KaI600-382_5
author: Frid, Johann FriedrichandFries, Johannes Philipp

9229. D. B. y.
ruSs WRIS NATURALIS

PRO MISSIS

QCAKR UM 0K T10 NEA TERTIAM

MATERIA 222

PROMISSIONUM

P R £ S I D E

JOH FRID-ERICO FRID

J. U. D. JURIS NAT. ET PHILOS. PRACT.
PROF. PUBL. ORD.

IN UNIVERSITATE ARGEN TORATENSI
DIE XXVII. MARTIII A. C. MDCoLXVII.

. —

. S8OLENNITER DEFENDET

IOHANNES PHILIPPUS FRIES

ARGENTORATENSIS
H. L. . C.
wre rrrreeee De eeee
ARGENTYORATI 6

Tps lox. HENRICI HEITZII, Univ. Typogr.

2 II ILHELMITANI

DNNX. PREFECTIS

MUNIFICHEN TISSIMIS.

VIRO0 —

MAGNIFIGO NOBILISSIMO XSvuISsSIHO
AMPLISSIMO

D O M I N O
JOHANNI ERIDERICO
FAUSY

REGIE CIVITATIS ARCGENTINENSIS
CONSULARIET TREDECIMVIRO
S P L E N DIDISSIMO
UNIVERSITATIS SCHOLARCHE
GRAVISSIMO
ECCLESIE NEO - PETRIN
ARCHIP RESBYTERO

5

VENERANDO 3
PRNFE CGCTURH MARLENHEIMENSIS
P R F F E C T 0
DIGNISSIMO

VIRO

MAGNIFICO NOBIPISSIMO CONSULTISSIMO
AMPLISSI MO

D O MIN O

PAULG GODOFREDO

GAMBS

RECGIE CIVITATIS ARGENTINENSIS
CONSULARI EFTr TREDECIMVIR O
SPLFNDIDISSIM O
UNIVERSITATIS SCHOLARCHE

GRAVISSIMO
E C C L E S I E NIGCOLAIT A N E
ARCHIPRESBYTERO
V E N E RA N D O
rNEFECGIrURNE DORLISHLEIMENSI S
P FE F E C T 0
DIGNISSIM O
NEC NON
1MPLISSIMIS VENFRANDI S
E J USD F M

C0 LLEGII VILHELMITANI

Dax. VISITATORIBUS

A T Q U E

DX. INSPECTOKRI

UT ET

AMPLISSIMO EXPERIEN TISSIM10 ATCQUE
EXCELLENTISSIMO

D O MI N O

0 S I £Æ W E 1 G E N

CELSISSIMO COMITILEININGENSI DACHSBURGIGO
A C O N SIL IIS
MEDICINA DOCY ORI & PRACTICO

FELICISSIMO
OBSTETRICANTIUM & OBSTETRICUM

P RESIDI JURATO

PATRONO
8 U0 E S. B A P 4 10 a1 à T 15 TONTE .*
S US C E PT ORI

VE N E RAN DO

M Æ CF NA'TT I B U S

PATRONIS
FAUTORIBUS. ATQUE BENEFAC TORIBUS
OMNI FETATIS ET OBSERVANTIE CULTIOC

EBTERNUM COLENDIS
DISSERTATIONEM HANCG AOGADENITCAN

IN OBSEQUII DEVOTISSIMI PIGNUS
GRATISSIMI ANIMI MONUMENTUM
UTTENIOREMAGEAO D. O. ENDATIONEM

T ANTORUM. NO MIN UM
CULTOR OBSEQUIOSISSIMUS “
JOH. PHII. FRIES.

4 Qui animum ad promiſſorum naturam defle-
(ctit, facile intelligit, non omnia poſſe alteri
R promitti, ſed quædam eſſe promittendorum
attributa. Ea itaque res, in qua illa deprehenduntur,
dicitur materia promiſſionum.

THES. II.

Non omnes autem Juris Naturalis doctores eodem
modo nobis tradunt hanc promiſſionum materiam, ex
pluribus autem unum vel alterum tantum electuri ſumus.
Et primo quidem loco audiamus hac de re docentem
GROTIUM (a): „Materiam promiſſi quod attinet, eam
„Oportet eſſe, aut eſſe poſſe in jure promittentis, ut pro-
„miſſum ſit efficax. Quare primum non valent promil-
„ſa facti per ſe illiciti, quia ad illa nemo jus habet nec
„Poteſt habere.“ Et in ſequentibus: "quodſi res nunc
„Non ſit in poteſtate promittentis, ſed eſſe aliquando poſ-
„ſit, erit in pendenti efficacia; quia tum promiſſio facta
„Cenſeri debet ſub conditione, ſi res in poteſtatem ve-
„herit.“ FTraditur in his verbis diſtinctio rerum, quæ
promitti poſſunt vel non poſſunt. Aliæ enim res ſunt
in noſtra poteſtate; aliæ nec ſunt nec eſſe poſſunt; aliæ
non ſunt, ſed eſle poſſunt in noltr poteſtate. Poteſtas

(2) 3.
illa nobis vel relinquitur per leges vel per vires natura-
les; quarum rerum poteſtas nobis per leges relicta non M
eſt, illæ nec ſunt in noſtra poteſtate nec elle poſſunt;
quarum poteſtas nobis per vires naturales relicta non eſt;
illæ in noſtra poteſtate non ſunt, ſed eſſe poſſunt; qua-
rum vero poteſtas nobis per leges & per vires naturales
relicta eſt, illæ ſunt propria promiſſorum materia. Non
quidem eo in ſenſu, ac ſi res non poſſent promitti, quæ
nunc non ſunt, quæ tamen futuræ ſunt in poteſtate phy-
ſica, ſed in eo, ut hoc promiſſiorum genus ſit fimpliciſ-
ſimum, & eorum efficacia ſtatim ſe exſerat, reliquorum
vero vel nulha omnino, vel illa ſaltem ſit in pendenti.
Quoniam autem res, quæ non ſunt in noſtra poteſtate
vi legum, promitti non poſſunt, CGROTIUS ſubjunxit:
non valere promiſſa facti per ſe illiciti; quodnam autem .
ſ

ſit factum per ſe illicitum, in ſequentibus exponere ten-
tabimus. Res, qua ob deficientes vires naturales non
ſunt in noſtra poteſtate, dicuntur phyſice impoſſibiles,
de quibus quidem GROTIUS hoc in loco nihil, ſed alio “”ä
in loco docet (): de impoſſibilibus dicere nihil attinet;
„ſatis enim manifeſtum eſt, ad omnino impoſſibile nemi- .
„nem obligari. De eo vero, quod pro tempore aut ex
„ſuppoſitione eſt impoſſibile, in pendenti eſſe obligatio-
„nem, ita ut is qui ex ſuppoſitione juravit, operam
„quam poteſt, dare debeat, ut quod juravit, poſſibile
„Feddat;“ quæ autem hic de jurante dicuntur, utique
etiam de promittente dici poſſunt.

(a) de Jure B. & P. L. II. Cap. Xl. §. 8. N. I.
(e) ibid. L. II. C. XIII. §. 8. & 9.

THES. III.

PUFENDORFIVS ex inſtituto & per integrum caput
operis majoris agit de materia promiſſorum (a) ex quo

0e ( 3) 56»
quædam huc relaturi ſumus, ipſe autem ita: *EAd mate-
„riam promiſſorum & pactorum requiritur, ut rei aut
„actionis præſtandæ habeamus facultatem phyſicam & mo-
„ralem, ſeu ut id præſtare non ſit ſupra noſtras vires,
„heve id patrare lege aliqua prohibeamur.“ Res itaque,
quæ promitti poteſt, debet eſſe & phyſice & moraliter
poſſibilis, & horum duorum requiſitorum oppoſita effi-
ciunt, ut res promitti non poſſit. Hinc frequentius ob-
tinet illud dictum: impoſſibilium nulla eſt obligatio. Sed
quoniam variæ dantur impoſſibilium ſpecies, cum qui-
bus aliæ adhuc circumſtantiæ conjungendæ ſunt, non-

nulli caſus ſpecialiores inſpiciendi veniunt. Impollibili-

tas phyſica plerumque dividitur in abſolutam & hypo-
theticam; abſolute impoſſibile eſt, Aaod a nullo morta-
lium, hypothetice ſeu in relatione ad aliquem eſt, quod
ab ipſo præſtari non poteſt. Sed non inſignis eſt hujus
diſtinctionis uſus, cum poſſibilitas illa, de qua in pro-
miſſis & pactis ſermo eſt, ſemper ad promittentem re-
feratur. Aliam impoſſibilitatis phyſicæ diſtinctionem no-
bis tradit BaRBEYRACIUS (?) nimirum eam, quæ ſtatim

omnibus apparet, uti cœlum digito tangere, aquam ma-

ris exhaurire, vel quæ talia ſunt, & eam, duæ non niſi
longa ratiociniorum ſerie & multarum rerum cognitione
docdlioribus agparet, quo referunt transmutationem me-

tallorum, perpetui motus inventionem, & quæ ſunt

ſimilia; nulla vero intercedit differentia, ſive quis ſub
conditione evidenter, ſive ſub conditione non evidenter
impolſibill promiſerit, dummodo conditio illa non exti-
terit.
(a) de Jure Nat. & Gent. L. III. Cap. VII.
(5) in nota I. ad H. 17. L. I. Cap. INX. PorFEND. de off. bom. G& civ.

