KaI600-4265 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Dissertatio Inavgvralis Medica De Efflorescentia Labiorvm Cellarius, Salomon Ka I 600 4265 Delius, Heinrich Friedrich von: Dissertatio inau- guralis medica de efflorescentia labiorum. 1764 * - " — m — zxcm La 2 x z m E u x /l'ï[ /». ; DïSSF.RTATIO IBAVGVRALïS MEDICA EFFLORESCENTIA —— ABIORVM QVAM t SVJWMI NV MINIS AFSPICIO RECTORE .ACADEMIAE MAGNIFICENT ISSIMO SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINQ "DCO MM O NOO. FRIDERICO CHRISTIANO MARGGRAVIO BRANDEN BVRGICO BORVSSIAE SILESIAEQVE DYVCE'xst. BVRGGRAVIO NOR!MBERGAE REL. EX DECRETO GRATIOSAE.FACVLTATIS. MEDICAE PRAESIDE D. HENRICO FRIDERICO DELIO SERENISS.MARGGRAV. B RANDENB. CVLMB. CONSILIAR. AVL. MEDICINAE PROFESSORE PVBLICO ORDINARIO ACADEM. lMPERIAL NAT. CVR. NEC NON REG. SOCIET. SCIENT, MONSPELIENS. ET ACAD, SC. ET ART. RHOTOMAG. SODAL FACVLT. MED. H. T. DECANO PRO GRÀDV DOCTORIS. SVMMISQVE IN M EDICINA HO NORIBVSPRIVILEGIIS LEGI'I IME OBTINENDIS ET- lMMVNlTATIBVS PVBLICO ERVDITORV M EXA MINI SVBMITT1T SALOMO C ELLARIVS VLMENSIS D MART. CIZ) I9/;C€€ LXlllï ERLANGAE Aprvpo L D. M. CAMERARIVM A CAD; TY»roG i* — ^ lr OVID. Trif; L.IL 166, Vil[;rqdeþ, quod "o2 laedere poffit idem. : WCER IVS i PERILLVSTRIBVS GENE ROSISSIMIS MAXIMF STRENVIS PRAENOBILISSIMIS AMPLISSIMIS PRVDENTISSIMIS S.R E ILLVSTRIS ET LIBERAE REIPVBLICAE YLMENSIS. PROCERIBVS SPLENDIDISSIMIS DOMINLS DVVM VIRIS | CONSZLEBVS RELIQVIS INCLYTI SEWNATVS MEMBRIS LONGE AMPLISSIMIS TAM MAIORVM QVAM PROPRIOG VIRTVTVM AC DIGNITATVM SPLENDORE MAXIME ILLVSTRIBVS AC CONSPICVIS A PRVDEN?RA CVRA AC VIGILA'NTIA DE REPVBLICA . SVMME MERITIS PATRIAEPATRIBVS PATRONIS SVIS GRATIO s:ssmns' HANC DISSERTATIONEM INAVGYVRALEM - N IN PERPETVAM SVI C OMMENDATIO*JEM L d NEC NON DEMISSAE VENERATIONIS PIIQVE OBSEQVII SIGNIFICATIONEM DEVOTISSIME DAT DICAT DEDICAT SALOMO GELLARIVS mætr z. r d N T i P s N ( SS RD g* X A L s M — m (s NI [ N u E AA 3 ( N SSS Z A AL A?J/- /] Ji E u Z t AE N M N á X Qu - E A &U d Eä'äf ) aE 03 fs Zs ) - 5S )"/e A G 974 E Er) l: DE NTJIA- LABIORVM. EFFLORESCE ] i 7 A */l//7// N i J ..... h Q e , $. l. SSS — L— E : — E leres regno praecipue vegerabili attrfbui fo- UDS NS S 3 Ei— Eu y// lent, quippe qui fru&us rudimenta com. « , — » prehendunt , atque in plantis ftamina et pi- TEN z ftilla, in inuolucris conuenientibus, continent, Cum autem nonnullae horum partes, e.g. gemmae, petala , a reliquis,:protuberantia, fübtiliori fabri- ca, €t praecipue colorug elegantia, differant, faf&tum inde quoque eft, vt mizerarum atque glebarum nonnullas teneras partes, in füperficie eminentes, atque vario colore füper- bientes, etiam flores dixerint, v. c. martis, veneris, co- balti, antimonii. Atque cum incompluribus chemicis labori. bus nonnullorum corporum partes teneriores ita feparentur, vt Vin altum euehantpr, et amoenos colore s monftrent , hafcg A2 pare U DE EFFLORESCENTIA IV que appellare folent, v. c. fuïpïmris, bor- i partes flores quo lices, et martiales, cet. racis , beng)oes : fglis ammoniaci fimp 6. lt Dum aütem in corporis humani fuperficie faepiufcule in varia figura et magni- morbis corpufcula emineant, quae, monftrant, tudine, colorem, plus minusue rubicundum, xautbemata, ex fo- haec efforefcentias , vel, quod idem eft, ris vegetabilis analogia, appellitarunt. Eo nomine itaque variolae, morbilli; purpura, petechiae, fcabies, cet. veniunt. Horum autem tanta eft multitudo , et infinita, ra tione figu- rae, formae, indolis et cauffarum, varietas, vt vix ad certum aliquem numerum reitringi poffe videantur 23). Difpefci ve- f0 exanthemata in acufa et cbromica poffunt, itemque in be- vigna et aligna, quae epitheta quid fibi velint, ex pathologi- cis et femeioticis fatis notum.eft.. Alia autem exanthematum differentia notanda venit, qua ea aut vniuerfam corporis pe- ripheriam, nunc in omni ambitu, nunc fparfim , obfident, Sic acho- aut in certo aliquo et peculiari loco. proueniunt. res et fauus in capite, gutta rofacea in facie, verrucae vene- reae in glande et vagina magis refident. In laliis oris prae- cipue efflorefcentiae quaedam faepe numero apparent, quae, quamuis pro adfe&tu füperficiario et leuiori haberi videan- tur, tamen quoad originem et fiendi modum, et quoad dia- £nofin et pr-lognof'm, non minimam certe attentionem me- rentur. P $. lI. a) Mignam, pr'aetef alios , nubem feriovis orbis fub praefidio b, exanthematum fiftit C. B. VON SCHVLZII habit»a. Hal, 1140, SANDEN ia difert, de caütis ex- V LABIORV M Itl. 8. Specifico quidem nomine efflorefcentiae labiorum hucus- que donstae eife non videntur. Ad variosautem cutis exte- rioris morbos referri queunt , proutmempe nunc folummo- do rubor cum víitionis fenfu adeft qui breui difparet, vel nunc in veficulam , humorem acrem continentem, eleuatur, nunc in latiorem