KaI600-3368 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Dissertatio Juridica Iuridica Inauguralis De Praestatione Damnorum In Contractibus — — — E Sucem m —€— l— . Ka I 600 E 3368 Raab, Hermann Theodor: Dissertatio Juridica Iu- ridica Inauguralis De Praestatione Damnorum In Contractibus. 1777 | 7320 ÉHc LA T DISSERT ATIO JU'!IDICA IQAUGURAL[S PR.FESTATIONE / DAMN.ORU.M IN CONTRACTIBUS f QU AM- L E .-'ADJUNCTIS THESIBUS DEO. FAUENTE. - DN E: PRZESIDE W INCLYTA/TEUTOBURGI UN IVERSITA'TE PRO; GRAÁADU DOC4. ORIJ' EM NEC NON PRO SUMMIS HONQRIBUS IN UTROQUE JURE IMMUNITATIBUS ET PRIVIEEGIIS: - DOCIORALIBUS R!PE ET'MORE MAJORUM. CONSEQUENDIS PROPRIO STUDIO. CONFECTAM- PUBL.ICE DEFENDENDAM $USCIPIET. . HERWIANNUS THEODORUS RA,AB EMBRICENSIS .DIE MENSIS JUNII MDCCLXXVII, o 0600 00999069494* DUISBURGI 4AD RHENUM "lypis FL.AD BENTHON, ACAD TYPOGR. Vmun. NV - Bys L X gugme u — & S3ey Pa EEE sss V - * "n NI .. - £ECTORI AUCTOR i aR —— ! PT iil Er: :L:;Horuhf;eb;ki Dzjü'eftatibntm de Praeftatione Dlmn;- rum in Coniractibus, ruaterza quidem frequent ac que- $idiaza ef?, nec tamen snimus difficilis, fed potius. tot famtus- DIS que tenebvis bac-al/condita latet, st Fevi etiam dodiffimii at preclariffimi ad eas fuperandas lumen exoptarint, quapropter DI at bac explicanda periculum facere vix vtl me vix quidem fuftinuiffen, mifi Gradus Dodloratus, ad quet aft exiger wt prius ingenu ?fhei wires, ac mhaeos im fludio : r progrd- [u5, quam tenues C exilet etiam illi Jint,.per. aliquem:. Djf- fevtationem difcrimini pullico offerrem; neque tamen . adeo cla- 205 de hWt ipfo comcepi fpiritus, ut ideo, quia de materia tam craffis occulba £5* eircumfufa. tenebrir eam. fevibeve cona- zus fumy laudettà aliquam . apud . Eruditos mereri exifltmem,. fed potius, fi bauc materiam pro ejus. digztitate mon fatit vo- $ I - tunde explicaverim, vel quedamn. que 1e bominem effe, ar- guunt , admievim , etati mea vix tautis rebus mature apud «of. vtaiaH peto, quam co facilius dabunt , fi meminevint, LIRUCRES, S jn bac mattria us efiatm imter pevitiffimo n ambg;gi. j Daqu 7 77 da XF. meufü Mgæ Mpqgþxxrm ^ 1j ; ! fir - Bat apoput rA D f^ $3 N |nce h k M kns S 2 VE . y paurue — AU RLDIZ : * um f At K r N 55;;) «6 a ( /l k: R ..:;/ 5 H "r : SSES 32 2 INN u r d T m N w AA A '. A AC M ï MOA 2 E n , ov PA B RP u - ,.. RE 'blllll ( A OURU 1 ii i r rased A M l MA r li li N [ ——2 l ii j QTO um DISSERTATIO JURIDICA INAUGURALIS DE PRESTATIONE DAMNORUM. as* wW**56900?9* IN CONTRACTIBUS * $ ex "u DÀ ?T. Y $. I x p 2 ;El d Damnum a demendo vel diminuendo & S [ I) 327 derivatur, quafi fit omne id; quo pa- 9 w trimonium noftrum diminuitur; vel AAE "] demitur, unde etiam detïmtur* zm. mmut:o vel demznutzo patrzmomz fie- firi Datur vero damnum Dolo, Culpa; vel Cafu, ahæ A emm SME C2 ) 3XIE enim fpecues, quam hz tres non funt poftbiles, L.zg,D de reg, jur, L. $. $, 2, D. Commod. W Doli definitio invenitur in L. r. $: 2 D. de dol. zmalo..quod fit omnis calliditas, fallacia; "Hacbinatio ad. decipiendum fallendum circumveniendum alterum adbibita At hzc de&nitio magis & fzpiífi- me locum habet in contraCtibus, quum dolus in deli&is fzpe non (it calliditas & fallacia, quia &t ftupidus in dolo efle pote(t, neque femper adhibe. tür ad decipiendum fallendum $9 . circumveniendum alterum,; quia & is» qai alium in publico percutit; occidit &c, in dolo e(t, unde potius Dolus gcnera- liter definiri poteü; quod fit: qunflw propofitum ledeudi alterum;. Diftin&io doli ia Zonum &t zualum; quz in Pandd. & Cod: tit, de dolo malo proponitur, huc non ptrtinet, nam hic rantum de dolo malo agi- tür, quo etiam fpectant definitiones"Jam traditz $. III Culpa a quibusdam defaitur, quod fi: facum incon[ultum, quo alter injuria leditur, vel quod cum a d;lzgmte pro.m.m petuerit, mon fit pro- —— am ) 3b«E provifum, qua uliima verba etiam. occurunt in L. $1. D, ad Leg, aquil. Hzc vero definitio magis e(t periphrafis, quam definitio, & przterea hzc ali- quando ftri&tior e(t fuo definitio, faltem uti hic hanc vocem accipimus, nam fi quis leditur, multo magis fi injuria leditur, femper illud damnum lzfo eft refarciendum, hinc ex hac definitone fequitur o- mnem culpam eífe pre(tandam, cum tamen in legi- bus diftingaatur, G in. quibusdam dicatur; quod non omnis culpa fit-przftanda; deo alii non ta- men melius culpam definiunt, quod fit: orui[fio diligentie won doloa im vebus aliemis, vel megligentia £2 focordia, at hic idem ftatuitur, fc. omnem cul- pam effe przítandam, negari quidem non poteft, quasdam dari leges, in quibus vox cwpe fumitur pro megligentia, qua alter. injuria leditur, quando utique omnis culpa eft praítanda, fic vero hic. hac x voce non utimurs "Re&ius itaque Culpa de finitur, quod : fit: fb- &umn intonfultum, quo alteri mocetur, hoc enim non femper eft preftandum ; id tamen per (e patet, fü&i nomine etiam quod omiffüm negle&tumque n facere, quod facere opor- hic intell.igi; cum & no A 2 | tet; SWE (4) 3DME tet, culpa fit, L 9t, f. 1. D. de verb, obl. ut adeo. que culpa tam cozzmittendo quam ormittendo perpc- eretur, L. 121. D, de veg, jur, L. 13. pr. t9. f.7. D lxat: L. $o de veg. jur. L. $2. $. 11. B. pro foczo, item L, 7, C, arb. tutel, L, 6. $. 12, D. de. meg, geff, L. 22 f. 3. D d Sct, treb, L. 22, C. de adminifl, tu- 1el, &. IV, Cum autem fadum illud inconfal. *um, quo alteri mocetur; tale fit, ut vel a Sano; vel a mediocris diligentie homine, vel denique a dili- gentiffimo quodam non foleat admitti, hinc culpa dividitar in Jatam;, levem &3 lewj]' 18j f Caulpa levis iterum accipirur vel in abftra&ho, Seu fine relatione ad, certam perífonam, vel im coucreto, Seu cum relatione ad certam períonam, quacum nobis jam eít negotium, L. 25. £. 16, D. m fatnil. ercifc, ubi fufficit &: defideratur, ut contra- hens eam in rebus alienis adhibeat diligentiam, quam adhibet in rebus fuis, five minorem five ma- jorem in rebus fuis foleat adhibere, L, 52. D, depof. . Verum ICti Romani non ita iemper loquun tur, fed fzpius alios adhibent terminos, qui vari. am exPhcauonem adnmtum, Culpam enim levis. fi mam JhJE (f) 3OWE fiam ubi preítandam dicunt, plerumque ajunt praeítandam e(fe diligentiazm vel cuflodiam; L, s. f. 1. D, commod. L, 25. D de reg. jur. L, 13. $. t* D. de pign, acf, L, 47. S. pen, D, de legat, Ymuo. praterea etiam per diligentimm bomimis frugi in — L. 1r. pr. D, de peric, 9 comun. rei vend. per diligen- tiam . patrisfamiliss in. L, 33. pr. D, de admin, &3 peric, tutel. item per. caffodiam boni patrisfauilias in L. 35. f. 4. D. de contrab. erit, notant culpam le- vem in abítra&to; ficuti in f. 9. 