KaI600-4267 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Dissertatio Inavgvralis Medica De Tabe Festinata Jerg, Johann Marcus Friedrich Ka I 600 4267 Delius, Heinrich Friedrich von: Dissertatio inau guralis medica de tabe festinata. 1766 La E. - p —— m—t x Z p E dgemim - Es ss H MU TUS SEWENI uD T d — | M. DISSERTATIO INAVGVRALIS MEDïCA TABE FESTINATA QVAM "SVMMI NV MINIS. AVS'PICIO RECTORE ACADEMIAE MAGNIFICENTISSIMO SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO D. OM N O FRIDFRICO CHRISTIANO MARGGRAVIO BRANDENBVRGICO BORVSSIAE SILESIAEQVE DVCE nzt. BVRGGRAVIO NORIMBERGAE REL. EX DECRFTO GRATIOSAE FAJCVLTATIS MEDICAE |(PRA4ESIDE l3. HFNRICO FRIDERICO DELIO SERENISS. MARGGRAV. BRANDENB. CVLMB, CONSIL. AVL MEDICINAE PROFESSORE PVBLICO ORDINARIO ACADEM, IMP. NAT. CVR. NEC NON REG. SOCIET SCIENT. MONSPELIENS. ET ACAD, SC. ET ART. RHOTOMAG, SODAL, PRO GRADV DOCTORIS- SVMMISQVE IN MEDICINA HONORIBVS PRIVILEGIIS AC IMMVNITATIBVS LEGITIME OB TINENDIS PVBLICO ERVDITORVM FXA MINI SVBMITTIT AFTOR ET RESPONDENS IOAWNI:S MARCVS FRID]:,RICVS IERGIVS ROTHA ONOLDINFS. v P E D N O V. MDCCLKXVI.; ERLA4NOGAÀSE APVD IO, DITER. MICH, CAMERARIVM ACAD. TYPOGR, & ]j Za æ*f d2 ?«.-vk vf LVCRET de Rerum -nafura Lib. V. v.1591. fq - Multayum |femina verum Effe -; m - quae fint vitalia mobis, Et contra, quae fint morbo, mortique . necej]ä eft Multa volare. L - L -- 3b — ä ii o N AE [5 -N ^ ('& P»f d E h4 "AS á x 3 ^. x ey e a W 1 yS * s , SS yj& N M jl li j NS Ws SSS AA h. S 7 l uN s ES 71 /;3 X " ,þik NY ?— i u ( ( - - t H / Z J )? ä s 2 4 N s l 1 Ms r DE ESTINATA. TABE F 0 * * &T E. s Ye H ) eterogeneae admodum H-fun't iftae partes, e qui- WEw^w.u bus conflatum eft corpus humanum. ei7a, 4qUd, J inflammabile, falinum , 3mo et metallicum quoddam, vti reliquorum corporum, fic et corporis humani, funt 1 principia, fi idlud tanquam mixtum confideramus. Haec au: tem, áccedente motu, ita inter fe vniuntur, vtinde etiam folida fibra emergat, ex gitiné oriunda, quae fibra reli- quorum folidorum primordium eft, Neque aliter autenmi quam ex Peterogeneis nafci-poterat corpus noltrum, cum il- jud tot variis mutationibus, et functionibus, adeoque fini- E bus, felicitati in his terris, vbi perpetuo commorari datum non eít, conforme, aptumque voluerit CREATORIS fà- pientia, nec eaedem partes tot mutationibus, variis, fcopis- que, fuffeciffent , quare et proportio mixtorum plura alia com- )* pofita efficit, Sed compofitae hae partes ita funt compà- alias mixtiones abeant, et e ygtae, vt haud difficulter in A2 miícela s — IV DE TABE miícela iterum ruant Vnde debita mixtio partium fanitati EEE admodum proficua elt, ficuti quoque. mala mixtio , mala proportio, corporl a'ïfert detrimentum. . Ex ipfis porro fun- &ionibus quotidie corpus humanum ita alteratur,. vt fal- uum manere nequcat, nifi quotidie illud excernatur, quod 1pü detrimentum afferre pofit. Silia v. c. et müammabi- lia ita exafperantur, vt humorum mafíà gelatinofa intimius H refoluatur, atquc nutritioni debitae minus apta euadat. $. II, Excretiones autem quotidie perpetratae efücmnt, vt corpus humanum fit in perpetuo ftatu cozjumtionis, Fluida diffipantur magna in copia, fi modo infenfibilem tranfpira- jf: tlone,m et vrinae egeftlonem confideramus. Imo ipfae folidae partes atteruntur, vt eorum gluten et terreae mo- Jeculae fecedant. Quare opus elt, vt haec ia&ura limite- tur, ne ad incitas corpus nimis cito redigatur. Nouus ;i itaque ex alimentis elaboratus, et in maífam íanguineam delatus, chyiu perpetuo ad fpatiola vacua, ope arteriola. rum, fertur, ibique adhaeret, dum, quod fupereft, per lymph atica et reforbentia vaía, iterum ad fanguinem de- mum reueh:ur. Quando nunc tantum lymphae adponitur "- nutritionem hanc et affimilatur, quantum quotidie periit, funttionem adpdlamus quam vberius explicauit i//. P& Az sEs in dliï'ert de cicatrice et callo idea nutritionis. Quando vero plus adponitur, quam euacuatum eft, ita vt corpus vel in longitudinem' vel in latitudinem crefcat , jlud iascremen- tum vocamus Quando vero minus ad,pomtur et interea excretiones pergunt, viresque, vite& fimul, nunc magis k nunc minus, languent, tum [tatum hunc decrementum, vel cozgfumtzonem appellamus. &. III h FESTINATA. V CA OHE " Haec confumtio , a qua maciem, a tempera n;'xento " ät* 3 habitu ftri&iori, pendentem, diftinguimus, aliis quoque nominibus falutari folet, dum eam quoque tabem, pbtijin, phtüen , atrophiam , betlicam , die Auszebrung ,. Schwindfucbt, nuncupant, vt tamen quaedam hic intercedat differentia, fiquidem 7a/es magis genericum nomen eft, pbtifis, e vulga- ti loquendi formula , pulmonis vitia füpponit, atrophia in- fantibus familiaris eft, et cum rbachitide faepe complicatur, betica