KaI600-4639 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Proposita Lipsiae Festo Nativitatis Christi D. XXV. Decembr. A. N. C. MDCCLXI., 2 Crusius, Christian August Ka I 600 4639 l notione pietatis Christianae. (1761). — S. 19-32. — Crusius, Christian August: Commentatio De vera i 2. 1761 l - x D CHRIST. AVG. CRVSII COMMENTATIO D E - VERA NOTIONE PIETATIS CHRISTIANAE SECTIO SECVNDA PROPOSITA LIPSIAE FES'CTO NATIVITATIS CHRISTI p. XX V. DECEMB. A. N. C. CIDI:)CCLX[ d : d * erteximus telam, quam fuperiori programmate *) exorfi fumus. ber :-;; dia CO Cumque ad explicandam veram: motiomem pietatis C/;rg/t'mnae, u eamque contra multorum peruerfitates ftabiliendam atque. vin- eft dicandam, id primo loco nobis fuümferimus tradandum, vt | leg confpetum do&vinae apoffolicae . de. illa exhiberemus , continuemus hoc eo &a modo, .quo nuper promxf mus, Quare vt breuiter compledamur, quae n« de Cbr(/lü Jalutis auctore Apo&oh tradiderunt, quaeque faciuntad intelligen- aut dam vim et naturam pietatis Cbriftianae, fequentes notabimus thefes, et pro rer vnaquaque vnum alterumque di&um citabimus. Nihil enim attinet, con- pe cordantias exícribere. Vita nobis promiffa eft in Chrifto 2 Tim. I 1. hoc g eft per Chriftum 1 Io. IV. 9. In eo vitam habemus, non fecus, 1 Io. V. nc 12. Omnis Dei gratia nobis obtingit in Chrifto, in quo foedus gratiae Ch In Chrifto condo- inde a primo initio fundatum.fuit. Gal, III. x 7. IV. 4. hu patur nobis peccatum Ephef. IV. 32. ét cum Chriflo pro nobis- tradito £ur bona omnia nobis donantur Rom. VIIL. 51. Qui lefüm Chriftum Filium gn Dei rede agnofcit, is natus ex Deo eít, Deus in eo eft, et manet, 1 Io. qu IV. 15. V. r. Rom. X. 9. atque etiam is folus mundum vincit 1 Io. V, 5. et et ad omnes virtutes perducitur 2 Pet. I. 2- 7. Per fidem in Chriftum fu- et mus filii Dei Io. T. 1 1, Gal. III. 26. IV. 6. 7. et Ifrael Dei Gol. VI. 16. gr Caufam vero, ctr tauti momenti fs f t, credere in Clmþum, Apofftoli dy- Qi plicem allegant , alteram. in. naturae etus. dignitate pofitam, alteram profici- no Jéentem ab .expiatione peccatoruta per illum folum faQa, et ne poflibili qui- lec dem per quemquam alium. Scilicet Chrzffus ef? Filius Dei ; vniuerfae au- Qu Zem crcationis - tottusque opertzs llltlllll, e€x innunmeris partlbus apti et coag- ad 1 mentati aeternumque continuandi, audor, fcopus, primctpium et finis , funs et veluti centrum, Filius Dei effl..— Per hunc et huius caufa Deus ompia fe- qt cit. Sub hoc capite, fub hoc principe ,. omnia ad. vnum fyftema redegit. Filius Dei prae vniuerfitate creaturarum iamiam natura. excellit , idque in- hc finite, eo quod Filius eff , folusque is Dominus cff in füi Patris veguo, omnes II reliqui férui ; cum illo nihil comparandum, omnia prae illo contemnenda., Vide inter alia loca EphefI 9. 10 IlI. 9- 11x. Col.I. 15-20. Ebr. L 3 tu Íq. Io. I. 1- 14. C De expiattone þm*atorum per Chriftum facta ApoPcoh duplictter lo- D quuntur. et Aut enim zrapice fit et figurate , aut verbis propriis eam expo- nunt. Rurfus in ea defcribenda ve/ a4 negotium , quod Filius cum Patre ba- buit, quando expiauit peccata humana, direde mentem conuertunt ; vel ad $4 Jaluraria huius tei confequentia pottiïïmum refpiciunt, cuiusmodi funt li- * beratio *) in progr. die memoriali reformat. euang. 176 1. publicato, Á XIÉ 1us. b;:raitio äb )fra/'Dei olim: demonftranda, a legis 'male.di&ione , 3 pot eftate "1£, diaboli, a vi et eulpa peccati, a morte et pernicie. Atque obferuanda rn- eft elegans Ebraeorum profopopoeia, qui mortem, infernum, peccatum, vt legem et plura alia tamquam perfonas morales inducunt. Ab hac parte fpe- eo &atus Chriftus folet redemtor dici, cui và AvrgQcog, 5 N)rgocig tribuitur, uae nec non Saluator, a'w-n)g. Conf. v. g. Col. I. 13. 14. Eph. II. 5.6, Quando ieme autem munus mediatorium Chrifti, quatenus res agitur cum Deo ipfo, pro repraefentatur, cuius demum . confequens eft poteftas gratiam et falutem (on- peccatoribus impertiendi, idque figurate defcribendum eít; adhibentur hoc quidem interdum quoque //i/ia e foro vel vitae communis vf petita, quae M« ne vltra.comparationis tertium extendantur, cauendum eft. . Munis enim tiae Chrifti ita.excellens et fingulare eft, vt aliquid per omnia fimile in rebus do- humanis habere nequeat. | Sed ordinarie, quando de munere Chrifti dici- lito tür, "24 2ypos veteris teffamenti remittimur , et fic fingularis fymbolicae co- um gnitionis claritas et. vis efficitur. — Vmbrae enim illae et imagines, quae, Io. quid prae(turus fir Chriftus, eminus et per aenigma oftenderuut, notae -5- et fenfibus fubie&ae erant, et noftro etiam tempore e libris Mofis animo fu- et imaginatione res illas facile compleQimur. Scopus earum vbique erat 16. gratia Dei, venia peccatorum, fan&itas hominum et cum Deo coniunGio. d- Quapropter opportunum erat, myfteria muneris Chrifti per hoc ipfum ici- notiora facere, quod Chriftus reuera praeftiterit res, quarum vmbra in ui- lege fuit, quod in illo fit ea veritas, cuius lex typos et emblemata fhabuit, au- quodque in Chrifto plena et expreffa exhibeatur rei effigies, quae per legem ag- adumbrata fuit, Ebr. X. r. Huc tota illa de facerdotio Chrifti, de eius Uh$ immolatione, de expiatione per fanguinem et mortem Chrifti fa&a, lo- fe- quendi ratio pertinet, v..g. 2 Cor. V. 18-21. Rom.4V. 8-10. VI. ro. Ex inftituto tra&atur ;.it. 1n- VIII. 5. 1 Pet. I. 19. Eph. V. 2. 1 Io. I. 7. II. 2. hoc argumentum per totam epiftolam ad Ebraeos. Interim vide fis Hes /Ebr'. IL 17. V. 5. VIL 19. IX. 9- 14. 24-26. X. 1. 