3. de fociet, per diligentiam, quam quis in. vebus. fuis edbibere [olet, indicant culpam levem in concreto; Culpam levem alias frequentiffime vocant culpam, L. $, & 2. D commuodati L. 253. D. de veg. jur. etiam tamen in L. 72. D. pro Socio, L, x, $. $. D. de obl, $7 ad $. ult, . de fociet, 69 $. 3. 7. quib. ?nod, ve, contr. obl. per. negligentias, defidiasgu innuunt Culpam 1e- vem, hzc vero verba [eemities, vufücitas , imertia: fimplicitas, ineptia ^in L,.5,. $. ult, D. de fufpe&x 1ut, potius notant Culpam latam; denique culpam latam vocant diffolutamm, cvafJamm, smagmams latioremi L. 55-. D. de «dil. edict. L, 226, D, de verb. fign, L. 33. D. depos,; hinc tamen nequaquam cum Struvio A3 'qho» Y* M'E (6) Tut 'Thoma6o, Gurndlingio, aliisque purandum, gradus (,;uiparum in latàm levem; & levi(fimam nullum id jure-noflro invenire prafidium, nam $. 23. latius deinon(trabitur, has non tantum in jure Romano, verum etiam in re&a ratione & ufu fori fundatos e(fe, fed id potius inde infcrre licet: ex verbis, qui« bus ICti. Romani indicant hanc culpam prz illa ef- fe preítandam, íapius nil cerüi colligi poffe, ut adeoque regula a Coccejo iu Jure controu, tit, com- wiod, quefl. 11 - 16- propofira, fervanda fit: quod non. [emper. ex verbis I Crorum. Romanorum, quibus in legibus utuntur, [ed [xpius ex matura. contractus t9. contextu. demetiendum fity que . culpa in bac vel illa cqnt'm&u' fit. preffanda, : 5 t Cafds definitur? eventus a divina pro- eidentia profeclus ; qui preevideri fon. potuit, aut ct previfo refifli mon potui, qug definitio quidem pla- ne philofophica eft, attamen poteít admitti, omnia enim, quz fortuito fiunt, originem habent a pro- videntia divina, hinc fi in L. $2. f. 3. D. pro fo- cio, Cafus vocetur dammum, quod imprudentibus ac- us: qui dd? , per impruddncem talis eft intelligegd' non 3sdE (7 ( BME non präevidit, quod previdere non potucrïc,ham àlias adet culpa; & hoc fignificatu cu/pe etiam ali* quando hoc vocabulum gaudet, fic j L. 9. D. de incend. vuin, £9 L. $. $. ult. de pemnis. aliisque legibus vox culpe, pro cafu acci[?itur fed tamen im- proprie. B X Ab Interpretibus nonnullis Cafus dividi folet ip folitum, qui aliquando folet accidere, fed tamen non eít ordinarius, nam quod ordinarie &t illud ad cafum referri non. poteft, 2nfoltum qui femcl vel ad femmrum bis in feculo folet acci- dere, & iufolitiffirnumy qui in multis feculis tantum femel accidere foler, . jam quidam dicunt, eum, qui cafum in fe fafcepit, non teneri ad cafum in/olirum; mulro minus ad infoliiffimum praftandum, quia is üpn cogitavit forfan de cafu infolito vel infolitiffimo: fäd vide fis 5 Io. N, r. ubi hzc fcn;entia refuta- bjtur. '.5.— VH. Cum aliqüando nön fatis conftec an damnum culpa en cafu datum fir, hinc bic oritur quzftio: fi damnum aliquod. datum, an in dubio 13gis prafümendum fit illud culpa an cafuü datum efle -( 3me (8) 3hdé effe? quzítio hzc quidem porius faCi, quam juris : eít, in dubio tamen quidam ut Le&tius de pe. thef. jur, Otton, vol, 1. p. 151. Leyfer m smued. ad jf ec. 176, hedit. 5, putant culpam prafumi, & ca- fum effe probandum, at videtur magis in contrari- um, cafus prefumi, & culpa eífe probanda, quía &&or fe in co fündat, culpam eíIe admiffam, quis. que ,vero debet probare fuündamenrum intentionis fue, L. 9. L. 19. D. &9? L. 1. C. de prob. €8. praf. quod enim Leyferus ait: a&torem in interitu.rei fe fundare, minime verum eít, quum non ex eo; fed ex culpa obligatio Rei ad refarciendum damnum oriatur, accedit denique femper aliquem przfumi magis officio fuo functum effe; quam non; nihilo- a* minus tamen przefumtiones in contrarium admitten- de funt, quarum etiam quzdam in legibus inve- niuntur, L. 11. D. de peric, 69 com, rei vend. 83' [? 1g. . de ol qua: ex delz& s. VIII I—Iucusque de definitionibns, & di- vifionibus, jam ad rem ipfam progredior, ubi pri- mo de dolo & cafaü agam, quia do&rina de iis non tantis - dnffïculcanbus eft obnoxia, ac quidem de Cul- d ; (Q ] 3hE (»2 3h«E Culps, Nem cum dolus nullatenus poftit excufari; per fe inde fluunt fequentes regulz. L Dammum dolo datum in ommi contvachu eft ve[arcienduz , non obflante patfo im comtrarium , ne dolus futurus prefletur, L, 23. D. de reg. jur. t2 L. 5- D. corimiod, quia tale pa&um türpe eft, cum invi- taret ad delinquendum, talia vero paCta nulla fünt per Z.27, $. 5 €9? 4. D, de paclis, quia tamen ubi dolus jam eft admiffüs, quis non invitatur ad delim- quendum, hine doli przteriti remiffio valet i, e. pot- e(t convenire, ut dolus jam admifTus non przftetur, L, 27. $. 3. D. de patf. L. s. S. 7. D. de adn, tu- a* £el. nec tamen ignoro;, quod proxime di&tis opponi poíiit; hoc dare malum exemplum; & ita quoque aliquem fpe remiffionis invitari ad delinquendum in fuüturum, at non adeo rigide íunt no(lre leges; fufficit enim :neminem per hoc pa&dum invitari ad dolum in przfenti contra&tu admittendum; praterea fic reconciliationi nunquam locus effet, Il In contraclibus, in. quibus precipue amici fi- dem. [equimur , dolus. infamia punitur, L. 1, D. de bis qui not. inf. huc pertinent depofitum, mandatum nilindis tutel.a,v Íocietas, hos e nim contrattus non. cum hormi- B nibus BWE 202 394E ^ibus incognitis, fed tantum cum amicis inire fole- mus,in quorum amicitia fingularem ponimus fidu. ciam, quia vero longe turpius eft amicum, quam bominem incognitum decipere, ideo aGtione depo/iti» suindati, tutele:; pre [ocio direffa ob dolum conde- mnatus fit infamis. Non ergo aCtione contraria, quia contraria plerumque non tam de punienda perfidis, quam de calculo agitur. L. 6, inf. de bis, qui tot, inf. Unde primo intuitu cuidam cum Heineccio ad ï 3. S. 960, i2 * fingulare videri poffet eum, qui man- dante illo; pro eo fileja(fit, & mandans ei inde- mnitatem prezftare dolofe renuit, a&tione contraría damnatum |per L. 6. $ .5. D. de bis, qui mot, inf. infamem fieri, at cum in. hac. contraria. aClione quo- que de fide lafa agatur, hinc intuitu hujus negotii hoc nil fingulare eft; neque ob latam culpam; quía lata culpa non eft dolus, vid. $, 12. ideoque ob eari nemo fitinfümis, cum ratio infamiz in his con- tra&tibus fit perfidia, que deficit in lata culpa, quo « facit, quod Ulpianus ait in L, 5. 