autem cum febre depafcente coniun&a eft. — Cun&ta autem hoc modo inter-fe conueniunt, vt decrementum ad- fit, et effluxus humorum per varia organa excretoria fu- peret nutritionem, et c ^ ontab cedat. efceutia plerumque fenfim pro. g. VI. — Nma eftex contabefcentiae fpeciebus, quam mardi w quoque vocant, quaeque feaibus decrepitis familiaris eft, et cauffam certe magis naturalem agnofcit. Quando enim a longaeuis antediluuianis, et nonnullis poit diluuia- nis, recedimus, ea elt naturae confuetudo, vt fit, et in ce. teroquin fanis, terminus aliquis, in aliis citior, in aliis, pro temperiei et cauffarum procataréticarum ratione, tar- dior, quo non amplius incrementum fuccedit, quoque ipfa corporis fibrarum compages nutritioni obicem ponit, Sci- 'ficet elementa folida fibrarum fucceffu temporis magis in- ter fe cohaerent, fibrae rigefcunt , canales anguftantur , concfefcunt, cellulofa tela condenfatur, funétiones in vni- uerfüm minuüuntur, chylificatio turbatur, fenfilitas fibra-. * rum fenfim euanefcit, humores ex lentore et ftafi acrio- res redduntur, refpiratio lente precedit, domec ipfum cor AÀ3 o z Vi DE TABE eor diaftolen et fvitolen tardius exercea et demum quie- fcat. Conf. de Harrrzm Priw. li. phyjolog. $. .963. feqq. E a LiNxNE $enium Salomonaeum in amoenit. acad, .Vol. V.-p 253, feqq. SV Sed' haec' tabes fenilis, 'S. 4. magis naturalis eft; quanquam wmors zaturalis, ex folo fenio, admodum rara fit, et plurimi contra ante hunc diem v:itam cum morte com- mnutent, QQuando itaque citra hunc marasrum fenilem; in infantili , iuueuili et vegeta aetate, tabes ovitur, cauffae certe adeffe debent, vnde plus excer natm quam adponatur, vél vnde adpofitum quoque nimis cito iterum diffipetur, t corpus 'contàbéfcat. Harum nunc cauffarum vatia ratio eft, l. Ipfa chyli qualiscunque, hinc materiae nutritiuae, enuria hic in cenfum venit quae in.iis obuenit, qui ex intdia motbofa,'interdum fpontanea, faepe ex defeQtu ali- fnentorum neceffaniorum, hinc faeme, enecantur Conf. jyll Paazs. Tbeoriam: appetitus. $.9. o4. :Huc fpe&at quo- que ipfa alimentorum vztzofa digeflio, hinc macies a ventrieulo, et tenuibus inteffinis , nec minus impedita alimentorum degluti- itio, et promærzo, ex vitio orificiorum v entucuh, fitu inte- ihnorum alieno; foramine vent"xcuh, cet: Con£. ill. T RirvEx de fame lethali e callofa oris ventriculi anguítia, .A cr || Nar. Cvs. Vol. X, Append. p. 22s. ill. .PRaES10. Zmoen, med Dec. V. Faarsk. Sauwr. Vol. VIL.P. XXXVII p.:31. L. Boj chyli, qüaatumuis is elaboretur, et in fan- gumem vehatur, penuria efficit, vt minus quam par eit par. tes nutriantur. . Hàc fpe£&tat aquofus et tenuis ninis cbylus, difficulter adhaerens, et cito 1terum fecedens, praecipue I/. quando 1. Is PUA FESTINATA VII JI. Is fimtl acrimosia alcalefcente. peceat vel ipfa humorum maífà refoluentibus alcalinis falibus nimis referta eft, vnde adpofitio glutinis nimis tenuis nil iuuat, quo re- fern quoque poffünt. IV. Medicamenia etiam .nimis rej'bluentfa7 gluten nc» bile fundentia, et compagem debitam foluentia, et.euacuan- tia, V. PRazs. differt, de refolutione noxia. Quamquam et interdum e folutione hac , qua opus erat in morbis, abfo- luta curatione, macies confpiciatur, v. c. poft faliuatio- nem mercurialem in venerea lue inftitutam, et pott eua- cuantia congrua, et fibrarum nouam teníionem indu&tam , in anafarca , leucophlegmatia, cachexia V. E ch3li, qüanquam elaborati, impedito trazfitu per tnora- cicum du&um, et fanguineam maffam , nutritio quoque im- peditur , et contabefcentia hinc oritur, et atropbia in infan- tibus, quorum inteftinorum villi, vafa la&ea, et mefenterii glandulae obftructae funt vel quorum chylum et colluuies veriminofa abforbet V, Nimius corporis motus tluida velocius circumducit et agitat, vnde eorum maior fecretio et excretio, etind e partium malori fecretione, minorique chyli noui adhae- fione, corporis extenuatio, qu«re in laboriofis, e. g. iis, qui dum meiï"xs eft, magnam ny chthemen ;partem fub dio 1abore confumunt, fomnumque parcum captant, non adeo obefi- tas confplcxtur. VIL. Sed et inuoluntarii motus in morbis Ydem eæcmnt fi- quidem, ex velociori fanguinis progreffiuo et inteltino mo- tu, fecretiones copiofiores demum füccedunt, fufa, e calore et attritu, pinguedo,. per venas reforbetur, et e fanguine iterum excernitur , hmc poft febres cellulofa fübcutanea te- Ja R " L: i DE TABE la adipofa tenuis, et macilenta, et rugoía, ob euacuatas cellulas, quae ha&tenus adipem cuftodiebant, apparet. VH Reacuationes 1taque erebriores maffam corporis hu- mani minuunt , praecipue dum motu, attritu, folutione ab acribus, lympha Call'quatur, quare he&xca febris fimul tabem Íccum fert. Et acris diuturnusque catarrbus phtxfm menti- ri interdum poteft IX. Spontaneas quoque ernacuatioues , noblhorum humo- TUm praecipue, cum nimio motu, ex f ngulari fenfatione oriundo,. comun&as, fic fequitur inanitio, hiüc ex frequen- tiori exercitio venéreo marcor, virium folutzo, et tabes ea, quam Zorfalem vocant, V. Tissor de morb. ex maftuprat, oriund. p. 183. et Diff. Pnarzsip. de nofialgia. $. 