KaI600-4639
author: Crusius, Christian August

Ka I 600

4639

l

notione pietatis Christianae. (1761). — S. 19-32. —

Crusius, Christian August: Commentatio De vera

i 2. 1761

l

-

x

D CHRIST. AVG. CRVSII

COMMENTATIO

D

E

-

VERA

NOTIONE PIETATIS

CHRISTIANAE

SECTIO SECVNDA

PROPOSITA

LIPSIAE FES'CTO NATIVITATIS CHRISTI

p. XX V. DECEMB. A. N. C. CIDI:)CCLX[

d

:

d

*

erteximus telam, quam fuperiori programmate *) exorfi fumus.

ber

:-;;

dia

CO

Cumque ad explicandam veram: motiomem pietatis C/;rg/t'mnae,

u

eamque contra multorum peruerfitates ftabiliendam atque. vin-

eft

dicandam, id primo loco nobis fuümferimus tradandum, vt

|

leg

confpetum do&vinae apoffolicae . de. illa exhiberemus , continuemus hoc eo

&a

modo, .quo nuper promxf mus,

Quare vt breuiter compledamur, quae

n«

de Cbr(/lü Jalutis auctore Apo&oh tradiderunt, quaeque faciuntad intelligen-

aut

dam vim et naturam pietatis Cbriftianae, fequentes notabimus thefes, et pro

rer

vnaquaque vnum alterumque di&um citabimus.

Nihil enim attinet, con-

pe

cordantias exícribere.

Vita nobis promiffa eft in Chrifto 2 Tim. I 1. hoc

g

eft per Chriftum 1 Io. IV. 9.

In eo vitam habemus, non fecus, 1 Io. V.

nc

12.

Omnis Dei gratia nobis obtingit in Chrifto, in quo foedus gratiae

Ch

In Chrifto condo-

inde a primo initio fundatum.fuit. Gal, III. x 7. IV. 4.

hu

patur nobis peccatum Ephef. IV. 32. ét cum Chriflo pro nobis- tradito

£ur

bona omnia nobis donantur Rom. VIIL. 51.

Qui lefüm Chriftum Filium

gn

Dei rede agnofcit, is natus ex Deo eít, Deus in eo eft, et manet, 1 Io.

qu

IV. 15. V. r. Rom. X. 9. atque etiam is folus mundum vincit 1 Io. V, 5.

et

et ad omnes virtutes perducitur 2 Pet. I. 2- 7. Per fidem in Chriftum fu-

et

mus filii Dei Io. T. 1 1, Gal. III. 26. IV. 6. 7. et Ifrael Dei Gol. VI. 16.

gr

Caufam vero, ctr tauti momenti fs f t, credere in Clmþum, Apofftoli dy-

Qi

plicem allegant , alteram. in. naturae etus. dignitate pofitam, alteram profici-

no

Jéentem ab .expiatione peccatoruta per illum folum faQa, et ne poflibili qui-

lec

dem per quemquam alium.

Scilicet Chrzffus ef? Filius Dei ; vniuerfae au-

Qu

Zem crcationis - tottusque opertzs llltlllll, e€x innunmeris partlbus apti et coag-

ad

1

mentati aeternumque continuandi, audor, fcopus, primctpium et finis , funs

et veluti centrum, Filius Dei effl..— Per hunc et huius caufa Deus ompia fe-

qt

cit.

Sub hoc capite, fub hoc principe ,. omnia ad. vnum fyftema redegit.

Filius Dei prae vniuerfitate creaturarum iamiam natura. excellit ,

idque in-

hc

finite, eo quod Filius eff , folusque is Dominus cff in füi Patris veguo, omnes

II

reliqui férui ; cum illo nihil comparandum, omnia prae illo contemnenda.,

Vide inter alia loca EphefI 9. 10 IlI. 9- 11x. Col.I. 15-20. Ebr. L 3

tu

Íq. Io. I. 1- 14.

C

De expiattone þm*atorum per Chriftum facta ApoPcoh duplictter lo-

D

quuntur.

et

Aut enim zrapice fit et figurate , aut verbis propriis eam expo-

nunt.

Rurfus in ea defcribenda ve/ a4 negotium , quod Filius cum Patre ba-

buit, quando expiauit peccata humana, direde mentem conuertunt ; vel ad

$4

Jaluraria huius tei confequentia pottiïïmum refpiciunt, cuiusmodi funt li-

*

beratio

*) in progr. die memoriali reformat. euang. 176 1. publicato,

Á

XIÉ

1us.

b;:raitio äb )fra/'Dei olim: demonftranda, a legis 'male.di&ione , 3 pot

eftate

"1£,

diaboli, a vi et eulpa peccati, a morte et pernicie. Atque obferuanda

rn-

eft elegans Ebraeorum profopopoeia, qui mortem, infernum, peccatum,

vt

legem et plura alia tamquam perfonas morales inducunt. Ab hac parte fpe-

eo

&atus Chriftus folet redemtor dici, cui và AvrgQcog, 5 N)rgocig tribuitur,

uae

nec non Saluator, a'w-n)g. Conf. v. g. Col. I. 13. 14. Eph. II. 5.6, Quando

ieme

autem munus mediatorium Chrifti, quatenus res agitur cum Deo ipfo,

pro

repraefentatur, cuius demum . confequens eft poteftas gratiam et falutem

(on-

peccatoribus impertiendi, idque figurate defcribendum eít; adhibentur

hoc

quidem interdum quoque //i/ia e foro vel vitae communis vf petita, quae

M«

ne vltra.comparationis tertium extendantur, cauendum eft. . Munis enim

tiae

Chrifti ita.excellens et fingulare eft, vt aliquid per omnia fimile in rebus

do-

humanis habere nequeat. | Sed ordinarie, quando de munere Chrifti dici-

lito

tür, "24 2ypos veteris teffamenti remittimur , et fic fingularis fymbolicae co-

um

gnitionis claritas et. vis efficitur. — Vmbrae enim illae et imagines, quae,

Io.

quid prae(turus fir Chriftus, eminus et per aenigma oftenderuut, notae

-5-

et fenfibus fubie&ae erant, et noftro etiam tempore e libris Mofis animo

fu-

et imaginatione res illas facile compleQimur.

Scopus earum vbique erat

16.

gratia Dei, venia peccatorum, fan&itas hominum et cum Deo coniunGio.

d-

Quapropter opportunum erat, myfteria muneris Chrifti per hoc ipfum

ici-

notiora facere, quod Chriftus reuera praeftiterit res, quarum vmbra in

ui-

lege fuit, quod in illo fit ea veritas, cuius lex typos et emblemata fhabuit,

au-

quodque in Chrifto plena et expreffa exhibeatur rei effigies, quae per legem

ag-

adumbrata fuit, Ebr. X. r.

Huc tota illa de facerdotio Chrifti, de eius

Uh$

immolatione, de expiatione per fanguinem et mortem Chrifti fa&a, lo-

fe-

quendi ratio pertinet, v..g. 2 Cor. V. 18-21. Rom.4V. 8-10. VI. ro.

Ex inftituto tra&atur

;.it.

1n-

VIII. 5. 1 Pet. I. 19. Eph. V. 2. 1 Io. I. 7. II. 2.

hoc argumentum per totam epiftolam ad Ebraeos.

Interim vide fis

Hes

/Ebr'.

IL 17. V. 5. VIL 19. IX. 9- 14. 24-26. X. 1. 10- 12.

D

da.