THES. IV.

/9

Caſus illi ſpecialiores, de quibus mentio facta, oriun-

tur ex diverſa conſideratione circumſtantiarum,
cum impoſſibilibus conjunguntur.
tione exiſtentiæ eorum,
Impoſſibilitas enim vel
Ppromiſſi adfuit, vel nondum adfuit, & demum poſt il-
Iud ſupervenit; ſi adfuit, illam ſcivit aut promittens ſo=-
lus, aut promiſſarius ſolus, aut uterque agentium, aut
neuter eorum, ſi ill
accidit vel caſu fortuito vel Culpa gravi aut dolo debito-
ris ſeu promittentis interveniente (a). Non quidem ne-
gamus, impoſſibilitatem ſupervenientem- quoque aliqua
ratione admittere diviſionem illam ratione cognitionis
agentium, nam & ſuperveniens poteſt interdum vel à

quæ
Aliæ enim funt ra-
aliæ ratione ſcientiæ agentium.

ſolo promittente, vel à ſolo Promiſſario, vel ab utroque

vel à neutro prævideri, ſed hanc Præcipue conſideramus
ratione originis, an illa dolo vel culpa promittentis pro-
vocetur, an ex caſu fortuito oriatur; hic autem Prævi-
deri non poteſt, dolum autem & culpam promittentis
gravem divinare nonnunquam, eamque futuram proba-
biliter præſumere, præſcire autem non licet. Quodſi
autem ſuperveniens quoque conſideratur ratione co-
gnitionis agentium, regulæ quædam quæ de præſenti
fuerunt datæ, huic quoque applicari poterunt, cæterum
dolum & culpam Præcipue gravem ſemper præſtat Ppro-

mittens.

(a) Has diſtinctiones indicat PFENDORF. de F. N. & CGent. L. II.
Cap VII. g. 2. & 3 & TrrIVs in obſervat. 229. ad libell. de oft.
hom. D civ.

jam tempore pacti initi vel facti

dàa non adfuit, ſed ſupervenit, illud

0 (*) 50*
ThES. V.

Primus itaque caſus, qui conſiderandus venit, eit,
ſi impoſſibilitas illa tempore promiſſi facti adfuit, & ſolus
promittens eam ſcivit. Hiunc dijudicat POFENDORFIUS (4)
& arbitratur, eum, qui ultro ſe ad impoſſibile, quod ta-
le novit, vult adſtringere, mentis compotem non elle.
Sed hæc ſtoliditas promittentis, cui dolus accedit, non
liberat ab obligatione, quamobrem idem autor in ſe-
quentibus cenſet, hunc promiſſorem promiſſario teneri
ad id, quod ejus intereſt, ne ita fibi illuderetur. TI-
TIUs huic ſententiæ ſubſcribit (?) & putat, talem pro?
miſſorem teneri ad intereſſe, quia invitum læſit; qua in

ſententia duo notanda veniunt, primo quod talis pro-

miſſor teneatur ad intereſſe, & deinde cur ad illud te-
neatur. Per id, quod alicujus intereſt, WorrFIs ()
intelligit damnum emergens & lucrum ceſſans. Et de
damne quidem emergenti nullum eſt dubium, illud ab
hoc promiſſore eſſe præſtandum; ſed ſi lucrum illud eſt
evidens & certum, ita ut illud omnino obtimiſſet pro-

miſlarius, hoc lucrum ceſſans etiam ad damnum refar-

ciendum referendum eſt, & ſub eo venit. Sed huc non
pertinet lucrum, quod quis probabiliter ſperabat, & cu-⸗
jus exiſtentiam ſeu neceſlariam cum re non præſtita con-
nexionem promiſſarius probare non poſſet. Tenetur au-
tem talis promittens ad intereſſe, ne ut PuFrENDORFIUS
loquitur, ita alteri illuderetur. Hufſio illa autem non
eſt innoxia, & ideo idem eſt, ac ſi dixiſſet, ne ipfi da-

mnum inferretur. TITIVsS aliam ſuæ deciſionis rationem

addit, nimirum quia talis promittens invitum læfit. O-
mnis autem, qui læditur, læditur invitus, nulla ergo
propior ratio hujus ſententiæ in hoc vocabulo eſt quæ-
renda. Sufficit itaque hunc promittentem lædere pro-
miſſarium illius fidem ſequentem, ut ad omne damnum
A 3

*

() 30
reſarciendum teneatur. Quod ſi vero huic promiſſo do-
lus non accedit, & tantum negligentia in inquirenda il-
la impoſſibilitate intervenit PFENDORFIUS itz cenſet (
*Ubi autem promiſſor fuit negligentior in excutiendis
„ſuis viribus & rem ſibi jam impoſſlibilem promiſit, quam
»talem ſcire poterat, ſi debita circumſpectione fuiſſet
„»uſus, ipſa quidem obligatio erit nulla „ quia promiſtlor
tanquam tacitam conditionem ſupponebat poſſibilita-
„tem. Ob negligentiam tamen & Cculpam tenebitur al-
„teri penſare, ſi quid ob inane illud promiſſum damni
fecit; licet ſub damno non ſit reputanda ſpes lucri &
Jgemolumenti ex inani promiſſo concepta.“ Mirum for-
te videtur, quod ille, qui doloſe, & ille, qui culpoſe im-
poſſibile promittit, ad idem teneatur, ſed regula juris
naturalis generalis eſt, damnum datum eſſe reſarcien-

dum; de poœna enim dolo dictanda nobis ſermo non eſft
(a) de Jure Nat. & Gent. Lib. III. Cap. VII. . 2. . „
(6) in ohſervat. 229. ad PorEND. de eff. h. & civ. L. I. Cap. IX, .“

(&) de Jure Nat. Tom. III. g. 622.
(4) de Jure Nazs. & Gent. L. III. Cap. VII. §. 2.

Quodſi impoſſibilitas adfuit tempore promilſi facti .
&& eam ſolus ſcivit promiſſarius, nulla ex eo oritur obli-
gatio. PUFENDORFIUS quidem in his caſibus decidendis
occupatus hunc prætermittit, TITIUS vero ejus men-
tionem facit (a), & obligationem ceſſare putat, quoniam
damnum vel fortuitum eſt, vel invito non accidit. Uti-
tur hic loquendi ratione, obligationem ceſſare, quod
idem hoc in loco eſt, ac obligationem nunquam exiſte-
re. Qui enim ſciens impoſſibile ſibi promitti curat, ille
ſerio acceptare non poteſt, quod ſcit præſtari non poſ-

–—

ſe, & per conſequens nullum jus acquirere poteft; & ſi
ilud impoſſibile exigeret, dolo non careret, cum non
eo usque bona promittentis fide abuti liceat. Hæc vera
ratio elle videtur, & magis adæquata, cum dici non
polſſit, damnum, ſi quod ſentit promillarius, eſſe vel 1or-
tuitum, vel invito non accidere.

(a) ohſervat. in POEEND. de off. h. & civis 229. jam allegata.
THES. VII.

Sequuntur illi caſus, in quorum altero uterque &-
gentium, in altero neuter eorum impoſſibilitatem co-
gnovit; priorem PUFENDORFIUS refert his verbis (a):
„quodſi uterque tam promiſſor, quam cui promittitur,
„rem noverit impoſſibilem, ac ſe id noſſe, invicem no-
„rint, luſilſe tantum & nihil egiſſe cenſentur.“ Hanc
ſpeciem itaque non ſimpliciter proponit, ſed ad eam con-
ditionem quandam addit, nimirum, ſi norint agentes,
id ſe invicem noſſe, ſed ea non videtur eſſe neceſſaria,
ut nulla inde oriatur obligatio; ſufficit enim promiſla-
rium cognoviſſe, rem promiſſam eſſe impoſſibilem, ut
eam ſerio acceptare non poſſit. Nulla igitur ex tali pro-
millo oritur obligatio, ſed ſi uterque norit, alterum
noſſe, rem promillam eſſe impoſſibilem, eo certius eſt,
promittentem & promiſſarium ludere & inter ſe jocari.
Si vero neuter norit, rem jam tempore promiſſi eſſe im-
poſſibilem, nulla quoque ex tali promiſſio oritur obli-
gatio. Si quis promittit, ſe alteri commodaturum eſſe
equum, qui peregre aberat, ſed jam tempore promiſſi
perierat, promiſſor ad nihil tenetur, hoc eſt, neque ad
rem ipſam, neque ad id, quod intereſt. Hanc deciſio-
nem éx doctrina conditionis probare licet, quæ ſi ex-
preſſa addita eſt, & deficit, nulla oritur ex promilſſo
conditionato obligatio; fi vero exprelle addita non eſt,

*

ſaltem huic promiſſo tacita ineſt conditio, qui enim
promittit, ſe equum abſentem eſſe alteri commodatu-

Tum, non poteſt eum promittere, niſi ſub conditione

tacita, ſi reductus erit, & qui tale promiſſum acceptat,
hon poteſt illud acceptare, niſi fubintellecta conditione,
ſi ſalvus redierit. Latet itaque in hoc promiſiſo conditio

tacita. Quodſi forte minus placet, hanc decifionem ex

hatura conditionum firmari, Poterit illud adhuc alia ra-
tione præſtari. In præcedentibus dictum eſt, GROTIUM

ad materiam promiiſi exigere, ut res ſit aut eſſie poſſit in
jure promittentis, ut promiſſum ſit efficax. Jam autem
equus abſens, qui rediturus non eſt, non eſt in pote-
ſtate promittentis, nec eſſe Poteſt, unde ſequitur, tale
promiſſum nullum producere effectum ſeu obligatio-
nem, cum illa non ſit materia promiſſorum.
(a) de Ziere Nat. & Gent. Lib. III. Cap. VII. §. 2.

