinet, ídque fapienter, vt eius

lumine in libris V T- intelligendis vti poffimus, et vtraque bibliorum pars

fefe inuicem mutuo declaret.

Veluti otiofa fuit quaeftio , vt hoc vtar,

iuftitia illa Pharifaicam fuperans, 'cuius Chriftus meminit Matth. V, 20. fit-

ne fidei iuftitia, an vitae, an vtraque potius. Sane vtraque , fi rem fpe&tes,

Sed fenfus vocabuli proxime ad illam diuifionem non pertinet. |Nam iufti-

tia hoc loco eft, quod hodie religio vocatur.

Nam dicere volebat Domi-

nus , nifi in religione vlterius progrediamini, quam folent Scribae et Phari-

faei, non intrabitis ín regnum coelorum.

Sed fatis di&um eft de intelligendo- confenfu Apoftolotum cum Mofe

et Prophetis in defcribenda verae pietatis notione.

Admonet ipfe locus,

in quem vltimum incidimus, vt ad zerziu , de quo dicere inftitui , progre-

diamur. Reftat, vt Domini ip]iz(s , duin 4n terra egit, docendi loquendique

rationem confideremus , quae inter. linguam veteris et confümmati noui teffa-

sueuti quedia , et ad. hov ipfum fapientiffane temperata eft.

Quo illuftrantur

fimul, quae dé Iohannis Baptiftae doctrina memoriae prodita funt, vtpote

quae ad Domini , cuius praecurfor fuit , didionem p,roxitne accedit.

Multis in more pofitum eft, vt, quando ad theologiam fe conferunt,

non tam id agant, vt vniuerfam ScripturamS. rede incelligant, faltem quoad

vnicuique datum eft , atque fic ex ipfo fonte hauriant, quam vt typum do-

&rinae fuae ecclefiae animo comple&antur, et fingula dogmata , allatis di&tis

quibusdam clafficis, confirmare in promtu habeant.

Initium quidem di-

fcendi eo modo fieri, neutiquam improbamus. Neceffe eít fic fieri, eoque

paco a catechifmis puerorum ad theologiae acroamaticae:compendia et fy-

Sed nec alterum omittendum eft, vt-ex per-

ftemara ordine proceditur.

petua Scripturae S. Ieaione fermoni eiusadfuefcamus, et totius qua omnes

partes fapientiffimam compagem intueamur. Multi fane maleuoli et per-

uerfi homines in fermonibus Chrifti euangelicam. docendi rationem male

tractant, et in legis, ftridee illius dictae; praecepta conuertere fatagunt, vt fa-

naticas opiniones de operum humanorum iuftitia, et religione in virtutis

naturalis ftudio ponenda, exornent. Itaque Chyriitum/, qui nihil nifi morum

. praeceptor fit, effingunt, forfan paulo plus quam merum philofophum.

Neque etiam illico fatis repelluntur, quando citatis apoftolorum di&is fer-

/ .mo Chrifti euolutior et determinatior redditur , nifi ipfa Domini methodus,

cur his limitibus fe continere maluerit, itidem vindicetur, Nam cum im-

udentibus aduerfariis nobis res eft, funtque, qui difcrepantiam potius in-

hosque

i'telï"ghri&um et apoftolos füfpicentur, quin etiam certo ftatuant,

D

Ce nfu—q

l

XLIII

cenfürae fuae fubiiciant , eo confiliok, vt, quidquid-in verbis Chrifti no

n ipfi-

mét videant, id apoftolorum interpretamento additum cenfeant. — Et ipfos

vero apoftolos vlterius admittere detredant, quam permittat horum du-

asb usl g ia t ii t

cum vel philofophia, vel theofophia commentitia.

H

H

Breuiter rem ita concipere licet.

Cum natiui

tas praecurfox-ig Chrifti

annuntiatur, angelus Gabriel Chriftum vocat Dominum Deum Jfraelis, nec non

Duminum fimpliciter, Luc. LI, 16. 17.

Idem;quando Domini.natiuitatem

Mariáe, matri virgini, indicit, nafciturum, ait, um Dei , cut Deus dez £bro-

aum Dauidis , ita vt is in aeterpum fine fine regnet, v. 32. 33- 35 lofepho

indicitur, tanquam qui populum faluum faciat a. peccatis fuis Matth. L, 2 1.