Sed funt etiam loca, vbi idem Dei confilium Jfze Zuo/wero proponi-

3

tur, idque rurfus modo generalioribus loquendi formulis fit, veluti quando

Chriftus mortuus dicitur jm?e Jpv, pro nobisi; e. noftri caufa etcommodo

lo-

nofiro; modo dererminate indicatür, quomodo hoc fit c

?k)iendum ; quin

)O-

etiam quam cozfilri fui ratzonem Deus habuerict.

ba-

Ita quoties dicitur Chriftus pro nobis morti traditus effe zz rexi;//ro-

ad

sem peccatorum , fublata profé&o eft omnis ambiguitas.

Clare enim indi-

li-

catur, id, quod in expiatione. peccati primum et princeps eít, forenfi

lO

modo -effe cochpiendüm, et proxi

me tunc non agi de peccátore melius

edocegdo,

XX

diuit

edocendo, vel per illuftre virtutis exemplum commouendo fed de. venia

t abfolutione, quae condemnationi oppofita eft

Bene notandum eft

Dei

nunquam licere in interpretando quocunque auctore, quae generaliter et

nobi

indeterminate di&a funt, noftro arbitrio ad aliquam e fpeciebus generi fub-

Dei

hoc

iedis reftringere, multo minus nouas et alienas fignificationes verborum,

quae tunc rie vfu quidem receptae erant, inferre.

Quaeritur enim , quid

bum

loquens in mente habuerit, non quid noftro iudicio dicere debuerit, Ergo

fed

ad 4

ex eo ipfo libro, vel ex eorum fcriptis, quos conftat eandem difciplinam

fecutos, exquirenda funt loca maxime expreffa et determinota, et ex his

nOIX

diícendum eft , quomodo phrafes generaliores accipiendae fint.

Falluntur

myft

igitur, vthoc vtar, qui, quando audiunt, Chriftum pro zobs mortuum

Quo

effe, owcg zuv, id ad doctrinae confirmationem transferunt.

Ferunt

Ebr.

verba per fe fpedtata hunc fenfum.

In textu autem apoftoli hoc. notare,

rituu

nondum confectum eft, fed ad intelligendam formulam late patentem .ob-

tem,

Hom

feruandum eft, quid aliis locis dicatur.

Sume iam aliam phrafin, veluti

quod Chriftus mortuus dicitur vzig và» GuagriDy Yjv pro peccatis moffris

dend

fecundum Scripturas 1 Cor. XV. 3.

In hoc loco verba non permittunt

12.

de morte boni exempli caufa cogitare, nifi quis admodum impudens fit,

dat,

aut imperttus.

Adde, vbi dicitur, morte vel fanguine Chrifti nos habere

appai

remillionem peccatorum, v. g. Col. L. 14. fane confecla res eft, et folis

dine

luce videtur clarius, mortem Chrifti pro zo2i5 de expiatione peccati,- non

tur.

de virtutis exemplo capi, tametfi hoc per fe connexum et concomitans

percipitur, quod Chriftus p« sobis patiens nos obliget ad paffiones , volun-

quat«

tate eius fubeundas, aequabiliter. ferendum , eimisque mores imitandos

Pauk

1 Pet. II 21-25..

Quare multo magis 1mmod1ce ineptum eft, quod aliqui

quam

aduer

vocabulum /acrifieium ex hodierno Francogallorum vago vfü in theologiam

inferre audent, nempe vt tamen dicere pofïïnt Iefum in Jacrficium pro

quód.

bominibus fe dediffe, feu, vt dicere amant, in faerificium pro felicitate no-

Pecc:

Jfira, aut pro veritate, nam in facrificium pro peccatis mundi, aüt pro re-

flifica

miffene peccatorum , dicere ne quidem audebunt.

Tota ifta Scrlptux am

poen

tractandi : ratio explodenda et extremo contemtu dlgna eft, vtinam non

quam

eadem impia et noxia!

feftar

Sed. ad propofitum reuertamur. ^Nam inter varias locorum claffes,

plano

in quas apo&olmm de Chrifto docendi rationem difpefcebamus, eam quo-

impo!

que attentis le&oribus commendauimus , vbi etiam oftenditur, quam «oz-

minift

Jitis. buius. vationem Deus hàbuerit, quod expiatio peccatorum per Chri-

que f

ftum fieri- debuit.

Quamquam noh opus eft, vt rationes confiliorum Dei

Chen

pe1fp1c1amus , Íed fides teftimonio Dei certa eft, ipfum vero teftimonium

ádyto

diuinum

NT

x

N

^

XXI

enia

diuinum d pofteriori liquet: eft tamen abundans , pie grateque veneranda,

eft,

Dei-clementia,:fi quando arcanorum confiliorum etiam rationes aliquas:

r.ct

nobis aperit. Neque is ego fum, qui vniuerfum ambitum oceultarum

(ub-

Dei viarum ab hominibus capi et perfpici poffe autumet.

Semper igitur

üm,

hoc tenendum eft, effe etiam praeter illas rationes , quas commemorat ver-

juid

bunrDei; forían mülto plurés, nunc hominibus ne explicabiles quidem,

rgo

fed-pertinentes ad 72:/24/9: * :8, nec non ad reliqua v cógero,, certe-

iarmm

ad và u3 ONemápcvm, Ícilicet quae vel ne videri quidem poflunt, vel

his

nondum vifa funt hominibus. -Et vero in oeconomia Chrifti vtique talia

itur

myfteria- obferuare. licet, quae aliquo modo e longinquo monftrantur..

turm

Quorfum refero ,:quae de Satana a principatu deturbando legimus ,. v. g.

unt

Ebr.dl r4. Col. .. 13.. II 15; 1 Io. III. g. quae vaftum in regnnm fpi-

)

are,

rituum profpe&um aperiunt , 'compefcunt dubitandi rogandique temerita-

ob-

sem ; et fpem futuri feculi acuunt. Sed modus in his adhibendus fuit..

luti

Homines enim vix 74 £mfyeiu, h. e. terrae deftinata, admittentes, ad cre-

]vis

denda d éaregévia, multo tardiores funt, etfi in quaerendo curiofi Io. III.

unt

t—

12. Et myfteria mundi inuifibilis quis paucis verbis edifferi potuiffe cre-

fit,

dat, cum ne terrenorum quidem imperiorum, et yrius fplendidae aulae

ere

apparatus, molimina et ratio &atus., fine magnae molis voluminibus or-

jlis

dine defcribi poflint?

lon

- Sed propius ad nos fpectat relatio, qua homines cum Deo continen-

ans

tur.

Caufà igitur, quamobrem Chriftus morte expiauit peccata noftra,

1n-

quatenus in natura D*i et fpecifica generis humani conftitutione latet, a

los

Paulo fatis clare nobis expofita eft. « Nimirum poftulauit 74//22a dittiia, vts

qui

quando erga homines peccatores clementia vti voluit, zrg;z/ tamen zuftan.

am

aduerfüs peccatum mauifeffe demonffraret, Eftwero haec /ümma euangelir,

724

quód in peccatum iram,im peccatores clementiam Deus teftatam fecitRom. I. : 8..

70-

Peccatorum veniam Deus ita procurauit atque offert, vt fit non magis /4-

re-

flificans-quam jaflus, Diouce w] Dixouiy. — Per quadraginta fecula hucusque

inm

poenitentibus licuerat peccátorum veniam certo fperare, etfi nihil quid-

on

uam adhuc acciderat, quo odium et ira Dei contra peccatum fatis mani-

feftaretur.