TnES. VIII.

Veniunt nunc caſus ex impoſſibilitate poſt promiſſum
factum ſeu pactum initum ſuperveniente oriundi; hujus
autem originem PUFENDORFIUS duplicem tradit, illa
enim aut ex caſu fortuito aut ex dolo vel culpa gravi

Provenit Quodſi impoſſibilitas ſupervenit à caſu fortui-

to, rurſus diſtinguendum, an res adhuc fit integra, an
non ſit, & jam aliquid fuerit Ppræſtitum. In dijudican-
dis quidem his caſibus Præcipue ad pacta reſpicit, quæ

vero etiam ad promiſſa gratuita poſſunt applicari Quodſi

itaque res, quæ tempore pacti initi poſſibilis erat, poſt
ca aliquo caſu citra paciicentis culpam impoſſibilis facta
eſt, re integra, pactum erit nullum, & promiſſorum
præſtandorum necesſitas extinguitur. Si vero in pactis
res nhon atnplius eſt integra, & ex altera Parte jam ali-
quid fuit præſtitum, id reſtituendum aut æ quipollens re-
ponen-

—

ponendum. Si ne hoc quidem fieri poteſt, ſummus erit
conatus adhibendus, ne alter detrimenti quid capiat.
Differentia itaque quædam intercedit inter pacta & pro-
miſſa benefica, nimirum quod in his illa diſtinctio, an
res ſit integra, an non, locum non habeat, cum ex una
parte tantum aliquid præſtandum ſit.

(a) de Zare Nat. & Gent. Lib. III. Cap. VII. §. 3. & de ef. b. ι
civis Lib. I. Cap. IX. J. 17. ðJ

TnHES. IX.

Supereſt adhuc impoſſibilitas poſt pactum initum ſeu
promiflum factum dolo vel culpa gravi paciſcentis vel
promittentis ſuperveniens. Et hic rurſus conjungit Pu-
FENDORFIUS pacta & promiſſa, de pactis autem ita do-
cet (a): "qui dolo aut culpa gravi ſibi ipſi vires præſtan-
„di detraxit, non ſolum ad ſummum conatum tenetur,
„ſed & velut in ſupplementi vicem malo inſuper poterit
„»Mackari.“ Accepit quis mutuo pecuniam, quam poſt
annum ſe reſtituturum promiſerat, decoxit intra hoc
teinpus eandem, ſolutio itaque redditur impoſſibilis,
hic utique non tantum ad ſummum conatum ſolvendi te-
netur, ſed malo adhuc quodam poterit affici. IIle que-
que, qui perfecte promiſit, & alteri jus promiſſa exigen-
di contulit, ſi rem promiſſam ſuo dolo aut gravi culpa
reddit impoſſibilem, tenetur ad ſummum conatum aut
ad æquipollens reponendum, Caſus tamen hic inter ra-
riores eſt referendus, cum vix accidat, ut ille, qui ex me-
ra humanitate ac beneficentia alteri aliquid perfecte pro-
miſit, poſtea mutato conſilio, ut rem promiſſlam non
præſtet, eam perdat, & ita præſtationem reddat impoſ-

(a) In opere majore es minore loc, ſupra allegatis.

TES. X. .

rum à PürENDORFIO requiſitum, nimirum poſſibilitatem
Pphyſicam, nunc ad poſterius ejusdem attributum pro-
gredimur, quod eſt poſſibilitas moralis, vel facultas rei
vel actionis promiſſæ præſtandeæ. Hec exigit GROTIUS,
exigit idem PurkNDORFIUS, nec quenquam ſanioris phi-
loſophiæ moralis doctorem experiuntur contradicentem.
Et illi quidem, poſtquam in genere monuit, rem pro-
mittendam debere eſſe in jure promittentis, ſtatim pote-
ſtas illa moralis ſeſe offert, quamobrem, uti etiam
ſtatim ſubjungit, "hon valent promilſſa facti per ſe illici-

»Hi, quia ad illa nemo jus habet, nec poteſt habere; pro-

„miſſio enim vim accipit ex jure promittentis, nec ul-
„tra extenditur (a).“ Sed quæritur quid GRoTIo dica-
tur factum per ſe illicitum. Cum enim licitum in va-
ria dicatur ſignificatione, etiam illicitum non in uno
ſemper ſumitur ſenfu. Ut enim ejusdem viri verbis uta-
mur (b) Ginterdum licere dicitur id quod rectum ex omni
„Parte piumque eſt, etiamſi forte aliud quid fieri poſſit
„laudabilius, alias vero ligere aliquid dicitur, quod apud

„homines ponæ non ſubjacet.“ Quot itaque modis ali-

quid eſt licitum, tot modis ejus oppoſitum, illicitum
aliquid eſt. Ilicitum itaque eſt, primo, quod non ex
omni parte rectum piumque eſt, deinde, quod poenis
humanis eſt fubjectum. Sed non omne factum, quod

non ex omni parte rectum piumque eſt, non poteſt

promitti, non enim omne, quod vitioſe fit, effectu juris
caret (c), quamobrem non ſine ratione exigit factum
per ſe illicitum. Sed quodnam factum per hanc loquen-
di rationem denotatur? Hoc forte exponitur per ea, quæ
docet WorriIs (d), "Actio in ſe mala dicitur, quæ per
determinationes eſſentiales, hoc eſt, ſi ex iis determi-

Vidimus prius illud attributum materiæ promiſſo-

X

„mationibus, per quas concipitur tanquam actio certi oa-

„jusdam generis aut ſpeciei demonſtrari poſſit, quod fſit
„mala“ Sic homicidium, furtum ſunt actiones per ſe
malæ, quoniam ex iis determinationibus, per quas con-
cipitur hoc actionis genus, demonſtrari poteſt, eas eſſe
malas; exſpatiari, cibum capere non eſt actio per ſe
mala, ſed illa demum per determinationes accidentales
& circumſtantias accedentes, per quas concipitur indi-
viduum hujus actionis, fit mala vel bona. Et poſterio-
res hæ actiones à WoLrFIo vocantur actiones per ſe in-
differentes (e). Quodſi itaque actio in ſe mala & factum
per ſe illicitum poſſent tanquam ſynonyma accipi, res
eſſet confecta, & actio per ſe indifferens, quæ mala fit.
nunquam poſſet eſſe factum per ſe illicitum, quod omnem
obligationem reſpuit. Sed hæ duæ denominationes non
ſunt æquipollentes, nam officia humanitatis denegare
concipitur tanquam actio certi generis, & per determi-
nationes eſlentiales demonſtrari poteſt, actionem eſſe in

ſe malam, interim non eſt factum per ſe illicitum, quod

promitti non poteſt. Quam ob cauſam etiam BAREEVY-
BACIUS (T†) principii loco ponit, quod non omnis actus,
qui aliquid vitioſi continet, & regulis virtutis contra-
rius eſt, ſit invalidus; ſic caupo, qui ebrioſis & qui jam
ſatis hauſerunt vini, vinum vendit, male agit, & illi, qui
jam fat biberunt, & nihilominus vinum adhuc haurien-
dum emunt, peccant, nihilominus caupo vini pretium
valide petit, & illi emtores ad illud ſolvendum tenentur.
Factum itaque per ſe illicitum per actionem in ſe malam
non ſatis exponitur.
(a) de J. B & P. L. II. Cap. XI. §. 8. N. r.
(“) de J. B. &g P. Lib. III. Cap. IV. §. 2. N. 1. & 2.
(e) ibid. Lib. II. Cap. XI. L. 9. .
(4) Phitoſ. Pract. Univerſ. Tom. I. H. 58.
(e) ibid. §. 60.
() ad PorENp.de Juve Naz. & Gent. . III. C. VII. §. 6. Nota e.
2

. TES. XI.