Nemini obfcurum eft, ad quas prophetias talibus verbis reducamur. Maria

laetatur Deo Saluatore ; agnofcit, iam implendam promiflionem Abrahamo

datam y.47. 55. Nato Iohanne Baptifta prophetia per Zachariam. edita

Memo-

£otum fere verbum propheticum de Chrifto comple&itur.

ratur-AUrgocic , promiffum Dauidi datum , praedictio per omnes prophetas

a mundi primordio , foedus Dei cum Abrahamo. v. 68-75. Venturus dici-

tur Dominus , fimpliciter fic didus, idque f2/ut/s caufa, -quae-z remi[Jioue

peccatorum efc ,. per mifericordiam Dei, per quam, qui ex alto oritur, ad

homines inuifat, i.e. Dominusde coelo miffus, y..76-79. Admodum in-

curius fit, aüt expers facrarum litterarum , cui talibus auditis non omnia

nomina et praedicata de Chrifto, quae fupra luftrauimus, ín memoriam re-

uocentur. ([nagro Bethlehemitico angeli praedicanr natum Pomzzum Sa/-

aatorem, Chriflum, Dominum, Luc.lL, 11.

Simeon. infantem vocat Sa/uzétm

Domini, quafi interpretans nomen proprium , quod vere illi datum effe

nondum fciebat, v. 30.

Afferenda putaui.haec , quae rei praeparandae

caufa euenerunt, vt intelligatur

, ad quam fpem gens Ifraeli'tica , cum na-

rceremr Chriftus, ere&a fuerit.

z

:

fentiam. Chrifti appgllat regnt '-Dci laduentuim ,

ohannes Baptifta prae

quae eft periphrafis nominis Cbr'i'/l(f, h. e. Aegis, et commode, dum res geri

incipit, abftra&um pro concréto ponitur; quemadmodum Simeon corsáeioy

98 pro Zov7e dixit. Cuius regni, quod et zegnum coelorum dicitur, quia Rex

cocleftis eít, et vniuerfo imperat, vt participes reddantur, veram con-

uerfionem et fidem bono nuntio praebendem, dignosque poenitentiae fru-

&us pofcit.

Baptifina adminiftrat, quod dicitur refipzfcentiae. ia vemiffia-

Chriftum ipfum teftatur effe Vezturam illum qui ha&enus

qgem peccatorau.

expectatus fuerit, Dominum omnihm, defüper venientem, Filium Dei vnige-

nitum ipfiffima patris verba loquentem , ;e4icesm mundi, qmi doma Spiritus

S, det , pex quem praeftetur gratia ez veritas ( quae eft vis nominis rl vt

2

ante

xLN

ante dixi) fed et agzum Dei , qui tollat peccata mundi, 'quörum»illa ad di-

gnitatem perfonae Chrifti pertinent, hoc ad modum conciliandae remiffio-

nis peccatorum. Io. L. 15 - 18. 29- 56. II ?g fq.

Neque cuiquam Ifrae-

litae obfcurum effe potuit, quid fibi velit zzuus De?, tollens, diígov. peceata

mundi, quibüs vidimae pro peccatis offerri folitae , praefertim ritus fefti

expiationis, neceffario in mentem venire debuerunt, .. Quare etiam 7 «jeety

vtrumque notat, füfcipere in fefe, ec auferre, quae partes diuifae fuerunt

in fefto expiationis inter duos hoedos, quorum alter pro impofitis fibi po-

puli peccatis occidebatur, alter eadem fibi impofita tanquam a confpedu

Deiafportabat. Sed in antitypo vtrumque iunctum eft. Conf Leuit. XV1.

tot. praefertim v. 9. 10 21.22. 29.

His itaque fundamentis a praecurfore iactis,' Iefus haptizätus declara-

tus eft voce coelitüs miffa F/us Dei, ex quo apparet, hanc denominatio-

nem comple&i fummam rei.

Fundamento autem a Iobanne pofito dein-

ceps fuperftruxi(fe Dominum ipfum docentem, prudens quisque, etiam ng-

bis non monentibus , exiftimabit. Quod

qt;ani fa(pieq.ter fa&qm fit, agno-

fcicur inter alia Juobus redfe obferuasis,

Scilicet primo ad vem ipfam quod attitet , inter duas quac[Hünes. Tefus

fitne Chriftus? ec, falutem ac péccatorum remiffionem quomodo comparet ,

atque fic acquirat impertiatque, vt dignum fit Deo, et Scripturis fatisfiat?

neceffe eft, illam primo locoó expediri, deinde ad hanc intelligendam pro-

greflionem' ordine feri.