10- 12. D da. Sed funt etiam loca, vbi idem Dei confilium Jfze Zuo/wero proponi- 3 tur, idque rurfus modo generalioribus loquendi formulis fit, veluti quando Chriftus mortuus dicitur jm?e Jpv, pro nobisi; e. noftri caufa etcommodo lo- nofiro; modo dererminate indicatür, quomodo hoc fit c ?k)iendum ; quin )O- etiam quam cozfilri fui ratzonem Deus habuerict. ba- Ita quoties dicitur Chriftus pro nobis morti traditus effe zz rexi;//ro- ad sem peccatorum , fublata profé&o eft omnis ambiguitas. Clare enim indi- li- catur, id, quod in expiatione. peccati primum et princeps eít, forenfi lO modo -effe cochpiendüm, et proxi me tunc non agi de peccátore melius edocegdo, XX diuit edocendo, vel per illuftre virtutis exemplum commouendo fed de. venia t abfolutione, quae condemnationi oppofita eft Bene notandum eft Dei nunquam licere in interpretando quocunque auctore, quae generaliter et nobi indeterminate di&a funt, noftro arbitrio ad aliquam e fpeciebus generi fub- Dei hoc iedis reftringere, multo minus nouas et alienas fignificationes verborum, quae tunc rie vfu quidem receptae erant, inferre. Quaeritur enim , quid bum loquens in mente habuerit, non quid noftro iudicio dicere debuerit, Ergo fed ad 4 ex eo ipfo libro, vel ex eorum fcriptis, quos conftat eandem difciplinam fecutos, exquirenda funt loca maxime expreffa et determinota, et ex his nOIX diícendum eft , quomodo phrafes generaliores accipiendae fint. Falluntur myft igitur, vthoc vtar, qui, quando audiunt, Chriftum pro zobs mortuum Quo effe, owcg zuv, id ad doctrinae confirmationem transferunt. Ferunt Ebr. verba per fe fpedtata hunc fenfum. In textu autem apoftoli hoc. notare, rituu nondum confectum eft, fed ad intelligendam formulam late patentem .ob- tem, Hom feruandum eft, quid aliis locis dicatur. Sume iam aliam phrafin, veluti quod Chriftus mortuus dicitur vzig và» GuagriDy Yjv pro peccatis moffris dend fecundum Scripturas 1 Cor. XV. 3. In hoc loco verba non permittunt 12. de morte boni exempli caufa cogitare, nifi quis admodum impudens fit, dat, aut imperttus. Adde, vbi dicitur, morte vel fanguine Chrifti nos habere appai remillionem peccatorum, v. g. Col. L. 14. fane confecla res eft, et folis dine luce videtur clarius, mortem Chrifti pro zo2i5 de expiatione peccati,- non tur. de virtutis exemplo capi, tametfi hoc per fe connexum et concomitans percipitur, quod Chriftus p« sobis patiens nos obliget ad paffiones , volun- quat« tate eius fubeundas, aequabiliter. ferendum , eimisque mores imitandos Pauk 1 Pet. II 21-25.. Quare multo magis 1mmod1ce ineptum eft, quod aliqui quam aduer vocabulum /acrifieium ex hodierno Francogallorum vago vfü in theologiam inferre audent, nempe vt tamen dicere pofïïnt Iefum in Jacrficium pro quód. bominibus fe dediffe, feu, vt dicere amant, in faerificium pro felicitate no- Pecc: Jfira, aut pro veritate, nam in facrificium pro peccatis mundi, aüt pro re- flifica miffene peccatorum , dicere ne quidem audebunt. Tota ifta Scrlptux am poen tractandi : ratio explodenda et extremo contemtu dlgna eft, vtinam non quam eadem impia et noxia! feftar Sed. ad propofitum reuertamur. ^Nam inter varias locorum claffes, plano in quas apo&olmm de Chrifto docendi rationem difpefcebamus, eam quo- impo! que attentis le&oribus commendauimus , vbi etiam oftenditur, quam «oz- minift Jitis. buius. vationem Deus hàbuerit, quod expiatio peccatorum per Chri- que f ftum fieri- debuit. Quamquam noh opus eft, vt rationes confiliorum Dei Chen pe1fp1c1amus , Íed fides teftimonio Dei certa eft, ipfum vero teftimonium ádyto diuinum NT x N ^ XXI enia diuinum d pofteriori liquet: eft tamen abundans , pie grateque veneranda, eft, Dei-clementia,:fi quando arcanorum confiliorum etiam rationes aliquas: r.ct nobis aperit. Neque is ego fum, qui vniuerfum ambitum oceultarum (ub- Dei viarum ab hominibus capi et perfpici poffe autumet. Semper igitur üm, hoc tenendum eft, effe etiam praeter illas rationes , quas commemorat ver- juid bunrDei; forían mülto plurés, nunc hominibus ne explicabiles quidem, rgo fed-pertinentes ad 72:/24/9: * :8, nec non ad reliqua v cógero,, certe- iarmm ad và u3 ONemápcvm, Ícilicet quae vel ne videri quidem poflunt, vel his nondum vifa funt hominibus. -Et vero in oeconomia Chrifti vtique talia itur myfteria- obferuare. licet, quae aliquo modo e longinquo monftrantur.. turm Quorfum refero ,:quae de Satana a principatu deturbando legimus ,. v. g. unt Ebr.dl r4. Col. .. 13.. II 15; 1 Io. III. g. quae vaftum in regnnm fpi- ) are, rituum profpe&um aperiunt , 'compefcunt dubitandi rogandique temerita- ob- sem ; et fpem futuri feculi acuunt. Sed modus in his adhibendus fuit.. luti Homines enim vix 74 £mfyeiu, h. e. terrae deftinata, admittentes, ad cre- ]vis denda d éaregévia, multo tardiores funt, etfi in quaerendo curiofi Io. III. unt t— 12. Et myfteria mundi inuifibilis quis paucis verbis edifferi potuiffe cre- fit, dat, cum ne terrenorum quidem imperiorum, et yrius fplendidae aulae ere apparatus, molimina et ratio &atus., fine magnae molis voluminibus or- jlis dine defcribi poflint? lon - Sed propius ad nos fpectat relatio, qua homines cum Deo continen- ans tur. Caufà igitur, quamobrem Chriftus morte expiauit peccata noftra, 1n- quatenus in natura D*i et fpecifica generis humani conftitutione latet, a los Paulo fatis clare nobis expofita eft. « Nimirum poftulauit 74//22a dittiia, vts qui quando erga homines peccatores clementia vti voluit, zrg;z/ tamen zuftan. am aduerfüs peccatum mauifeffe demonffraret, Eftwero haec /ümma euangelir, 724 quód in peccatum iram,im peccatores clementiam Deus teftatam fecitRom. I. : 8.. 