vel p1ofund1orem exulcerationem .abit , Hoc re- nunc ftatim crufta ficciore nigricante tegitur, cet, íÍpe&tu ad maculas, papulas, puítulas, rofeolas faltantes, eru- ptiones eryfipelatofas, phly&taenas, permy&xdes hydroa, hae effloreícentiae, pro re nata, accedere poffunt , vnde ad af- fe&us fuperficiarios mmoris momenti, et quae pulchritudi- nem et commoditatem folum laedant, pertinere poffent, nift cum aphtis quoque complicatae faepmfcuïe obferuarentur , in febribus, et malignis, orirentur, inter quarum figna nu- merantur aa), adeoque peculiari modo confiderandae effent. Iítos autem externos morbos in varias claffes diftribuit nuper vel Cel. de savvacr s b), prouti nempe fola vitia funt, phlegmíafiae, vbi concurrit pyrexia contmua vel remxttens, quorfum exanthemata pertinent. $. IV. WVario autem modo fefe hae in labiis efflorefcentiae ex. ferunt Scilicet primo poft terrorem aliquem obferuatur in vno vel altero labio, et prolabio, imacula rubella, nunc maior nunc minor, quae cum feníu ardoris feu vítionis alicuius iun&ta eft, quaeque breui ferum aliquod concipit, in leuem fuppurationem tranfit, et poftea crufta, feu efchara, ob- ducitur, et defquamatur. Subito interdum haec eruptio fieri Á 3 folet, fiftit morborum claffes genera et a3)BOERHA V, mfht. med. 5919. fp €e 5) In Nofologxa methodica; quae cies. Z4m[telod, 1763, Tom, ll VI DE EFFLORESCENTIA foïet,; ita vt mane confpiciatur, quando no&tu, vel þer in- fomnium et pauorem, terrefa&ti füumus. Praefertim. vero in febribus intermittentibus et acutis obferuatur , fi quidem hanc efflorefcentiam tum, quanquam non femper pari fortu- na, pro bono figno et folutione morbi habere folent, mwe der Mund ausfaebrt, oder ausfcblaegt.. & mile quidcirca affe&us catarrhales notatur, in quibus; cum coryzapraefertim, labia intumefcunt, etexcoriantur, Sedfoedae quoque et ferpigino- fae labiorum exulcerationes, quae fi ficcae et furfuraceae; mentum praecipue adficientes, fuerint, mentagra audiunt , in iis obueniunt, qui partim fcorbutica, partim generaliori cacochymica, partim venerea, labe infe&i funt, atque tales in elephantiafi eo procedunt, vt ipfa labia retrahantur, et introrfüm vertantur bb).' Tacemusfiffuras labiorum, a ni- mia earundem ficcitate, ab aeitu, Boreae vel Euri flatu, dum diutius ventis expofiti fümus, pendentes. "Tacemus ipfum labiorum cancrum, occultum et apertum, qui vel ab ipfis fpontaneis effllorefcentiis male tra&tatis, vel a contufio- ne, vulnere, i&tu, lapfu, morfu, prouenire folet, vel quando offis maxillae fuperioris vel inferior.ivsr, vel etiam offium feu cartilaginis nafi, caries latet. ' SO X,o Pluribus aliis morbis fubie&ta funtlabia. Nunc ernim fpafmo cynico, nunc rifuü Sardonio torquentur, nunc vna cum mento tremore adficiuntur, qui in variolis praecipue mali ominis eft c), nunc a fpafmo mufculorum, mafticationi inferuientium , quem frifmum vocant, vna adficiuntur, nunc paralytica pendent, nunc admodum in cachexia, praecipue chloroü, pgïlent, velliuido luridoque colore perfunduntur, nunc : bb)LO MM IVS obferu, med. L.1, heiten p, 620, Conf. FRAENKIe pm SCHE SAMMLVNGEN P. XL, €) Ss'gi!Ol?CH von Blattcrkfank- p« 322, LABIORVM. Vi nünc iam in vtero materno finduntur, vnde leporina audiunt, Cum reli quo denique faciei habitu multa communia- habent, ita vt, v.c, quando famofa illa facies adfuerit Zippocratica , etiam admodum extenuataappareant. Sed plures efflorefcen- . tiarum et macularum fpecies dum labia occupant, vt pro re nata, eryfipelace à 8e, tuberculofae, puítulofae, veficulofae, lichenofae , cet, fi nt, operae pretium effe videtur, vt inqui- quaenam haur Tamus, cur praecipue ad oris labia vergat excretio talis, et . s iendae fint ex vario hoc labiorum habitq cgn.clu- ftqnes. TOE CXT Labia , quae cauitatis oris extremi limites funt, atque ipfum. os aperiunt et claudunt, -fingularis funt ftru&urae. Textum enim, quod rubicundum ! abiorum marginem format, tenuiffima tantum epide rmide gaudet, et admodum fenfibile eft, ita vt absque concurfü aCtionis mufcularis intumefcere et de- tumefcere poffit, quaeratio in congerie papillarum plurium fita effe videtur d). werui labiorum numerofi, inpapillas produ&i , tenues , a neruo maxillari füperiori et inferiori, ramis fcilicet quinti paris, proueniunt, quor um quoque rami per palpebras, nafüm ac tegumenta faciei ditribuuntur, atque cum ramulo portionis duraenerui auditorii E ; Decnon cum aliis quinti pa- risramis, communicant e ) Labiorum motus praecipue pen- det a mufculo. orbiculari, culus ftr atum fuperius et inferius, in commiffüra ytraque labiorum, fibras fefe decuffantes mon- furat, vnde WINSLOWIVS eundem pro binis femioualibus haberi mauult f ), Hic duplex mufculus os ftringit, corrugat. Sed füperius labiu m a mufculis quoque nafi interdum regitur, nec d)V. VINSLO W Expofit. anat. Tom, lV, Trat de Capite, Tom. lll. Tra&. de nerui €) VINSLOW L.e, $, 547 et 543 15' 542, 8, 5. 