Atque Iefum hoc ordine in docendo vfum effe,

et primum elaboraffe; vt: ab animis capacibus agnofceretur, quoz ipfe fit

Chrif/us, deinde fuo temporé propius ad cognofcendum zodum expiationis

peciatorum perduxifTe, quod vitam fuam pro hominum redemtione traditü-

rüs, et pro illorum peccatis, vt remitterentur, moriturus fit;, viuumquemque

le&io euangeliorum docebit. - Illud quidem princeps eft, et fumma fidei,

uae vel excedentibus tunc. e vita fufficeret ad falutem per hunc, in quem

credidiffent, Saluatorem, Filium. Dei.

Alterum poft praeparatos animos

demum dicipotuit. Eft enim fublime et drduum, at trifte et horroris ple-

num, cuius neceflitatem ratio fibi reli& non perfpicit,fed admodum offen-

'dens imbecilles, qui tamen amare et colere Filium Dei coepiffent, -

Quae offenfatio quam vim habeat, ipfo patet apoftolorum exemplo,

mec mirüm, nam noftra etiamntn mens horret, et tremore corripitur,

guando terribile et foedum fupplicium, quo Chriftus immolatus eft, reco-

gitamus, quamquam id mentis modo agitatione fit.

Quid ergo iftis acci-

dere debuit, qui-triftiffimum et enecans fpe&aculum oculis vfürparunt?

Tantopere enim abfumus a recte aeftimanda peccatorum magnitudine, di-

uinae-.

*

XLV

dïnäeïque irae et feueritatis fan&itaté, vt nihil aegrius feramus, quam quod

ad-odiofas illas-veritates deducit. ^Et quamquam no& modo in reliquis

entis infiniti proprietatibus, verum etiam in regno naturae, vt funt fane, li-

benter myfteria confitemur, quae noftros conceptus fuperent: difficulter

profe&o. adducimur .ad myfteria agnofcenda, quae in- fan&titate et iuftitia

Dei infunt, verum haec. ita-audaciffime afpernamur , vt fünt nobis pericu-

lofiffima et odiofiffima; : Eft haec.vis peccati turpiffima; quod" peccatores

fecuros facit, eosque fopore opprimit, vt vel negent,fe peccaffe; vel veniam

fibi temere imaginentur ; eosque vt impios, inhumanos, .morofos, melan-

cholicos traducant, qui Deum docent iuftum, mali vindicem inexorabilem,

árafcentem flagitiofis et riocentem, ita quidem, vt quando ab argumentis fe

reli&tos fentiunt, ad conuicia con

fugiant, ty'rannilglamitanxtes, non Dei effe

defcriptionem talem.

-

Erat igitur longanimitati

s Chrifti, efficére, vt, qui in eum credidiffent,

per tempus, quam fieri poffet, breuiffimum offenderentur, nec prius, quam

íat fundata effet fides.

Ab initio hiftoria paffionis in- anteceffum narrata

omnes deterruiflet.

Satis erat; paffionem expíatoriam, locutionibus gene-

ralibus , praefertim a cultu Leuitico defumtis , inuolui, et tamquam e lon-

ginquo oftendi , ne deinceps praeter opinionem accidere putaretur. Quid

enim dicemus? Si Deus, dum fub fole viuimus, nos prorfus ignorare fine-

ret, quo modo et ordine poffibile factum fit, vt peccata nobis poenitenti-

bus et in Filium Dei credentibus ignofcerentur: fafne fuiffet, credere nolle,

donec modum perfpexiffemus? Verbum Dei, audoritas Filii Dei, annon

fatis nobis erat ad faciendam fidem? Multo minus ergo offendi debemus,

quod Deus temperamento víus confilium aperuit illud quidem, at grada-

tim. Perado Chrifti facrificio, poftquam in vitam reuocatus , in gloriam

affumtus; diftribuendis donis miraculofis glorificatus , verbo , pofiquam po-

tenter Filius Dei declaratus et in regno fuo conftitutus eft, égicQere: vióg

Q:8 iv Quvde: Rom. I..3: tempeftiuum erat, voluntatem Dei diftinae

edifferi, quo Deo facrati fumus per oblationem corporis Chrifti in crucis

fupplicio Ébr. X, 10. quam Patris voluntatem Dominus Iefus antea neuti-

quam reticuit, fed intempeftiue obtrudere noluit, et initio fatis habuit, fi

Saluator. agnofceretur.