Secundum legem quidem remiffio peccatorum populi die ex-

e9,

piatïonis obtigerat, interueniente fanguine vidimae, cui "peccata populi

O-

impofita dicebantur, quae propterea caefa eft, eiusque fanguis ab vnico

"-

miniftro, cui ad thronum Dei accedere licebat, in adytum illatus fparfus-

C1-

ue füerat verfus thronum , in quo peculiari praefentia Deus refidere füper.

ei

Cherubinis voluit. Sic morte ét fanguine alterius e duabus victimis in

ádyto expiatio peccati fieri. debuerat, quod deinceps alteri hirco, Aíafel

In

C 3

dico,

TA

y

de

AVXII

di&do, impofitum veluti e confpedu Dei in-locá deferta. afportäre&m

fole:

Omnis apparatus ille potuitne ad auferendum cülpae et poenae reatum

natu

quidquam conferre?. Quin etiam annon ineptus erat, nifi fpeni- euéntuum

maiorum, et quirei, quae agebatur, apti et accommodati effent, emi-

ffo,

nus monítrare, horumque quoddam quafi pignus:effe debuit? Hos- ipfos

fcun

rum

autem, cuiusmodi effe debeant, quis vel angelicus intelle&us excogitare po-

|tuiffet! Caeterum manebat certum , donec fieret aliquid, quod aptum effet

in €

ad auferendam puniendi neceffitatem ; Deum tolerare peccatum ; manfue-

erede

talen

tudine et longanimitate vti, iram iuftam contra peccata, quaé remittens

negligebat, nullo graui et idoneo documento oftendiffe, . Sed morte Chri-

benc

fi, qui fe lubens et fponte Deo confecrauerat vi&imam pro peccato- ge-

Jfum

neris humani, cuius naturae particeps erat, Rexque'et Saluator füturus

de e

erat, hac morte omnino tale quiddam accidit, ex quo cum horrore: co-

fton

gnofceretur, quantum in fanctitaté Dei infit odium peccati, fed quanto-

pere Deus amet hominum genus, rurfusque quam admirabilis pietas in

erga.

ipfo mediatore Chrifto, quanta benignitas et QiAavSewmia , quanta ipfiis

voltut.

pariter fanctitas fit, quam alienus animus.ab extenuanda peccati culpa et

ví0 Y

vult

ab impunitate eius ftabilienda. . Praeparauimus animos, vt, qui expendere

velint; quae Paulus docet Rom. III. 21 - 26. et cum Leuitici Cap. XVI

vera

comparare, rede percipiant, quanta et quam digna Deo myfteria Apofto-

defe

ftula:

lus pandat de expiationis confilio et rationibus.

grati

Idem alibi de confilio Dei etiam hoc animaduertere docet, Deum in

rend:

cade:

reftituenda humani generis iuftitia et falute az/ogium quandam primae in-

Jüitutioni confentaneam íecutum fuiffe, hoc tamen.difcrimine, vt

milfic

(gratiae

oeconomia vbertate et gloi

priorem illam, quae propter peccatum de-

jam ]

fit, fuperaret.

ipfur

Quare comparare folet dependentiam vitae naturalis

omnium: hominum, quatenus genus ab vno Adamo ducunt, et omnium

pecc:

falutem, quotquot faluantur, póterant autem omnes faluari, ab vno ho-

mine, eodemque Domino de coelo, ducendam.

?Ur ,

Et e regione ponit illius

magd[uciw , huius Qmoiope, , illius areeevuov , huius Ómexo?», per illam

'Fit..

xaTáxeiua , per hunc Ümodoemw. — Vrget autem abundantem gratiae vber-

Oper:

cepta

tatem, quae non folum a malo, quod ab Adamo ad pofteros fluxit ,. fed

ab omni peccato, qualecunque fit, per Cliriftum liberat, et practerea iu-

fi vir

totan

flificatis per Chriftum ar&iffimam cum Deo coniundtionem; et participa-

mult:

tionem gloriae Filii Dei, decreuit , Rom. V. to- 27« 1 Cor. XV. 21.22.

45-57. Exquo percipitur, cur vnitas' mediatoris, et qui, quamquam

Moft:

omnium rerum Dominus, Ecclefiàe caput fit datus, non modo inculcari

Qperz

foleat,

XXHI

retur.

foóleat; verum. etiam idem ille in lioc negotio fecundum humaná

m fuam

j'atum

naturam follicite confideretur, 1 Tim. II. . Ephef. I. 22. IV. 1 5. Ebr. II. 14.

tuum

Supra iam obferuauimus, gratiam Dei, iuffitiamque «t falutem in Cbri-

emi-

jfo ,- credentibus per fidem. et. propter. banc ipfam fidem attribui.

Non ob«

ipfos

fcurum eft, quid intelligatur per fidem, nifi quis ad evvzQev textus pa-

rum attendat, aut de induftria cauilletur.

e po-

Nempe acceptatio gratiae Dei

,effet

in Chrifto eft fides iuftifica, . Et quemadmodum fi quis phrafin formaret:

nfue-

eredere in veritatem, Íübiret ftatim cogitatio accipere veritatem , tanquam

ittens

talem : fic, quoniam in re rationi incognita proprium loquendi genus adhi-

Chri-

bendum fuit, quando iubemur eredere :2 Chrzffum , laudatür fides i2 Chri-

» ge-

ffum , íeu. n gratiam Det, quae of n Chriffo; cui non in mentem venerit,

Iturus

de co dici, vt acceptetur Iefus vt Chriflus, vtque promiffo gratiae in Chri-

e co-

fto mente:et voluntate accepzetur ?

anto-

-Atque a priori facile perfpicitur, quamquam placabilitas, ciua Deus

tas in

erga homines peccatores vtitur, mere gratuita eft;- nec. poteft aliter effe;

ipfius

volumtatem xvamen accepeantium , certe in iis, qui ratione vtuntur, zeceffa-

pa et

vio requivendam fuiffe.

Nam ab omnibus fpiritibus Deus fine dubio coli

ndere

vult voluntarie , virtutem.defiderat voluntagiam, et pe aliter éffet quidem

XVL

vera virtus.- "Quapropter vbi id agitur, vt peccatori , qui a virtutis regula

»ofto-

defecit , peccatorum venia detur, 440 quidem fünt, quae neceffario. po-

flulari, ex fan&ztate Dei .a friori intelligitur.

Alterum eft, v£ acceptet

gratiam , alterum v* ad officium vedeat * quorum cum pofterius ad prome-

1m in

rendam peccati veniam nec fua natura aptum fit, neque etiam in hominem

ae tu-

caderet, nifi per ipfam Dei gratiam emendaretur; fine dubio proxzma re-

ratiae

mijfionis conditio fides ett, fcilicet gratiae diuinae acceptatio, per quam et-

n de-

Eft vero hoc

iam hàbilitas et propenfio ad colendam virtutem rettituitur.

uralis

ipfum, quod in fcriptis apoftolicis vbiuis obuium eft, i

u

iMtitiam et falutem

inium

peccatoribus obtingere per fidem, v. g. Rom. L 16. 17.

o ho-

Haec fidei ;uffitia Mi , quae ex operibus. legis foret , difcrte opponi-

illius

2ur, e. g. Rom. III. 28. X. 5. 9- 1 1. Ephef. II. 8- ro. Gal. H. 16. III. 1 1.

illam

'Tit. IIL..4. Neque cauillari licet, excludi forfitan a iuftificatione duntaxat

vber-

Opera legis caerimonialis,. non vero eam virtutem, quae fecundum prae-

, fed

cepta moralia colitur, ea praefertim , quae Chriftus docuit. Quafi vero ac

?2 ju-

fi virtutes morales nom cenfendae effent inter opera fegis.

Nam vt taceam,

Icipa-

totam illam interpretationem textui repugnare, dummodo. expendatur, fünt

|.22e.

multa generalia argumenta, quibus vana haec opinio refellitur. Libri enim

quam

Mofis ,. qui lex dicuntur, an folos ritus comple&tuntur, qui inde mereantur

ulcari

t omnia

opera legis nomigari, annon etiam p'raeqepta" moralia continent, e

oleat,

4

quidem,

3

E

xxiv

É

quidem, id quod fecuri poftulamus? Nullum nouüim ptaeceptum morale .