59, 6x, ) Tr. de Cap, $ * 553 VE DE EFFLORESCENTIA necnon a Zygomaticis minoribus, caninis, et inciforibus; inciforibus in- ipferius a tnentalibus, trian :ularibus, quadrato, t rumque a buc- ferioribus, et platysmamyode feu cutaneo Princeps labiorum cinatoribus et zygomatic is.maioribus g). rteriae maxillaris. inferio- ä arte ria eft coromaria eorum , ramus a ris, propa go carotidis externae, qui ramus in commiffura , per vtramque portio- angulari du orum labiorum diuiditur nem mufculi orbicularis ferpit, .et cu m arteria lateris oppo-. fum difpergitur, com- fiti, nec non cum eo ramo, qui per na municat h). Minutiffimas et miras huius arterjiae corona- vnde labiorum amoenus € t coccineus co- riae ramificationes , lor oritur, per inie&tionem detexit RYY scuivs 9) Fenae m, et inferius in ra- labiorum fanguinem fuperiu s in angulare lo digaftrico et mento diftribui- mum , qui quoque in muícu ternam anterio- » ä tur, et, mediantibus his, in jugularem €x Glandulae denique, per ca uitatem óris rem refundunt k). ad labja quoque perue- internam, buccas, lingua m, fparfae, quae internam labiorum fa. | niunt, fiquidem ea membrana, embranae malarum .in- ciem inueftit, quaeque con tinuatio m lo fis obfita e&t 1). t ternae eit, granis glandu [ 50 VII« temicä fa- Ex hac confideratione ftru£turaelabiorum ana f cile apparet, in tam angulto fpatio nume rofa adeffe et tenera labiis clonciïiant : mu- organa, quae et fenübilitatem.eximiat.n fi ex- 16 I-fC * ;nento &atim confpiciatur nil ni inftar 5) WINSLO N T. lll. Tr. de anfio pap illarum. neruofarum, q Arter. $. 56. 57. * ferici villofi, qU iae ab inie&ione cera- [ cea rubrae etiam u bedinem indue« i) Thefaur.anat, p. 16. 35, et Thef, runt. f anat, Vll, p. 21. 22, 4O» Vlll. p. 66, k wINSLOW Tr. de Venis. b Magis epithelida appellari vult RVY- SCHIVS . integumentum labiorum $. l78 .. 85. $. 584. SCHAAR- b quam cuticulam , quoniam vera cutis Tr. de Cayite. in prolabiis defit; et fub integue SCHMID- Tab- Adenol. p. I?( LABLIORVM,: AX 4mufculares motus producunt, «t fanguinis non parham th5- lem traiiciust, et fecretionem quandam quoque adminittrant. Habent itaque labia hoc fingulare, vt .a multitudine neruorum et vaforum jingularis fenfibilitas, vt et copiofus fangüimis affluxus, oriatur. .Quid ergo mirum , quando fana atque venufta labia labiis opponuntur, atque mutuo .conta&tu complicantur, vt vel finceritatis, charitatis et beneuolentiae, vel amoris, ítri- .&ius fic di&i, fignum inde emergat, atque fic ofcula, bafia .et fuauia figuntur, vt indemon leuis voluptatis fpecies oria- tur? Sed patet quoque .exinde, quam facile ex nimia fenfibi- litate in dolores, in fpafmos vertilabiapoffint, atque ex fre- quentiori fanguinis appulfu in ftagnationes ftafesque humo- res deduci queant, quod .eo.magis fieri poteft, fi humores fimul acres, irritantes, contagiofi, fuerint, «Quanquam autem labia non organa glandulofa :proprie dicenda fint, tamen glandubs primo gaudent. $. 6. Deindeinhoc cum glandu- lis conueniunt, vt papillulis nerueis gaudeant, et ex pluri- mis vafculis minimis compofitae fint, hinc ex hoc compara- tionis tertio, «et tefteexperientia, in eadem mala incurrere queant, quibus glandulae fübie&tae funt. "Hinc ipfe occultus cancer, etcarcinomata labiaoccupare poffunt m). Exemplum fingularc fen(ibilitatis eximiae labiorum aliquando obferuauit PRAESES, Generofa quaedam feptuagenaria fere femina apo- plexia corripiebatur. Interalia ordinabatur, fpiritus falis am- moniaci, vt naribus admoueretur , et balfamus aliquis vitae, qui fpongia exceptus linguae quoque paralyticos neruos exci- taret. Exincuria autem fpiritus falis ammoniaci fpongiae iufü- fus oriintrudebatur. "Vix autem is labia tetigerat , cum fu- x bito praegrandis tumor ea occuparet. Inferius praecipue la- tum pendebat, et medicamento- bium , farciminis inftar inla B * rUm 98) PLATNER Chirurg. $. 274. 286, 79"5- X DE EFFLORESCENTIA Cum au- rum quoque propinationem difficillimam reddebat. tem apoplexia grauiffime ftatim aegrotam inuaderet, ita. vt fortiora veficatoria ne veficam quidem in furis exc;tafïem, et fenfim in reliquis partibus adhuc fuperftes fenfatio ceffa- ret, fenfim quoque tumor infignis labiorum decrefícebat, ita. vt altero die, appropinquante morte, 1ab1a iterum fanis fimi- lia euaderen,n " ? S VIH Acceditautem ad efflorefcentiae labiorüm rationem, al!o- rum Dumorum ia vicinia quoque praefentia , qui 1labia alterare poffunt , fiquidem faliua, quae praeter ea promtius inquina- ri folet, et humoribus 1 m cauitate oris fecretis, humettantur, et aerem jnfpiratum et exfpn*atum, vna cum heterogeneis in eodem contentis, et ferum- per pulmones exhalans, perpe- tuo transmittunt. Neque minus ruGus e ventriculo, varii, per hofce