Omnis fane vis et efficacia facrificii Chrifti a di-

gnitate praeftantis ducitur, nimirum quod Filius Dei eft. "

Deittde , quod altero loco commemorandum eft, quantum attinet 24

bominum ftatum, qui de Chrifto inftrui debuerunt, cogitandum eft, quo-

modo affeái fuerint, et quid de Chrifto exiftimauerint. Boni enim dodto-

ris-eft, non modo ob oculos pofitum habere, quid proponendum fit, verum

3

;

.Finge

etiam. quibus.

XLVI

Finge, vema'e Chriftuni:eiusmodi tempore, quo publice verarehgxo

xecte doceretur et floreréc. « Nihilo minus, quia maior hominum pars folet

Quic

, impia effe et cupiditatibus merfa, ad poenitentiam et vitam nouam eos vo-

que

care debuiffet, neque fine tali exhortatione proponendis perfonae fuae my-

Deu

fteriis quidquam profeciffet , nifi vnicum forfan hoc, vt magni multitudi-

nes

nis concurfus fierent, vt miraculorum curiofi vel attoniti fpe&atoxes eífent,

.vel^

R

deinde otiofis confabulationibus varia iudicia fuo quisque ingenio profer-

L 34

rent.

Sed ne fic quidem res fuit.

Paüci fupererant veri líràelitae, qui

bi j

. de expe&tato Rege Iíraelis re&e fentiebant, eumque Filium Dei , mundi

et h

Saluatorem, effe, pelfpe&um habebant, cuiusmodi INathanael fuit Io. ,. 56.

Mat

Fuerunt tamen aliqui rede de Chrifto fentientes Luc. II, 38. inter Samari-

huz

tas quoque Io. IV, 25..42. Longe maxima pars rebus caducis vnice.inten-

puu

|ta regnum mundanum vt ante dixi, quod Chriftus inftrueret ; profplme-

quai

bant.

Vim omnium- fere nominum; omnium praedxcatorum squae de

tulit

hoc

-Chrifto apud Mofen et Prophetas'extant, ex animo dimiferant, praeter

*vnum Aeffiae feu Cbrifj nomen,. quod de Rege, vt fant reges mundi, in-

mer

xerpretabantur. Praeterea, quemadmodum feeri oportet , quqndo in prin-

cipalibus erratur, nullus theologiae locus fanus et. integer erat, hypocrifis

pul

Pharifaeorum, profanitatis Sadducaeorum omnia plena.

bul

coel

— Tantis igitur malis vt Chriftus occurreret, zmutauit: quidem omes ad

Je ibfium , fé offendit vt Chriflum., eaque propria et praectpua. dolirinae eius

mo:

mil:

pars erat, et effe debuit, /äz/ nomine Chriflt tec vnice nec tntempefliue vfus eft,

geli

: quin etiam . interdum vetuit propahrl, quod Chriftus fit Matth. XVI, 20,

"Cuius prudentiae ratio facile reperitur.

niat

Quippe fic fieri decebat, vbicun-

nor

que terrarum feditionis periculum erat, ne plebis, ad nouas res molien-

exf

.das prochuls concurfio fieret, neue lefus rex proclamaretur , idque i mpu-

cun

mis in Galilaea, Nam compreffa potius quam deleta erat feditio ludae Ga-

1101

lilaei, A&. V, 37. quae ipfa aetate Iefu, cum decem annos, et quod excur-

«

apc

tit, natus effet, acciderat.

Glifcebat occulte, et fubinde furiofe erupit,

Ch

tandémque belli internecini et vitimi excidii caufa extitit. *) Idcirco Chri-

ftus non tam nomen Chrifti penes imperitos prae fe tulit, quam potius ve-

Imo

faa

ram nominis huius vim et poteffatem expreffit, et. de fe, quis fit, cur vene-

lis

rit, qmd fieri velit, ad populum fic locutus eft, vt, qui libros veteris tefta-

menti in memoria habeat, facile fentiat, fingulis fere verbis ad promiffio-

€O1

nes, foedera diuma, vetufta nomina Clmfh, pxomlfï'a benefïcza, audien-

I€S remlttl.

co]

J

di

,

. Rogant

-l) Fl Iofephus Anthu Iud Lib. XVIII e, t. BeIl Tud. Lib. Il c. 8. 17.

&

XLVII

'eligio

Rogant nonnulli, cur fe fihum hommls nommauem, fion Filium Dei?