riam promiſſorum neceflario requirit; ille autem men-
tem fuam ita exponit (a): Requiritur præterea, ut ex
„Ppromiſſo pactove oriatur obligatio, facultas moralis:
„Quæ nobis inſit ad præſtandam rem, de qua convenitur;
„ex CIjus facultatis defectu ad rem in ſe illicitam obligare
„hnos non poſſumus.“ Rationem deinde ſubjungit, quo-
niam nulla alia nobis concefla eſt facultas agendi, niſi
ſalvis legibus; ſed quæ à legibus improbantur, eorum
fuſcipiendorum facultatem nobis ademerunt, quare mo-
raliter turpia & in ie illicita promitti non poſſunt. Ean-
dem rem alia adhuc ratione probat, nimirum obligatio-
nes per promiſſa & pacta in le fuſceptæ per leges natura-
les confirmandæ ſunt, ut ſint validæ, ſed factum per ſe
illicitum per easdem leges improbatur atque damnatur,
ideo obligationes ſacti per ſe illiciti perpetrandi ab iisdem
confirmari non poſfunt. Sed leges naturales facultatem
quicquam Contra virtutis cujusque regulas perpetrandi
ademifle videntur, nulla enim eſt virtus, quæ non ſimul
ſit offieium. Quodſi vero hæ leges naturales omnes il-
los actus, qui aliquid vitü ratione finis, motivorum vel
aliarum circumſtantiarum continent, etiam invalidos pro-

DVigqdeafmnus porro, an hoc factum per ſe illicitum ma.
gis determinetur per ea, quæ PUFENDORFIUS ad mate-

nuntiarent, pauci certe actus humani in vita ſociali ſub-

fiſterent. Nullam itaque lucem huic quæſtioni affundit

PüFENDORFIUSs, & eam æque indeterminatam ac GRo-

TIUsS relinquit.
(Ca) de Jure Nat. & Gent. Lib. III. Cap. VII. §. 6.
ð
TuEs. XI..
Ot itaque hæc doctrina clarior reddatur, primo loco

7

(13) 30
ponimus, eſſe quosdam acus vitioſos, qui jure naturæ
ſunt irriti, & nullam producunt obligationem, eſle alios,
qui licet vitioſi, obligationem producunt. Et ad hæc
illuſtranda facit ad leges politivas reſpexiſſe; hæ enim in-
terdum tantum prohibent, interdum & prohibent, &
actus legi contrarios irritos eſſe pronuntiant. THos diver-
ſos legis poſitivæ effectus ita exponit GROTIUS(4): Aſunt
„diverla prohibere & irritum quid facere; nam prohibi-
„tio vim ſuam exſerere poteſt per poznam vel expreſſam
„Vel arbitrariam, & hoc genus leges imperfectas vocat
„ULPIANUS, quæ fieri quid vetant, ſed factum non re-
„ſcindunt.“ Uti autem diverſus eſt legis poſitivæ pro=
hibentis effectus, ita etiam hæc diverſitas in lege natura-
li obſervatur. GROTIUS dum inquirit, quæ matrimonia
jure naturali ſint rata, quæ irrita, hunc diverſum legis

naturalis effectum porro exponit his verbis (?); in qui-

„bus dijudicandis meminiſſe debemus, non omnia, quæ
„juri naturali repugnant, eſſe irrita.“ Hæc juris natura-
lis regula utique vera, ſi ad ſingulares caſus eſt appli-
canda, difficultatibus certe non caret. Periſpexerunt ſine
dubio eas viri, qui in libris GROTIANIS exponeidis o-
peram præſtiterunt, & hanc ob cauſam iſtam regulam
intactam dimiſſe, & tantum de conſenſu parentum in
nuptiis liberorum neceſſario egiſſe videntur. IIIuſtres au-
tem Coccs]1 pater & filius eam omni attentione dignam
eſſe cenfuerunt, & jus naturæ, cüi actus humani repu-
gnant, in jus naturæ ſtricte ſic dictum & jus naturæ la-
zius lumtum diſtinguunt, quam diſtinctionem quoque
GROTIUs in prolegomenis inculcat (0). Per prius intel-
ligitur illud, quod ad colendam cum aliis hominibus ſo-
cietatem neceflario eſt obſervandum, quo ab alieno eſt
abſtinendum, & jus cuique quæſitum tribuendum; per
poſterius, judicium illud pro humani intellectus modo
etiam in æitimandis iis, quæ delectant aut nocent tam

B 2

0 (14) 50

præſentia quam futura, recte conformatum, quod ſequi,
heque metu ant voluptatis illecebra corrumpi, aut te-
merario rapi impetu, conveniens eſt humanæ naturæ,
quare quod tali judicio plane repugnat, etiam contra Jus
naturæ humanæ fſcilicet eſſe intelligitur. Sunt itaque
quidam actus, qui repugnant Juri naturali ſtricto ſeu cu-
ſtodiæ ſocietatis, ſunt alii, qui repugnant judicio iſti re-
cte conformato; Priores illi irriti iunt & invalidi, cum ſi
validi eſſent, humana ſocietas ſubſiſtere non poſſet, po-
ſteriores autem injuſti quidem ſunt, ſed non irriti, cum
per eos ſocietatis humanæ vincula non rumpantur. Coc-
cEJUs quidem pater regulam GROTIANAM invertit, & ei
Contrariam tradit, nimirum: omne id quod prohibente
lege naturæ fit, eſt nullum, filius vero annotat, verum
diſſenſum inter GRoOTIUM & patrem non ſubelle (d) ita
ut GROTTANA regula & CoccEANA, quæ ſibi contra-
dicere videntur, ſimul ſtare poſſint. GROTIANA enim
regula: non omnia quæ juri naturæ repugnent, ſunt
irrita, intelligenda eſt de jure naturæ laxiori, Coccg-
ANA Vero: quod omne id quod prohibente lege natu-
rali fit, eſt nullum, ad jus naturæ ſtricte ſic dictum refe-
renda eſt. CHRISTIANUS WOLPFIUS cui naturaliter illi-
citum dicitur, ad quod omittendum lege naturali pro-
hibitiva obligamur (e), in utroque ſenſu legem natura-

lem, ſtrictiori & laxiori accepiſſe videtur. Tandem ve-

ro concludere licet, factum quod jure naturæ ſtricte ſic
dicto prohibetur, eſſe factum per ie illicitum & per con-
ſequens non eſſe materiam promilſſionis. *

(a) de F. B. &y P. Lib. II. Cap. V. F. 16.
(b) ibid. Lib. II. Cap. V. §. 10.
(c) de J. B. & P. prolegom. d. 8. & 9. porro de jure naturæ ſocia
li ſen ſtricte ſio dicto & jure natiræ laxiori vid. diſſertatio proæ-
mialis prima & ſeeunda SauELCIs de Cocck]I.
(4) in Gsorro ilheſtrato Lib. II. Cap. V. g. 10.
(e) Phuoſ. Pract. Uieiverſ. Tom. I. h. 170.

THES. XIII.

Vidimus regulam illam GRorIANAM: non omnia
quæ juri naturæ repugnant eſſe irrita, vidimus Cocck-
IANAM : Omne quod prohibente lege naturali fit, eſſe
nullum, ſubjungenda adhuc eſt alia à viro niagni inge-
nii & inſignis eruditionis, nimirum à FRANCISGO Hor-
CHESONIO perpenſa, quæ hæc eſt: plurima fieri non de-
„bent, quæ facka valent“ Senſus hujus dicti idem eſt
qui eſt GROTIANI, quæ& enim fieri non debent, illa re-
pugnant juri naturali, & illa non omnia ſunt irrita, ſeu
facta valent. Determinavimus cum CocckJJo jus illud
naturale, cui ſi quis actus committitur contrarius, ille
nihilominus validus eſt, determinanda quoque ſunt illa,
quæ flieri non debent, & facta valent. De hac regula
agit HuTCHESON in doctrina contractuum ſeu pacto-
rum (a) in qua inviolabiliter & ſancte ſervandorum pa-
Gorum & promiſſorum neceſſitatem urget, cum, ſi con-
trarium obtineret, omnis vita ſocialis tolleretur. Eo ma-
gis autem pactorum & promiſſorum vis imminuitur, &
utilitas, quæ ex iis in vitam humanam redundat, eo ma-
gis decreſcit, quo plures contra ea admittuntur exce-
ptiones, quibus illa irrita redderentur. Hæ itaque ob
communem & publicam generis humani utilitatem præ-
ſcindendæ funt, quam ob rem quilibet obſtrictus eſt ad
fervanda pacta & promiſſa facta circa res, quarum do-
minus eſt, & ad quas promittendas nec dolo nec vi in-
juſta fuit permotus, licet ipſe quædam inde ſentiat in-
commoda, aut aliorum jura imperfecta lædantur; ille
enim cum quo pacti ſumus, ſeu cui promiſimus, acqui-
rit jus quoddam externum, cui cedere debet promiſſor
vel pacifcens, ſi promiſſarius promiſſi adimplementum
urget, licet ille contra humanitatis jura & juſtitiam in-
ternam agat, ſi illud urget. Hanc regulam univerſaliter

e (16) 502:=

relicta, in omnibus ]