oris terminos adfcendunt, et e palato,, larynge, pha- ryDnge, trachea, oefophago , imo ipfis narlbus eorumque finubus, in cranii receffibus obuiis, varia effusa labia con- tingere poffünt, eaque eo facilius alterare ,. quo magis fere nuda fünt, et tenuiffima epidermide, feu epn:hnhde R VI- SCHII, te&a , quod fecus fe habet in aliis partibus oris in- terni, quarum [íuperficies , quanquam cum labiis vna, ta- menmagis pulpofa eft, veluti in ipfo linguae dorfo, velo pa- latino, pharynge n), quorum mucus vifcidulus fenfiblhtatem moderatur. Neque obícurum inde eft, vnde ofcula quoque, ope labiorum, praeternaturaliter conihtutorum, data et ac- cepta, morbofa, imo letifera, fieri poffint , et mlafmata com- mumca,re et propagare o) f. 1X. ofculo morbifíico et mo.t:feto Hal. n) De HAL LER Prím, lís, phy- O. Órr. 616, fiol. $ 1749 e) V, ALBERTI Differtat, de XI LABIORV M S. IX. Congeflionum, imo fet'redundänfiafum, regurgitationum, humorum, eain corpore humano eftindoles, vt frequentius 'vergant fecundum eum locum, vbi minor adeft refiftentia, et verfus eundem, vbi fecretio et excretio quaedam perpetra- ri poteft. Sed facilius quoque-ftagnare et in ftafin deduci hu- iores poffunt, vbi in numerofis arteriis, quae fanguinem ad- uehunt, atque nutritionis et fecretionum inftrumenta funt o * nimia repletio, compreffio, oritur. Eo magis autem humo- 6 res ad partes eas feruntur, quae fenfibiliores funt, atque irri- tationem quandam patiuntur q). Cun&a autem haec requi- fita inlabiis praefto funt, fiquidem , ex mollibus et mobili- bus partibus compofita funt, et plurimis arteris, et(enfibilio- ribus nerui$, gaudent, $. V. et multiplici modo irritari pet- funt S. ViL. Ex magna itaque vi fanguinis, ad caput pulfi, praeter alia, deriuatur calor faciei, et fudor frequentior, quam in vlla. parte corporis, et miafmatum. fumme volatilium im facie eruptio. qq).. Adde nunc magnam neruorum vim, qua al- terati in alio loco nerui connexos neruos in confenfum"trahere, et tali modo ipfas partes, quas percurrunt, adficere poffunt, Atque fimile quid in labiis obtinere ex eo elucet, quoniam pa- fis quinti neruorum rami, qui labiis profpiciunt, $. VL cum pluribus aliis nerüis communicant r), vti alibi fufius demon- ftratum eft: hinc labia a thoracis et abdominis neruis, prae- cipue a pari vago et intercoftali, male adfe&tis, male altera. 2 Tia V. Differt a D, KOELLE adCel.de HALLER prim, i, fub PRAESID. habitam, de reuo- phyfiolog. $. 339. lutionibus morbofis. Erlawg. 1759. D V. PRAESID, Dif. Pathe- $. 8. IO. II. mata.grauiora a flatuum cauffa-oc- ï ) VSSPRAESID, Theor. fen- €nlta oriundas $. *X, XV. (at. etmot, Er, 1749* $. 14, 19 X pE EFFLORBSCENTIA ri queunt; vnde quoque tremor lab'orum , eorumqu? fpafmi, et diftorfiones, vt et garalyfes,, explicari poffunt.. E YX x à Efflorefcentiae itaque labiorum;, fi violentiam externam eXceperis, ex omni cauffà interna. propullulabunt, quae con- geftionem. et reftri&tionem humorum; vel quantitate vel qya- litate peccantium., verfüs has partes; determinare:. valebit, ita vt in ftafin humores:deducantur , quam:nunc maior: vel minor infímmatio, cum rubore, tumore ,. calore, et dolore, pro fta- féos et inflammationis gradu, excipit, vnde aut fubfiftentes humores iterum refoluuntur ,. difcutiuntur et tranfpirant; aut in aliqualem fuppurationem abeunt, quam, dum labia aeri ex- terno expofita fünt, et perpetua refpiratione ficcantur, de- mum cruíta. vel efzhara tegit, quae fuo tempore defquamatur. ' Sïoa i Xfo'g .. Quando nunc ex:ferrore;, quiiinterdiu vel no&u $. IV. ingruit, fiue is Panicusfit, fiue, pro terrentis. obie&ti indole, fundatus,,. imo- füb. fübita:ex fómno füfcitatione rr^ , terrorem efficiente ,. efflorefcentia labiorum: oritur, certe ex ipfa terro- ris idea et effé&ibus hoc plhiaenomenon explicari poteft. Sci- licet in terrore adeft peripheriae ftri£tura s', — et humorum ad interiora- conuerfio,, hinc. in internis partibus coacerua- tiowt) j ip externis ftagnatio, quam pallor, et ariditas, et tre- * mor , 1r) DE GORTER Prax; med; t) Hinc terror ex seíu malorum fyftem. T. . p. 241, n. 244, oritur . ideoque easdem fequelasha- $) KRVGER.Diaet. $. 