24. X. lrritatio perpetua, et dolor , et jïzmulus in loco affe- &o, dum motus pr oducit, producxt quoque motuum effe&tus. V. Numeros VY. VII. VIH. IX. Hinc labes quaedam e €auífa interna, vel iniuria externa, induCta, praecipue in vifcere vel loco nobiliori, fenfiliori, dum perpetua ex ea irritatio oritur, humores commouet, et excretioni malorl, et alienae, quam par eft, viam fternit. Hinc infar&us, fcir- vbi , nodi , top'az, calculi, m ventriculo, intejtinis, pulmombus, wtero, renibus, humorum maiori commotioni , eiusque fequelis. anfam praebent, ficuti cozgeffioues , quando, e varia cauffa, effc&u debito deftituuntur, nouis accumulationibus fauent, vt in dEïlxlt one difficili, pamombus bsftericis veris cet, XI. Haec autem irritatio maijora augmenta Caplt, quan- do in loco affe&to corruptio quaedam acris, vlcerofa , iamiam [ exorta eft, quae materia acris, praeter 1am d1&a, in fan- guinem reforpta, humores laudabiles, gelatinofos nimis dis- foluit, colliquat, et ad excretiones determinat vnde ex vVICEre MR NRS X FES'I;INAT'A. IX vleere Rulmamm;, ;ite;"-i, renum, immo et Ufjïcyfayum,—ïeliquaw rumque orgamorum , feminalium , e cancro, cef. tabes. XlI. Velocior quoque humorum circumduétio ab ipfa fsftematis neruofi - fenfibilitate, et partivm rritabilitate , faepe indiuiduali, pendet, fiquidem motui feafationibus proportionati effe folent, et nimiam fenfilitatem fequatur quoque proe « portionata atomiz, Hinc quod caret alterma requie ,. durabile mon. eft,. Et in fenfibilitate, et erefbismo maiori, faepe latet febris de- pafcentis potior ratio, Praefertim quando XIIL.patbemata animi infta moderatione deftituuntur, atque mortales primos motus non habent in potentia, fe- que cun&tis a&ionibus, et rerum non naturaliüm abufui, prouti ipfis congraum videtur, liberius committunt, vnde e vita celeri properati morbi, et mors ante diem. Conmf, FRakENKISCHE SAMMLVNGEN Vol. VII. P. XXXVIIL p 153. vom gefcbwindeu Leben, — Hinc moeror ,. triffitia, iracundia, lentas confümtiones inducunt, fluctis gnauiter nimis incum- bentes, negotiis, laboribusque obruti, aliis -in(eruien.do, confumuntur, hinc, porro, e vario dejiderio , fruftrata fpe, zelätgþia, amore tolies occultato, ignis accenditur, quod len. tis llammis corpus comburit. Hinc quoque - inuidus alterius macrefcit rebus opimis. XIV. Singulari autem modo corpus cito ad ircitas redigitur, fi vuluere, . aneurysmate, varicé, omnis nunc pur. ura fanguinea euacuatur, vnde nunc vaforum collapíus oritur, neque fatis fupereft , vnde motus cordis vitalis fubíiftere, corpusque nutrir?, queat. Lentius paululum corpus confümitur, quando baemorrbagiae fic di&tae narura. les, v. €, € naribus, . vtero, vafis baemorrboidalibus , uimiae obgriun- I€—À EEE t X DE 'I;A*B;E; oboriuntur, vnde paupertas eruoris nobilis, ipfiusque lym- phae, quanquam falfo nimis corpus nutriri obferuetur , dum, ex diffoluto nimis fanguine, tenue nimis ferum in cellulofa fpatia fecedit, habitumque cache&ticum producit. XV, Partialis denique tabes quoque datur ; quando et liquidi neruei, et fanguinis arteriofi, vitalis influxus in par- tem quandam intercipitur, vnde debitae nutritionis impe- dimentum fuccedit. Exempla fübminiftrant vulzera, liga- turae, compre[Jiones , abfciffiones. Sed etiam ex ar&titudine, et ftri&tura, et coalitu, di&arum partium, adfe&ti loci ma- cies oritur, fiue nunc hae partes ftringantur, vt lege hy- draulica humores verfüs alium locum congerantur, vt v, c. in dentitioze infantum difficili, (iue ex obítru&ione quoque ficcefcant. Talia in artbritide, contradura, aridura, rba- ebitide , obueniunt. E go VI- Tabes itaque, cum diuerfías fic cauffas, afque diuer- fos fiendi modos, füpponat, mouit medicos eruditos, vt, quanquam fit ea fymptoma laefae nutritionis, tamen fpe- cialem eius tra&tationem ad plura praxeos capita ablegarent, Conf. ill. Lvpwic Iuflit. med. Clin. $. S67. 