6. ulr. D..de fufp. iut, eumi. qui ob Jegnitiem vel vufficitatem, inertiam, Jnplicitatezm, «vel imeptiam vemotus fit, iu bac. caufa eat, qua e[Je, ut integra fxi/liniatiane tutela ve]. cura ab verba JNIE (1::) 3BWlE vetba [egnities, vullicitas, inertia, fimplicitas, imeptia funt verba technica, quibus ICrd Romani indicant culpam laram, proin quis non tantum ob levem culpam non fit infamis, fed generaliter ob nullam negligentiam vel culpam; & hoc eít, quod dicitur in L. s. C, de fufp. tut,, fu[peclos futores ex - dolo; non etiap eos, qui ob megligentiam remoti junt, in- fames. fieri, item. in $. 6.. . 'eodem, fufpe&tusm. aut vesnotum. fiquidem ob deluga. infamem - e[fe, ob cul- pami mon eque. Sc, tutorem ob nullam negligen- tiam vel culpam, ob quam ut fuüfpe&tus removeri poffit, infamem fieri; cum culpa quidem fepius no- tet culpam levem, attamen generaliter poefita, o- mnes culpz fpecies, ad quas quis tenetur, comple&i- tur.(*) Id vero, quod ajunt: zque turpe, effe, ami- ci fpem fupina negligentia deftituere, quam perfi- dia; hanc fententiam nequaquam fübvertit , dum B 23 hoc « "- — À (*) T&ceo, quod fecundum Noodtii & Pagenflecheri fen- tentiam nequidem tutor ob culpam levem ut fufpe- &us removeri poflit, ut adeo fecundum hos verba: ob culpazm zom «que neceffario debeant intelligi de culpa lata fc: ob culpam jatama uom eque. SWMIE (1:2) 3DXIE- hoc dici non poteft, nifi: de eo, qui (tudio negli: gens eft; qui vero ftudio negligens e(t admittit dolum,; uti etiam ei non ob(tant; L, 7. $,. r, D.de fu. tut., L. 42, D. de verb. fign., L. 1. $. s. D. de obl. t9. ath,, & L, 11, G. 4. de bis. qui not. fnf., nam in L. 7, S.. 1, all. dicitur tantum. tütorem ob culpam latam- removeri poíle, non vero eum ideo notari;. ex L. 7,. $, 1. all. minus rece colligitur: probrum civile comparari la- t culpz, lex enim integra de dolo agit; & diftin guit ioter ea; quod quzdam magis naturaliter;. quze dam magis civiliter fint turpia, fc, ICtus putat ex criminibus naturalibus gravioribus etiam nafci infa- miam naturalem ,. ex criminibus civilibus majoribus ï d » nafci infamiam civilem; L. 1. S. s. all, eit in praftando culpam latam pro dolo haberi, quod utique verum e(t nti poftea $, 12. videbimus; ubiifimul hzc Lex la- ;; tius explicabitur? in L, 11. $. 4. a. mulier non fit jnfamis ob juris igaorantiam (quz lata culpa eít) fed ob delittum, quod fecundas nuptias intra tem- pus lu&tus contrexerir, cui non obftat juris ignoran. tiaj fi itaque in quibusdam legibus generaliter di. catur; condemnatos his judiciis fieri infames; hoc in. telligendum eft ob dolum non ob latam culpam. $, IX. Sic quoque' facile patet» quid de Ca. um JEde (;5 3ouÉ fü'.fic fentiendum, quia illi refifti non poteft; hinc obíervanda regula: Cafum in've fua fert. domimus: eumque neino pre[lat L. 9. C. de pign. a&f. L, 23. D. de Teg. jur. dominus enim commoda rei fentit, hine etiam ejus incomrtioda ferre tenetur adeoque & ca- füm tanquam ipfi per providentiani immiffum, — que fegula applicatur, erfi ex fatto meo damnum rei dlienie ortum fit; cujus exempla ex L 2r. D. de yti vind. E. 2o0, L. 10. S. ult, L. r1. D. commnod. L. 26, $. 2. D. de prefc. verb, allcgat Wiffenbach ad, D tit, commuod, tb. 14.. ä €. X, Sunt tamen ab hac $, prec. propofita regula fequentes exceptiones, L) Nifi alius cafuva Jpeciali-comventione in 'fe [ufceperit, vel etiam tucite, L. 23. D. de veg..jur. nam pa&a dant legem con- ! era&ui, &t tale pa&tum contra&ui adje&um femper eít fervandum; quo cafu etiam ferre debet cafüm infolitum & infolitifümum; genus enim in íe con- tinet omnes fpecies, cum ergo generi renuntiaverit; etiam ceníetur omnibus fpeciebus renuntiaffe, atque hoc quoque fatis clare colligi poteft ex L. 78. G. zjr. D. de contrab. emrt. ubi frümentum per nives cor- 53 rüp. E 3700 3 Awpvlr*um effe. proponitur, quod fine dubio eft csfus infoliiffqus, cum . quotidians experientia doceat, quod alias per nives potius confervetur, & nihilo- mious ibi dicitur: huuc cafüm ab eo, qui cafüm in fe füfcepit, ferendum effe; id quidem negari non oteft, hanc fimul effe quxftionem volunratis; an» qui cafum in fe fufcepit, etiam fe ad cafum in'oli- tiffimum obligare voluerit, pa&a enim omnia ex mere te contrahentium fünt explicanda, at quia in jure fundatum, ut is in dubio tenearur ad cafüm etiam infoliiffimum , qui cafüm im fe fufcepit, hinc qui afferit, fefe ad huünc cafuüm non obligaffe, hoc pro- bire deber, conf. Orto in diff. de cafz folitos injolito; e? infolitiffimo, — Averanius in Interpret, Lib. 2, cap. 16. & Vinnius ;2 lluft. que[t, Lib. 2, cap.. s. . At* tamen quia plurimi Interpretes przcipue pra&tici con- crarium fentiunt, utile erit, fi quis plane fecurus effs velit; curare, nt alter etiam cafum infolitum & info« litifimum nominatim in fe fufcipiat. . 2-) mifi domi- nus fit debitor certe [peciei, nam debitor certz fpe- ciei interitu rei liberatur, adeoque hoc damnum non; ad dominum debitorem, fed ad creditorem pertinet. verb. obl L. $. ,Db de r&b, cred, & L. 23. D. de 3-) 3ixjp (Cir ) 3pule $.) In eafu fingulari Leg- X X1V, D. de pre[c. verb. fc. fi alteri pecuniam. mutuo dedi, ut ex ejus ufuris neg- otia mea gerat, ibi alter quidem fir dominus pecu- niz, in muttio enim dorninium rei rnuruo datz in ac- cipientem tranfit, L. 5. & 2.. £? L. 16. D. de reb. red. attamen ad me cafus pecuniz pertinet, .quia lioc. fnegotium magis tanquam mandatum; quam uüt mu- tnum confideracur, 6. Xl His exceptionibus alias, attamen fpu- rias addunt, -4,) AINfi res ceffipuito venditionis gratia data. fit, fed ita dominium in accipientem tran(it; igi- h tur is fecunidui regulam tanquam dominus cafüm ferre tenerur, .. 