70- Peccatorum veniam Deus ita procurauit atque offert, vt fit non magis /4- re- flificans-quam jaflus, Diouce w] Dixouiy. — Per quadraginta fecula hucusque inm poenitentibus licuerat peccátorum veniam certo fperare, etfi nihil quid- on uam adhuc acciderat, quo odium et ira Dei contra peccatum fatis mani- feftaretur. Secundum legem quidem remiffio peccatorum populi die ex- e9, piatïonis obtigerat, interueniente fanguine vidimae, cui "peccata populi O- impofita dicebantur, quae propterea caefa eft, eiusque fanguis ab vnico "- miniftro, cui ad thronum Dei accedere licebat, in adytum illatus fparfus- C1- ue füerat verfus thronum , in quo peculiari praefentia Deus refidere füper. ei Cherubinis voluit. Sic morte ét fanguine alterius e duabus victimis in ádyto expiatio peccati fieri. debuerat, quod deinceps alteri hirco, Aíafel In C 3 dico, TA y de AVXII di&do, impofitum veluti e confpedu Dei in-locá deferta. afportäre&m fole: Omnis apparatus ille potuitne ad auferendum cülpae et poenae reatum natu quidquam conferre?. Quin etiam annon ineptus erat, nifi fpeni- euéntuum maiorum, et quirei, quae agebatur, apti et accommodati effent, emi- ffo, nus monítrare, horumque quoddam quafi pignus:effe debuit? Hos- ipfos fcun rum autem, cuiusmodi effe debeant, quis vel angelicus intelle&us excogitare po- |tuiffet! Caeterum manebat certum , donec fieret aliquid, quod aptum effet in € ad auferendam puniendi neceffitatem ; Deum tolerare peccatum ; manfue- erede talen tudine et longanimitate vti, iram iuftam contra peccata, quaé remittens negligebat, nullo graui et idoneo documento oftendiffe, . Sed morte Chri- benc fi, qui fe lubens et fponte Deo confecrauerat vi&imam pro peccato- ge- Jfum neris humani, cuius naturae particeps erat, Rexque'et Saluator füturus de e erat, hac morte omnino tale quiddam accidit, ex quo cum horrore: co- fton gnofceretur, quantum in fanctitaté Dei infit odium peccati, fed quanto- pere Deus amet hominum genus, rurfusque quam admirabilis pietas in erga. ipfo mediatore Chrifto, quanta benignitas et QiAavSewmia , quanta ipfiis voltut. pariter fanctitas fit, quam alienus animus.ab extenuanda peccati culpa et ví0 Y vult ab impunitate eius ftabilienda. . Praeparauimus animos, vt, qui expendere velint; quae Paulus docet Rom. III. 21 - 26. et cum Leuitici Cap. XVI vera comparare, rede percipiant, quanta et quam digna Deo myfteria Apofto- defe ftula: lus pandat de expiationis confilio et rationibus. grati Idem alibi de confilio Dei etiam hoc animaduertere docet, Deum in rend: cade: reftituenda humani generis iuftitia et falute az/ogium quandam primae in- Jüitutioni confentaneam íecutum fuiffe, hoc tamen.difcrimine, vt milfic (gratiae oeconomia vbertate et gloi priorem illam, quae propter peccatum de- jam ] fit, fuperaret. ipfur Quare comparare folet dependentiam vitae naturalis omnium: hominum, quatenus genus ab vno Adamo ducunt, et omnium pecc: falutem, quotquot faluantur, póterant autem omnes faluari, ab vno ho- mine, eodemque Domino de coelo, ducendam. ?Ur , Et e regione ponit illius magd[uciw , huius Qmoiope, , illius areeevuov , huius Ómexo?», per illam 'Fit.. xaTáxeiua , per hunc Ümodoemw. — Vrget autem abundantem gratiae vber- Oper: cepta tatem, quae non folum a malo, quod ab Adamo ad pofteros fluxit ,. fed ab omni peccato, qualecunque fit, per Cliriftum liberat, et practerea iu- fi vir totan flificatis per Chriftum ar&iffimam cum Deo coniundtionem; et participa- mult: tionem gloriae Filii Dei, decreuit , Rom. V. to- 27« 1 Cor. XV. 21.22. 45-57. Exquo percipitur, cur vnitas' mediatoris, et qui, quamquam Moft: omnium rerum Dominus, Ecclefiàe caput fit datus, non modo inculcari Qperz foleat, XXHI retur. foóleat; verum. etiam idem ille in lioc negotio fecundum humaná m fuam j'atum naturam follicite confideretur, 1 Tim. II. . Ephef. I. 22. IV. 1 5. Ebr. II. 14. tuum Supra iam obferuauimus, gratiam Dei, iuffitiamque «t falutem in Cbri- emi- jfo ,- credentibus per fidem. et. propter. banc ipfam fidem attribui. Non ob« ipfos fcurum eft, quid intelligatur per fidem, nifi quis ad evvzQev textus pa- rum attendat, aut de induftria cauilletur. e po- Nempe acceptatio gratiae Dei ,effet in Chrifto eft fides iuftifica, . Et quemadmodum fi quis phrafin formaret: nfue- eredere in veritatem, Íübiret ftatim cogitatio accipere veritatem , tanquam ittens talem : fic, quoniam in re rationi incognita proprium loquendi genus adhi- Chri- bendum fuit, quando iubemur eredere :2 Chrzffum , laudatür fides i2 Chri- » ge- ffum , íeu. n gratiam Det, quae of n Chriffo; cui non in mentem venerit, Iturus de co dici, vt acceptetur Iefus vt Chriflus, vtque promiffo gratiae in Chri- e co- fto mente:et voluntate accepzetur ? anto- -Atque a priori facile perfpicitur, quamquam placabilitas, ciua Deus tas in erga homines peccatores vtitur, mere gratuita eft;- nec. poteft aliter effe; ipfius volumtatem xvamen accepeantium , certe in iis, qui ratione vtuntur, zeceffa- pa et vio requivendam fuiffe. Nam ab omnibus fpiritibus Deus fine dubio coli ndere vult voluntarie , virtutem.defiderat voluntagiam, et pe aliter éffet quidem XVL vera virtus.- "Quapropter vbi id agitur, vt peccatori , qui a virtutis regula »ofto- defecit , peccatorum venia detur, 440 quidem fünt, quae neceffario. po- flulari, ex fan&ztate Dei .a friori intelligitur. Alterum eft, v£ acceptet gratiam , alterum v* ad officium vedeat * quorum cum pofterius ad prome- 1m in rendam peccati veniam nec fua natura aptum fit, neque etiam in hominem ae tu- caderet, nifi per ipfam Dei gratiam emendaretur; fine dubio proxzma re- ratiae mijfionis conditio fides ett, fcilicet gratiae diuinae acceptatio, per quam et- n de- Eft vero hoc iam hàbilitas et propenfio ad colendam virtutem rettituitur. uralis ipfum, quod in fcriptis apoftolicis vbiuis obuium eft, i u iMtitiam et falutem inium peccatoribus obtingere per fidem, v. g. Rom. L 16. 17. o ho- Haec fidei ;uffitia Mi , quae ex operibus. legis foret , difcrte opponi- illius 2ur, e. g. Rom. III. 28. X. 5. 