572. Alii inter fingulas claffes referunt, aut ex ea fingulas conftituunt, Sic, vt nonnullos tantum allegemus, Cel. de Gon TgR in« ter morbos quantitatis, ^ vbi aequilibrii defe&us adfit, maciem, atrophiam, phtifin, detumefcentiam , extenua. tionem, ariduram, refert. Prax. med. fyff. Tom, I. p. m. 59. fq. B. Ivuxznvs Confp. med, pra&t. p. 296. fq. de phtifi pulmonali agit, dum conpeftiones recenfet, qualis hic veríus mediam cauitatem dirigitur. Lentam et he&ticam In capite de congeftio- f;brem fub clgiï"e febrium þra&at, dfibus FESTINATA. XI nibus de phtifi quoque egit b. Hzisrznvs, Comp. pra&. p. m. 207 fq. et de febribus lentis et he&ticis p, 114. fq. Ill. de Savvacrs in Nofolog. metbod, Tom, TIL. P. II. p. 255. Íq. Cafem decimam ftatuminat pro morbir cachetlicis, quorum praecipuum fymptoma fit, formae natiuae alteratio notabi. h. lis, Horum ordo I. ipfi eft macies, cuius tria geiera, Tabem, phtifin, et attophiam, proponit, vt chara&ter tabis fit, maci- lentia totius corporis, cum febre habituali, citra tufüm €t puris fputum, phtífeós emaciatio, cum amphimerina lenta, tufii, dyfpnoea, et vt plurimum puris fputo, afrophiae mar- -cor corporis, feupartis, finefebre notabili. Z&licam au. tem febrem idem Vir ill. diftinguit a tabe et phtifi ex €o, quod phtifis et tabes amphimerina febricula, vbi fingulis diebus paroxysmus reuertatur, vt tamen ad plenam apy- rexiam non deueniat, et fit ex genere remittentium,. non * intermittentium, ftipentur, he&tica autem fit indolis febris continuae, nec vlla pars in he&tica vlcere vel abfceffü fit vitiofa. V. Ervsp. Nofolog. method. Tom.Il. P. L. p. 263. "Triplicis maciei autem plures fpecies adducit. -In genere fuo decimo morborum deformes morbos habet ill, A Liwxg Amoenitat. acad, Vol. VE p. q14. vbi folidorum facies mutata fit, ita vt fic oriantur morbi emaciantes, tumidofi, et decolores, et emaciantes nunc s upentur: phtifis, tabes J atropbia, maras- 35 rbacbitis. $. VIL Noftrum nunc non eft inquirere, quomodo variae autorum de ori tabe fententiae differant, quoue modo con. ciliari queant. Sufficiat , pro fco po noidtro. indicaffe, quamcunque tabem effe aut Jentam , feu eam , qua aegrotus ta Igborat ; €t emaciatur, vt tamen ite habitus, qui ipfi natura- B—z XII DE TABE aturalis eft, interdum redeat, vel tolerabiliter viuat, do- nec tandem, emenfo haud adeo breui temporis fpatio, ta- bidus ex hac vita difcedát ; aut effe fejhnatam, quam no- ftrates, die eilende Schnfmdfucbt 'vocant. | Haec plerumque in iis hommxbus obferuatür, qui alioquin fani, imo.et obe(i interdum, videbantur, ita vt neque fufpicionem quandam alias relinquerent, eostabidos fore euafuros. Quando hi celeriter, feu breui temporis fpatio, et absque diu praegreff fontico morbo extenuantur , quod : zufebens voin Fleifcb. fat- len , febr zufammen - fallen, dlcunt atque viribus quoque fu- bxto - exhauriuntur, tum ftatum hunc fabem fe]fmatam ap- peuant. &. VIII Signa huius feftinatae extenuationis, cum adeo haud neceífe erit aperta fint, et in oculos incurrant longiori fermone ea tradere. . Plurima cum iis- conueniunt, quae Lonwuivs obferu. medzcmal Lib.1L p. m.:123. et 201 fequ. tradidit, vt tantum moneamus, ipfum i in citatis lo- cis potlmmum de tabe ex vlcere pulmonum et de tabe dorfali, loqui. : Nos vero tabem, quam in ienfu generico fumimus, $. 3, plures cauffas agnofcere $. s. docuimus, hinc quoque fefiuatam non ex vno folum fonte propullu- lare, nobis perfüademus, fed folummodo cauffas, in varia tabe adeffe, ob quas Paec adeo celeriter ea capiat incremeuta, corpus vero decrementa, adítruimus, ideoque figna ex mdxmduorum confiderátione quoque patefcent. $. IX. Liberum cuique efto, ítatum hunc confumtloms quocumque demum alio apto vocabulo infignire. . Nun- cupetur P Ex 'Fx TI ATA XIII cupetur tabes . cita, properata, p;aeczpztata maturata, feffina- bunda , velox, . celer, impetuefa , cet: Faciles in Verbls 'effe poHumus, fi modo. et quae faepe vt nummi valent ,. cognitio morborum. et curatxo fuerit rationalis, prouti il- lud vberius dedut£tum eft, in nupera füb irir. PRaxsIDE habita differtatione , de methodo medendi vatiouali eadem, in mor- R bis fcbemate et nomine diuer[is legitima et proficua. Sed tabem hanc omnem nollemus appellare acutám, ne terminorum quo- que confufionis rei euadamus. Praeter enim ea, quod ad- modum differant, morbi acuti, et febres acutae, cum vocos e£u;, quamquam bI'GUIS cum vitae periculo, non femper fe-, bre ítipatus fit, vt fux'ocatiuus catarrhus , apoplexia, acutus quoque morbvs breuiori tamen tempore decurrit, Tabes epim in genere etiam ad annos exten- quam tabes. di potcft, Feftinata tabes faltem paucioribus menfibus circum fcribitur, vt quoque non fine exemplo fuerit, a febre acu-' ta ortum duxiffe he&icam, qua ita breui confumtl funt aegroti, vt die morbi XXXX qui magnus HIPPOCRATI di&tus eft criticus dies, exípirarint. 'Tabis autem acu- tae nomen tum falfo vfurpatur, fi hoc tempore langüent qmdem aeglotl, neque tamen adeo vere contabefcunt Se X Aham autem conüderatwnem meretur il la differen-. tia, dum et fejïmatam tabem 1in. fpurmm et veram dittingue- re poffümus. 