3 folet

uid.refpondebimus? Anlegerunt euangelia, qui ita difputant? Nam vti-

9S VO*

que fe Filium Dei dixit, cum diferte Io. IIf, 16. IX, 35. tum eo, quod

e my-

Deum Patrem füum diceret, et fingulariter quidem, ita vt nunquam homi-

itudi-

nes fecum comple&eretur, diceretque Pater . nofter, femper vel meus Pater,

"flent,

Iohannes iam Filium Dei declarauit Io,

vel vefter Pater, qui eft in coelis,

cofer-

L 34. lII 31. etc.

Et notum eft, Iefüm publlce defendiffe nomen, quod

; qui

fibi fumferat, Filii Dei, Io. X, 36. faepe capitis periculum propterea adiiffe,

nundi

et hoc tamquam criminis praetextu tandem ad fupphcxum raptum effe,

L. 506.

Matth. XXVI, 63. Sed nomen Filii hominis remittit ad promiffiónem toti

Imari-

hu:nano generi factam Gen. III, 1 5, et hoc ipfum iam eredendorum praeci-

nten-

puum erat, Filium Dei eundem Filium hominis fa&um effe. ^ Neque ea re,

cie-

quafi vili et indigna, erubefcebat ó Ac*yec, fed eam quafi oftentans prae fe

e de

tulit, voluitque, vt verus Adami Filius-fa&us, agnoíci. "Adeoque nomen

aeter

hoc neglm non debuit, et latius patet eftque fru&dtuofius, quam ipfum no-

lll-

men filii Dauidis, quo [udae1 eum falutare folebant.

prm-

Nemo, opinor, dubitat, Euangeliftas /gmmarm fermomum Chriffi-ad po-

crifis

pulum comple&i , quando dicere confueuerunt, eum totam terram peram-

bulaífe, et euangelium regnz Dei praedlcaf'fe, dlcendo, appropiuquauit regnum

5 ad

coelorum , rejzþ:/i:te et in bonunm nuntium cvedite,

Argumentum hoc quo-

ens

modo tractauerit, iudicandum eft ex praeclariffimo fpecimine, quod in ho-

* eff,

milia montana Matthaeus Cap. V - VII. dedit, cuius vindicias, quod euan-

20,

gehca fit, neutiquam legalis, alio tempore dedlmus aduerfus eos, qui quo-

curns

niam pote&atem vexborum non intelligunt, quae e prophetarum lingua,

ijen-

non ex recenti vfü, capienda funt, iuftitiam ex operibus legis moralis inde

Ipri-

exftruere fruftra laborant, reuera fe ipfos turpiter danr. *) Ioh*mnes enim,

Ga-

cuius euangelium reliquorum fupplementum effe conftat, potius concerta-

cur-

tiones cum theologis Hierofolymitanis; nec non priuatos fermones cum

pit,

apoftolis, coplofïfïlme defcupfït , et pmeterea fpecimen: dedit, quomodo

hr

l-

Chriftus impudentiam et animum carnalem eorum reprefl'erlr, qui poft fer-

ve-

mones per triduum protra&tos et miraculo acceptum cibum nihilo meliores

'ne-

fadii erant, propofitisque fummis de perfona fua myfteriis effecerit, vt inuti-

fta-

lis multitudo diffolueretur, reliqui ad magnifice de regno Dei fentiendum

lio-

confirmatiores effent Cap. VI.

e€n-

, Relegat, cui placet, debet autem omnibüus placere, vtriusque generis

copxoiïü1ma illa fpeclmma fermonum Chrifti. Iudicet demceps, annon re&é

"at

dïxenmua. Modo vbi.de regno Dei, de iuflitia, de gratia et veritate, mul-

nsque

*) Progr. de homilia Chrifti montana. - Feft pentecoft. 1759.

XLVII ^

tisque fimilibus dicitur, memoria replicet, quis ex vfu b

iblico verborum fenfus fit.

Quando Chriftus de «uüf[fone fua im mundum dicit, fubeat memoriam mv 4«5n

Mittendus feu Legatus Dominis quando de falute et vita, mm* nsw fzlus Domie

ni; cum de vnitate Chrifti cum Patre, vss 4Mb»o Legarus faciei i.e. in. quo ipfa

Dei facies eft, *3 mm mw wwn n quo eff nomen Iebouae , i.e. in quo ipfe lehoua

ineít; quando de vita pro hominibus ponenda, deé hominibus per Chriftum: Deo

confecratum eidem confecrandis, tota conftitutio fin&uarii cum ritibus expiato»

riis: abunde confirmabuntur, quae ha&enus poftulauimus.