9- 1 1. Ephef. II. 8- ro. Gal. H. 16. III. 1 1. illam 'Tit. IIL..4. Neque cauillari licet, excludi forfitan a iuftificatione duntaxat vber- Opera legis caerimonialis,. non vero eam virtutem, quae fecundum prae- , fed cepta moralia colitur, ea praefertim , quae Chriftus docuit. Quafi vero ac ?2 ju- fi virtutes morales nom cenfendae effent inter opera fegis. Nam vt taceam, Icipa- totam illam interpretationem textui repugnare, dummodo. expendatur, fünt |.22e. multa generalia argumenta, quibus vana haec opinio refellitur. Libri enim quam Mofis ,. qui lex dicuntur, an folos ritus comple&tuntur, qui inde mereantur ulcari t omnia opera legis nomigari, annon etiam p'raeqepta" moralia continent, e oleat, 4 quidem, 3 E xxiv É quidem, id quod fecuri poftulamus? Nullum nouüim ptaeceptum morale . : tiae »'nomi,; Chriftus docuit, quod non item in libris Mofis extet; fed Iefus.fe- docuit : omnium bo eum effe, de quo Mofes fcripfit; fe implere, quae lex,i.e. pentateuchus, pro- patrem cón mittit et oftendit, quomodo igitur cum vera mentis conuerfione et fide ac- focialem pe ceptandus fit.. Deinde quando Iudaei 72 £gya 78 vópg, opera legis, comme- degenerem morant, e quibus perperam id agere Rom, X. 3. dicuntur,vtpropriam ftabiliant Chrifto acce iuftitiam, an probari poteft, vnquam hoc nomine penes illos folam rituum quam noua temporumque obferuationem, aut facrificiorum oblationem , appellatam Opus creati- fuiffe, non item moralem virtutem? Annon omnium temporum memoria Dei, quae it aduerfatur ? Potius Apoftolus, ad praecepta moralia inprimis fe refpicere, mentém. et tam aperte indicat Rom. II 17 -27. vt res difputatione rion egeat. Hanc vero 1 Videamus porro, quomodo affedi fint credeutes, fidesque in Chri- minem impe ftum qualem emuentis fLatum intrinfecus formet. Vbi duo animaduertendaà thema dican funt, alterum, quod «oggitio Chrifli meutem penitus occupat, agitatque quámuis ab a continuo, alterum, quod «cu bac fide ogme moralium virtutum genus non gumentum p modo coniunctum.eft, et ex ea adu gignitur, 2 Pet. L. 3- 11. verum ct- vt qui nunc idm perpetuo ad Chriflum. vefpetfu Deo confecratur. Mens Apoftolorum tales effe .Ch plena Chrifti eft Gal. IL. 19. 20. Phil. III, 8. 9. Sic omnium Chriftianorum Quid facienc animus affedus effe debet Rom. XIV. 7. 8. 2 Cor. V. 1 5. Pro omni be- ecorum nume nefiio Deo gratiae agendae fünt in nomine Iefu Chrifti Ephef. V. 20. quam certun Quidquid agitur , agendum i& nomine Chrifti, et per hunc Deo eidemque pergamus. Patri gratiae referendae funt Col. IIT. 17.. 1 Pet. IV. 11.. Exemplo funt Scilicet ipfi Apoftoli, qui vbiuis nomen Iefu Chrifti inne&unt , quidquid de gra- quodque euc tia Dei, aut de fpe officiisque hominum dicant. Neque etiam 7//ius Chri- bar, hoc cun füi. inuocatio omittenda eft, — Adoratur ab angelis Ebr. I. 6, a beatis anima- vti ; myfteriaq bus in coelo Apoc. VII. 1. ab omnis generis fpiritibus Ap. V. 8. 1 3. Phil. thodus Domir J 10. Ef defcriptio Chriftianorum, quod inuocant nomen Chrifti 1 Cor. que inter vtru I. 2. A& IX. 14. 21. ad quod officium Paulus conuerfus ftatim exeitatur Quae fàpienti. Aà. XXII. 16. qui in Stephano moribundo i4 aegre tulerat A&t. VII. 59. mis, itàa qua fed cuius animum deinceps habnit Phil. I. 20-23. Atque omnes Apofto- bis fempér vif: lorum apprecationes, quando gratiam Dei et Chrifti apprecantur, inclu- fore, fperermu: .dunt preces ad Chriftum cum Patre diredaas et dirigendas. nientationis pa .Ex his igitur, quae ha&enus attulimus, nemini obfcurum effe pot- quae de Chrift eft, Chriftianae pietatis eam notionem, quae e fcriptis apoftolicis addifci- pto praeftari n tur, longe fpecialius et excellentius quiddam efle, quam fapientiam et vir- G&ari folet.. P tutem philofophicam. Neutiquam in eo pofita eft, vt quis negledo vel qui libros facr: extenuato peccato, iuftitia et fan&itate Dei omiffa, bonitate numinis vni- mento eífe pof len- c€ jactata, quae ne quidem fe?uxldum philofophiam recte fiunt, fed fap tiae hec nän ad pre * Ls * - * L] XXV tiae 'nomingä.ï ïe'fn-me're .eir,c;xm.ferunturv,-. (äfism habeat, Deum creatorem et 5tum morale fus.fe- docuit : omnium bonorum datorem agnoftere;-eum propterea, quod conditor eft, iteuchus, pro- patrem compellare, et-virtutibus illis ftudere , quae ad.tuendam vitam focialem pertinent. " Pietas Chriftiana-in €o pofita eft, vt ftatum hominum ne et fide ac- degenerem et damnationi obnoxium re&e agnoícamus, gratiam Dei in Iefu legis, comme- riam ftabiliant Chrifto acceptemus ,'eaque regeneremur et noui homines reddamur, tam- quam noua creatione non magis ad fpem aeternam quam ad omne bonum. . folam rituum opus creati et inftrudi. Deum in Chrifto venerari,. Chrifti et dile&ionis |, appellatam yum memoria Dei, quae in Chrifto eft, plenum effe, haec fola eft pietas Chriftiana, quae mentem et totany vitae rátionem ad omne virtutum genus conformat. is fe refpicere, Hanc vero pietatem ita vrgent Apoftoli, vt ab hac qui aberret, eum ho- " egeat. minem imperitum et male fanum appellent r Tim. VI. 3- 5, ipfique ana- esque in Chri- thema dicant-r-Cor. XVL 22. Gal.L.8. 9. quod.non omittendum eft, nimaduertenda pat, agitatque quámuis ab aurium huius-aetatis mollitie abhorrens. — Tra&auimus hoc ar- gumentüm primo loco, quod ex Apoftolorum fcriptis vnice defumfimus, itum genus non 1r. verum Ct- vt qui nunc Chriftianifmum prae fe ferunt, ad animum reuocent, velintne tales effe. Chriftiani. ; Apoftolorum Nàm hac lege et conditione vnice effe poffunt. ; Chriftianorum Quid faciendum.fit, cogitent,; audeantne Apoftolis malédicere, an ex Pro omni be- eorum numero libenter effe velint, quos oportet, tam maledi&os effe, [ Ephef. V. 20. quam certum eft, Apoftolos diuina legatione fu"ngi.- Iam ad reliqua pergamus. Deo eidemque .Scilicet expo fito , qu'od.