133. Tum enim nobis malo,vel vero;vel imagina - €t, quae metus, quas cuoluit ill, LINNAEVS Syftem. nat. Edit. X, ri , nos refifere non polfe, videtur, P.10. METVS /uffocans , cacaus;, inc mótüg.ad exteriora non vergit, £remenms,. £d hu nores, quáfi ad. interiora refu. &ere videntur, * PT E "B S LABIORV M. XIU mor demonftrant. Hinc in iftis part/bus quae f.nfibilicres funt, facilus flagnatio cbtinet, fiquidem in fcnfibilioribus: fe: minis, ex eadem ratione ,. facile eryfipelas in capite, in mam- mis, exoritur. Labiorumitaque pars facilius intumefcet, quo maior eft numerus vaforum fanguferorum, et, ob multitudi. nens neruorum , fenfibilitas. Deinde humorum congeftio fa. cilus verfus hunc locum vergit, quoniam eodem vti folemus, quando: periculum adeft ,. quod nosin terrorem rapit: .Quid enim ? nonne tum vociferare ,. et'alios voce' et clamore in au- xilium vocare folemus?' ergo labiis vtimur;. per quae' os ape- ritur, et fonus emittitur.. Si autem ftri&ura externa ,. et fimul congeftio interna obtinet; tumfaciliorett appulforum humorum ftagnatio , hinc efflorefcenta $. X.. Sed idem quoque cona- tus, quo ore vtimur;. vt: indignationem: ob aduerfám rem quandam manifeftemus grauiter,. ftagnationem in labiis pro-- dwcere poteft. In iracundis enim: Ora tument ira, nigrefcunt fänguihe venae.. "Lumiga Gorgonio faeuius igne micant.. $- XIL. Ex ifta autem labiorum efflorefcentia, quäe no&u fübito contingit, quando pauoribus corripiuntur, ad alium modum, quo labia efflorefcunt, concludere poffumus. Scilicet flatu. lentia vexati, ii praecipue,. qui breui ante cubitum coena- runt, et largiter cibos adfumferunt,. ventriculumque onera- runt, hifce pauoribus obnoxii funt,. qui eo: vfque faepe pro- cedunt, vt fpafmus maxillae inferioris oriatur v), cuius fien- di modus in irritatos intercoftalis, nec non phrenici nerui ra- mos cadit ,. vnde per confenfum ,. qui inter vtrumque, et par quintum, a quo Jabia et vicinae partes neruos accipiunt, in- B 5 ter-. .v) V, PRAES. de path. grau, a flat, 6. 14 15 *IV DE EFFLORESCENTIA. rercedX u), et labia affici poffunt. Quodfiitaque e male fie " VA xrä'ï & &o ventriculo et inteftinis et labia adfici queunt, adfici quoque polfunt, fi alia quaedam cauffà in ventriculo et in- 'TTunicam autem teftinis latet, quae eorum neruos irritata villofam prolabiorum, buccarum, gulae, ftomachi et intefti- norum, eiusmodi fere effe conftitutionis, fcilicet nil nifi cor- pus compofitum e papillis neruofis et vafculis fanguiferis, tó- yenti aut goflypii inftar tenuibus, et papillare corpus in pro- labiis longe effe tenuius, guam quidem in, ftomacho et inte- ftinis, etdiéta corpora effe continua, n y xscu1vs demonítra- vit uu). Alterari itaque labia, a ventriculo et inteftinis, cum quibus tantopere cohaerent, poffe, facillimum eft. Com- muniffime vero talis cauffa materialis alterans confiftit in for- dibus biliofis et mncofis, quae, pro ea ratione, qua plus vel mi- nusabundant, vel in maiorem vel minorem corruptionem, quae et putred"inofa euaderepoteft, inclinant, febres intermit- tentes, etacutas biliofas producere valent. Antiqua itaque iam eft obferuatio u1»Po CR ATISX), qui praetereainalbefcentibus, fi febricitent, labra infpicere iuffit y), febres fcilicet, in qui- bus exulcerantur labra, intermittere, et tertianis perfrigera- tiones adeffe, et contrat&tum labrum /iliofze alui perruptio- nem denuntiare Z). Y1n primis autem viis febrium ditctarum cauffam refidere nemo negabit, qui eonfiderat, anxietates, cardialgias, hypochondriorum inflatignes, cet. locum hune affe&tum indigitare, etingratam hanc fenfationem et febrem tolli, euacuatis per vomitum vel per diarrhoeam, fpontane- am, vel arte produ&tam, di&tis fordibus. " Ventriculi autem immiünens inuerfio, feu vomitus, mediantibus faucibus os tfentopere in confenfum ducit, yt, obferuante quoque rov- MIO, u) FRAENKISCHE SÁMM- x) Epidém.|VI, Se&. VIll. 41, LVNGEN P. XXXIV. p, 300. 303. y) Epid, VI, Se&. VIIl. 54, z) Coac, praenot. 240; ,äit) Thefaur. anat, Vll, p, 21, 22« - LABIORVM. XV x10: d2), inflante vortitu crebrae fputationes Hänt',-rpräecor- dia tendantur : et inferius labrum tremat, — abia itaque in.ter- tiana.febre eifiorefcere et poftea exulcerari poffünt , quate- nus per irritatos neruos ventriculi et inteftinorum in confen- Ífum trahuntur. Aliquid afferre poífünt ru&tus biliofi ,. nido- rofi, hifce morbis familiares, labia pertranfeuntes. Atquein: ipfaperfrigeratione, eum qua paroxyfímus febris tertianae in- cipit, cauffa quaedam huius effloreícentiae latet, ( quidem ila non niíi;a fpafmo peripheriae oritur, qui ab irritatis neruis infimi ventris ad omne fyftema neruorum: transfertur ; et fimulfinalem. hànc agnofcit cauffam, vt inde humores a peripheria magis ad interiora, et ad locum adfe&um, ver- tantur, et horum ope, refolutio, difcuffio, abfterfio, elimi- natio peccantis materiae obtineatur. Sed in ipfo hoc febri- li. fpaímo peripheriae Corporis humani vafa minora primo coar&tantur, quae ad.tempus itaque minus idonea redduntur, vt libere humores transmittere pofünt. Hinc facilior eft huc velilluc humorum ftagnatio. Maxime autem in eiusmo- di partibus , qui et multitudine vaforum ,. et fingulari fenfibi- litare gaudent, Atque hanc effe labiorum indolem , quae quafi terminum extremum: peripheriae fiftunt., füpra $. 6. 