Nihil dulcius eft inuitatione Chrifti ad fe ipfum in homilia rontana, quae

o&ies beatos praedicat, qui füi participes fiant Matth. V,

Sed in his ipfis paxa-

pirpoi; Coutritio animi poenitentis , defiderium fidei iuflitiam Dei anhelantis , rega«

tiatio , ordine exprimuntur.

Quam prudenter eripitur opinio de regno mundano,

—

dum merces i2 coelis promittitur, atque afferitur quidem, fore, vt credentes in re-

gnum Dei terram poffidendam accipiant, fed pertinere hoc ad humiles et manfue-

tos, ideoque non armis et bello fieri, ad firietes iuflitiam , non diuitias, euentu-

rum tunc, quando Deum videbunt , ex quo apparet, non de praefenti eaduéa,, fed

de noua terra-dici. Reuerád de Chrifto agitur, fed periphrafr nominis adhibita,

idque fic, vt fingula fere verba vulgaribus erroribus oppofi

H

-

tà fint, yeluti dum bis

regnum coelorum v. 3. 1o. memoratur, porro tanquam Ífynonyma acquifitionis re-

gni coelorum ponuntur potiri folatio , iufliria , mifericordia, vifome Dei , adoptione

in filios Dei, perfecutiones etiam praedicuntur, quas Chriftus primum dicit fecutu-

ras effe propter iuflitiamt^et regnum . coelorum, deinde ftatim fe. ipfim oftendit, cu-

ius caufa contingant, vt intelligatur, quis fub illis verbis indicerur, £vexev 2us v. xo.

ll

Cuin: hac. praefatione compáremus in ipfa tra&atione , poftquam docendae

ueravolz; caufa de lege et officiis dixerat, et paffim de Chrifto quaedam intexuirt,

v. g. Cap. V. 35. VL 10. qualem fidem Euangelio adhiberi velit, quomodo affe&um

effe velit animum iseiovra À. évayysMa a Cap. Vl. 19. fq.^ Scilicet mentem re-

quirit rebus coeleftibus pure et fincere intentam, fimplicirer.ad Deum dire&am,

Deo vnice feruientem et confidentem.

Sic demum re&e quaeritur reggum Dei

et iuflizia Dei C. VI. 33. Perpendatur inprimis, quanta au&toritate fe iudicen

mundi profiteatur, fibi faluandi et damuandi poteflatem. vindicet , C. VII. 22. 23.

Sed füfficiant haec fpeciminis loco, nam longum eft plura enumerare.

" Sunt tamen adhuc alia quaedam, quae de methodo docendi, qua Chriftus

vfus eft, obferuare non magis vtile quam iucundum fore confidimus. Sed refer-

üanda funt haec vna cum reliquis, quae de Euangelii cum re&a ratione confenfu

dicere inftituimus, proximae fcribendi occafioni. Iam fupereft, vt ad concelebran-

da facra folennia, memoriae refüurreCtionis Chrifti a mortuis dicata, noftros huma-

niffime inuitemus.

Orator, quem in templo academico producemus, eft H E N-

RICVS GOTTHELF TRIPTO, Lipfenfis, iuuenis fpe, quam eius inge-

nium, animus et vita oftendit, nobis vrbique patriae percarus.

Dicet de »nuquam

diuellenda suemoria. paffiouis et gloriae. Cbrifli. — Ad quem hora XII. audiendum vt

beneuole. conueniant, ILLVST RISSIMOS.COMITES, VTRIVSQVE

REIPVBLICAE PROCERES, vt et omnes rerum noftrarum Fautores , in-

primis vero Ciues moffros geuerofifJrmos mobiliffimosque officiofe et peramanter ro

P. P. Lipfiae Fefto Pafchatis A: N- C. 6150 156c€ r X11.

i

gamus.

4

E

X

Q T:F I CI'N A

LAUN'^GENH E Mi

í

B

i

——

PEEIIerE RUT UnMURT rA e r E

—;

D.

CHRIST. AVG. CRVSII

S

R

19

H

COMMENTATIO

18

D

E

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

17

VDRA

Balance Q

O

16

NOTIONE PTETATIS

ä

ENH

15

-

CHRISTIANAE

N

SECTIO . TERTIA

2

d

PROPOSITA

7

—

LIPSIAE

FESTO PASCHATIS

D. XX APR. A. N C CIQ IQCCLXII

" M MM

$

A

ïä ? Copvright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com