prima quidem ſpecies offert actiones,

veram eſſe ait in negotiis, quæ noſtræ prudentiæ ſunt
uribus, quæ alienari poſlunt, in a-
, ctionibus, quæ non peccant contra Deum, quæ jus alio-
. rum perfectum non lædunt, quæ per legem ſpecialem
aut expreſſam conventionem non ſunt interdictzæ. Tri-
bus itaque caſibus videtur hoc dictum
primus oceurrit in negotiis, quæ noſtræ prudentiæ,
noſtro arbitrio ſunt relicta; hæc autem ſunt, de quibus
lex nihil diſponit, quæ ſuſcipere quæque omittere pro
diverfis rerum circumſtantiis poſlumns. De his utique
aſſeri poteſt, plurima, quæ fieri non debent, facta va-
lent; quilibet res ſuas prudenter gerere debet, ſed ſi eas
imprudenter gerit, actus illius nihilominus ſunt validi.
Secundus caſus agit de alienatione jurium noôſtrorum;
diſtinctio autem quædam hic latet, ſunt nimiram quæ-
dam jura, quæ alienari poſſunt, ſunt quædam, quæ alie-
nari non poſſunt. Qui ergo alienat jus alienabile, quod
non alienaret, ſi officiis, quæ ſibi & ſuis debet, ſatisfa-
ceret, ille valide alienat, & itaque rurſus huc pertinet
illud ipſum dictum, plurima quæ fieri non debent, facta
valent. Tertius autem cCaſus Præcipue huc referendus
eſt, in quo variæ rurſus ſpecies deprehenduntur. Et
quarum objectum
Deus eſt, actiones, quibus Numen immediate non of-
fenditur, quæ non involvunt contemtum aut abnegatio-
nem ejus, jure validæ ſunt. Numen quidem offenditur
per quaslibet actiones, quæ contra jus naturæ, & quod-
cunque virtutis genus committuntur, ſed has non in-
nuere videtur auctor, & hæc quæ dicta ſunt, locum
tantum habent in telatione ad homines, ut nimirum a-
ctus, quo Numen immediate offenditur, etiam inter
ipfos debeat eſie invalidus; de divina vero horum actuum
vindicta nobis ſermo hic non eſt. Altera ſpecies actio-
num, quæ fieri non debent, reſpicit alios homines, quæ,

eſſe applicatum,

ſi

ſi jus aliorum perfectum non lædunt, validæ ſunt; &
quod ex oppolito ſtatim deducitur, quæ actiones fieri
non debent, ſi fiunt. & jus alterius perfectum lædunt,
ſunt invalidæ & irritæ. Invaliditas autem corum actuum
non ita elt intelligenda, ac ſi illi nullum omnino juris
effectum producerent, nam illi, qui jus aliorum perfe-
cum lædunt, utique ad damnum illatum, quantum fieri
teſt, reſtituendum tenentur, ſed ita, ut ipſi agentes
nullum jus ex iis acquirere poſſint. Et adtus, quo jus
alterius perfectum læditur, eſt, niſi omnino fallimur,
factum per ſe illicitum, ut GROTIUS loquitur, & actus.
cujus perpetrandi facultas nobis à legibus eſt ademta,
per conſequens, qui non poteſt eſſe materia promiſſi vel
pacti. Tertia ſpecies actuum illicitorum & invalidorum,
quos HrchHESON refert, ſunt, qui per legem ſpecialem
vel expreſſam conventionem ſunt interdicti. Actio quæ
per conventionem expreflam alicui eſt interdicta, fit ipfi
ob conſenſum adhibitum illicita, ita ut illa ratione ejus,
cum quo conventio fuit inita, ſit invalida, quoniam ſibi
ipſi eripuit facultatem moralem agendi. Si gens quæ-
dam per conventionem expreſſam cum alia gente ſibi
ademit facultatem aliquam mercium ſpeciem emendi,
omnes emptiones venditiones, quæ de iis mercibus in-
euntur, erunt invalidæ; hæ autem tantum ſunt invali-
deæ relatione facta ad eum, cum quo conventio fuit inita,
ratione vero aliorum, eæxdem poſſunt eſſé validæ. Sed
difficilius exponitur, quid ſibi velit idem auctor per a-
ctionem, quæ pert ſpecialem legem eſt interdicta; ſive
enim legem naturalem ſive poſitivam ſupponas, res non
erit clara. Cum enim omnes leges naturales ſint univer-
ſales, & omnes homines, in quos materia legis qua-
drat, lub ſe comprehendant, non facile apparet, quo
in ſeiu lex quædam naturalis dici poſſit ſpecialis. Ne-
que etiam faeile poteſt fupponi lex QAurdam poſitiva.

cum nullum occurrat mentis indicium ipfi de ea ele
ſermonem. Subjungit quidem contractus & pacta, qui-

bus & promiſſa addimus, poſſe eſſe legibus univerſali-
bus contraria, & ſimul eſſe valida, quod tamen ſimpli-

citer accipi non poteſt, cum certe lex univerfalis ſit,

neminem læde; ſi enim quis pactum contra hanc legem

univerſalem init, & jus alterius perfectum læditur, pa-
ctum illud, uti ex præcedentibus certum eſt, erit nul-
lum. Quoniam itaque hæc obſcurius dicta ſunt, nec
facile explicari poſſunt, tentandum, an ea per clarius

in alio loco dicta exponi poſſint. Petitur autem illa in-

terpretatio ex Inſtitutione Philoſophiæ moralis compen-
diaria, in qua fere eadem his verbis tradit (?): „Com-
merciorum materia ſunt operæ noſtræ, aut res illæ,
„quarum commutationes crebras exigit vitæ communis
„ratio, quibusque commutatis, neque violatur reveren-
tia, quæ Deo debetur, nec cujusquam jus perfectum,
„quarum denique adminiſtratio nulla lege ſpeciali nobis
„Præripitur.“ Inſtitutio illa philoſophiæ moralis fuit ſi-

ne dubio prima hujus libri editio, quæ poſterioribus

auctoris curis fuit aucta, in priori illa & latina editione
tantum loquitur de rebus, quarum adminiſtratio nulla

lege ſpeciali nobis præripitur. Reſpexiſſie hic videtur

auctor ad legem poſitivam, ad legem, quæ ab imperio
ſummo in ſocietate civili fuit lata, uti v. gr. rerum pu-
blicarum vel ſacrarum adminiſtratio pluribus civibus eſt
interdicta; ſi itaque de his rebus aliquid promittitur,
quod promitti non debet, illud etiam non valet. Et
hæc quidem de iis, quæ in civili ſocietate contingunt.
In audtiori autem editione etiam cogitaſſe videtur de iis,
qui in ſtatu naturali ſünt conſtituti, in quo conventio
oCcupat legis locum. Quod ſi alicui minus arrident ea,
quæ de lege ſpeciali dicta fuerunt, regula hæc nihilomi-
nus inſignem ſemper præſtat uſum, ſi illa vel in caſibus

Clare expreſſis applicatur, nimirum quod illæ actiones in-
juſtæ ſint & invalidæ, quæ immediate Deum offendunt,
quæ jus aliorum perfectum lædunt, quæ per expreſſas
conventiones ſunt interdictæz.

(a) Sittenlehre der Vernunft, L. Il. Sect. IX. §. .
() quæ ab ipſo autore fuit latine edita Glasguæ a. 1742. Lib. II.
Cap. IX. §. 2. in fine. VMU

TES. XIV.

Factum itaque per ſe illicitum & turpe, ſi fuit pro-
miſſum, non eſt præſtandum, promiſſio ipſa irrita, nee
ex ea oritur obligatio. Affinis huic oritur quæſtio, ni-
mirum an ſi aliquid fuit promiſſum ob factum turpe, ob
turpem cauſam, illud validum ſit? Et hic ſtatim mone-
mus, nobis non eſſe ſermonem de voluntate legislatoris
poſitiva, ſed de eo quod naturaliter juſtum eſt. Diver-
ſæ autem hac in re occurrunt doctorum ſententiæ. Et
primo quidem loco videamus hanc quæſtionem à GRoO-
TIO propoſitam, & ab eodem dijudicatam (a): quæri
„hic ſolet, an promiſſio facta ob cauſam naturaliter vi-
„tioſam ipſa natura valeat, ut ſi quid promittatur homi-
„Cidii perpetrandi cauſa?“ Turpifſimum hic elegit GRo-
TIS factorum illicitorum genus, de cujus atrocitate ne-
mo dubitat, & quod ideo propoſuiſſe videtur, ut ab a-
trocioribus ad minus atrocia eo facilius concludere li-
ceat. Si itaque hujus facinoris perpetrandi cauſa aliquid
fuit promiſſum, quærit, an illud ipſa natura valeat? Va-
liditas hæc diverſa ratione conſiderari poteſt, & non u-
num tantum admittit ſenſum, nimirum vel valida ita
poteſt eſſe promiſſio, ut patrator jus habeat rem promii-

ſam exigendi, vel ita poteſt eſſe valida, ut licet patrator

non habeat jus rem promiſſam exigendi, promiſſor ta-
men naturaliter teneatur ad rem promiſſlam præſtandam.
◻ 2