'Accidit-enim faepiuscule, primo vt aegroti. e moerore , labore, fat]gatxone tenuitate humorum nimia, re angufta domi, nutrimento, viribus, habituque antea svcague , deftituantur, qui hab]tus autem, quiete, et de. hdern expletxone, redit, adeoque vitium ahquod vifcerum B 3 nobxho. Ed - i n F X À V DE TABE nobiliorum-fonticum non inuoluit. Porro quatido -habitus quidam cache&ticus, turgidulus, interdum falfo. pro incre- mento laudabili. habitus , ex adhibita rationali methodo, iterum detumefcit, tam, breui, emaciatur quidem ha&tenus aegrotus,nonautem cum perieulo femper contabefcit, Exem- plum eftin PRazsiDp. diff[ de Taraxaco $..32 Non minus quoque in febribus, praecipue intermittentibus, tunicae adi- pofae cellulae adeo. euacuantur, .vt | contabefcere vide- jl antur aegroti, quae vero, füblata, cum fua cauffa, febre, breui iterum implentur. Hi ílatus ad fpuriam tabem . feftina- tam referri queunt. Sicuti quoque ex Ziuturao catarrbo pex longum fatis tempus exfcreatio.procedere, cumque eo quaedam extenuatio .coniun&ta effe, & aegrotus luridam lxuxdamque faciem prae fe ferre, poteft, absqt.e tamen veratabe, cum, aCtuata co&tione tenuis et acris materiae catarrhofae, quae tempore fit, babitus corporis, vnicuique .fubie&to; pro temperamenti ratione, naturalis, redeat, Ta- Jis autem ftatus minus introfpeé&tus et aegrotos et medicos dec1pere poteft, vt phtifa veram confummatam, ex vlcere. pul- quae non.adfuerat, .monis, curatam eíle iudicent, quam- quam infra, $. 14. ,etiam &atuamus 4 füb certis condmom- bus, etiam catarrhum labem pulmonum inferre poíffe, Ad veram autem tabem feffinatam eccedit ea confumtio; quae bucusque maodo lenta fuerat,nunc autem celerius. corpus depafcit, ita vt de die in diem haec contabefcentia magis'in oculos .incurrat. Ea demum magis vera foffmata exfiftit, fi cum angruente, et incrementa capiente , morbo,. i'tatlm toro- fus habitus, feu qmcunque naturalis fuerat, perit, macies- que: vmumque lapfus in corpore toto, citato curfu, cum vc-.l fine notablh excretione, obferuatur. $. XI m ] XV * | T*ESTI NAA"T Á, L 5 D X Ic Non obftat phaenomenon quoddam, in tabidis fä'e*pius: cule conf; picuum, quo minus tábem tamen flare poffe cre- damus. Scilicet oedemate, imo et afcite, demum laborare poffunt, et laborant. Tum autem falfo Pbsdropem latitaffe autumant, cum ftatus hic hydropicus fcenam potius claudat; et morbus magis confequens (it, et oriatur a tono fibrarun, et cellulofae telae, plane relaxato, vnde diffoluti humo- res in cellulofam facilius deponi, et fegniores, imo et lymphatici, alias laudabiles, facilius ftagnare, minusque in circulum agi, & aequaliter diftribui, queant. Vnde quame: uis ininferioribus partibus nutritio videatur auCta, tamen alibi magis confpicitur tabes, Hinc ftatumr hunc concla- A matum, fi praecipue famofa illa in confpe&um veniat ra-- " CIES HIPPOCRATICA,€x vulgari dicendi formula, appel. lant: obea die Schwiudfucht, untea die Wq(]&rfucbzï, $ ELE Exitizlis itaque plerumque, et breui, feftinata tabes eft, quam progmofis ipfa morbi natura fecuar fert. Vt ta- men cafus indiuiduales excipiamus, vbi magis fpuria €. 10. tabes adfuit, vel vbi, bona felicitate, medicus opem cito, et.ante ftatum plane conclamatum, tulit, Cito quoque ipfi aegroti perire poffünt, quanquam ipíi minime antea perfuaderi poterant , fe vera phtifi laborare, cum exte-, nuationem corporis a tuffi catarrhali, vel a deprauato ventriculo, maluerint derimare , et eie&tam e pulmonibus materiam purulentam, vel faniofam, et vlcerofam, diuturnio- ris vitae cupidi, tantum habere pro materia catarrhali, vel pro muco, quem deprauatus ventriculus, male coquen- do, XxXVI DE TA*gF do, parauerit.h Ita non absque exexhp!o* eft, talesaegro- tos diu fuiffe orthoftadios, le&£tum et decubitum reformi. daffe, atque vix vnum vel alterum , aite obitum,- diem le&um petiffe, quale exemplum D PRAESES exhibet Amoenit, med; pra ^Dec. V. Caf. VIII. p. 383« Autumnus qui- dem, ex nirrocRaA T 1s effato, Apbor. yo. Lib. ML. tabidis folet effe malus, vt ex tempeftatis praecipue iniuria no- vae et occafionales cauffae fübnafci foleant, vnde exacer- betur mórbus; fed fi eze, et variae,; cauffae alio quoque tempore fubnafcantur, idem morbus et vere, etaeftate et hyeme, et circa folítitia, et .aequif;o&ia ; exafpelïan pgteft : vndel ad mortem feftinatur, W XTIL ^Haud difficulter autem tabis feftinatae vationes introfpi. cere poffümus, quando ea repétimus, quae $. $. diximus. Vix enim aliud füpereft, quam vt ftatuamus, eo citatio- vem effe tabem,quandocau[Jae eaedem diuturaiores, grauiores,magisque coutimuae et fubjflentes , et au&ae fuerint , quae in genere talem. efficiunt, -Oportet itaque ftatum fonticum adeffe, malum ex- afperari, in.deteriorem indolem verti, ex mora nocentius. reddi, fun&tiones grauiter alterarj, et perpetuo irritare, et L irritari.: Prouti igitur et effatum QVINTILIANI hic no- ftrum facere poffumus, feffinatam fcilicet maturitatem cele..