5.) ANifi in 3mova alter. fit, cum ve- ro qui in mora eíft; in culpa hbareat; ideo alter non tam cafum quam culpam praftat, 6) Nifi alrer cul- paomi fiml admiforit, at etiam hoc cafü non cafum fed culpam praftar. 7,) Denique zif ves- apud' do- animumi peritura mon' fuiffe, quam in mandato; fo- cietate &c. maxime vero in cormnmodato volunt lo- cum habere, fc, quzritur an, fi res cafü apud com: modantem vel plane non, vel faltem non eodem modo peritura fniflet; commodatarius teneatur, ad dam- SWE (:6) J3Due damnum illud cafu datum refarciendum? Jute Ro- qnano quidem extra dubium eft, etiam hoc caíü rem perire commodanti et& apud eum res plane non, vel fimili.modo peritura non fuiffet, at jure Dnaturz .H. Grotius de jure Bell. 89 Pac. Lib. 2, cap. 12. . 13. & Pufendorfius in Jur. nat, Lib 5. càp, 4. $, 6. corumque affecle contrarium de- fenderunt, unde quidam Interpretes hodierni colli- gunt, idem etiam moribus obtinere, fed falva res, non enim moribus re(picimus ad jus naturz, fed ad jus civile in foris receptum, neque praterea fen- tentia contraria juri naturz adverfatur, nam gene- ralis regula eft; rem .perire domino, quem provi- dentia diviaa hoc damnum íentire voluit, ad hunc, enim exclufis omnibus aliis lucrum & damnum ex re füa pertinet; & ficuti domini lucrum eft, fi res quz apud ipfum peritura fuiffet; apud commoda- tarium coníervata fit, ita etiam [in contrario cafu ipfius damnum effe oportet; quum re&s ratio po- ftulet; ut, qui lucrum ex aliquo fa&o & cafu fen- tit; ad eundem & damnum ex eo redundans perti- neat; hzc vero Grotii ratiocinatio: beneficium ne» fini debere effe damnofüm, ergo nec commodanti; gene- JPKIE ( 12 ) 3o«fE güneraliter non fubüftit; nam in contrarium; cum beneficium nemini debeat e(Te damnofum; ergo mul- to minus commodatario, utpote qui procul dubio eandem rem ab alio vel eriam ab ipfo commodan- te vili pretio conducere potuiífet, . quando plane de eifü non tenetur; ita quoque falfa.& a jure aliena hzc obje&io eft: pa&um tacitum hic effe prefumene- dum de tali cafu pre(tando, nam potuit quidem ali- quando hzc commodantis fuiffe voluntas, hzc vero non fufficit; cum & voluntas commodatarii de(ide- retup, quia in-contra&tibus & pa&tis requiritur come feníus ab utraque parte; commodatarius autem for- fan tale pa&um non iniviffet, fed potius ab alio rema commodato rogaílet, vel etiam conduxiffet5 (i itaque caíum illum commodans ferre. nolit; vel. debet. pa- &um cum commodatario inire; ut hic. cafum illuas praftet; vel noa debet rem commodare, * $. XH His regulis.de Dolo & Cafu expli- eatis, jam fecundum ordinem antea propofitum, di- fpiciendum, quxnam .Culpa in contra&tibus fit prz- ftanda, quz do&trina intricatiffima eft, adeo ut cum Leyfero in sued.. ad. jf. Jbec. 1544 1468. 2, jure merito excla* ? C l jE Cie ) SUME exclamem: - borzinem: queroy, qui muübi ex teuebris; quibus docrina de culpis abfirufa latety emergere . cu. pienti lumen: accendat, attamen quantum licer, hanc do&trinam-ad duas primarias regulas aliorum exem- plo reducere placet; priusquam vero ad has prima. rías regulas procedam, fequentes regulz claritatis cau(4 prenotari merentur: 1.) memo in ve fua un- quam culpam prefflat, [ed tamtum: dolumy L. 25.. f iI. de bered, petit, Give illa res vere five fiCte» i. e, quam .bona fide poffidet, fua fi; unde fequitur; eum- qui rem füuam alienavit, non teneri ad eulpam ante alienationem admiffam , item bonz fidei poffef- forem nullam culpam pre(tere; quia pro domino habetur; defideratur tamen (ut per fe patet) ipfum ne(cire aleri jus aliquod in re illa competere, fi enim id falerm) aliquo modo cognofcir, in id etiam diligentiam adhibere debet, ut alteri jus. illud non jntervertatur, adeoque tunc ad culpam tenetur; hinc e(t, quod bonz fidei poffeffor poít litem conte(ta. tam ad culpum praftandam obligetur, L. 45. D. de yei. vind., etfi per illam. non iadiftindte in mala fide. con(tituatur. Altera regula & quibüsdam ita proponitur: lata culpa. eft dolus, fed i ira-propona tür, JdÉ (1:9). 308 eur, fimpliciter falfa eft; Dolus enim eft propofitum ledendi; Culpa vero eít rantum fa&umn incon[ultum vid. S..2. &7 3. imo fecundum vulgatas definitiones ia legibus tamen contentas, Dolus e(t cailiditas; fal- lacia, vzacbinatio, & quidem ad deezipiendum. fallen- dum &g circumveniendum adlibita , vid, $. 2.. Culpa ]:ta vero e(t zmaxima negligentiay L, 213. D, de verb fígn. €9. L. 1. D. de dol. szalo. ergo.dolus & lata cul« pa moxime differunt,. proin cum fubftantia non fiat eadem; etiam effe&u eadem effe nequeunt, vero (i« mile enim non eft, res adeo diverfías eodem effectu gaudere; quod autem in L. 226. D, de verb, fign. diciturz suagna megligentia culpa eff, magna culpa do« lus, id re&e fe habet; (i vox culpa generaliter ac. cipiatur, quando in fe dolum continet, xque ac (i dolus aliquis major gradus culpe (it, & (ic etiam hzc verba: 7;4g2a culpa, pro tali culpa accipi pof- fent, quz continer propofitum Izdendi, fed. latam €ulpam hic intelligi apparez ex-L. 32. , depof. ubi tiam fimul explicatur.vera fententia L. 226, al fc. in L. 32. all. controvertitur, an lata culpa fit dolus? & hoc ibi affirmatur ex ea ratione, quia ís, qui minorem diligentiam in rebus alienis adhibet, C 5 fraude JDE. (20) 34f fraude non caret, adeoque lats calpa prafurmitur €ffe dolus, cum nemo natura adeo ftupidus effe cre- dátur; ut non eam diligentiam adhibeat, quam omnis fanus homo adhibere folet, atque hinc fine dolo non feciffe; videtur; quod homo etíam ditfolutifimus fà« cit; uti quoque ex eo» quod in L. 1, $. s. D. de .obl. £2 act. -dicatur megligentiam , i, e, latam. cul- pam,. placut in doli crimime cadere, minime fequi- tur, latam culpam dolum eífe, nam ibi aperte tan- tum de przítatione doli:vel culpz agitur; nempe quaritur; quam culpam depofitarias preftet? & re- fpondet ICrus: emu fecurum effe i, e, non teneri, fa. vem , depofitam. levi .culpa. azmiferit, -additque hanc rationem, quia wom [ua gvatia eams cu[fediendams ac- cepit, fed ejus, a quo accepit, ut adeoque fecundum regulam $. feq. tradendam, im eo tantum . tenentuv , J£ quid delo perierit, cui comparat ICrus latam .cul- pam , quod banc depofitarius etiam przítet; eque ac fi dixiffet, hic eft przftandus dolus,-ergo etiam laza culpa, upore quz ratione