— de pietate Chriftiana Apo&oli docugrunt, Exemplo funt uidquid de gra- quodque euolutiffimum determinatiffimumque effe, neceffe eft, pollice- tiam ipfius Chri- bar, hoc cum doGrina V. T. comparare, quam geueraliffimis. locutionibus , à beatis anima- vti; myfteriaque. particulatim pandere, oportet. Quo facto deinceps. me- D. V.8.13. Phil. thodus Domini ipfius, qua fefe gradatim et fapientiflime notum fécit, quae- que inter vtrümque extremum media eft, füa Iuce animos fortius percellet. n Chrifti 1 Cor. . ftatim. excitatur Quae fapientia Dei in confilio de regno coelorum patefaciendo, ita fubli- rac A. VII. 59. mis, ità'a quaéunque fufpicione inuenti humani aliena, fuauis denique, no- bis fempér vifa eft, vt eam mente intueri nec leGoribus noftris iniucundumi » omnes Apofto- recantur , inclu- fore, fperemus. 'l'enebimus autem eam rationem , quam in prima com- IS. nientationis parte hucufque fecuti fumus. taque non fufcipiemus;omnia, quae de Chrifto in V; T. di&ta et oftenfa fünt, recenfere, quod breui fcri- Xícurum effe pot- pto praeftari nequit, neque opus eft fieri, quoniam fuo loco diligenter tra- poftolicis addiíci- fapientiam et vir- &ari folet. Paucas igitur et feletas proponam obferuationes, quae his,; qui libros facros diligenter legunt, et memoria tenent; aliquantum adiu- quis negledo vgl ijtate numinis vni- mento elfe poffint, ad vim pietatis Chriftianae, etiam ante natum Chriftum; .. endum.; ; fiunt, fed fapien- hec tiqn ad profectus eius, quos fecit aduentu Clg'i&i, pleniu; intellig tiae Oþfer- XXVI Obferuandum igitur eft primum; eidem Domizo, qui-humano generi £n promiffus fuit, diuerfts mundi aetatibus. diuevfa nomina attributa effe, ea ta- ho men lege, v; additis nouis priora uon tollerentur , (ed augerentur, quamquam Le recentiffima forfitan deinceps vfu maxime frequententur. Quod de nomi- J u u ga nibus dixi, ftri&e illius fumtis, quaeque.in cafu re&o de Chrifto dici- pof- 1u! funt, idem de vniuerfo loquendi genere, quo de perfona, munere, maie- tu ftate Chrifti dicitur, valere, experientia docet. Atque ne longius abduca- da mur, praetermittam, quae in textu hoc vel illo defcriptionis aut emphafis qu caufàa ponuntur non tam nomina quam praedicata. Attendamus vero ani- pr mum ad ea, quae piorum vfu recepta ct in fermonibus adhiberi folita in- vu telligi poflunt. lo, Antiqui flimum communiffimumque Chriti nomen procul dubio eft, quod eminenter dicitur :- qui »aittitur a Deo, feu Legatus Dei, TY '124'70, ni quod vulgo reddunt azge/us. Et graeci interpretes, quos LXX. vocant, vim bl verbi grammaticam fecuti, &y'yeNov recte dixerunt. Poítquam autem crea- an tis. Spiritibus homine fuperioribus nomen angelorum fere proprium fadtum nc eit , anceps redditur fignificatio vocis age/s , quae qualis effe debeat, in e vnoquoque loco ex textu definiendum eft. Quare Apoftoli Chrifto angeli Pa nomen nunquam tribuunt , fed verbo &moséNNem , eiusque deriuatis , aliis- 50 que huic fimilibus verbis, quemadmodum Chriftus ipfe fecerat, vim nomi- nis Nb5 clare et commode exprimunt. — Adfuefcere igitur opus eft, vbi Vt vfui fa de Chrifto adhibetur vox "N9D, cogitare Mi£tendus, vel Legatus. Ie loquendi recepto fübferuiamus, rede interpretes difcerni volunt Aggelum pl 2Uucreatum et creatos-angelos. Nomen. ipfum cum variis conftruitur geni- t tiuis, prouti dicendi occafio fert et confilium. Dicitur itaque lr 7N 72 Legatus-vel Mittendus lebouae , v. g. Gen. XVI. 10. XXIL. 12. ex quo, (l'l quoniam isipfe etiam Zebouz nuncupatur, Exod. III. 2 fq. apparet, in eo vere ineífe naturam diuinam, fed eum non effe'id, quod in Deitate abfo- rl lute primum eft, fed quod fit per primum er a primo, hoc eft, non efte pri- P mam. perfonam Deitatis, attamen eundem Deum cum eo, qui mittere hunc 71 dicitur, qui ideo dicit: nomen meum in eo eft, i. e. in eo ipfemet ego. ad- fum Exod. XXIII. 2 1. facies mea ibit, i. e. ipfemet ibo, Ex. XXXIII. 12. 1 4. (coll. de phrafí 2 Sam. XVIL. rr.font.) Idem vocatur ?N3^» jN 2571 Gen. XLVIII. 16. Legatus ille, qui Redemtor eft, feu.qui bomines fibi vindi- [ £at 4 fuis hoftibus, quod. epitheton áccurate refpondet primae promiflioni E Gen. IlI. 1 5. aut etiam fimpliciter ?NÀ Regemror Iob. XIX. 25. Item dici- tur (172. 7N 72 Legatus idemque. Mediator, feu quo zaterprete vel iuter- h eeffore. yes agitur — Nam hoc fibi vult vctuüiiïimüm religionis patriarchalis monu- - ïï XXVII )eri ta- monumentum, quod extat in verbis Elihu Iob. XXXIII. 23. vbi falutem lam homini peccatori fperandam fic defcribit: quamdo eff pro i/o (homine) Legatus, Mediator, qui vnus praeftat prae millibus, qui eam ob caufam Le- mi« f. iof- ; gatus eft; et ad hoc ipfum fe dat a zudicandum boniini vretium eius ( Dei, le- iuftitiam Dei, fcilicet, tum quaé eft in Deo, tum, quae coram illo valet,) tum e£ iz gratiam eum vecipit, et. dicit: libera eum, ne in perniciem defcen- ca- afis dat, veperi expiationem. — Sic Elihu Iobi fidem in Legatum, Redemtorem; Ini- quam aliquoties, et proxime Cap. XIX. 25. egregie teftatus fuerat, com- probät, ad hanc eum remittit, eamque potius a Iobo conftantiffime teneri 1n- vulc; quam quod fra&us amicorum iniquitate Deum ad loquendum de coe- lo, et rationem declarandam, cur haec mala illi acciderint, prouocauerat, eft, Manfiffe hoc Legati nomen, femperque aliquod ex praecipuis Chrifti nomi- 72, y1m nibus fuiffe, docent pofteriores libri V. T. Nominatur enim Ief. LXHL. 9. D Legatus faciei eius, h. e. in quo ipfa eft facies Dei, vt paulo ea- T28 ]2 ante proba uimus, Mal. II r. *2 N7 ZLegarus foederis, h. e. diui- um , in no foedere promiflüs, quod foedus flatim luftrabimus. — Atque hoc ita fa- Gum; donec, poftquam promiffio in Chrifto Iefu impleta erat, vltima vice zeli lis- Paulus Ebr. IIL 1. àd hoc nomen remittit, et Ebraeum 1&'773 vertit Zm3- Ihl- zchoy, vitandae, vti dixi, ambiguitatis caufa; ne quis Chriftum azge/is adnu- merari-putaret , ad quem errorem omnes oportet procliues effe, qui nec vbi rfui fapiunt fatis, vt diuinam Filii Dei naturam agnofcant, nec ita defipiunt, vt lu Iefum putent-mérum hominem effe. Sequiori tempore acceffit et víu fere praeualuit nomen r2 vu&us, quod Graece thïög re-dditur, cuius rei ra- zLl 55 tio mox apparebit. Nimirum confilium Dei de Chrifto fuo gradatim aþertum fuit, funt- uo, que-quatuor epocbae diligenter difcernendae, nempe /dami, Abrabami, eo do- Mofis, denique Dauidis, quae eo modo et ordine fe excipiunt, vt pofte- Dri- rior quaeque antecedentem lumine et inflitutis gratiofis fuperet. Zcpit promiffio Adami tempore a maledidlione, quae inimico bumani generis denun- unc ad- ziata eff , qua afficeret eum , qui de genere. bumano oriturus erat , Gen, V. 14. 