: tiae »'nomi,;

Chriftus docuit, quod non item in libris Mofis extet; fed Iefus.fe- docuit :

omnium bo

eum effe, de quo Mofes fcripfit; fe implere, quae lex,i.e. pentateuchus, pro-

patrem cón

mittit et oftendit, quomodo igitur cum vera mentis conuerfione et fide ac-

focialem pe

ceptandus fit.. Deinde quando Iudaei 72 £gya 78 vópg, opera legis, comme-

degenerem

morant, e quibus perperam id agere Rom, X. 3. dicuntur,vtpropriam ftabiliant

Chrifto acce

iuftitiam, an probari poteft, vnquam hoc nomine penes illos folam rituum

quam noua

temporumque obferuationem, aut facrificiorum oblationem , appellatam

Opus creati-

fuiffe, non item moralem virtutem? Annon omnium temporum memoria

Dei, quae it

aduerfatur ? Potius Apoftolus, ad praecepta moralia inprimis fe refpicere,

mentém. et

tam aperte indicat Rom. II 17 -27. vt res difputatione rion egeat.

Hanc vero 1

Videamus porro, quomodo affedi fint credeutes, fidesque in Chri-

minem impe

ftum qualem emuentis fLatum intrinfecus formet.

Vbi duo animaduertendaà

thema dican

funt, alterum, quod «oggitio Chrifli meutem penitus occupat, agitatque

quámuis ab a

continuo, alterum, quod «cu bac fide ogme moralium virtutum genus non

gumentum p

modo coniunctum.eft, et ex ea adu gignitur, 2 Pet. L. 3- 11. verum ct-

vt qui nunc

idm perpetuo ad Chriflum. vefpetfu Deo confecratur.

Mens Apoftolorum

tales effe .Ch

plena Chrifti eft Gal. IL. 19. 20. Phil. III, 8. 9. Sic omnium Chriftianorum

Quid facienc

animus affedus effe debet Rom. XIV. 7. 8. 2 Cor. V. 1 5.

Pro omni be-

ecorum nume

nefiio Deo gratiae agendae fünt in nomine Iefu Chrifti Ephef. V. 20.

quam certun

Quidquid agitur , agendum i& nomine Chrifti, et per hunc Deo eidemque

pergamus.

Patri gratiae referendae funt Col. IIT. 17.. 1 Pet. IV. 11.. Exemplo funt

Scilicet

ipfi Apoftoli, qui vbiuis nomen Iefu Chrifti inne&unt , quidquid de gra-

quodque euc

tia Dei, aut de fpe officiisque hominum dicant.

Neque etiam 7//ius Chri-

bar, hoc cun

füi. inuocatio omittenda eft, — Adoratur ab angelis Ebr. I. 6, a beatis anima-

vti ; myfteriaq

bus in coelo Apoc. VII. 1. ab omnis generis fpiritibus Ap. V. 8. 1 3. Phil.

thodus Domir

J 10. Ef defcriptio Chriftianorum, quod inuocant nomen Chrifti 1 Cor.

que inter vtru

I. 2. A& IX. 14. 21. ad quod officium Paulus conuerfus ftatim exeitatur

Quae fàpienti.

Aà. XXII. 16. qui in Stephano moribundo i4 aegre tulerat A&t. VII. 59.

mis, itàa qua

fed cuius animum deinceps habnit Phil. I. 20-23. Atque omnes Apofto-

bis fempér vif:

lorum apprecationes, quando gratiam Dei et Chrifti apprecantur, inclu-

fore, fperermu:

.dunt preces ad Chriftum cum Patre diredaas et dirigendas.

nientationis pa

.Ex his igitur, quae ha&enus attulimus, nemini obfcurum effe pot-

quae de Chrift

eft, Chriftianae pietatis eam notionem, quae e fcriptis apoftolicis addifci-

pto praeftari n

tur, longe fpecialius et excellentius quiddam efle, quam fapientiam et vir-

G&ari folet..

P

tutem philofophicam.

Neutiquam in eo pofita eft, vt quis negledo vel

qui libros facr:

extenuato peccato, iuftitia et fan&itate Dei omiffa, bonitate numinis vni-

mento eífe pof

len-

c€ jactata, quae ne quidem fe?uxldum philofophiam recte fiunt, fed fap

tiae

hec nän ad pre

*

Ls

*

-

*

L]

XXV

tiae 'nomingä.ï ïe'fn-me're .eir,c;xm.ferunturv,-. (äfism habeat, Deum

creatorem et

5tum morale

fus.fe- docuit :

omnium bonorum datorem agnoftere;-eum propterea, quod conditor eft,

iteuchus, pro-

patrem compellare, et-virtutibus illis ftudere , quae ad.tuendam vitam

focialem pertinent. " Pietas Chriftiana-in €o pofita eft, vt ftatum hominum

ne et fide ac-

degenerem et damnationi obnoxium re&e agnoícamus, gratiam Dei in Iefu

legis, comme-

riam ftabiliant

Chrifto acceptemus ,'eaque regeneremur et noui homines reddamur, tam-

quam noua creatione non magis ad fpem aeternam quam ad omne bonum.

. folam rituum

opus creati et inftrudi. Deum in Chrifto venerari,. Chrifti et dile&ionis

|, appellatam

yum memoria

Dei, quae in Chrifto eft, plenum effe, haec fola eft pietas Chriftiana, quae

mentem et totany vitae rátionem ad omne virtutum genus conformat.

is fe refpicere,

Hanc vero pietatem ita vrgent Apoftoli, vt ab hac qui aberret, eum ho-

" egeat.

minem imperitum et male fanum appellent r Tim. VI. 3- 5, ipfique ana-

esque in Chri-

thema dicant-r-Cor. XVL 22. Gal.L.8. 9. quod.non omittendum eft,

nimaduertenda

pat, agitatque

quámuis ab aurium huius-aetatis mollitie abhorrens. — Tra&auimus hoc ar-

gumentüm primo loco, quod ex Apoftolorum fcriptis vnice defumfimus,

itum genus non

1r. verum Ct-

vt qui nunc Chriftianifmum prae fe ferunt, ad animum reuocent, velintne

tales effe. Chriftiani.

; Apoftolorum

Nàm hac lege et conditione vnice effe poffunt.

; Chriftianorum

Quid faciendum.fit, cogitent,; audeantne Apoftolis malédicere, an ex

Pro omni be-

eorum numero libenter effe velint, quos oportet, tam maledi&os effe,

[ Ephef. V. 20.

quam certum eft, Apoftolos diuina legatione fu"ngi.-

Iam ad reliqua

pergamus.

Deo eidemque

.Scilicet expo

fito , qu'od.— de pietate Chriftiana Apo&oli docugrunt,

Exemplo funt

uidquid de gra-

quodque euolutiffimum determinatiffimumque effe, neceffe eft, pollice-

tiam ipfius Chri-

bar, hoc cum doGrina V. T. comparare, quam geueraliffimis. locutionibus

, à beatis anima-

vti; myfteriaque. particulatim pandere, oportet.

Quo facto deinceps. me-

D. V.8.13. Phil.

thodus Domini ipfius, qua fefe gradatim et fapientiflime notum fécit, quae-

que inter vtrümque extremum media eft, füa Iuce animos fortius percellet.

n Chrifti 1 Cor.