przftationis!dolus eít; & his modis etiam aliz leges apparenter obftames eXplicandz fünt, quod lata culpa. ratione praíume tionis & praítarionis pro dolo habeatur; potius ita. que lf SwE Cir) ShWIE que repula fic poni debet: 25;) Jata [cw]pa vatione pre[untionis &2 pre[lationis efl. dolus, feu clariuss lata culpa præ/'um:mr e[e dolus, i,.e. creditur ille dolum .admifiíle, qui latam culpam admifitj quia tamen ompis prafumtio. probationem contrarii. ad. mittit ; ideo (i quis. probare- po(ï' it, fe non ex ma ligna intentione, fed ex ignorantia vel mera negli- gentia tale quid commififfe lata culpa pro dolo non habeturj uti nec hzc prefamtio locum in crimina- libus habet, in his namque dolus femper proban- dus eft, quia ibi probatio ( uti Interpretes aiunt ) luce. meridiana clarior exigitu Et lata culpa pre- flatur ut dolus, i. e. femper quando praftendus ef dolus, etiam. praftanda eft lata culpa, quod adeo verum eít, ut, licet in jure noftro dicatur; dolum duntaxat in. hoc vel illo contra&u pra(tandum effe, non-tamen excludatur lata culpa; L, 23. D. de reg. juro L. Y« C. depof., L. 8. - 3. D. de prezar., a qua regnla-tamen ünica eft exceptio: fi de lata culpa contrarium convenerit; quz eo magis eft notanda, quia: pactum de dolo futuro non praftando . eft in- validum , valet. vero pa&tum de lata culpa eiiam fu- tura non praítanda, cum in hoc ce(fer. ratio ptOhl- — ÓUR bitionis 9. 8. N. 1. allegata, QME (22) EME $. XIIl. Nunc hifce præfuppof'us ad* ipfas primarias de culpis regulas pergo: r.) im comtra&hi- bus, in quibus penes alterumi omme commodum; penes alterum onme incommodum ille culpam . etiam levi[fi- suam, bic latams tantura culpam pre[lat, 2.) Ubi par utriusque coutrabentis commiodum , ab utroque prajftanda. ef!. culpa levis &2 quidem in ab[Iratlo, — At. que hz duz regulz communiter & accurate obfere vandz funt, nec quis facile ob fpecialem aliquam le. gem ab iis recedere debet, nifi-exceptio clariffime ex legibus probari poffit; nam refcripta in .Codice cum de fpecialibus caíibus ad.alios non extendendis agant, contra bas regulas. in contraxium allegari ne- queunt, horum duo obfervavit Noodtius in probab- Lib, 4. cap, 3.5 ex his itaque facile ratio reddi poteft; a) cur depofitarius tantum Jatam ,. deponens leviffimam culpam prazftet; L. $. £, 2, D: conmmodo L. 1. S, 5. D. de oll, &2 a&l, L. 61. G. s. D. de furtis; L. 1. £. 7. 16. 20, 47. D. depefit. ubi- tamen extra ordinem ob fecuritatem iter facientium placuit,. ut nautz, caupones & (tabularii de rebus apud eos depofitis füfceptisque teneantur ad culpam leviffimam, L, 1, $. 8. L, 2, D, naut, catp, jlabul b) Cur . com- modans JDE (230 J«f modans norinifi de lata culpa teneatur, L;r, f. 4 D. de obl. €9 act, L. $, $. $. L. 18. pr. &2 Wf €opiod, s. $. 2. 3. quib. smod. ve contr. obl.j ubi fin- gulares funt fequentes exceptiones: fi res ipfo ufu [fit deteriorata, hoc cafu, et(i culpa alias videri poffet; nullam tamen cornmiodatarius calpam praftat, quia commodans fibi impufare debet, quod rem huic ufoi infüfficientem: commodaverir, L, 10. pr. &2 L- ült, D. commod.s iteni in fpecié Leg. XX.. D. comnod, fi commodatarius rem commodatam famulo fuo tra- diderit transferendaai ad commiodaritemi, famulus re &cceptá conjecerit fe in pedes, & aufugerit; damnum illud e(t commodantis, fi famulus integrz opinionis & famz haGenus fuerit; & nullius perfidiz fufpe: &us, quis runc commodatario nil imputari pofle videtur; unde fi.in contrrarium famulus antea fufpe- & fidei & famæ fueric, ütique daminum. illud eft commodatarii,. cum fit in culpa; conf. L. 10. $. ult., É. 11. D. eodem. L. 21. D. de vei vind., L. 20. $. 2, D, de prefcript, verb, & Wiflenbachius ad D. tit. comuod, tb. 12 £2 14.; aliis exceptionibus quz ii hís duobus contr.Cübus ab Interpretibus allegari folent; eunr vel füb generali regula fecunday - vel. ab ex- ceptio- JBME (24) 3helé ptionibus poftea adhuc tradendis comprehendan- dinrur, non immorabimur, c) Cur uterque ex con- trahentibus culpam levem prat fter. in emtione ven. ditione, L, 23. D. de reg. juris; L. 35.. f. 4.» L. 66, pr- D. de contr. emt,, . 3. J. de emt, vend. L, 3. D, de bered. &$. a&d. vend, d) In locatione condu&ione, L. 23.. D. de veg. jur.. L. 13. f. 1. L. 19. f 1., L. a5 f 3. 09 4« L. 31., L. 60, f 7. D. locat, quibus non adveifatur; quod in S. w/t, . de locat. conduci, hic talis diligentia defideratur, qualem diligentiffimus pa- tevfamilias in. vebus. [uis adbibet, nam vel Ju(tinianus ibi abufive fuperlativo utitur pro pofitivo,. vel- ver- ba illa intelligenda. funt.de eo, qui artifex opus ali- quod conficiendum conduxit, is enim intuitu operis illius ad culpam leviffimam eft obligatus, quia artis perítiam profuetur, conf. L..8. $. 1. D. ed leg, aquil, Cur hucetiam e) communiter referant pignus, quod in pignore preftanda fit culpa levis, at cum con- tra&tus pignoris (it contra&tus accefforius, hinc po- tins generaliter attendendum eft; in cujus commo- Qum contra&tus principalis initus, in ejus enim com- modum & . contraCtus pignoris initus cenferi debet; accefTorium hamque fequitur fuum principale;. unde; ] JiME (2£) 3DwdÉ fi i commodum folius debitoris contra&us princi. cipalis (ic initus , utpote fi ei pecunia gratuito fine uris mütuo data fit; hic etiam in contra&u pi. gnoris ad leviffimam, creditor sd latam, fi in folius creditoris commodum, hic etiam in contra&u pi- gnoris ad leviffimam, debitor ad latam, L, 19, C. de. : bDignor, &9 bypotb. fi in commodum utriusque, uter- que ad levem culpam obligatur, S. z. .. quib. ?Hod, ve comt. obl. atque inde variz leges explicanda funt , in quibus sliquando lata, aliquando levis, alí- quando leviffima culpa praftanda venit, quod nem- pe refpiciendum fit, in cujus commodum fit con- tra&tus principalis, quia vero plerumque contra- GQus principalis in utriusque . commodum initur, hinc aliquando in legibus generaliter dicitur zin con. tra&u pignoris culpam levem pra(tandam effe, L, 23. D. de reg, jur. L. $, S. 2. D. commod: nec huic obítat; quod Ulpianus in L- 13. 