7. demonítrauimus, Patetitaque, cur efllorefcentiae oris fe- br..ibus tertianis adeo fint familäares, S. XIIL. Sed et, monente iam b;'IVNKERO bb), efflorefcen- tiae vlcerofae.in externo oris ambitu non tantum tertianis intermittentibus, fed et tertianis- cOntinuis, et aliis acutis; bus, cj;m magna anxietate cardialgica coniun&is,; imo in vermi funt. aal) Obferuat, medicinal, L, i], pe & 1304 : bä) —-Cönfþpc&; medic, praüic, Ba» DE EFFLORESCENTIA XVI funt familiares. Effe&us autem hic a vermibus oriundus .ad di&am iam .cauffam referendus eft, fiquidem hi in impuri- tatibus primarum viarum hofpitantur, earumque neruos non tantum adficiunt , fed et halitus naufeofos ad fauces mittunt , vnde frequentes verminoforum fputationes , et narium pruri- tus, originem ducunt, Sed dum yerno praecipue tempore in- termittentibus febribus iunguntur efflorefcentiae labiorum, ad aliam adhuc cauífam refpici poífe videtur. Scilicet, qt anquam non plane cum b. SCHVLZ10 cc) fentire poffimus, vt in tertianis intermittentibus folam interceptam transpira- tionem agnofcere et accufare debeamus, cum $. Xl harum fe- briumcauffam magis inprimis viis latitare.docuerimus ; tamen haec cauffà cum materia transpirabili retroceffa complicata effe .po.te'ft, quod eo facilius fit, fi velaeris inconftantia verno tempore peripheriam mox laxat mox ftringit, vel homi- nes hac tempcftateliberius, quam par eft, veftiti, neque fatis ab aere, nondum füufficienter calido, defenfi, inde in hoc tranfpirationis fufflaminatae vitium incurrunt, Quodfi itaque fmul acris materia in maffa fanguinea haeret, facilius ex fpafmo febrili congeftio verfüslabia vergere poteft, quo ma- gis haec iam , aloco, infebribus intermittentibus adfe&o, in &onfenfum trahuntur, & XIV. Quatenus autem cum cflorefcentia labiorum excretio quaedam coniun&a eft, fiquidem jin puftulas ea abire folet, in quibus acris humor colligitur, vnde pro gradu congeftio- nis, inflammatio et fuppurationis fpecies, hinc excretio, contingit ; eatenus quoque inter ea figna collocari poterit, quorum ea, quae cum eccrifi con- quge fimul critica audiunt, ipn&a &c) Patbolog. general. p. 33. $. 23. t p. 105. $, 8.0, 4 L ABIORVM, XVH iun&a. funt, pro falutaribus haberi, et morbi folutionem pro. mittere folent. .Quando itaque in aliis morbis, et febribus acutis, eflorefcentia labiorum oritur, oritur antem in febri. bus catarrbalibus, pleuritide, peripueumonia , alis, primo ad com- pli s - ationem aliquam , cum primarum viarum vitio , conclu- dendum eft, quod labia, füpra explicato modo, alterat Deinde autem inter eas excretiones numerari poteft, quibus pars quaedam materiae peccantis e maffà fanguinea eicittr, et in talem locum transfertur, qui ratione ftru&turae cum glandulis conuenit, et ipfas glandulas comple&itur. .. Hoc autem de labiis dici poffe, füpraS. V1. VIL oftenfum eft. Hinc, veluti ad alias/glandulofas partes materia peccans per melaflain deuolui poteft, ad labia eo magis excretoria moli- minavergunt, quo magis vicinafunt organis faliualibus : Saliua autem facile in fermentatorium motum vertitur, et facillime miafmata concipit. .g $* XVO Quodíi autem inter bona figna efflorefcentia labiorum numerari debet, ita vt, hac apparente, ad felicem morbi folu. tionem concludi queat; tum ciiferia quoque adeffe debent falutarisexcretionis. Primoigitur, dum zullum criticum eft pau- cuzi, effüorefcentia labiorum non nimis parca effe debet, f ad excretiones criticas falutares, etietafiafin quandam, eam nu- merare volumus. Deinde non fola efflorefcentia fufficit, fed et flores optatum fru&um ferant, neceffe eft ; hinc inter bona figna refertur, quando efflorefcentia absque longo temporis interual- loin magis fpatium excrefcit, in veficulamquandam paululum dolentem, et fero repletam, eleuatur, quae porro in leuem füppurationem abit, et tandem efchara quadam flauefcente tegitur, quae fuo tempore decidit, Cum tali quoque excre- tione DE EFFLORESCENTIA XVII tione leuamen aegroti coniunttum efíe debet, fiquidem ea eft excretionum falutarium in morbis indoles, vt leuamen aegro- torum, et fymptomatum imminutionem, poft fe trahant. Si ä itaque cum leuamine talis efflorefcentia coniun&a eft, quid refert, fi et praegrandis eft? Vidimus infantem, in quo e fe- bre catarrhali vtrumque labium adeo intumuit, atque exulce- ratum erat, vt praeter füffocationis periculum , coàlitus inde morbofus, quem fymphyfin vocant praeternaturalem , per- timefcendus effet, nifi faepiufcule per diem, ope parui co- chlearis, incoalitum prona labia feparata, atque per exiguum hoc oftium alimenta exhibita , fuiffent, Interim rite contua- ]uit tenellus. Laudanda quoque porro eft haec eccrifis, Hae co&tiones quando cum alis coctionis fignis apparet. quidem cruditatis ftatym fequuntur, et excretiones antecede- refolent. -Quando itaque fub ipfo inuafionis a&tu hae efllo. refcentiae apparent, nimis cito excretiones perpetrari ani- gnaduertimus. Sed non plane tamen damnanda haec excre.