. ftatim. excitatur

Quae fapientia Dei in confilio de regno coelorum patefaciendo, ita fubli-

rac A. VII. 59.

mis, ità'a quaéunque fufpicione inuenti humani aliena, fuauis denique, no-

bis fempér vifa eft, vt eam mente intueri nec leGoribus noftris iniucundumi

» omnes Apofto-

recantur , inclu-

fore, fperemus.

'l'enebimus autem eam rationem , quam in prima com-

IS.

nientationis parte hucufque fecuti fumus. taque non fufcipiemus;omnia,

quae de Chrifto in V; T. di&ta et oftenfa fünt, recenfere, quod breui fcri-

Xícurum effe pot-

pto praeftari nequit, neque opus eft fieri, quoniam fuo loco diligenter tra-

poftolicis addiíci-

fapientiam et vir-

&ari folet. Paucas igitur et feletas proponam obferuationes, quae his,;

qui libros facros diligenter legunt, et memoria tenent; aliquantum adiu-

quis negledo vgl

ijtate numinis vni-

mento elfe poffint, ad vim pietatis Chriftianae, etiam ante natum Chriftum; ..

endum.;

; fiunt, fed fapien-

hec tiqn ad profectus eius, quos fecit aduentu Clg'i&i, pleniu; intellig

tiae

Oþfer-

XXVI

Obferuandum igitur eft primum; eidem Domizo, qui-humano generi

£n

promiffus fuit, diuerfts mundi aetatibus. diuevfa nomina attributa effe, ea ta-

ho

men lege, v; additis nouis priora uon tollerentur , (ed augerentur, quamquam

Le

recentiffima forfitan deinceps vfu maxime frequententur.

Quod de nomi-

J u u

ga

nibus dixi, ftri&e illius fumtis, quaeque.in cafu re&o de Chrifto dici- pof-

1u!

funt, idem de vniuerfo loquendi genere, quo de perfona, munere, maie-

tu

ftate Chrifti dicitur, valere, experientia docet.

Atque ne longius abduca-

da

mur, praetermittam, quae in textu hoc vel illo defcriptionis aut emphafis

qu

caufàa ponuntur non tam nomina quam praedicata.

Attendamus vero ani-

pr

mum ad ea, quae piorum vfu recepta ct in fermonibus adhiberi folita in-

vu

telligi poflunt.

lo,

Antiqui

flimum communiffimumque Chriti nomen procul dubio eft,

quod eminenter dicitur :- qui »aittitur a Deo, feu Legatus Dei, TY '124'70,

ni

quod vulgo reddunt azge/us. Et graeci interpretes, quos LXX. vocant, vim

bl

verbi grammaticam fecuti, &y'yeNov recte dixerunt. Poítquam autem crea-

an

tis. Spiritibus homine fuperioribus nomen angelorum fere proprium fadtum

nc

eit , anceps redditur fignificatio vocis age/s , quae qualis effe debeat, in

e

vnoquoque loco ex textu definiendum eft. Quare Apoftoli Chrifto angeli

Pa

nomen nunquam tribuunt , fed verbo &moséNNem , eiusque deriuatis , aliis-

50

que huic fimilibus verbis, quemadmodum Chriftus ipfe fecerat, vim nomi-

nis Nb5 clare et commode exprimunt. — Adfuefcere igitur opus eft, vbi

Vt vfui

fa

de Chrifto adhibetur vox "N9D, cogitare Mi£tendus, vel Legatus.

Ie

loquendi recepto fübferuiamus, rede interpretes difcerni volunt Aggelum

pl

2Uucreatum et creatos-angelos.

Nomen. ipfum cum variis conftruitur geni-

t

tiuis, prouti dicendi occafio fert et confilium. Dicitur itaque lr 7N 72

Legatus-vel Mittendus lebouae , v. g. Gen. XVI. 10. XXIL. 12. ex quo,

(l'l

quoniam isipfe etiam Zebouz nuncupatur, Exod. III. 2 fq. apparet, in eo

vere ineífe naturam diuinam, fed eum non effe'id, quod in Deitate abfo-

rl

lute primum eft, fed quod fit per primum er a primo, hoc eft, non efte pri-

P

mam. perfonam Deitatis, attamen eundem Deum cum eo, qui mittere hunc

71

dicitur, qui ideo dicit: nomen meum in eo eft, i. e. in eo ipfemet ego. ad-

fum Exod. XXIII. 2 1. facies mea ibit, i. e. ipfemet ibo, Ex. XXXIII. 12. 1 4.

(coll. de phrafí 2 Sam. XVIL. rr.font.) Idem vocatur ?N3^» jN 2571

Gen. XLVIII. 16. Legatus ille, qui Redemtor eft, feu.qui bomines fibi vindi-

[

£at 4 fuis hoftibus, quod. epitheton áccurate refpondet primae promiflioni

E

Gen. IlI. 1 5. aut etiam fimpliciter ?NÀ Regemror Iob. XIX. 25. Item dici-

tur (172. 7N 72 Legatus idemque. Mediator, feu quo zaterprete vel iuter-

h

eeffore. yes agitur — Nam hoc fibi vult vctuüiiïimüm religionis patriarchalis

monu-

-

ïï

XXVII

)eri

ta-

monumentum, quod extat in verbis Elihu Iob. XXXIII. 23. vbi falutem

lam

homini peccatori fperandam fic defcribit: quamdo eff pro i/o (homine)

Legatus, Mediator, qui vnus praeftat prae millibus, qui eam ob caufam Le-

mi«

f.

iof-

;

gatus eft; et ad hoc ipfum fe dat a zudicandum boniini vretium eius ( Dei,

le-

iuftitiam Dei, fcilicet, tum quaé eft in Deo, tum, quae coram illo valet,)

tum e£ iz gratiam eum vecipit, et. dicit: libera eum, ne in perniciem defcen-

ca-

afis

dat, veperi expiationem. — Sic Elihu Iobi fidem in Legatum, Redemtorem;

Ini-

quam aliquoties, et proxime Cap. XIX. 25. egregie teftatus fuerat, com-

probät, ad hanc eum remittit, eamque potius a Iobo conftantiffime teneri

1n-

vulc; quam quod fra&us amicorum iniquitate Deum ad loquendum de coe-

lo, et rationem declarandam, cur haec mala illi acciderint, prouocauerat,

eft,

Manfiffe hoc Legati nomen, femperque aliquod ex praecipuis Chrifti nomi-

72,

y1m

nibus fuiffe, docent pofteriores libri V. T. Nominatur enim Ief. LXHL. 9.

D Legatus faciei eius, h. e. in quo ipfa eft facies Dei, vt paulo

ea-

T28 ]2

ante proba

uimus, Mal. II r. *2 N7 ZLegarus foederis, h. e. diui-

um

, in

no foedere promiflüs, quod foedus flatim luftrabimus. — Atque hoc ita fa-

Gum; donec, poftquam promiffio in Chrifto Iefu impleta erat, vltima vice

zeli

lis-

Paulus Ebr. IIL 1. àd hoc nomen remittit, et Ebraeum 1&'773 vertit Zm3-

Ihl-

zchoy, vitandae, vti dixi, ambiguitatis caufa; ne quis Chriftum azge/is adnu-

merari-putaret , ad quem errorem omnes oportet procliues effe, qui nec

vbi

rfui

fapiunt fatis, vt diuinam Filii Dei naturam agnofcant, nec ita defipiunt, vt

lu

Iefum putent-mérum hominem effe. Sequiori tempore acceffit et víu fere

praeualuit nomen r2 vu&us, quod Graece thïög re-dditur, cuius rei ra-

zLl

55

tio mox apparebit.