— - rius occidere, ic et L oMM1vs obf, med. p. m. 49. iam in ex. plicanda hác re nobis facem praetulit, Cum enim-tabes. et atropbia, quamquam fumantur alimenta, e&icae iuuga. tur febri, ipfa baec febris varo fimplex effe folet, et i, a r1w- w& betlicam quoque febrem, lestam , fcilicet vltra feptimanas tres iam protrattam, cum duplieama iunCtam appellat, -* moen. FESTINATA. xvimn - 4noen, 4624.. Nol. VL p. 4«7.. Nunc febrem equidem cum SYDENHAMO, alisque, pro motibus naturae4 et virium vitae effe&ibus, habemus, quibus fefe noxae materiali op- ponat, purum ab imperio fecernat, et eliminet ; fed-.cum ita motus irritationem fequantur, fequitur quoque, . conti- nuari motus, fi perpetua fuerit irritatio, $. V. N, X. XI. XIL, nec femper collu&tatorem hoftem opprimere. QCum conti- Juo autem motu febrili coniun&tus eft maior et fluidorum et folidorum attritus , vnde confumtio, et decrementum $. 2. Quo maior autem attritus, et colliquatio, et excretio, vel magis vel minus fenfibilis, cum et per infenfibilem tran- fpirationem SaNcCTORIANAM, nunc vitiofam, tantum de materia corporis auolet, eo maior erit confumtio, citior- que et feflineta tabes, quae repente magis occidit, cum fim- plex febris lente, fenfimque, longoque fpatio, id efficiat, Quare non proprie phtifin pulmonalem accelerare mor- tem, fed febrem belicam, vlceri füperuenientem, merito edixit b. IvNKERVS Confp. wed. prat. p. n. 304. n. g. igi- tur reuolutionem quoque morbofam, ex quacunque cauffa fuübortam, vitium aliquod, quod tolerari quodammodo po- tuiffet, exafperare, et celerius.in corruptionem vertere poffe, vberius demonitratum eit, in differtatione fub ill, Praejide habita, de reuolutionibus morbofis $. 2. 34. & Xv. - Si a morbis infantum, 'cum atrophia tabeque con- iunftis, cuius fedes potifimum primae viae funt, paulu- lum recefferimus, plerumque pars ea, ex qua seorruptio ib oritur, in tabem demum definens , pulmo eft. Vifcus hoc vafculofo cellulofum, refpirationem vitalem , et volunta- C riam, 7 P XVI DE TABE z riam, exercens, omnem corporis humani fanguinem trans- mittens , fero mucoque perpetuo madidum, facile, fi — caullàe obortae fuerint," corruptioni reddi poteft obno- xium. Nunc enim baemopt*is ex vafis apertis, erofis, dis- rüptis, dilatatis, oritur, vnde, Ífi reftitent grumi, nodi, tophi, vonmicae, empyemata, exulcerationes, nafcuntur. Nunc ex male iudicata peripaeumonia, nifi cito in gangraenam tranfeat, eadem propullulant mala. NNunc ex diuturniori et acri catarrbo lenta erofio oriri poteít, adeoque cauffae, S. $. vnde ex impedita vifceris fun&tione legitima, et eius laefione, corpus contabefcat, E catarrho auteminflammatio pulmonis demum oriri poteft, quam, (i finiftre; nec tamen ftatim. in mortem, decurrit, phtifis fequitur. V. CONR. Vicr. ScuNEIDER de cataribis Lib. fpecialift. p. m. 308. Laefiones itaque fonticae, aut vario modo deteriores red- ditae, febrem concitant, cuius cauffae irritantes nifi re- moueri queunt, efficiunt, vt ex ea corpus in confumtio- nem vertatur, $. 13. quae feftinata eft, íi eaedem cauffae immanentes, grauiores fuerint, perpetuaeque irritationes accedant. Difficillima praefertim eft vlceris pulmonum confolidatio, cum ea quies, quae ad confolidationem re- quiritur, in vifcere, in perpetuo motu conltituto, vix detur, et ex irritatione perpetuus oriatur affluxus, qui, quanquam norr femper antecefferit haemoptyfis, tuüffim, et becbicam íic .di&tam expe&torationem ,' producit, quae et ab acriori, negle&oque interdum , aut exafperatp , diu- turniore, catarrho oriri poteft. & XV, ad, .- Citius autem phtificij ex vlcere pulmonum ; äncitas/rediguntur, fi non tantum fimul, cum pro phtificis , hgb?ri VEREESCT T E .. FESTINATA XIX haberi nolint, res fic di&tas non naturales in abum*n ver- tunt, et, praeterea, quod fit faepe couiugium p^tiiicorum epi-. tapbium, v. c. quoque potu fpirituofo abutuntur, vnde fe. bris augetur, fed et ad iracundiam fe concitari facüe pa- txuntür in quam quidem, ex irritabili corporis morbofi nunc hamtu, admodum proni funt, quae vero interdum et euitari poffet fi animi pathematibus non adeo indulge- rent Sed et, quamuis bona intentione , medicus inter- "dum efficit, vt malum exafperetur, quando eflücacioribus et acrioribus vefoluentibus etabftergentibus vlcus pulmonum mun- Haec dificare cupit, et ad confolidationem viam fternre. ^ autem confolidatio alioquin difficilius procedit $. 