6. ult, D. de pigm. ad, geüeraliter in pignore «que; ac in com- modato levifimam culpam exigere videaturs erfi enim ibi per vocem cuffodiz (ine dubio intelligatur culpa leviffima, quia ponitur poft dolum & cul- pam, tanquam aliquid mjus, attamen hzc lex no- D ftrae JMME (26) 3ÜÓE- ftce "fententiz: accedit, (i vel cum. INoodtio- im pre- báb. lib, 1, cap, 4. locoi ut legas: at vel cum aliis tantui: ínterpun&ionem: deleas, Cur denique his recte. f) addi poffit, quod in fideicommiflo univer- fali etiam pra(tanda fit culpa lévis, cum nulla ratio fit hic.a generali regula recedendi, nifi. tamen (ut per íe patet) nullum inde ad fiduciarium commo- dum. perveniat, quando liberatur dolo vel lata cul. pa przítsnda, & de hoc cafu intelligerem L, 25. 55 $.. D. ad f&um treb. $. XIV. -Hz duz regulz jam traditz tamen fequentes patiuntur. exceptiones 1) «i/ centrabenei- bus : aliud. placuerit , ad.-hoc-enim- primo omnium ze(piciendum 'et, cum inter eos convenire- poffit; ut major vel minor gradus culpz pra(tetur, quam qui in legibus eft preícriptus, L. 5..6. 2 &5 1o. D. ceumod, jure tamen fingulari ob favorem | pü- bentium, inutile eft. pa&um; quo id agatür, ur ma. titus- folum. dolum in dote preftet, L. 6. D. de pa- Gs dotal. licet enim id reCte- conveniat; ut de leviffima quoque culpa maritus in dote teneatur; qui slioquin :ex fola levi obnoxius eft, attamen illud ira obtinüit , quia paCta quz. caufam dotis dereriorem reddunt, non valent, L, 14. »-D.. de pac, dotal, atque SmIE: 27 3Bafe -pb hánc rationem idem hodie quoque obtinere de. bet, diffentiente licet Groenewegio de Jeg. abrog, ad L. 6. D, de pacl, dotal, 2) mifi in vebus proprits quis snajorem diligentiaum adbibere [oleat, quam matura neg- etij exigit, nam eo cafu etiam ad majorem diligen- tiam in rebus'alienis adhibendam tenetur, cum frau- de non careat, qui minorem «curam in rebus alie- nis adhibet, quam -in rebus fuüis adhibere folet, L 31. D. depofit. proin qui in rebus füis .eft. diligen- tiffimus, in rebus alienis ad eandem diligentiam obli- gatur, mec tamen hoc plene convenit culpz levif- fimz, nam qui ad hanc tenetur, res alienas fuis preferre obligatur, non qui in rcbus proprns eft diligentiffimus, ^6 XV. 35) nifi quis artis peritiam.'vel fuff— cientem firiitatem : profe[Jus fit,: is enim femper de Jeviffima culpa tenetur, L. 132, D. de reg, jur, quæa nemo debet affe&tare id, in quo mtelhglt, vel in- telligere debet i imperitiam vel- infirmitatem fuam aliis periculofam futuram, L, 8. 6. 1, D. ad Leg. aquil, & hoc pro parte ratio effe videtur; quare manda- tarius ad culpam leyiffimam tenetur (pro parte enim «t officium amicitie, quo mandatum nmititur) licee D a nam- "EWE (ir) 3ME hamque ordinirio folius mandantis commodum: & mandatarii incommodum verfetur, & proin tantum mandans ad culpam leviffimam, . mandatarius ve- ro fecundum regulam ad laxam folummodo ad- ftringi deberet; attamen, quia mandatarius alterius negotium füfcipiendo partim- hujus negotii periciam vel fufficientem ad id firmitatem profeffus videtur, partim de negotio füfcepto rite & omni diligentia expediendo fidem. amico dediffe cenfetur, ne offi cium illud amicitiz periret, (i tantum culpam latam vel levem in negotio amici przítaret, ideo de le- viffima. etiam tenetur; | id quod probatur ex L, 13. £. 7nand, ubi oppofitio culpe. & quidem omnis culpz dolo, & exclu(io cafus fortuidi fatis innuunt, mandatarium teneri etiam (de leviffiina, fed cum hanc legem quidam de mandato judiciali intelligi && ad illud re(tringi velint, ideo pro aflzrenda hujus.fen- tentiz veritate magis ftringit quod in L. 2r. C, eodez; dicatur 75 adrmimiflratione negotii alieni aec quidquasa megle&hum -ve] declinatum culpa vacuum »j- Je, inde enim: eo. magis. fequitur mandatarium le. vifimam przftare, quia hzc lex edi&um eft, Edi- &-a vero geaeraliter fünt interpretanda ; nec obje&tio, quod ? "Sde (Cas) 30A4IÉ -quod nibil amplius , quam: bena fides ab €o, qui pre. eurat in L, 1o. pr. D; snandat. requiritur , tanti eft, ut me in contrarium: moveat, cum nil obftet, -quominus Jona fides hic notet culpam leviffimam, pam bona fides.indicat illam culpam; -ad. quam prz- ftandam quis ex natura negotii obligatur, ergo hic "culpam leviffimam ; quo modo etiam explicandz funt, L. g. S.uli.» L. 26. 6. 7. D. &? L. 4- C mand, "ficet enim ibi a rnandatario culpa fimpliciter exiga- qur, adeoque levis duntaxer praftanda effe videti poffet pér ea; quz 6,. 4. di&ta funt, attamen hoc "fecundum &. eod, monita aliquando de ea culpa eít "intelligendum, quam fatuta negotii requirit; ergo Hic de levifima; nequc hanc fententiam turbat; *quodl ex L. s. &. 4, D. de pre[. verb, ubi dicitur: mandatarium paclo poffe ad(tringi, ut cuffodiams, i. e. 'calpam Teviffimam znibi praftet, inferunt? fine pa&toy hoc ergo eum ad culpam leviffimam non teneri, nam pa&um hoc uti fepius in contra&tibus; ita etiam ibi redundat5 denique pro contraría fententia nequid- -quam facit, quod mandatum in L. 23. D, de veg. ^aur. annumeretur iis contraQibus, in quibus pra- "&atur culpa levis, nam eum per hoc non negetur etiam /D 3 IN ERE A Y L USBÉ - C09) BME æetaam lcwfï' imam in,mandato venire, ideo re£te ait .,Voetius ad. D. tit, mandat N, 9, id quod huic le- -gi deet, ex L. 13 &? 21.. C, al fupplendum efíe; .jtaque lmandatanus culpam etiam leviflimam pre. .ftare tenetur, 6. 16 d. Nif quzs fua fponte fe. negotzo m - alterius cotmodum obtulerit, nam cum is nullum jus habeat ne mlmmum quidem damnum in rebus doe mml , .à quo non rogatus eft,'inferendi, ideo cul- pam leviffimam przítat, unde fequitur, mulro ma- -gis ad. culpam levilimam terieri, qui f& nltro rebus Alienis & qundem fine confenfu domini ingefit; ex - quo principio porro fluit, quod male fidei poflef- for ad culpam leviffimam preftandam fit ob(tri&tus, Jtem. quod negonorum geftor de culpa leviffima teneatur etiam in cafu, fi fe aliis non pratulcrit; N mam cum usdem verbis, quibus in . 1, 7. de obJ. que quaft ex contr,, negotiorum geftorem culpam leviffimam praftare indicatur, eadem præ(&auo in $. a. 7. quib. snod, ve contv. obl. commodatario injun- gatur, quem fane ad culpam leviffi imam obftrictum effe ex L l 5 4. D. de oHl, U a&, conftat, hmc rc&e * 3MÓE Cor) 3UdÉ reUte inde infertur, G. r, . all, ad cafam & fe aliis prztulerir adítringi riot poffe, fed negotium gefto. - rem. fimpliciter ad leviffimam teneri;, corf. L. 23 D. de veg, jur., L. 24. C. de ufuris. L. 25, $. 