14 Íq. Quia inimicus ille ferpentis fpeciem mentitus fuerat, neque ta- men tum.temporis ita.notus faciendus erat, quemadmodum poftea Chri- 21 d- ftus ipfe notum fecit Io. VIIL. 44. fententia illi verbis tropicis dicitur, re- tento fchemate, quod induerat, et admodum ignominiofe tractatur, quando ont ad eum tanquam ad ferpentem dicitur, . "Sic indirecte fpes et folatium ho- ICi- 'er- minibus datur, et in maledi&tione ferpentis, reque per Dominum de genere alis humano venturum periiciegda, fpes benedidtionis hom;'num ixxuolu;a eft. ES nu- Do Cuius XXVIH Cuius vt fzggus aliquod feufus f??rians liaberent, ed4ita vmbra. eft, et fiue modum reparandae falutis ita oftendens , vt cum gratiae fpe terror iuftitiae punitiuae fimul incuteretur, ne peccata parui putarentur. Videlicet. hoc proi fa&um eft conffituendis villimis cruentis. Qua de re etfi hiftoria Mofaica xit c non fingula exprefle memorat, poteft tamen ea, comparando loca cum locis, dem non difficulter animaduerti. Extitiffe enim leges rituales ante Mofen, ex tana Gen. XXVI. 5. dubitatione caret. Ex quonam igitur tempore?. Dico ex tes, omni tempore, quo exempla extant victimarum, temporum, rituum facro- uen: rum. [gitur non modo Abrahami, Ifaaci, Iacobi, Ioli aetate, quos conftat mer holocaufta animalium obtulifíe, praeter quae ante Mofen nulla videntur fïat, cruenta facrificia fuiffe, fed pariter Noachi et primorum Adami filiorum hoc aetate, de quibus idem conftat. Nam Abel pecudes de grege immolauit, Gen, bus Ada IV. 4. Quidni igitur primo etiam Adarmni anno, idque adeo antequam ex horto Eden expelleretur, fi in hiftoria illius temporis breuiffima appareant Naa veftigia quaedam, et hoc pofito omnis, quae alioquin.textui ineffe videtur;- poft rubi difficultas euanefcat? Accedit, quod'ob locum communem, quem ex Ief- XXIX. 1 3. defumtum, ore Chrifti repetitum et confirmatum habemus Matth; ad h XV. 9. profe&o nobis non licet facilibus effe ad credendum, eleditiam re- emií ligionem vllo tempore fine Dei verbo apud Deum ratam fuiffe. quo Iam reuolue hiftotiam Gen. HI. 20-24. Pone; Adamum e fententia per t ferpenti dida intellexiffe fpem falutis-ad hominum genus pertinentem , ea- iam que re grauiter commotum ; intelliges, cur mortis reus declaratus v. 19. fta- tim nihilo fecius vxori v. 20. nomen ponat MYeoiaificamtis. — Affume; vi- I.A &imas iuffu et praefcripto Dei caefis et oblatas, quarum detra&ae pelles priu miraculo Dei in veftes primas mutatae fin; hae vero morte, quam pec- cantium loco fubibant, expiationem, olim morte promiffi Domini faciendam, tas.t quo deinde praebendis veftibus reftituendum peccatoribus decorem, apte repráe- *5 fentabant: apparebit, cur v. 21. continuo fequatur, Deum hominibus tuni- VI. cas pelliceas paraffe, quas indui curauerit. Et quamquam facrificii men- tio non fit, potuit tamen in breui narratione-hoc bene et omnium maxime XV. omitti, quod ex fequenti hiftoria ficillime intelligitur, quodque a primis liominibus ad pofteros perueniffe tunc omnes norant, et de quo rerum ge- pera nere auctor multa pofthac integris libris fcripturus erat. E eontrario quan- cuiu do primum veftiti fuerint homines ,'et quo au&ore, magis noffe intererat; quzu' cum ad honeftatem, tüim ad detrahendam feritatis füfpicionem, quae primae tuit. hominum aetati adfingi folet. Obiter addo, etiam fequentia in textu fic Ex. beue.coháerere; ^ Nimirum credibile eft, elatum tot gratiae documentis x-8 Exo Adamum confecuturum fe fperaffe, vt licerf:c fibiin horto Eden mariere, et äf " XXIX eft., et fnors.fibi indida arboris vitae vfu cauetetur. Quare Deus eum emifit, 1tiae fiue excedere iuffit; ex horto, addita ratione;, interdici eum arbore vitae hoc propterea, quod in ea cáufa; vb1 de fcientia boni et mali 1gebatur, fe geffe-- faica - rit quemadmodum vzus de 2//o, nempe de inimicó 1//o, cui maledi&io vltima Ocls, denuntiata fuerat. : Homines enim fe gefferant, quemadmodum angeli Sa- , €x tanae, fidem feductori potius adhibentes quam Deo, et periculum facien- ) ex tes, annon neghgere verbum Dei plus valeat ad fapientiam et.ad bene vi- cro- uendum. Sic enim verba interpretanda duco, ne pronomen fingularis nu- aftat meri ip voce-2/22 inegligamus, quod. cur. ab omnibus fere interpretibus ntur fiat; cum fenfus commodus in promtu fit, nullam. video caufam, poteratque rum hoc Alexandrinis condonari,, qui codice non pundaato vfi funt, recentiori- a3€n, bus quomodo poflit, ipfi videant. Verto igitur: Er dixit Ieboua Deus, ecce | ex Adam fim* quemadmudum vmus de-illo, quantum ad fcientiam boni et imali, ant ANuuc igiturtie siittat smantim füam , et famat: etiam. de arbore vitae, - Fac tur; poftremum, Adamum audita hac fententia a Deo, quem fuper throno che- Ief. rubino apparentem, quemadmodum po&hqc prophetis contigit, intuebatur, tth ad humillimas putis fe contuliffe, mitigationem decreti fperantem , fed | re- emiffis de throno fulminibus territum expulfumque efle, ita vt poft fugam quoque tertibilis Cherubinorum apparitio permaneret , donec omnem re- ntià uertendi fpem abieciflet: rationem hàbebis; cur poft ezffionem v. 23. et- €à- iam. expulfio violenta. v. 24..commemoretur. fta- Sequltur fecunda epocba Abrabami tempore Gen XII. 3. XXII. 18. XV. ; Vi- t, XVI. 1. XVIL 19-21..coll, Gal. IIL. 16. de qua duo iam obferuari vehm, lles )ec- prunum quod Zenediio bumani generis in Domino ilo venruro, cuius natiui- tastum ad Abrahami familiam adítricta fuit,.direde promittitur ; deinde am, quod "rómen. foederis fingulare eam ob caufam Deus affumfit. : .Eft hoc rae- Ini- $D "MDeus ommipotens, vel potius ji.y?zcn*m ad praeftanda promx(Ta, Exod. VI. 3. coll. Gen, XVII. 1. XXVIIL 3. XXXV, 11. XLVIII. 