14. et acriora medicamenta vleus magis irritant vnde facilius motus confumtorii $. s. N, 1V. oriuntur. $. XVL x ïta morbus rpf'c caufa eft veïocxofum motuum, fed ipfe hic effe&us iterum in caufam velocioris morbi effa&us vertitur, Sed eft interdum iracundiae ea indoles, vt, dum d homines fint aegrotl, nolentibus ipfis accidant fa,epe ta- la qu:bus in iram coniiciantur, quam demum euitare, vel ingràtum obie&tum remouere, aut vindiétam, quae dul- cis effe folet exercere nequeunt, in propriis vifceribus l- magis tyrannidem exerceat morbus, vnde faepiufcule con- querentes audimus : [fich aergerm dafs mam die Sebwindfucbt Kriege. Nunc enim,e febre b1hoi'a nifi ex ea exftinguan- nunc itagnat, e di- tur, in lentam et he&icam 1nc1dunt b turno moerore, in hepate, connexxsun vxfcerzbus, cum a bil AW et fanguis biliofus, oriuntur infar&tus plurimi, ex .quorum noua fuo tempore reuolutione celeriores corru- Cz ptiones XX DE TABE ptiones originem trahunt, aut interdum lente confumitur corpus ex ilero, qui in migrum degenerat "Nt mumzarum Aegyptiacarum faciez prae fe tuliffe etiam vifi fint. Inter- dum confümtionem talem veneficiis fyampatbeticis, et malis ar- tibus, tribuere folent, quale exemplum exítat in FRaAENK. SaMMLVNGEN Vol.IV. Part. XIX, p. $3. Sed quomodo tabes talis ad fuas cauífas, magis ratlonales, reduci poffit, 1b1dem indicatum eft. $. XVII Olim.obferuauit ill. Pa Axszs, inter alia, funeftum quoddam ex iracunc dia, praecipue fuppreffa, exemplum. Erat vir.admodum obefus, fatis laute viuens , fumo ni- cotianae, et fpiritu frumenti, dele&atus, qui e morte filii dile&i in-moerores haud leues 'coniiciebatur Potitea fummam-quandam argent in judicio deponere ipfi necef- füm erat Hanc autem fummam in tali mozetae (pecie, non p2 fatis cautus, numerabat quae 4eualuationem experta erat. Judex ftatim integram fümmam in fftum deponit, nouam- que 5ntegrae fumrnae folutionem extorquet Inde primo in febrem biliofam incidit quae, coorta diarrhoea, me- dicamentis. rhabarbarinis, et antiphlogifticis, facile. cu- rata effe videbatur. Paulo poft autem, cum nec obliuifci extorti argenti, nec vlcifci iniuriam ,. quae ipfi videbatur, poffet, noua morbus capit incrementa : fcilicet noua exo- riebatur febris, quae acutae fpeciem prae fe ferebat, ne. que tamen vlla crifi legitime judicabatur. Praeter fudores fedi- entm, non leuantes, vrina perpetuo flammea erat, mentum copiofiffimum ruberrimum , lateri contnto "E - terdum cinnabari, fimillimum, deponens, appetitus ad- modum m FESTINATA. XXI modum languebat, animusque admodum 4rhorofus erat, et manus, cum fübfultu, tendinum , perpetuo titubabant, Ex perpetuo autem attritu, motuqne vehemente, cruore acri, falino, foluto, nutritioni inepto, reddito, corpus [ aegroti, antea obefum, breui detumeícebat, et aegrotus tertio, ab inuafione, menfe, irritis cun&tis appropria- tis medicamentis, exftinguebatur, - - Alii alio modo pa- tiuntur fuos manes. $. XVIII, Inter cauffàs occafionales, feftinatam tabem prbdu- centes, merito referendum effe ducimus basflum , quem vo- cant malignum , einem boefen Truik, Non equidem hic intel- ligimus generatim potulentorum abufum, quem jam $. 1$. tetigimus, fed eum hauftum, etiam aquofüm, qui tempore minus iufto, et largiter ingurgitstur. In vulgus autem iam huius noxa nota eft, quamquüam ab eodem fibi non fatis caueant. Saepe quoque in alterutro hypochondrio, vel in thorace, vel circa vmbilicum, locum quendam digitis monítrare folent, vbi hauftus ille, frigidus, vel fpirituo- füs, haereat, Quamuis nunc ipfe hauftus hic non amp'ius haereat, tamen ex fenfatione, et fymptomatibus, conciu- dere fas eft, ibi, et per confenfum, calente corpore, fri- gidum hauftum , ex ipfo frigore, fübito condenfante, vel ex ftringente efficacia liquoris. cuiusdam per fermentatio- nem produ&i, indu&tam effe labem, quae tabis autor fieri poteít , cum inde ftagnatio et ftafis quaedam deriari pof. fit, .quae in inflammationes, cofruptiones, fcirrhos, ho- rumque omnium in fauftas fequelas, tabem praecipue, de- generare queat.. Conf, $. s, n, X. XIIL Incurrunt autem n -C s haec xxn DE TABE 'paec e potu maligno oriunda mála, quicunque corpore, vel a làbore, vel iracundia, quae furor breuis eft, exaeftua- J to, eundem, feftinate nimis, capiunt. "Mirentur itaque, quomodo filoridi alias, et athletici quaque, habitus, vtrius- que fexus homines, cito contabefcant. Medicus, compu- tatis-cauffis, eorumque effe&tibus, non miratur, felicior! Ti cito femper opem ferre poffet. Non tantum autem 1a- .boriofi, vel gulae quoque dediti, in haec vitia incurrunt, fed ali quoque, et honoratiores, qui, et quae, dum, ex faltatione forte , vel alia cauffa, corpus fudore diffiuit, fübito, praeter alia potulenta frigida, ad emulfiones, aquas citratas, quas Líimonade vocant, aliaque quaeautífrigent, auf vefrigerant, vel etiam aeftate, frigore artificiali: indu&to, -eongelafcunt, .Nae! quantas