Nimirum confilium Dei

de Chrifto fuo gradatim aþertum fuit, funt-

uo,

que-quatuor epocbae diligenter difcernendae, nempe /dami, Abrabami,

eo

do-

Mofis, denique Dauidis, quae eo modo et ordine fe excipiunt, vt pofte-

Dri-

rior quaeque antecedentem lumine et inflitutis gratiofis fuperet. Zcpit

promiffio Adami tempore a maledidlione, quae inimico bumani generis denun-

unc

ad-

ziata eff , qua afficeret eum , qui de genere. bumano oriturus erat , Gen, V.

14.

14 Íq. Quia inimicus ille ferpentis fpeciem mentitus fuerat, neque ta-

men tum.temporis ita.notus faciendus erat, quemadmodum poftea Chri-

21

d-

ftus ipfe notum fecit Io. VIIL. 44. fententia illi verbis tropicis dicitur, re-

tento fchemate, quod induerat, et admodum ignominiofe tractatur, quando

ont

ad eum tanquam ad ferpentem dicitur, . "Sic indirecte fpes et folatium ho-

ICi-

'er-

minibus datur, et in maledi&tione ferpentis, reque per Dominum de genere

alis

humano venturum periiciegda, fpes benedidtionis hom;'num ixxuolu;a eft.

ES

nu-

Do

Cuius

XXVIH

Cuius vt fzggus aliquod feufus f??rians liaberent, ed4ita vmbra. eft,

et

fiue

modum reparandae falutis ita oftendens , vt cum gratiae fpe terror iuftitiae

punitiuae fimul incuteretur, ne peccata parui putarentur. Videlicet. hoc

proi

fa&um eft conffituendis villimis cruentis.

Qua de re etfi hiftoria Mofaica

xit c

non fingula exprefle memorat, poteft tamen ea, comparando loca cum locis,

dem

non difficulter animaduerti.

Extitiffe enim leges rituales ante Mofen, ex

tana

Gen. XXVI. 5. dubitatione caret.

Ex quonam igitur tempore?. Dico ex

tes,

omni tempore, quo exempla extant victimarum, temporum, rituum facro-

uen:

rum. [gitur non modo Abrahami, Ifaaci, Iacobi, Ioli aetate, quos conftat

mer

holocaufta animalium obtulifíe, praeter quae ante Mofen nulla videntur

fïat,

cruenta facrificia fuiffe, fed pariter Noachi et primorum Adami filiorum

hoc

aetate, de quibus idem conftat. Nam Abel pecudes de grege immolauit, Gen,

bus

Ada

IV. 4. Quidni igitur primo etiam Adarmni anno, idque adeo antequam ex

horto Eden expelleretur, fi in hiftoria illius temporis breuiffima appareant

Naa

veftigia quaedam, et hoc pofito omnis, quae alioquin.textui ineffe videtur;-

poft

rubi

difficultas euanefcat? Accedit, quod'ob locum communem, quem ex Ief-

XXIX. 1 3. defumtum, ore Chrifti repetitum et confirmatum habemus Matth;

ad h

XV. 9. profe&o nobis non licet facilibus effe ad credendum, eleditiam re-

emií

ligionem vllo tempore fine Dei verbo apud Deum ratam fuiffe.

quo

Iam reuolue hiftotiam Gen. HI. 20-24. Pone; Adamum e fententia

per t

ferpenti dida intellexiffe fpem falutis-ad hominum genus pertinentem , ea-

iam

que re grauiter commotum ; intelliges, cur mortis reus declaratus v. 19. fta-

tim nihilo fecius vxori v. 20. nomen ponat MYeoiaificamtis. — Affume; vi-

I.A

&imas iuffu et praefcripto Dei caefis et oblatas, quarum detra&ae pelles

priu

miraculo Dei in veftes primas mutatae fin; hae vero morte, quam pec-

cantium loco fubibant, expiationem, olim morte promiffi Domini faciendam,

tas.t

quo

deinde praebendis veftibus reftituendum peccatoribus decorem, apte repráe-

*5

fentabant: apparebit, cur v. 21. continuo fequatur, Deum hominibus tuni-

VI.

cas pelliceas paraffe, quas indui curauerit.

Et quamquam facrificii men-

tio non fit, potuit tamen in breui narratione-hoc bene et omnium maxime

XV.

omitti, quod ex fequenti hiftoria ficillime intelligitur, quodque a primis

liominibus ad pofteros perueniffe tunc omnes norant, et de quo rerum ge-

pera

nere auctor multa pofthac integris libris fcripturus erat. E eontrario quan-

cuiu

do primum veftiti fuerint homines ,'et quo au&ore, magis noffe intererat;

quzu'

cum ad honeftatem, tüim ad detrahendam feritatis füfpicionem, quae primae

tuit.

hominum aetati adfingi folet.

Obiter addo, etiam fequentia in textu fic

Ex.

beue.coháerere; ^ Nimirum credibile eft, elatum tot gratiae documentis

x-8

Exo

Adamum confecuturum fe fperaffe, vt licerf:c fibiin horto Eden mariere,

et

äf

"

XXIX

eft.,

et fnors.fibi indida arboris vitae vfu cauetetur.

Quare Deus eum emifit,

1tiae

fiue excedere iuffit; ex horto, addita ratione;, interdici eum arbore vitae

hoc

propterea, quod in ea cáufa; vb1 de fcientia boni et mali 1gebatur, fe geffe--

faica

-

rit quemadmodum vzus de 2//o, nempe de inimicó 1//o, cui maledi&io vltima

Ocls,

denuntiata fuerat. :

Homines enim fe gefferant, quemadmodum angeli Sa-

, €x

tanae, fidem feductori potius adhibentes quam Deo, et periculum facien-

) ex

tes, annon neghgere verbum Dei plus valeat ad fapientiam et.ad bene vi-

cro-

uendum. Sic enim verba interpretanda duco, ne pronomen fingularis nu-

aftat

meri ip voce-2/22 inegligamus, quod. cur. ab omnibus fere interpretibus

ntur

fiat; cum fenfus commodus in promtu fit, nullam. video caufam, poteratque

rum

hoc Alexandrinis condonari,, qui codice non pundaato vfi funt, recentiori-

a3€n,

bus quomodo poflit, ipfi videant. Verto igitur: Er dixit Ieboua Deus, ecce

| ex

Adam fim* quemadmudum vmus de-illo, quantum ad fcientiam boni et imali,

ant

ANuuc igiturtie siittat smantim füam ,

et famat: etiam. de arbore vitae, -

Fac

tur;

poftremum, Adamum audita hac fententia a Deo, quem fuper throno che-

Ief.

rubino apparentem, quemadmodum po&hqc prophetis contigit, intuebatur,

tth

ad humillimas putis fe contuliffe, mitigationem decreti fperantem , fed

| re-

emiffis de throno fulminibus territum expulfumque efle, ita vt poft fugam

quoque tertibilis Cherubinorum apparitio permaneret , donec omnem re-

ntià

uertendi fpem abieciflet: rationem hàbebis; cur poft ezffionem v. 23. et-

€à-

iam. expulfio violenta. v. 24..commemoretur.

fta-

Sequltur fecunda epocba Abrabami tempore Gen XII. 3. XXII. 18. XV.

; Vi-

t, XVI. 1. XVIL 19-21..coll, Gal. IIL. 16. de qua duo iam obferuari vehm,

lles

)ec-

prunum quod Zenediio bumani generis in Domino ilo venruro, cuius natiui-

tastum ad Abrahami familiam adítricta fuit,.direde promittitur ; deinde

am,

quod "rómen. foederis fingulare eam ob caufam Deus affumfit. :

.Eft hoc

rae-

Ini-

$D "MDeus ommipotens, vel potius ji.y?zcn*m ad praeftanda promx(Ta, Exod.