16. D; füm. ercife., quibus.L. 20- C. de tieg. eeff, &? L. 7. C. arb, tut. non ob(tant, L. 26. al, enim refcripeum eít, ut adeoque exinde, quod ibi rantum doli; cul- pz latze & levis:per negotioram géftorem pra(tan- d mientio fiat; minime inferre liceat: eum regula- riter ad leviffimam. non teneri; cum in refcriptis unius pofitio -non fit alterius exclufio; quia in iis de fpecialibus cafibus agitur; L. 7. C, all, non. minus refcriptumi eft, neque de a&ione negotiorum ge(to- rüm in univerfum, fed de illa quzx adverfus cura- torem datur; agit; illa vero non ad'culpam leviffi- mam, fed folam levem praftandam agi-poteft, quia curator fe non- ingeffic negotiis alienis, fed a Magi- ftratu illis eft prepofitus; mulro minus obeft; L. 25. $. 16. D. fa. ercifc.; quam. nonnulli opponunt, ubi ]Crus ita argumentatur: (i familie hercifcundz a&i- one api poffit ad culpam levem przítandam, id fieri dehet a&tione negotiorum geftorum, atqui co- heres non tenetur negotiorum geítorum, ergo non tene. - L SME C2 A»xb tenetur &d .culpam levem, hinc vero non fequi- tur culpam levem tantum in negororum gefti- one venire, nam (ic ICtus majorem fyllogifni po- nere debuit, ut inde hanc confequentiam inferret, fi enim majorem ita pofuiffet: fi teneatur ad culpani leviffimam, tenetur negatiorum geítorum, tunc inde tantum jnferri potuiffec; ergo non tenetur ad cul- pam leviffimam; fed voluit probare: eum non tene- ri ad culpam levem, ex hac lege itaque id tantum concludere licet, qtiod coheres in a&ione familiz her- Cifcundz non adculpam levem in abftra&o, fed tan- tum in concreto prz(tandam obligatus fit5 hic quo* que debilis e(t argumentatio, qua concluditur, de. bere fufficere levem culpam, ne alias abfentium neg- otia nulli demandata eorum adminiftratione ob €x- a&am culpz leviffimz przftationem in detrimentum reipübi. defererentur, nam qui affe&tione du&tus ne bo. na alterius diftrahantur, vel negotia alioquin peritu- ra geífit; non nifi-de lata culpa tenetur; L. 3. 6. 9. D, de; aeg, gefl.; &que ac is, qui juffu prztoris neg- otià aliena geffit; latam tantum culpam praftat, quia in illis cafibus excufat a lege neceffitas, in hoe ftorem Veto ceffat-..razio ; ob quam negotiorum ge alias 3mdE (C35r) 3p4E &3J.culpam leviffimam obftri&us eft ; Ut adecque manear regula, negotiorum geftorem alios ad cul. pam leviffimam teneri ; non tamen ad caíüm, Z, 22. D, de neg, gefl, nam (i infoliti quid,^ & nowi non eX more boni patrisfamilias geflferit, dicitur quidem in L. r1. D, de meg, gefl, eum. & cafüm praítare lucro tamen cum damno compenfsto, fed quia & id culpa non caret, hinc porius culpam quam .cafum. preítat, fecundum $. 11. N, 6. atque ita quoque intelligenda videtur, L, 22, C. de meg. £e//., cujus verba funt: megotiu»s gerentes alienumm mon interveniente [peciali pa&o. cafusn. fortuitum pra- flare mon compelluntur , omnis difficultas ex verbis: t0n interveniente [peciali paclo, oritur, quia (i pa&tum ioterceffit, dominus fcit alrerum nego'ia cjus gerere, requiritur vero ad quafi contra£tum negotiorum eefti- onis ignorantia domini, alias enim potius eft man. datum, hac de caufa in hanc legem explicandem hucusque Interpretres. etiam ; przeclariffimi infüdarunt, fed 6ne aliquali hujus legis emendatione nodus haud folvi poffe videtur,. nam nec Glofiz, nec Molinzi, nec Accurfii; nec Leyferi m zued, ad ff. [pec, $5. "iied. 1, €? 2, nec denique Braunii in diurn, Erlan- 4 B » gene : QME "(*n'. ) EME ! genfib. am 175 1. N, $3. pag. 444 conïeamäs:-&rbä- flere, jam alü nuper luculenter. demon(tarunt, qui & ideo novum in huc lege explicanda. periculum fecerunt, fc, fibi. per(uadent fecundum hanc legem Begotiorum geftorem: ad praítationem caíus obliga- um effe, fi forfan amicus domini- eo- infcio. pattus fit cum negotiorum geítore, ut cafüm fufeipiat Sed neque huic conje&urz fubfcribere poffum, etfi enim iis: facile largiar regulam illam: quod memo ex contra&tu alrerius jus perfe&tum acquirere poífit; fab Imperatoribus ad majorem humanirarem & facilitatem redatam effe, adeo ut ceffione in- Ja- fc tum non amplius opus fuerit; id tamen negari non poteít, etiam jure Romano noviílimo in €o re- gulam illam man(iffes quod nemo alteri fine ejas confenfü jus acquirere "poffit, L. 9.,^ L. 6. C, de ánutil. [lipul.s . 4« 7. eodem, proim amicus domini per hoc pa&um domino non poteft acquirere, cum adeo & hxc explicatio fibi noa cohzreat; wil aliud fuüperet, quam ut in emendatione hujus legís re- fügium queram, ec cum Bynckershockio in oPfery, Rib Y.cap. 7, & Noodto 7 comn.|ad D. tit. de negot, $efl. pro son interveniente. [peciali paclo, egams ien ?pterveniente 'jþe;iali fäöïp, quam ,cmcndationem €o Mf 0f ; m taverint , aiti . videre. eft ex , 4 C, de adv, diverf, »udic., & (ic hxec L. 22. «ll explic : fanda, eft ex ;all. L» L. DD, de-meg. geft,— - ^ i n ib $ XVAL 5) Nifi ul ad anajorem culpe gradum. quis adfivingatur, unde ia tutela culpa levis preftanda venit, nam veríotue quiden: folius.pupilli commodum, .& tutoris incorm. modum»-quia- temen reipubl, intereft, .eos.; .qui fe. ip& defendere.nom poffunt, ac proin. lefioni magis obnoxii-fant;. aliorum -tutela -cautius..defendi , hinc tütor ad culpam levem praftandam .obligatur, ..L« g, C, arbür, tutel., L. 1. pr. D, de tut, £ ratiom t9. L. 23. D. de veg. jur,5 nec e(t, quod opponatura qutorem .tantum ad latam adítringi in .. 7- ..2« D. de aduiiti, 1tt., €9. L. 9. C. arb. tut., nam in bis k.gibus proponuntur exceptiones, fc, i tutov. pupilla pradia suimus. idonea comuparauerit, meque tamen jore dide, meque gratiofe. bauc. snalam conditionem elegerits jtem 6 momina paternorum delitorum iuitio Ju[cepte sutele idonea» tempore tuiele (forfan, quia. ftarim non fumt exaCta) meque dolo meque ananife[ta megligene tia iuloris auimus idonea e[fe cwperint , sutorem his ,' cav(ï- X.Ezk! 3IOE- (36) 3DWIÉ cafïbus non ad levem; fed tantum ad lstam cul. pam teneri, cujus réi rationem dat Zosfius a4-. D, tii. de tut, g rat. N, 4, in f, quia idoneus etíarn pa- terfamilias in iis facile fallatur, &c levem culpam admittat; hz itaque excepriones firmant regulam in reliquis tutorem culpam levem przftare; Nequa- quam timen leviffi imam, uti quidam ex L, 4, C. de perie. tut. colligere volüerunt, nam,. ex eo, quoä ibi dicaturz zutori fortuitos eafus iruputari mon opor- iere, concludi nequit: ei culpsm. omnem proin & leviffimam imputari poífe, cum unius exclufio, non femper fit alterius inclufio, przcipue quia L. 4- 4E. eft refcriprum;, ut adeoque forfan de folo' cafu for- t£uito confulti refponderint Imperatores; nec juvat; eliena negotia adminiftrantes ad praítationiem culpse —— Jeviffimz adítri&os effe, uti- id de. negotiorum ge flore & mandatario ex f. 1. 