- tio eft, quando materia morbofa turget, aegrotique fatis romti et agiles, pro temperamenti ratione , funt, hoc ta- men difcrimine, vt iudicium de bono eventu tum ferendum (t, fi, vti diximus, efflorefcentia rite procedit, atque le- linquit. yamen aegroti poft fe re $. XVI E contrario antem minus fidam prognofin inftituere par eft, fi, quod cito fit, eito iterum perit, fi quidem inde ad motus fe et excretorios titubantes, incompletos, vires na- turae fra£tas, et fublationi cauffae morbofae imparcs, con. cludendum eft. Quodíi itaque efflorefcentiae depreffae ma- nent, nec elevantur, nec abícedunt, fed cito ficcefcunt, cruíta migricante obteguntur, tum ad febrilem calorem au&um, et exüccantem minimorum vafculorum obftru&ionem, conclu- InUs. du EABIORVM, XIX dimus. Neque illud folum in labiis et ore fieri iudi candum eft, fed in aliis partibus nobilioribus, vbi hoc ph aenome. non maius adhuc damnum inuoluit ; V. €. in pulmone, vegn. triculo et primis viis, quarum interna füperficies ad ]abjg procedit. $, XIl, Hinc in febribus biliofis effio refcentiae, talem faciem induentes, mali ominis fünt, non ; quod cruftae in ore occidant, fed quoniam malum habitu m ventriculi et inteftinorum, et praefentem vel imminentem i ni*iammationemt hariolari poffumus dd). Idem valet circa efflorefcentiam ; inperipneumonia et pleu tus adfuerit. ritide oriundam, fi analogus fia. Hinc in phtificis efflorefcentiae, praecipue cum aphtis complicatae, ulmonum fi mali ominis fünt, fiquidemet he&ti- cae febris, et labis p gna inde hauriri poffunt, Similia quoque in aliis febribus continuis iudicare, ob di&tas rationes, conuenit, quanquam plures febres acutae, quarum cauffa vulgo in maífa vniuerfa humorum quaeritur, quaeque propter ea diaphoreticis tra&antur, materialem et potiorem, faltem complicatam, noxam biliofam in inteftinis agnofcant , quorum confenfum cum labiís, hinc horum facili orem eftio. refcentiam, füpra $, VL VIL XIL euolutum dedi Inus, $. XVIL Congruuntcum iis quae protulimus ; praeter ea quae ira;g» allata funt , teftimonia et exempla plurium obferua. tionum fcriptorum, veluti FoREsTIee) srAurmn ff ) IVNKERE 8g) etaliorum, fiquidem fecundum, hos , exulceration es circa ambitum labiorum in febribus, fi cetera re&te ob feruentur, communiter boni ominis funt; labia autem pallida , mala, in C2 acutis cid) B OERHA V. praele&, ad in» ff) Differt, de facie morborum fit, Tom, Vl. p. 2 ee) Obferu, L, indice p. 22. l. -obf, 7. Libr, £8) Confp. femeiolo g Tab. me XIV. obí, ], - 589, n. 36 - " XX DE EFFLORESCENTIA acutis praecipue, funt, etin magno aeftu intämo, cum mul. ta ariditate , fiffuris, et veluti fquamarum abfceffione, nigri- cantia, perniciem portendunt. Vnde haud difficulter elucet, uantum interfit, vt medicus quoque figna, ex facie defümen- a, rite obferdet, et perpendat, quantum fibi obferuationis quoque vendicent labra. Quanquam auterm variae vultus muta- tiones in morbis accidant, e.quibus variatum omnem aegro- ti ftatum concludere licet, licet quid proprie fit, quod va- riatum deprehendimus,vix femper enunciare queamus;tamen ex ea confideratione, quod plurima cerebrineruorum paria, otta- uo, quinto et fexto excepto, intra faciem , in qua fefe dit- fundunt, terminentur, vnde porro mu fcaülorum faciei mo- haud. difüiculter ad tus, itri&ura, tonu$ alteratus, pendet, varia concludi poterit; fi facies laeta, torua, florida, liuida, lurida,cef, fuerit; et cur quoque; dum ftatus.corporis et mentis plerumque harmonicus eft, fi nihil cauffae moralis adfue- rit, exquo facies tantopere mutetur; ad morbofum aliquid re- fpiciendum fit, ex quo vüultus mutatio originem fumat; vt adeo ex neruorum faciei alteratione, indeque pendente hu- morum motu vel aequali, vel aucto, velimminuto, hoc mo- do erui poffit, cur frons animi. janua?* et facies morborum index, gppelletur.f "s. "XVHI. . Labia hoc quidem modo /ymptomatice magis patiuntur, quatenus aut materia huc congeíta in vniuerfa maíla fangui- nea, aut in vifceribus, haeret, cum quibus labia coniuntta funt; cum contraidiopatbice magis doleant, fi immediate affi- ciantur, vel a materia acri catarrhali, rodente, ab effluen- te, in cotyza et phlegmatorrhagia, fero, vel quodíi lac acefcens matrum velnutricum faepiufcule hafce partes con- " tingit, vnde in crufítafic di&ta la&ea faepe vna labia adfi- Quntur. Ad fymptomaticas porro efflorefcentias labiorum ertinent foedae eae et chronicae exulcérationes, quae in 1is, vti in reliqua facie, fic et in hoc loco obferuantur, quo- rum maífa fanguinea venereo inquigamento laborat, Poffi- bili- zi z LABIQRVM. XXE bilitas autem cohge&ienis et flagnationis acrium humorum verfus has partes ex fuperioribus elucet, quibus faliuae in- quinatae indoles merito addenda effe videtur. Quando ita- que autacres partes conzeftae, aut ex ftafi, et hanc exci- piente inllammatione et exulceratione, acres