In poſteriori ſenfu GRoris hanc quæſtionem propoſuif-
ſe videtur, ſi ad ſubjectum exemplum reſpicimus. Affert
enim Judam Jacobi Patriarchæ filium, qui Thamari,
quam meretricem eſſe putabat, promiſſam mercedem
tanquam debitam perſolvit. Non tribuit Thamari jus
exigendi promiſſlum, ſed Judas ad promiſſum ſervandum
ſe obſtrictum eſſe putavit. Exemplum hoc eam tantum
ob rationem afferimus, ut ſenſum quæſtionis propoſitæ
GROTIANUM eruamus, ſed fi illud accuratius inſpici-
mus, facile videbimus, illud nihil ad ipſam quæſtionis
deciſionem conferre, præter ea enim, quod exempla in
genere nihil probent, hoc in ſpecie ad ſuam ſententiam
Hirmandam non erat afferendum, cum Judas non poſt
facinus patratum mercedem promiſſlam tanquam debitam
perſolviſſe, ſed promiſlum hedum Thamari transmiſiſſe
videatur, ut pignora ſua & arfhas traditas reciperet (a).
Quod fi vero ad ipſam deciſionem auctoris reſpicimus,
videtur, eum hanc validitatem in utroque ſumſiſſe ſen-
ſu; expreſſis enim verbis docet, patrato facinore talis
promiſhionis vim ſeſe exſerere, ſi autem promiſhonis vis
ſeu obligatio ſe exſerit, & promiſior tenetur ad promiſ-
fa præſtanda, & promiſlarius promiſſum ſuo jure exigere
poteſt. Sed videamus ipſam GROTII deciſionem (h):
In promiſſis ob cauſam vitioſam manet vitium, quam-
»diu non perpetratum eſt crimen, tamdiu enim imple-
„tio ipſa promiſſi, ut mali illex, labem in ſe habet, quæ
„Ceſſare incipit peracto crimine. Unde ſequitur usque
ad id tempus promiſſionis talis efficaciam eſſe in pen-
„»denti, ut modo dicebamus in promiſſa re, quæ juris
„noſtri non eſt: crimine vero perpetrato, jam obliga-
»tionis vim exſeri, quæ ab initio non intrinſecus de-
„fuit’, ſed ab accedente vitio fuit impedita.“ Plures in
hoc judicio deprehenduntur propoſitiones, quæ ab aliis
non tantum in dubium vocantur, ſed etiam vehementer

— —

„S☛ S ☛m

).
U⸗

IS

is
l
ele

impugnantur. Duæ autem præcipuæ occurrunt propo-
ſtiones, quarum altera agit de moralitate hujus promiſ-

ſi ante patratum facinus, altera de eadem poſt facinus

patratum; in priori non negat, quod vitioſa ſit hæc pro-

miſſio, quod hoc vitium duret, quamdiu facinus non eſt

patratum, & quod hucusque nulla ſit promiſſionis eſſfi-
cacia; in altera vero adſtruit, quod peracto crimine vi-
tium illud cefſet, & per conſequens promiſſionis Vis ſeſe
exſerat. Singulorum horum aſſertoram veritatem nunc
non inquirimus, quoniam in ſequentibus de ea diſſeren-
di dabitur occaſio; illud vero hic monendum eſt, quod

GROTIUS vitium promiſſionis hujus tantum quærat in eo,

uoniam eſt illex mali; quod vitium utique ceſſat, ſi ma-
lum eſt patratum, ſed hæc promiſſio non tantum ob ra-
tionem allegatam eſt vitioſa, ſed & ob alias, quæ non
ceſſant peracto crimine. Deinde etiam monendum eſt,
quod, dum GRoOrIus modum exponit, quo talis pro-
miſſionis vitium evaneſcit, eam comparet, cum re pro-
miſſa, quæ temporé promiſſionis in noſtra poteſtate non
erat, ſed quæ, quamprimum iſta in noſtram poteſtatem

venit, efficaciam ſuam exſerit, quod, inquam, illa

comparatio ultra legitimos terminos non ſit extenden-
da; quod enim de re, quæ in noſtra poteſtate non eſt,
præcipit, omnem operam eſſe impendendam, ut illa in
noſtram poteſtatem veniat, hic applicari non potelſt; in
eo itaque ſubſiſtit comparatio, quod uti promiſſio rei,
quæ non eſt in noſtra poteſtate, efficaciam ſuam non cx-
ſerit, niſi poſtquam res illa pervenit in noſtram poteſta-
tem, ita etiam promiſſio ob rem turpem vim ſuam non

exſerit niſi poſt vitii ceſſationem.

(a) de J. B. & P. Lib. II. Cap. XI. §. 9.

(b) ibid.
cC 3

(22) 50»

5

THES. XV.

Ahliam omnino fovet hac in quæſtione ſententiam Pu-
PFNDORFIUS (a), qui "an ſi turpe facinus velut ex obli-
„gatione fuit patratum, alter a mercedem pro ea ſol-
„vendam teneatur?“ quærit. Loquitur itaque non tam
de jure, quod patrator Patrato facinoresacquirit, quo
mercedem promiſſam exigere poſſet, quam de obligatio-
ne promiſſoris. In hac autem decidendea ita diſſentit à
GROTIO PUFENDORFIUS, ut ejus aſſerta omni ſtudio e-
vertere laboret. Jam autem dictum fuit, duo Præcipue
eſſe eorum, quorum prius eſt, obligationis vis
miſſo ab initio intrinſecus non defuit, ſed ea tantum
fuit ab accedente vitio impedita; poſterius eſt: vitium
illud, quod habet merces facinoris promiſſa ante patra-
tum facinus, quoniam eſt illex mali, ceſſat patrato faci-
nore. In priori aſſerto duo diſtincta ſu
rum eſt, vis obligationis tali promiſſo ab initio intrin-
ſecus non defuit. Obligatio in omni pacto ex conſenſu
reciproco oritur, nulla enim Propior ratio reddi poteſt,
ob quam quis ad hoc vel illud præſtandum teneatur,
quam quia ultro illud onus in ſe ſuſcepit; ad intrinſecam
itaque conſtitutionem obligationis ex pPacto oriundæ re-

quiritur conſenſus mutuus, jam autem GROTIVUS ſubſu·

mit, conſenſum hunc etiam in tali pPacto & promiſſa fa-
Cti per ſe illiciti mercede adeſſe, quam ob rem etiam vis
obligationis ab initio non defuit. PüFENDORFIUS quo-
que nullam aliam rationem intrinſecæ vis obligationis ex

mente GROTII invenit, quam conſenſum mutuum, ſed

omnino negat, eum ad producendam obligationem ſuf-
ficere. Verba ejus hæc ſunt (hb): „Enim vero ſi hoc
„admittatur, irrita foret Prohibitio juris naturalis de non

„ineundis circa illicita pactis, ſi poſt ſcelus obitum pa-

„tum illud jure naturali eſſet ſervandum. Quid Prodeſt

tali pro-

nt membra; alte-

„prohibuiſſe, ne furtum fieret, ſi furto facto res furtiva
„Citra vitium poteſt retineri? Et falſum eſt vim intrin-
ſecam obligandi pacto turpi non defuifle, ſed tantum
„ab accedente vitio fuiſſe ſuſpenſam, quo usque ad cri-
„jmen allicere deſierit. Nam ut pacto vis intrinſeca obli-
„gandi inſit, non ſufficit, conſenſum utrinque adfuiſſe,
„ſed & idem debet verſari circa rem, de qua in utramque
„partem diſponendi libera eſt homini poteſtas. Arbitra-
„»mur igitur, per legem naturæ, neque executorem fa-
„cinoris pactam mercedem tanquam ex jure proprie ſic
„dicto poſtulare poſſe, neque conductorem ex intrinſeca
„& conſcientiam afficiente obligatione ad ſolvendam eam
„mercedem teneri.“ Plura hic non addimus, ſed illud tan-
tum monemus, PUFENDORFIUM facta per ſe illicita non
ſatis à factis inhoneſtis quidem, ſed non invalidis diſtin-
guere; furtum per ſe illicitum eſt, quoniam jura alterius
perfecta læduntur, ſed mala adminiſtratio & abuſus rerum
ſuarum non eſt per ſe illicitus, nec actus ille irritus, ita
ut nec alter rerum dominium transferre, nec alter illud
acquirere poſſit. Propius autem ad rem accedit, quando
docet, non ſufficere, conſenſum utrinque adfuiſſe, ſed &
eundem debere verſari circa rem, de qua in utramque par-
tem diſponendi libera eſt homini poteſtas. Videtur au-
tem libera cuique homini de ſua pecunia diſponendi po-
teſtas; ſed ſi merces facti per ſe illiciti ipſius facti illiciti
moralitatem acquirit, non videtur, hanc liberam homi-
ni de pecunia ſua diſponendi facultatem efſe relictam.
Et regulam quandam ab ipfo GROTIO traditam hic ap-
plicare licebit (c): Ea quæ ad finem ducunt, in mora-
„li materia æſtimationem intrinſecam accipiunt ab ipſo
„fine.“ Ex his concludimus, nullam veram ex turpi pa-
Go oriri obligationem, ita ut patrator mercedem pro-
miſſam jure ſuo exigere poſſit, licet, ſi promiſſor eam
Ppræſtiterit, patrator facinoris illam ratione promiſſoris

e (24) 50*
ſuam faciat, ita ut promiſſor eam repetere non poſſit.
Quod ſi autem everſum eſt prius ſupra dictæ propoſitio-
nis membrum, poſterius facile corruit; nam ſi ab initio
vis obligationis intrinſeca defuit, ſuperfluum eſt afſere-
re, illam tantum à vitio accedente fuiſſe impeditam, &

hanc ob cauſſam illa obligatio, etiam vitio ceſſante

vim ſuam exſerere non poteſt.