VI. 3. coll. Gen, XVII. 1. XXVIIL 3. XXXV, 11. XLVIII. 5.

en-

ime

Impleto tempore,. quod Abrahamo foedere deiïmtum fuerat. Gen.

m1s

XV.x3. fertia iücibit. periodus legatióne Mofis, in qua quamam Deus ad

ge-

puagendum quod promifit, a&u- PlOO'l'edl coepit, nomini cuidam diuino,

an-

cuius. ecymon-ad:hoc commodum eft, relatiuam attribuit figuificationem,

"at

quae ad wn/ümmzmanem Jüfcepti operis faeflnt xdque nomen foederis confti-

üae

tuit. Nempe vocari voluit zro quz eroy Teboua, qui erit, qu'ths effe decreuit

fic

Ex. II 1 4. 1 52 ad cuius nominis vim demceps prouocarl folet, v. g. Ex. VL

Itis

1 -8. "Ad implendum gratiae foedus nomen hoc referri, Deus ipfe docuit

re,

Exod,.XXXIV, 6, fq. coll. XXXIIL. 19-

Qua.de re-alio.loco fufe egi-

-

€t

«6

xD3

;

'qmuse

XXX-

3

Regitum Dei aMo

mus. * ) Exitus Iraelit

arum per mare algofum ä'Mofe flatim vt pignusrei-ma-

pnon tamen regn—ur

ioris, cuius confummatio tale operis initium certo fequeretur, celebratus eft,

nere fine dignitat

videlicet quod Iehoua reguurm aetermm habiturus fit. Quae locutio hoc loco

terpres. Dei, fuit.

primum auditur Exod..XV. 18. 19. fed ab hoc tempore in ore prophe-

zerea. duo principa.

tàarum omniumque piorum eft, donec veniente .Cheifto praeconium per-

regni adminiftrati

crebefceret, iam adeffe reggum Dei, doctrina autem de lefu Chrifo £Euaz-

conditum fan&ua

gelium regni vocaretur.

feruabantur, dele

-Inde ad montem

Sinai populus du&us, foederis caufa foleüniter pan-

num Dei, fanguin

gendi, quale Abrahánmio ante quatuor fecula promiffum fuerat. « Loqui in«

aut potius oftend

cipit vox diuina ex igne horrendo; quo mons ardebat, et decalogum edi-

varii generis con:

. Vnum add

cit.. Nam omnino a lege exordium fieri debuit, vnde agnitio peccati du-

citur. Neque etiam mittendi Chrifti tempus aderat, fed inftruendi appara-

munus cogitare c

tus, qui aduentum regni Dei-praecedere debuit. .. Attamen fermo Dei pri-

uini miniftrum, «

mordia capit a pofito nomine foéderali. Zebous, in-quo totum 'opus Dei,

quam, Aaron vihi

quod in Chrifto peragitur, comprehenfum cft. | Quocirca a. diis gentium

facerdos potuita

auocantur, quippe qui daemonia funt Leuit. XVII. 7. Deut. XXXIL 17.

tigiffe credibile «

quibuscum eo tempore non magis communio concedi potuit, quam ab

Samuelem fcript

Apoftolis conceffa eft 1 Cor. X. 20. 21, 1 lo. III..8. V.21. .. Séd popu-

tum et conftans

lus vocem Dei non diu ferre potuit, rogauitque, vt 4Mofe muediatore fecum

tió: miniftrabant.

ageretur Exod. XX. 19; quod ita fa&um eft, legibusque , quae fupererant,

'izoxüv fic dicen

abfolutis, de Legato- illo, n qua-Dcu/s ibf? efl, dicitur, qui inter illos-habita-

prie vocis potef

turus et oracula, praecife tenenda, editurus eosque in terram promiffam

in palatio regio

erducturus erát, Exod. XXIIL. 20. fq. Atque haec ita in Exodi hiftoria

miniflvi appellat

Mofes tradidit. . Accedunt fupplementa, illic omiffa, in recapitulatione,

Cap. XIX. 17.

'Tandem a

quae ad'declarandunj** aduentum et munus Aendi ilius faciunt, Deut.

XVIII. 15- 19.. vbi is N*2 propbeta, re&ius iuterpres, appéllatur, et Mofi

a tempore Dauie

e regione ponitur.. Scilicet Mofes in toto munere fuo mediatoris vicem

:

H

xime frequentat

fuftinuit,

et vmbra fuit veritatis, quae in Chrifto eft, feiun&tus ideo ab omni-

Damini in fuo ?

bus prophetis, iisque longiffime praelatus Num. XII. 6. Deut. XXXIV. 16.

tus effe, quod À

' fam conftituta republica gentis, in qua exorturum erat Regnum Dei,

circo ad exftru«

plures vérum furuvarum £ypi in ea ipfa- ordinati funt.. . Mofes ipfe ante la-

que venurus ex

tam legem Liberatoris a smorte typum perípicue gerit, et eiusmodi quidem

confeftim rex L

redertoris, qui popnlum -a feruitute aliena:et a morte vindicatam ad Detrm

ue toto pedto

adduceret, Deoque confecraret, tamquam populum propriuth et fan&um.

ral. XVIL. Ex

Quem typum Petrus agnofcit x Pet. II. 9. 10. coll..Exod, XIX. 4-6:

regni: Chrifti co

m, vt dixi,

!u

patam, exhibuit

H

?& Jatam kfgem res. aliter difpoüt?e funt. Quamquam eni

i o Hegnum

fuiffe ; inter otr

: " ) videprogr. Fefto

*

- matiuit. Cfxr. 1738. P.

3

afch. 1759. —de"verg eaque relatiua

'nominis tetragrammati . fignificatione.

N

XXXI

Regüum Dei aMOE flatim fummo gaudio praedi&um eft Exod. XV. 1 8. 19.

vtpignusrei-ma-

non tamen regnum typicum flatim inftru&um fuit. Mofes enim regio mu-

ür, celebratus eft,

locutio hoc loco

nere fine dignitate et nomine regis fun&us eft; dux et proplietà, feu in-

terpres: Dei, fuit, Deut. XXXIIL. 5.. Sed ;2 munere Domini venturi prae-

? jn ore prophe-

zerea duo principalia fpe&anda fuerunt, alterum peccatorum expiatio, alterum

'raeconium per-

regni adminiffratio, Atque illius. quidem vberrimi typi tunc conftituti funt,

U Chrifto Zuaz-

conditum fanduarium , thronus gratiae fuper arca, in qu& tabulae legis af-

feruabantur, dele&us Aaron folus cum familia, cui liceat accedere ad thro-

a folenniter pan-

num Dcei, fanguineque expiatorio allato veniae peccatorum fpem conciliare,

erat.

Loqui in-

aut potius oftendere, et auctoritate diuina offerre, feíta, facrificia, baptifmi

: decalogum edi-

varii genetis conftituti. ^ De quibus iam plura commemorare nihil attinet.

itio peccaáti du

-Vnum addendum, nempe quoniam Aaron, peccati expiator, nam hoc

ftruendi appara-

munus cogitare debemus, cum íacerdotem nominamus, non modo verbi di-

n fermo Dei pri-

uini miniftrum, quod minifterium tota tribus Leuitica geffit, quoniam, in-

otum "opus Dei,

quam, Aaron vnétione ad rem facram faciendam initiatus eft, certe fummus

a. diis.gentium

facerdos potuitab hoc tempore Fzus Domini nominari. - Quod vere con-

eut. XXXIL. 17.

tigiffe credibile eft, etfi nihil-memoriae proditum, quoniam inter Mofen et

otuit, quam ab

Samuelem fcriptores Qeémievsor nulli videntur fuiffe A&. III. 24. Confue-

21. .. Séd popu-

tum et conftans eít nomei, quo infigniuntur, qui in expiandi peccati nego-

mediatore fecum

tio- miniftrabant, vt dicantur B22 wiaiffri Íeu miniffrantes , fcilicet w

quae fapererant,

ater illos-habita-

SEoyv fic dicendi; quia minifteria in facro palatio obibant. Nam haec pro-

prie vocis poteftas eft, ex quo intelligitur, cur etiam filii Dauidis, eo quod

erram promiffam

in palatio regio minifteria obibant, patrique ad manus erant, D*3r12 nempe

n Exodi hiftoria

miniftvi appellantur .2. Sam.. VIIL, 18. ;oïl. A Paral, XVIIL 18. ( German.