redditi humores, erofionem talem efficere queunt, non videmus certe, cur hic ad acaros quosdam hh) confugere debeamüs, qui e maífa fanguinem ad peripheriam expulfi, vti reliquos morbos ex- anthematicos, (ic et hanc exanthematum fpeciem, efficiant, quamuis in variis liquoribus animalium fuüo tempore paruula animalcula, et ipfos fubcutaneos acaros et firones , ii) adelfe, 2deoque ea in vIceribus, et fcabie ipfa multiplici ; aliunde ad- jenire eteuolui pofle, atque contagiofa quoque fieri poffe, non negemus. D. ts eXIX, Ex confideratione denique loci in fubftrato caíu adfe- €i, ex indole et medo fiendi harum effiorefcentiarum, facile confequitur, qua ratione corandus hic affeQtus fit. Scilicet prinio inflata. et dolentialabia non contre&tanda funt, ne par- tes, quae ratione ftru&urae cvm glaedulis conueniunt, in eadem vitia vertantur, quibus eae obnoxiae funt. S. VL 22 Deinde, cum excrctio qu at dam cum hac efllorefcentia, prae- cipue in febribus, coniun&ta fit,; minime decet ad exíiccan- tia vel reprimentia ftatim confugere, ne, minoris mali pertae- fi, grauioris inf:quentis morbi poenas luant. Neque in chro- niea quoque efllorefcentia femper praeftat, ad vvlgatum il- lud vnguentum de vuis, Trauben pomade, confugere, vel illud nimis vfürpare , ne pingue et oleofum aut nimis relaxet, aut ex diüturniori applicatione rantorem et acrimoniam con- trahat, quanquam de hoc vnguento mitius, et in hoc paffu, it "hh) Bezoardica, quaealias proex- Eiusde;n Mater, medic, Lib, l. de pellentibus per diaphorcfin materiis lant. noxiis, et ipfis exanthematibus, ha. ii) LIN N. Syftem, natur. Ed, X. buerunt, ita interpretatur ill. LI1N- p. 616. 617. Amoenit, acad. Vol.lli, NAEVS vt expellnt acaros. V, P* 333* et Vol. V, p, 02 fqq, xxü DE EFFLORESCENTIA LABIORVM. fit iudicandum, quam dealiis cofmeticis, et faturninis, mercu- rialibus, etcalcibus nonnullis metallicis et femimetallicis, com- ofitis, minus fecurioribus. Efflorefcentia labiorum raagis fbi relinquenda e ft, vt confuetum exitum nancifcatur. Sed o fübminiftrat, quorfum, orto hoc phae- (imul fignum medic r omeno, refpicere debeat, quidue in morbis agendum fit, pro- iti per hanc effior efcentiam , nuncterror, nunc primarum nuncin febribus excretio, et, proutihaec viarum deprauatio, imagis vel minus proce dit, vires vitae vel conftantes vel fra- &ae,iudicantur: quae cuntta, pr o re nata, aut temperantia, aut difcutientia, refoluentia et diaphoretica, aut roborantia, ex- pofcunt, j * XX. Supereft illa obferuatio, quae paffim proftat, iisdem fci- licet malis, quibus * obnoxia funt oris labia, obnoxia quoque mnae mu liebris, ita vt quoque inter os vteri, et effe labia vag et I - os fuperius , nter partes vtroqwe ori vicinis, comparatio- nem quandam in ftituere velint. Sic easdem efflorefcentias , bant, in labiis vaginae vteri obferuatas effe, quae in ore appare dam confenfum inter vtraque labis exfi- et ic arcanum. quen ftere, credide runt kk). Iam, quanquam non femper ex imme- diato nexu, tamen ex commercio quodam, et- a€tione dearum confortio et aflociatione, partes quas- fimili, et ex i dam con fentire poffe, facile largimur. Neque negamus, la- bia externa g enitalium muliebrium ex turgeícibili fibrica fibilitate fingulari, et compluribus plexubus va. conftare , fen fculofis , in quos fanguis i rruere poteit 1), gaudere, hinc varias congeltiones, et ex varia cauffa, pati poffe, hinc ex- , quod fupra de labiis oris defcri- seriri fimile aliquod fatum tum dedimus. Sed limites, quibus nos circumícriptos effe animaduert imus, impediunt, quo minus iam haec vberius eruamus. tum. kk) RIED LAIN. Lin, med, an. 6, p. CVR.Pec. 1. an.I, Obf. 20.Dec. lll, an, IX. X. Obf. 130, X-B',O. Obf' 4- ACT À ERVD- LI Ps. I) De HALLER prim. lin, phy- a&. 1604« lan, pe À EPHEM. BRAT: fiol. 5« 821. 822, x us - L-- d x - z x[, ; ; DISSERTAT!O INAVGVRALlS MEDICA P EFFLORE—LSCENTIA LABIORVM QVAM 19 SVMMI NY MINIS AFVSPICIO 18 RECTORE ACADEMIAE MAGNIFICENT ISSIMO E VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset SEREhISbIMO PRINCIPE AC DOMINQ E du O M IJN- O Baance Q 16 E F RIDERICO CHRISTIANO Focus 15 MARGGRAVIO BRANDEN BVRGICO BORVSSIAE SILESIAEQVE DVCE'szi. BVRGGRAVIO NORIMBERGAE REL, -u EX DECRETO GRATIOSAE FACVLTATIS MEDICAE PRAESIDE E 2 D HENRICO FRIDEKICO DELIO SERENISS.MARGGRAV. BRANDENB. CVLMB. CONSILIAR. AVL - MEDICINAE PROFESSORE PVBLICO ORDINARIO ä ACADEM. IMPERIAL. NAT. CVR, NEC NON REG. SOCIET. SCIENT. — MONSPELIENS. ET ACAD, SC. ET ART. RHOTOMAG. SODAL FACVLT. MED, H. T. DECANO PRO GRADV DOCTORIS |SVMMISQ VEIN MEDICINA HONORIBVSPRIVILEGIIS ET- IMMVNITAT IBVS LEGITIME OBTINENDIS PVBLICO ERVDITORVM EXAMINI SVBMITTI1T z o SALOMO. CELLARIVS VLMENSIS' D MART cIO 10 cc LXII1f. ERLANGAE Arv» Ll D. M. CAMER ARIVM ÁCAD TyPoG Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com ^