picae , malaciaeue, poenas duunt.! Has, praeter iuuenes, qui alioquin difpofitionem ad morbos pulmonum fouent, virgines quoque manent, mnulierculasque , quae non tantum inde vitia pulmonum fontica contrahunt, fed .et menfium füppreffiones , aut dif- ficilhores excretiones , redundantiasque eo magis verfus füperiora, imo varias in aliis partibus reitagnationes, hinc, ad cauffas velocioris contabefcentiae , difpofitiones, pa- x tiuntur, 4 &. XIX. D Praeter ea quod fexus fequior :e labe *püh*'nonaïi fae- piufcule quoque patiatur tabem, itemque e' cancrofa carcinomatofaque mammarum confttetione, $.5. n. X. XL e paerperio minus felici nonnullae etiam in feftinatam tabem incidunt. Nunc enim, ex ipfo partu, multis modis x ipfa -äi&i;iïki , € fecundinarum mixmsïiuüa eda&ione, e vteri - Ea pos ; E | FESTINAT A. XXIIE vteri laefione, vlcus 6ontrahunt, fluoremque album, cito emaciantem ; nunc ex impedito lochiorum ' fluxu redun. dantia fanguinis oritur, quae faepe pulmonalia vaía rumpit, um E vnde periculofa haemoptyfis, phtifin poft fe trahens, quae,, Em .aïdfuer.int- caufíae $, 11 3. addu&tae , -feüinata fieri poteft,. $ XX. N Cum ex i"pi'ä tabis , dle* qua Hugusque locuti: fümus;, ä confideratione appareat, eam feitinato curfü aegros ad: incitas redigere, $.1:9. certe hac perfpeQa, medicum de- Es cet, quando curatiosem flagitant aegroti, fincera:. prognofi: fe munire, cum psuciffmis ex iis liceat, e ftatu concla-. mato, nifi-faltem Zucipiat effe conclamatum, cum fànitate: in gratiam redire. Indicatio vitalis. et palliatiua fexre fola. eít, quam adhibere tunc poteít medicus, vt, cum,. íi 3j cauffàs. inueteratas morbi, refoluentibus et abftergentibus: fortioribus adgredi moliatur, exafperari inde mala, co- gnitum ipfi fit,, ideo temperantibus et analepticis fere fo- lis, donec, reftitutis viribus, forte methodo cauffali locus: concedatur, vti queat, praecipue fi iam viribus admodunr fra&i fint aegroti, febris he&ica quotidie depaícat, vox fit. ftridula etrauca, et excoriatiozes iam diuturnum decubitur co-- mitentur, quo cafü quidem, et ne aegrotos plane pro dereli- &is habeanitis, praeter Iulapia: analeptica, emulfiones, gelati- nas, et mars interdum, et cortex peruuianus, refra&ta dofi;. vfürpari, animi antem,.et corporis tranquillitas commen- dari, excoriatio vero lenientibus, non adeo pinguibus, traCtari, poteft. Multo minus autem calidiora quoque fto- machica , aliaque medicamenta , propinanda.funt , quando: vera tabes, ex laefione, adeít, neque ea praeteruidenda,. T vel - M t XXIV DE TABE FESNSATA; vel aegrotis tum plane credendum eft, quando, $. :17. phtifici effé nolunt, et de aliis aegritudin;bus conque- tuntur, giXXL Dantur denique ex morbis, präeter acutos in gene- re, et febriles plerosque, nonnulli alii, qui celerrima ca- piunt incrementa, vt fint, qui hydrope correpti brevi pe- reant, qui porro e hernia, quam diu tulerunt, oborta fua cauffa, fübito incarcerata, in letalem inflammationem fefti- nantem incidunt, qui e podagra retrogreffa quoque inte- fünorum, vel alus nobilioris vifceris, inflammationem, nificito fucurratury breui letalem, patiuntur. :Sed cum hi- p ERE t íce morbis, quamquam feftinent, non adeo tabes cita com- licatur, ideoque non habemus, vt in eorum dilucidatio- nem nunc defcendamus. Principiis auFem morborum legi- time eífe obfiftendum, ne nimis - - - fero medicina paretur, fi mala per longas ia valuere mords, b quilibet videt; ficuti quoque vere medica effe poteft de- bità obferuatio augufti illius fymboli AvGvs1, Ü quo opellam noftram nunc corqn'amus: Feflina lentea' »; Y TA DITfV'NL äWïäQ?— * i:g; ä & ld MRH li —— w — f n b 1 d P ) —— 45 Ó 2 : k 120 cm V Msl BISSERTATIO INAVGVRALIS MEDICA ] U T | TABE FESTINATA S CQVAM l USEMMI NV MINIS. AVS'PICIO R 19 [ RECTORE ACADEMIAE MAGNIFICFNTISSIMO 18 SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset 115 CDY QaM 1 N O 17 FRIDE :RICO CHRISTIANO - N l O Baance Q 16 ENN — EEN MARGGRAVIO BRANDENBVRGICO BORVSSIAE [ — - EEE Focus SlLESIAEQVE DVCE nzi. BVRGGRAVIO NORIMBERGAE REL. N EX DECRFTO GRATIOSAE FACVLTATIS MEDICAP PRAESIDE M g D. HFNRICO FRIDERICO DELIO E 110 SERENISS. MARGGRAV. BRANDENB. CVLMB, CONSIL. AVL. " MEDICINAE PROFESSUORE PVBLICO ORDI!NARIO DN - ACADEM. IMP. NAT. CVR. NEC NON KEG. SOCIET SCIENT MONSPELIENS. ET ACAD, SC. ET ART. RHOTOMAG. SODAL, e PRO GRADV DOCTORIS SVMMISQVE IN MEDICINA HONORIBVS PRIVILEGIIS AC IMMVNITATIBVS LEGITIME OBTINENDIS com PVBLICO ERVDITORVM FXAMINI SVBMITTIT AFTOR ET RESPONDENS z IOANNLS MARCVS FRIDhRICVS IERGIVS ROTHA ONOLDINFS. : DD NO V. MDCCLKXVI. ERDLUNGIE APVD IO, DITER. MICH, CAMERARIVM ACAD. TYPOGR, Z(A äïï C P t wros5 Q,/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster. ao