5. en- ime Impleto tempore,. quod Abrahamo foedere deiïmtum fuerat. Gen. m1s XV.x3. fertia iücibit. periodus legatióne Mofis, in qua quamam Deus ad ge- puagendum quod promifit, a&u- PlOO'l'edl coepit, nomini cuidam diuino, an- cuius. ecymon-ad:hoc commodum eft, relatiuam attribuit figuificationem, "at quae ad wn/ümmzmanem Jüfcepti operis faeflnt xdque nomen foederis confti- üae tuit. Nempe vocari voluit zro quz eroy Teboua, qui erit, qu'ths effe decreuit fic Ex. II 1 4. 1 52 ad cuius nominis vim demceps prouocarl folet, v. g. Ex. VL Itis 1 -8. "Ad implendum gratiae foedus nomen hoc referri, Deus ipfe docuit re, Exod,.XXXIV, 6, fq. coll. XXXIIL. 19- Qua.de re-alio.loco fufe egi- - €t «6 xD3 ; 'qmuse XXX- 3 Regitum Dei aMo mus. * ) Exitus Iraelit arum per mare algofum ä'Mofe flatim vt pignusrei-ma- pnon tamen regn—ur ioris, cuius confummatio tale operis initium certo fequeretur, celebratus eft, nere fine dignitat videlicet quod Iehoua reguurm aetermm habiturus fit. Quae locutio hoc loco terpres. Dei, fuit. primum auditur Exod..XV. 18. 19. fed ab hoc tempore in ore prophe- zerea. duo principa. tàarum omniumque piorum eft, donec veniente .Cheifto praeconium per- regni adminiftrati crebefceret, iam adeffe reggum Dei, doctrina autem de lefu Chrifo £Euaz- conditum fan&ua gelium regni vocaretur. feruabantur, dele -Inde ad montem Sinai populus du&us, foederis caufa foleüniter pan- num Dei, fanguin gendi, quale Abrahánmio ante quatuor fecula promiffum fuerat. « Loqui in« aut potius oftend cipit vox diuina ex igne horrendo; quo mons ardebat, et decalogum edi- varii generis con: . Vnum add cit.. Nam omnino a lege exordium fieri debuit, vnde agnitio peccati du- citur. Neque etiam mittendi Chrifti tempus aderat, fed inftruendi appara- munus cogitare c tus, qui aduentum regni Dei-praecedere debuit. .. Attamen fermo Dei pri- uini miniftrum, « mordia capit a pofito nomine foéderali. Zebous, in-quo totum 'opus Dei, quam, Aaron vihi quod in Chrifto peragitur, comprehenfum cft. | Quocirca a. diis gentium facerdos potuita auocantur, quippe qui daemonia funt Leuit. XVII. 7. Deut. XXXIL 17. tigiffe credibile « quibuscum eo tempore non magis communio concedi potuit, quam ab Samuelem fcript Apoftolis conceffa eft 1 Cor. X. 20. 21, 1 lo. III..8. V.21. .. Séd popu- tum et conftans lus vocem Dei non diu ferre potuit, rogauitque, vt 4Mofe muediatore fecum tió: miniftrabant. ageretur Exod. XX. 19; quod ita fa&um eft, legibusque , quae fupererant, 'izoxüv fic dicen abfolutis, de Legato- illo, n qua-Dcu/s ibf? efl, dicitur, qui inter illos-habita- prie vocis potef turus et oracula, praecife tenenda, editurus eosque in terram promiffam in palatio regio erducturus erát, Exod. XXIIL. 20. fq. Atque haec ita in Exodi hiftoria miniflvi appellat Mofes tradidit. . Accedunt fupplementa, illic omiffa, in recapitulatione, Cap. XIX. 17. 'Tandem a quae ad'declarandunj** aduentum et munus Aendi ilius faciunt, Deut. XVIII. 15- 19.. vbi is N*2 propbeta, re&ius iuterpres, appéllatur, et Mofi a tempore Dauie e regione ponitur.. Scilicet Mofes in toto munere fuo mediatoris vicem : H xime frequentat fuftinuit, et vmbra fuit veritatis, quae in Chrifto eft, feiun&tus ideo ab omni- Damini in fuo ? bus prophetis, iisque longiffime praelatus Num. XII. 6. Deut. XXXIV. 16. tus effe, quod À ' fam conftituta republica gentis, in qua exorturum erat Regnum Dei, circo ad exftru« plures vérum furuvarum £ypi in ea ipfa- ordinati funt.. . Mofes ipfe ante la- que venurus ex tam legem Liberatoris a smorte typum perípicue gerit, et eiusmodi quidem confeftim rex L redertoris, qui popnlum -a feruitute aliena:et a morte vindicatam ad Detrm ue toto pedto adduceret, Deoque confecraret, tamquam populum propriuth et fan&um. ral. XVIL. Ex Quem typum Petrus agnofcit x Pet. II. 9. 10. coll..Exod, XIX. 4-6: regni: Chrifti co m, vt dixi, !u patam, exhibuit H ?& Jatam kfgem res. aliter difpoüt?e funt. Quamquam eni i o Hegnum fuiffe ; inter otr : " ) videprogr. Fefto * - matiuit. Cfxr. 1738. P. 3 afch. 1759. —de"verg eaque relatiua 'nominis tetragrammati . fignificatione. N XXXI Regüum Dei aMOE flatim fummo gaudio praedi&um eft Exod. XV. 1 8. 19. vtpignusrei-ma- non tamen regnum typicum flatim inftru&um fuit. Mofes enim regio mu- ür, celebratus eft, locutio hoc loco nere fine dignitate et nomine regis fun&us eft; dux et proplietà, feu in- terpres: Dei, fuit, Deut. XXXIIL. 5.. Sed ;2 munere Domini venturi prae- ? jn ore prophe- zerea duo principalia fpe&anda fuerunt, alterum peccatorum expiatio, alterum 'raeconium per- regni adminiffratio, Atque illius. quidem vberrimi typi tunc conftituti funt, U Chrifto Zuaz- conditum fanduarium , thronus gratiae fuper arca, in qu& tabulae legis af- feruabantur, dele&us Aaron folus cum familia, cui liceat accedere ad thro- a folenniter pan- num Dcei, fanguineque expiatorio allato veniae peccatorum fpem conciliare, erat. Loqui in- aut potius oftendere, et auctoritate diuina offerre, feíta, facrificia, baptifmi : decalogum edi- varii genetis conftituti. ^ De quibus iam plura commemorare nihil attinet. itio peccaáti du -Vnum addendum, nempe quoniam Aaron, peccati expiator, nam hoc ftruendi appara- munus cogitare debemus, cum íacerdotem nominamus, non modo verbi di- n fermo Dei pri- uini miniftrum, quod minifterium tota tribus Leuitica geffit, quoniam, in- otum "opus Dei, quam, Aaron vnétione ad rem facram faciendam initiatus eft, certe fummus a. diis.gentium facerdos potuitab hoc tempore Fzus Domini nominari. - Quod vere con- eut. XXXIL. 