(a) de J. N. & Gent. Lib. III. Cap. VII. §. 8.
(5) ibidem.
(C) de J. 6. & P. Lib. III. Cap. I. §. 2.

TnEsS. XKMAI.

Poſterius GRoTII principium, quod à PüFENDOREIO
impugnatur, eſt: Vitium illud, quod habet merces il-
la facinoris promiſſa ante patratum facinus, quoniam eſt
illex mali, ceſſat patrato facinore. Hoc rurſus omnino

negat POFENDORFIUS, & ſententiæ ſuæ rationem ſubjun-
git (a): Tantum abeſt, ut tale pactum turpe elle deſi-

„nat, peracto flagitio, ut potius ad plenum turpitudi-

„hnis gradum pervenerit, obtento ſuo fine; niſi minus

„turpe ſit furatum eſſe, quam furari velle; aut accipere
„mercedem ſceleris quam ſperare, ſolvere quam promit-
„tere. Imo ſi promiſſio“ eſt turpis, quia eſt illex mali,
„etialn impletio promiſiionis erit turpis, quia elt penſa-
„tio ſceleris, & ad plura ſuſcipienda invitatio.“ Auctor
hic injicit mentionem factorum per ſe illicitorum, ni-

mirum furti, cum tamen tantum de mercede turpis fa-
cti promiſia ſit quæſtio. Videtur itaque conjungi, quæz

ſeparanda ſunt. Sed forte hæc per modum compara-

tionis proponit, ita ut hic horum verborum ſit ſenſtus;
uti turpius eſt furatum eſſe, quam furari velle, ita etiam

turpius eſt, promiſſam iniquitatis mercedem ſolvere,
quam promittere, eam accipere, quam ſperare. Et in
dubium

elt

(25) 56
dubium vocari non poteſt, turpitudinem facti admodum
auctam eſſe, ſi facinus eſt patratum. GROTIUS ipſe in
determinanda quantitate delictorum atrocius delictum eſſe
docet, ſi illud conſummatum, quam ſi vel promiſſum
vel inchoatum eſt (5); & in hac re omnino inter ſe con-
veniunt, in eo vero inter ſe diſſident hi viri, quod vitium
illud, quod ab initio pacti & ante patratum facinus in
promiſſa mercede hærere uterque agnoſcit, alter illud
ceſſare, alter non tantum non ceſſare, ſed augeri judi-
cet. Certe ſi merces illa tantum ideo vitium habet, quo-
niam eſt illezx mali, certum eſt, illud vitium ceſſare,
quamprimum ad facinus amplius allicere non poteſt,
uod accidit patrato facinore, ut itaque illud non ceſſet,
alia adhuc durationis ratio eſt quærenda. Duplicem au-
tem rationem majoris turpitudinis, quam in promiſſa
mercede poſt factum patratum invenit PüFENDORFIUS,
nobis indicat, altera, quoniam eſt ſceleris penſatio, altera,
quoniam eſt ad plura facta turpia ſuſeipienda invitatio. Si e-
nim promiſſio mercedis eſt vitioſa, quia eſt illex mali, illius
mercedis præſtatio etiam vitioſa eſt, quia eſt penſatio
criminis, & quaſi præmium ei datum; & ſi non major
eſt turpitudo mercedis ſolutæ quam promiſſæ, ſaltem
non minor eſt, cum merces promiſſa homines ad pec-
candum alliciat, ſolutio vero & ſolvendi obligatio pec-
catum commiſſum remuneretur. Hæc ſi vera ſunt, non
ceſſat vitium promiſſionis patrato facinore. Altera ratio
eſt, quia obligatio hanc mercedem ſolvendi ad alia ſce-
lera ſuſcipienda invitat. Eo magis effrenata eſt flagitio-
ſorum hominum audacia, quo ardentior erit eorum in-
ſatiata habendi cupido, & quid non auti ſacra fames
mortalia pectora cogit? ſi certi eſſent, mercedem pro-
miſſam ipſis eſſe debitam & juris necefſitate ſolvendam.
Ad quo plura itaque delicta ſuſcipienda hæc ſolutio invi-
tat, eo magis creſcit vitii illius quantitas; adeo non de-

de (26) 58
crefeit illa, multominus omne illud extinguitur commii-
ſo delicto.

(a) de Z. Nat. & Gent. Lib. III. Cap. VII. . §.
(5) de J. B. & P. Lib. II. Cap. XX. §. 30.

TnIES. XVII.

Sententiæ PUFENDORFIANHN addictus PAULUS COMI-
TOLUS Peruſinus (a) hanc quæſtionem ob inſignem Mo-
raliſtarum, uti nominantur, diſſenſum ſane gravem ſa-
tisque litigioiam appellat, qui ut ſententiam ſuam eo
felicius defendat, unum ſibi ex pluribus eligit adverſa-
rium, anonymum recentioris ætatis Theologum, quem
refutaret, qui inter alias ſequentes quoque theſes pro-
poſuit: . quodlibet peccatum ſive quod in committen-
do ſive quod in omittendo conſiſtit, non hactenus, ut
Deum offendit, ſed propter voluptatem vel laborem pre-
tium mereri. Il'. Genus hoc ſtipulationum ante factum
ſen eventum nullam vim habere obligandi mercedis
ſponſorem, poſt factum habere. III'. Poſt eventum ju-
ſtitia naturali cogente ſolvendum eſſe pretium, ei qui pe-
cunia corruptus, facinus concivit. IV'. Tandem com-
munem hanc eſſe Doctorum ſententiam D. Thomæ (b),
Cajetani, Adriani, Covarruviæ, Navarri. Secunda &
tertia fere eædem ſunt & propius huc ſpectant, utram-
que autem tum Pontificii, tum Imperatorii juris aucto-
ritate, tum Doctorum conſenſione, tum, uti loquitur,
rationum firmitate evertere conatur CorolLus. Nos
de auctoritate legis poſitivæ, & Dockorum opinione mi-
nus ſolliciti tantum quædam argumenta huic auctori
probata afferimus. Primum deſumtum eſt ab ipfius ad-
verſarii ſententia, qui concedit flagitioſam ſtipulationem
ſeu promiſſionem eſſe nullam ante factum, unde conclu-
dit, eam eſſe etiam nullam poft factum; nam ſi poſt fa-

*

—

RR— — —

i

-

=

(27) 50
ctum vim habet, eam non habet ex novo pacto ſeu con-
ventione inter contrahentes, ſed ex illa, quæ factum
præcucurrit; at illa conſentiente adverſario eſt nulla. Se-
cundum eſt: ſi obligatio vera & legitima ſemel extincta
nunquam reviviſcit; multo minus obligatio, quæ nun-
quam fiit ante factum, & quæ pro infecta, nedum ex-

tincta habetur à legibus, à ratione jureque naturali poſt

factum aut reviviſcet aut exiſtet. Hæc inter plura pro.

lata ſufficiant, quorum ratiociniorum vim & virtutem nunc

non inquirimus, quilibet de ea ipſe judicet; videamus
tantum, quem effectum argumenta hæc, quæ auctori tam
ſolida videbantur, in ejus ſententia de hac quæſtione
formanda protulerint (c). Nimirum poſtquam hæc in ge-
nere dicta fuerunt, ad ſpeciem turpis facti, nimirum me-
retricii, progreditur, & in illo meretricem interdum tur-
piter, interdum non turpiter accipere putat; turpiter, ſi
propter ſtipulationem, quæ criminoſa fuit, vel propter
ſcortationem, quod crimen eſt; non turpiter accipit, ſi
aut tanquam munus, ſeu tanquam quod gratuitum capit,
quod capit, aut tanquam quid derelictum, ſeu, ſi capit
tanquam lucrum à lege ſibi tributum legeque jubente (4).
Arbitratur enim "civitatum principes & legislatores ne-
„Ceſſitate adductos meretricum genus, quæſtumque me-
„retricium permittere, ut hoc minore malo-multo ma-
„jora mala & ſcelera caveantur. Cæterorum flagitiorum,
„quæ legibus puniuntur, lucra fiſcum vindicare, lucrum
„autem ex peccato meretricio relinquere meretrici le-
„gem. Porro legem juſte in eum animadvertere poſ-
„ſe, qui cum vulgari (corto volutatur, &, quia peccat,
„juſtam ei mulctam irrogare; hæc autem, ut promiſſam
„merc edem ſcorto ſolvat, nulla alia judicis ſententia ex-

ſpectata. Dico igitur, meretrici pretium non deberi

„ex Contractu aliquo juſto, non propter peccatum ſuum
„ſed ſcortatoris, quem communis Uudiciorum conſuetudo
2

0e (28) 56

„& lex mulctat.“ Hic tantum annotamus, quod hac ra-

„tione auctor meretrici jus perfectum exigendi promifſum
turpis facti pretium tribuat, ſi illud jubente lege ipſi præ-

ſtandum eſt. Diſtinckiones quoque illas, quibus talis foe-
mina mox turpiter, mox non turpiter accipit, cujusque
judicio relinquimus. Nobis potius videtur, nullum pro-
miſſum ob rem turpem eſſe validum, ita ut promiſſor
nec ante, nec poſt factum patratum ad illud præſtandum
teneatur, cum vitium illud per facti commiflionem non
poſſit tolli; promiſſarium tamen jure externo retinere
poſſe id, quod ipſi fuit datum.