4

recapitulatione,

XIX.17. )

faciunt, Deut.

4Cap-.

'Tardem ad quarzam pertodum oeconomia

e V. T. peruentum eft, qime

péllatur, et Mofi

& tempore Dauidis eft, füb qua nomen Aeffiae feu Chrifii, h.e. Vudi, ma-

Yédiatoris vicem

xime frequentatum fuit, quippe direde Rege, adeoque Mizzendum illum

15 ideo ab omni-

Domini in fuo regzo, otendens.

Dauidi enim, cum fibi videretur cenfecu-

ut. XXXIV,. 16.

tus efe, quod Mofes in hymno Exod. XV.17. praedixerat, animumque id-

at Regnum Dei,

circo ad exftruendum templum adiunxi(fet, reggum ab/oute aeternuts, 1deo-

fés ipfe ante la-

que Vemrurus ex. emus pofteris Chriffus , folenniter promiffus eft, quod foedus

iusmodi quidem

confeftim rex Dauid coram arca fo&deris, tamquam throno Dei, promte pie-

icatam ad Deirm

iuf et fan&ctum.

ue toto pe&lore vt irreuocabile acceptauit 2 Sam. VII. et in parall. 1 Pa-

ral. XVIL. Ex quo tempore reguam Datidicum nou uinus: typicum fait, et

od, XIX. 4-6*

regni Chrifti conftitutani a Deo imaginem, confultoque ad hoc ipfum ordi-

enim, vt dixi,

natam, exhibuit, quam in munere expiatorio facerdotium Aaroris typicum

Hiegnum

fuiffe, inter omnes conftat, Sed 1!.II)D(HII.(/€ excellentius quid , quam in Aa-

rà eaque relatiua

rone,

XXXII

rone, cernitur, Nam cum in facerdotio Leuitico ptaetet typutt nihil ineffet, 'e

contrario in Dauide, qui pater Chrifti defignabatur , rzgai Dei gon typus modo , Jed

jam imitium aliquod. erat.

Quare thronus Dauidicus thronus regni lehouae in

iíriele fumma emphafi dicitur x Par. XXVIIL 5. idque Salomoni vehemehter in-

i'urïgitur. Atque ifta loquendi forma in nouo teftamento accurate feruatur, Chri-

ftoque thronus Dauidis attribuitur Luc. I. 32. A&. 1I. 3o. Neque etiam in genea-

logia vllus rex inter Dauidem et Iefum Chriffum inrerpofitus ett, quia huius ge-

Datut

nus non per Salomonem, fed per Nathanem a Dauide ducitur l. IHI.

quoque iucundiffimus profpe&us ad gloriam fingularem , qua Dauid Chrifti caufa

in coelo fplendet.

Nam cum Deus videatur dicere debuiffe : firma erit domus tua

regnumque tuum in aeternum corafH ?ne , ait: COT4PI te $255 » Sam. VII. 16. id-

eoque affidente Dauide et vidente.

Quidquid autem typi in regno Dauidico effe debuit, id tamen fapienter is

duas partes diuifum eft ita, vt regni Dei inter. bofles elucfautis typus in imperio Da-

nidis(it, contra pacatae opulentiae, quae. deletis hoftibus confequetur, zypus in

Salomonis reg50 compareat.

Eft hoc notatu dignum in omni oeconomia typica,

quod fapienter cautum fuit, ne typus nimis illuftris contemplantiun animos ad fe

immodice raperet, fuüique admiratione obtunderet, et a re principali, cuius vm-

bra in eo oftendi debuit, auerteret.

Inde non modo eít, vt, quotquot homines

iluftrem typum gefferunt; hi maculas quoque contraxerint, quae, quamquam

abolitae per poenitentiam, diligenter notatae fünt, verum etiam hoc prouifum

eít, ne nimium decoris i vno typo cumularetur. Quüare quod in vno conuenire

nimidm erat, id inter plures diuifüm reperitur.,

Veluti in Melchifedeco

icerdo-

tiunvret regnüm Chrifti typum. habuit, fed' in vnicoviro, et eo tempore, cum

Sed poft latam legem partes

funGiones typicae fimpliciores effent et paucae.

typicae inter Mofen et Aaronem diuifae funt, rurfusque fimiliter typi fpeciotim

ad regnum pertinentes inter Dauidetm et Salomonem.

Multa in hoc gratiae foedere, quod Chriíti caufa cum Dauide fa&um eft,

confideratione digniffima funt; non pauca etiam, quae cóntra imperitos "*et varii

generis maleuolos explicatione et defenfione egent. fta igitur diligentius perfe»

qui.proxima.fcribendi occafione ; iuuante Déo; conftituimus , et deinceps ad reli-

qua pergere, quae tra&anda reftant,' [am pietas publica indicenda eft, qua fuera

aatalitia Dotnini, cüius eft thronus Dauidicus, Filii Dei, qui idem Dauidis filius

fa&us Saluator nofter eft, regnumque vniuer(i, quod adminiflrat, commodo fuae

ecclefiae gérit, et humani generis infinitum decus et admirabilis gloria eft, folenni

Orator erit M. IOHANNES CHRI-

orátione :concelebrare- confueuimus.

STIANVS-KRVGERVS, Lipfenfis, Vir admodum do&us et pius, qui praele-

&ionibus fuis, et potiflimum. docendis linguis orientalibus, de ftudiofa iuuentute

bene meretu?, et, quia eft e numero concionatorum vefpertinorum in templo aca-

demico, habendis quóque fermonibus facris cum laude exercetur, Aget Ze o, quod

iu natiuitate Chrifli magnificum et gloriofum efl. Ad quem audiendum d. XXV, Dec.

hora Xil audità, 1LLVSTR!SSIMOS COMITES, VTRIVSQVE REIPVBLICAE

PROCERES; cineg academiae géuerofiffrmos nobiliffemosque , vt et omnes veyum noftra-

vuti fautores , humaniffime inuitamus, P. P. Lip[lge Dom. JV. Aduent. A. N.C,

N

C15 ID'CUCE LX':l.

EX OFFICINA LANGIEN HEMIA.

—— QR EEE

;51

le

de

lr

ld

li

195

)75

a,

i

fe

es

E:ä

es

ft

11

[v

li-

"a

us

ae

ni

I-

gee

te

d-

0d

[

:

ï

:

—;

Z

Y

X

D. CHRIST. AVG. CRVSII

W

COMMENTATIO

2

D

E

:

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

VERA

E

ä

a

NOTIONE PIETATIS

ä

ä

D

CHRISTIANAE

2

ä

SECTIO SECVNDA

2

r

PROPOSI'PA

E

LIPSIAE FESTO NATIVITATIS CHRIST!

D. XXV. DECEMB. A. N. C. CIDO ISOCCLXI

ä

T

--

6

5

4

3

2

3j

a ) Copvright 4/1999 YxvMaster GmbH www.yxymaster.com