17. tigiffe credibile eft, etfi nihil-memoriae proditum, quoniam inter Mofen et otuit, quam ab Samuelem fcriptores Qeémievsor nulli videntur fuiffe A&. III. 24. Confue- 21. .. Séd popu- tum et conftans eít nomei, quo infigniuntur, qui in expiandi peccati nego- mediatore fecum tio- miniftrabant, vt dicantur B22 wiaiffri Íeu miniffrantes , fcilicet w quae fapererant, ater illos-habita- SEoyv fic dicendi; quia minifteria in facro palatio obibant. Nam haec pro- prie vocis poteftas eft, ex quo intelligitur, cur etiam filii Dauidis, eo quod erram promiffam in palatio regio minifteria obibant, patrique ad manus erant, D*3r12 nempe n Exodi hiftoria miniftvi appellantur .2. Sam.. VIIL, 18. ;oïl. A Paral, XVIIL 18. ( German. 4 recapitulatione, XIX.17. ) faciunt, Deut. 4Cap-. 'Tardem ad quarzam pertodum oeconomia e V. T. peruentum eft, qime péllatur, et Mofi & tempore Dauidis eft, füb qua nomen Aeffiae feu Chrifii, h.e. Vudi, ma- Yédiatoris vicem xime frequentatum fuit, quippe direde Rege, adeoque Mizzendum illum 15 ideo ab omni- Domini in fuo regzo, otendens. Dauidi enim, cum fibi videretur cenfecu- ut. XXXIV,. 16. tus efe, quod Mofes in hymno Exod. XV.17. praedixerat, animumque id- at Regnum Dei, circo ad exftruendum templum adiunxi(fet, reggum ab/oute aeternuts, 1deo- fés ipfe ante la- que Vemrurus ex. emus pofteris Chriffus , folenniter promiffus eft, quod foedus iusmodi quidem confeftim rex Dauid coram arca fo&deris, tamquam throno Dei, promte pie- icatam ad Deirm iuf et fan&ctum. ue toto pe&lore vt irreuocabile acceptauit 2 Sam. VII. et in parall. 1 Pa- ral. XVIL. Ex quo tempore reguam Datidicum nou uinus: typicum fait, et od, XIX. 4-6* regni Chrifti conftitutani a Deo imaginem, confultoque ad hoc ipfum ordi- enim, vt dixi, natam, exhibuit, quam in munere expiatorio facerdotium Aaroris typicum Hiegnum fuiffe, inter omnes conftat, Sed 1!.II)D(HII.(/€ excellentius quid , quam in Aa- rà eaque relatiua rone, XXXII rone, cernitur, Nam cum in facerdotio Leuitico ptaetet typutt nihil ineffet, 'e contrario in Dauide, qui pater Chrifti defignabatur , rzgai Dei gon typus modo , Jed jam imitium aliquod. erat. Quare thronus Dauidicus thronus regni lehouae in iíriele fumma emphafi dicitur x Par. XXVIIL 5. idque Salomoni vehemehter in- i'urïgitur. Atque ifta loquendi forma in nouo teftamento accurate feruatur, Chri- ftoque thronus Dauidis attribuitur Luc. I. 32. A&. 1I. 3o. Neque etiam in genea- logia vllus rex inter Dauidem et Iefum Chriffum inrerpofitus ett, quia huius ge- Datut nus non per Salomonem, fed per Nathanem a Dauide ducitur l. IHI. quoque iucundiffimus profpe&us ad gloriam fingularem , qua Dauid Chrifti caufa in coelo fplendet. Nam cum Deus videatur dicere debuiffe : firma erit domus tua regnumque tuum in aeternum corafH ?ne , ait: COT4PI te $255 » Sam. VII. 16. id- eoque affidente Dauide et vidente. Quidquid autem typi in regno Dauidico effe debuit, id tamen fapienter is duas partes diuifum eft ita, vt regni Dei inter. bofles elucfautis typus in imperio Da- nidis(it, contra pacatae opulentiae, quae. deletis hoftibus confequetur, zypus in Salomonis reg50 compareat. Eft hoc notatu dignum in omni oeconomia typica, quod fapienter cautum fuit, ne typus nimis illuftris contemplantiun animos ad fe immodice raperet, fuüique admiratione obtunderet, et a re principali, cuius vm- bra in eo oftendi debuit, auerteret. Inde non modo eít, vt, quotquot homines iluftrem typum gefferunt; hi maculas quoque contraxerint, quae, quamquam abolitae per poenitentiam, diligenter notatae fünt, verum etiam hoc prouifum eít, ne nimium decoris i vno typo cumularetur. Quüare quod in vno conuenire nimidm erat, id inter plures diuifüm reperitur., Veluti in Melchifedeco icerdo- tiunvret regnüm Chrifti typum. habuit, fed' in vnicoviro, et eo tempore, cum Sed poft latam legem partes funGiones typicae fimpliciores effent et paucae. typicae inter Mofen et Aaronem diuifae funt, rurfusque fimiliter typi fpeciotim ad regnum pertinentes inter Dauidetm et Salomonem. Multa in hoc gratiae foedere, quod Chriíti caufa cum Dauide fa&um eft, confideratione digniffima funt; non pauca etiam, quae cóntra imperitos "*et varii generis maleuolos explicatione et defenfione egent. fta igitur diligentius perfe» qui.proxima.fcribendi occafione ; iuuante Déo; conftituimus , et deinceps ad reli- qua pergere, quae tra&anda reftant,' [am pietas publica indicenda eft, qua fuera aatalitia Dotnini, cüius eft thronus Dauidicus, Filii Dei, qui idem Dauidis filius fa&us Saluator nofter eft, regnumque vniuer(i, quod adminiflrat, commodo fuae ecclefiae gérit, et humani generis infinitum decus et admirabilis gloria eft, folenni Orator erit M. IOHANNES CHRI- orátione :concelebrare- confueuimus. STIANVS-KRVGERVS, Lipfenfis, Vir admodum do&us et pius, qui praele- &ionibus fuis, et potiflimum. docendis linguis orientalibus, de ftudiofa iuuentute bene meretu?, et, quia eft e numero concionatorum vefpertinorum in templo aca- demico, habendis quóque fermonibus facris cum laude exercetur, Aget Ze o, quod iu natiuitate Chrifli magnificum et gloriofum efl. Ad quem audiendum d. XXV, Dec. hora Xil audità, 1LLVSTR!SSIMOS COMITES, VTRIVSQVE REIPVBLICAE PROCERES; cineg academiae géuerofiffrmos nobiliffemosque , vt et omnes veyum noftra- vuti fautores , humaniffime inuitamus, P. P. Lip[lge Dom. JV. Aduent. A. N.C, N C15 ID'CUCE LX':l. EX OFFICINA LANGIEN HEMIA. —— QR EEE ;51 le de lr ld li 195 )75 a, i fe es E:ä es ft 11 [v li- "a us ae ni I- gee te d- 0d [ : ï : —; Z Y X D. CHRIST. AVG. CRVSII W COMMENTATIO 2 D E : VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset VERA E ä a NOTIONE PIETATIS ä ä D CHRISTIANAE 2 ä SECTIO SECVNDA 2 r PROPOSI'PA E LIPSIAE FESTO NATIVITATIS CHRIST! D. XXV. DECEMB. A. N. C. CIDO ISOCCLXI ä T -- 6 5 4 3 2 3j a ) Copvright 4/1999 YxvMaster GmbH www.yxymaster.com