(a) in Reſponfiz Moralibas Lib. III. quæſt. V.

(V) Doctoris Angeliei ſententia legitur Lib. II. part. I. quæſt. 62 „

art. §. quæ hæc eſt: Aliquis dupliciter aliquid dat illicite, uno
modo, quia ipſa datio eſt illicita & contra legem, ſicut patet in
go, qui ſimoniace aliquid dedit, & talis-meretur amittere quod
dedit; verum non debet ei reſtitutio fieri de his & quia etiam
ille, qui accepit, contra legem accepit, non debet ſibi retine-
re, ſed debet in pios uſus convertere. Alio mode aliquis illici-

te dat, quia propter rem illicitam dat; licet ipſa datio non ſit

illicita, ſicut cum quis dat meretrici propter fornicationem,
unde & mulier poteſt ſibi retinere, quod ei datum eſt, ſed ſi
ſuperfiue ad fraudem vel dolum extorfſiſſet, tenetur eidem reſti-
tuere.
(e) in Reſponſ. Moral. ibid. N. 13.
(4) L. J. w. de condict, ob tunp. vel inj. caunsſ.

TRES. XVIII.

Eyxpoſitis ſententiis tam contrariis virorum de jure
naturali optime meritorum aliam adhuc ſubjungimus
duorum virorum in iocietate civili & litteraria illuſtrium.
Sunt illi CoccxI, pater & filius, qui frequentius do-
cGtrinam GROTIANAM adeo non fequuntur, ut potius eam
impugnent; hanc autem probant atque defendunt, imo
éam ulterius adhuc extendunt. Separatim autem utrius-

7,„
und
tin
noc
jam
ine⸗
li⸗
t

ſ
N⸗

„

ſun 3
mns
unn.

I
110
ns⸗

(29) *

que mentem inſpiciamus; & pater eo usque progredi-
tur, ut dum GROTIO ſatis evidens eſſe videatur, pro-
milhionem ob cauſam turpem ſaltem ante facinus eſſe
vitioſam, CoccEJs ne quidem hanc promiſſionem vi-
tiofſam elle admittat. Verba ejus hæc ſunt (a): At ve-

„rius eit, cauſam ſaltem eſſe vitioſam, non ipſam pro-

„miſſionem. Auctor itaque confundit hic duo negotia di-
„verliſſima (1) promiſſionem „qua quis promittit ſe cen-
„tum daturum, lſcilicet, ut furtum fiat; hoc negotium
„omni jure valet, quia eſt in poteſtate promittentis, &
mis hactenus diſponit intra fines facultatis à natura ſibi
„Conceſlæ; (2) cauſam, ſub qua promittitur, nimirum
„ut alter furtum faciat; hæc nên valet, quia hæc cauf-
„ſa non in promittentium eſt poteſtate,. & ſic diſpone-
„rent de jure alieno.“ Et mox ſubjungit: *Si implevit
„promiſſum, adeoque à fua parte factum hoc illicitum
„Pperfecit, quæritur, an centum, quæ ei promiſia ſunt,
„petere poſſit? quod merito affirmamus, nam hæc pro-
„millio licita eſt, quia promittens de re ſua diſponit, &
„jus in alterum transtulit ſub certa lege, quæ extitit.“
Ex his itaque apparet, fundamentum ſententiæ CocCEIA-
NE quærendum elſſe in ſeparatione promiſſionis & cauſ-
ſæ, ob quam promittitur, ita ut caulſa ſit turpis & in-
valida, promiſſio autem ob eam valida. Et forte hæc eſt
ipſa ratio deciſionis GROTIAN. Vix vero concipi pot-
eit hic rem à re arcte juncta in actibus humanis abſtra-
hendi modus; certe li actio quædam ſingularis dijudi-
canda venit, omnes ejus circumſtantiæ ſimul perpen-
dendæ ſunt, cum minima ſæpius circumſtantia variet,
uti loquuntur, & rem & jus; & ſi promiſſio quædam
ſine relatione ad cauſam, ob quam promittitur, accipi-
tur, illa, quæ ad miſerum bene merentem ſublevandum
facit, & illa, quæ ad homicidium vel ad furtum perpetran-

dum impellit, eandem habebit moralitatem, cum in u-

0 2

We (30) 30
troque caſu diſponit de pecunia ſua intra fines facultatis
à natura ſibi conceſſæ; cum tamen actio „Cujus morali-
tas in genere determinari non poteſt, per accedentes cir-
cumſtantias demum determinetur, & per illas vel bona
vel mala fit (a); aliquam partem bonorum ſuorum alteri
promittere eſt actio per ſe indifferens, cujus bonitas vel
malitia demum per accedentes Ccircumſtantias determina-
tur. Sed vel hæc monuiſſe ſufficiant. Hanc ſententiam
CocEτUä pater mutavit (5), & ea quæ in Commentario
ſeparaverat, hic rectius conjungit his verbis: „Verum
„id ideo hic ſecus eſt, quia turpis cauſa in ipſam quo-
„que promiſſionem venit, eaque una Ccomprehenſa fuit,
»hoc modo: promitto tibi centum, ut Sejum occidas.
„Etfi igitur diſtinctæ fint promiſſio centum & turpis cau-
„ſa, tamen hic Copulatæ ſunt in ipſam conventionem,
„& Cauſa iſta ipſius promiſſionis Pars ac modus eſt, ei-
„que legem dat.“ Quamprimum itaque hæc promiſſio
ad ipſam cauſam refertur, non poteſt non inde
ſequi, illam eſſe & illicitam & nullam, nec promiſſario
jus agendi ſeu promiſſum petendi competere; quod etiam
erſpexit SAMUEL DE CoCCOEFII, in GROTIO illuſtrato ().
æc adeo perſpicua eſſe videntur, ut fere nemo huic do-
ctrinæ aſſenſum denegare poſſit; interim ille idem SA-
MUEL DE CoCCEII, Cognita utraque parentis ſententia
priorem ejus amplectitur, quam ſuis verbis indicamus:
Si dicendum quod res eſt, magis arridet prior parentis
„ſententia, valere ſcilicet pactum ob injuſtam vel turpem
„Cauſam initum etiam naturali jure, & jus agendi compe-
„tere ei, qui implevit cauſam utut vitioſam.“ Prelixi non
erimus neque in ulterius exponenda doctrina Viri Illuſtris,
neque in eadem refutanda, cum enim ipſe nihil novi ſen-
tentiæ patris priori addat, nos uoque in contrariam
partem neé quicquam afferimus. Mirum vero eſt, filium
ſolidis patris rationibus non fuiſſe permotum, ſed falſam

opinionem veræ & primis Philoſophiæ moralis principiis

innixæ prætuliſſe. Mirum quoque, hunc SAMUELEM iſtum
paragraphum d), in quo PürENDORFIUs ſententiam Gro-
tianam, & priorem parentis & ſuam propriam expugnare
conatur, & graves rationes contra eas profert, Com-

mentario ſuo Grotiano integrum inſeruiſſeé, ſed ne ver-

bum quidem ad eas evertendas attuliſſe.

a) in Grotio illiſtrato Lib. II. Cap. XI. §. 9. nota a.
b) in Diſſert de Voto captandæ mortis, quæ invenitur in Tomo II.
Ewercitationum curioſarzm num. LIII. 9. 17.
c) in loco mox allegato p. 1 34. b. in fine.
ℳ) 8vVum Lib. III. Cap. VII. de J. Naz, & Gentium.

.

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

4 Copyright 4/71999 VXMaster GmbH wWVW.yXVmaster. com

C. D. B. T.
S JURIS NATURALIS

NOMISSIS

PORTIOXNEM TERTIAM
IATERIA
IISSIONUM

P RW S ID E

NID.ERICO FRID

IIS NAT. ET PHILOS. PRACT.
ROF. PUBL. ORD.

6ITATE ARGENTORATENSI
PII. MARTII A. C MDecIxII.

PLENNITER DEFENDET

-S PHILIPPUS FRIES

ARGENTORATENSIS

ARGENTORATI
K. HENRICI HEITZII, Univ. Typogr.