3. de obl, que quaji ex contr, 69 L. 31. C, zuand, probavimus, nam hóc non femper obtinere in curatore bonorum apertum eft, utpote qui tantum ad latam culpam tenetur; L. 25. f. 10. D. mandat. quod, vero hoc in nrgoe tionem geítore &: mandatario obtinet, alis rationes habec, u ex $, 15 & 16. diQis apparer;. ex quo ( & 16 SpE (352) S3MÍE - 6. 16, etiam facile patent cxccpuoncs, quod tuto£ etiam leviffimam 'pra(tet, fi fe prz aliis tutele. ob- tulerit; item (i fe tutele immifcuerit, L. $3. $, 3. D. de furt, jinél.. L. 1. . 35. D. depof-; his adde & in rebus fuis fic diligentiffimus, L, , pr. D. de tut, E7 vat, juncl, L. 31. D. depof, vid. $. 14 N. 2 ditls. Cum itaque tutor ipfe ad culpam levem regulari- ter obligarus fit; maxíme fingulare eft, ejus. here- des non ex levi fed cantim ex laca defun&i tutoris culpa teneri, L, ulz. pr, &. 1. D, de fidej, nom &9 be. ved, tut.5. L. , C. de bered, tut., qui tamen alías fuc- cedunt in omnia commoda & onera defun&i, L. $9 D. de veg. jur. & initio poterat videri, textus, quos — pro hac fententia allegavi, de ipfo fa&o heredum; inteliigi poffe, certum enim e(ít, quod ex eo, quod heredes ipfi in tutela fecerint, vel quatenus fa&tum antecefforis continuant, tantum latam culpam prz- ftare L. 1. pr.,. L. 4, pr. D. de fidej, mom. &9 bered. tut, fecundum regulem f. I5. [N. r. traditam, & ita commode fatis explicari poffet L, st pr.. . 1. aH» unde etiam 'lhomafius in diff. de eulpa tutoris ab beredibus þrt]landa afferit: heredes tutoris ad cul« pam levem intuitu- illorum, quz defun&tus fecit, te. E 5 L ncrl, tieriy cti -effentirer; nifi- L. 1. C. all, obftaret , -ejos enim- verbas heredes tutorusa ob megligentiam, qua, (uon) * at culpa comparari polfits condezmari mon, eportet» fi mon. coutva tutorein lis incboata efl, multe apertiora'funt quam ut antea datam explicationem. admittant, & hinc magis placet vulgaris fententiat, heredes.tutoris ex fa&to ejus rantum teneri ad. làtam, culpam; üt adeo regula illa: quod, heredes fucce-. dant in omne onus defun&i, hic exceptionem patias uiir, cujus exceptionis rationem mihi fuppeditát Nood^ us i2 tomm. ad. D. tii, de fidej. mom. &7. bered. tu- tur..,, quad quamvis heredes alias faccedant ia .onera, defan&i, atcanien, quia -exera «ordinem placuit: tue torem, qui fecundum regulam tantum.ad latam cule b m adítringi deberet; .ad levern teneri, hinc fimul placuerit onus hoc ad ejus heredes noa extendi; unde ea, quz Thomafius in al difJ. in contrarium ? 'vel dc guggat, cum vel generalyiäv de her,gdibus fint herg- : dul (') Quod in Baülicis--in hoc textu nelata coipa quidem sb heredibus tutorum praftanda dicitur, ilind veros fimiiter vel poftea -mmnterum, vel depravamum effe E TINBEPRINEORSIENES : yidctuf, qualia plura utique im grecis invehi.quun X "amedp Ca») "EME r'hcmänbæ titorum rmon agant, nequidquam emm -lnanc: vulgarem fententiam. operantur, 6. XVIIL 6) ANifi quis.rez ab. altevo. þv&æia 3utendarm. acceperit, quando- liberatur dolum & latam -culpam praítando, L. 14, $. t1. .D, de furtis, L. $, -8. D. de precario, ergo i precario, quamvis ad. fo. -Jius: accipienus commodum , & dantis incommodum -dllüd 'tendar, accipiens tamen prafítat tantum latam cenlpam quaritur qua fir hujus exceptionis. ratio «Heineccius ad-7, . 788. IN, 4« hanc putac efle rà- -tionem quia dans.accipienzi rem ultro obtulit, at hanc -Yationem non paritur natura hujus vocis precarii, per -hanc enim magis indicatur, quod accipiens precibus a^ -& dante rogavit, unde potiu$ ratio in eo confiftere s vidérur. quia. precarium . eft contra&tus incertus, & ftri&i juris, nam e przcario proríus incerta obliga« tio nafcirur, & extrsordinaria a&io datur, L, 14. D, -de prectiio, quod etiam aliter ex. juris principiis col- digi poteft, ps&a enim apud Romsnos non fant obli- atofia, nec ex lis aCkio datur, adeoque ex preca- ^rjo non poteft cert oblipatio, && determinata sCio nafei, cum vero hz regule de eulpis G, .15. tradi- & det- — [ apt?d Romanos in- csrtiæ.;obligaaionibus, £ere Jb«gE ( 49 ) 3IjE terminatis a&ionibus, ac proin (ut videtur) tant:mfl in bonz fidei contra&tibus obtineant, quia ibi folura- modo certe regulz de prz(taiione culparüm. dari poffunt, hinc in incertis obligationibus & indeter. minstis a&ionibus, ac proin in (tri&i juris contra- &ibus tantum dolus & culpa lata praftatur, atque hzc eft ratio, quare in precario accipiens mon nifi de dolo & lata culpa tencatur, cum autem apud Germanos omnia pa&a etiam nuda fint obligatoriae proin ex iis certa obligatio, &t determinata a&io detur, praterea nulla hodie fecundum receff. lgp. 87. 1600. f, 1$2, amplius differentia fit inter aGi- ones bonz fidei & firi&i juris, hinc hodie in pre. cario fecandum regulam 6, 12, N, r. culpa levi(fi- ma ab accipiente przítanda venit, Qcodcm modo g'c jn commodato, : 6. XIX, 7) Niþ quod im Jocietate, rosmphtnia- fi^ (quo pertiner & bonz fidei pofleffio, fi pofic(- for dubitet rem effe alienam) Jevis culpa in concre- to fit pre[lande, Generaliter quidem in negotiis id. * urriusque contrahentis commodum: initis culpa ie- yis in.ab*üra&o ;'vid., 6 15. N. 2. feu diligentia di«- Jigen. p —— —— apde (4:) m! lizentis patrisfamilias:exigitur; in |his tàmen extrd erdinem placuit füfficere & defiderari culpam levem in concreto, feu diligentiam focii-in rebus.füis, adeo ut, fi focius in rebus íuis minus diligens fit, etiam iü focietate & communione minorem. diligentiam sdhibendo excufetur,; e contrá-fi.in rebus fuis fit diligentior etiam eandem diligentiam, in rebus alie« nis adhibere debear, quiá vero focietas mutuo cori- fenfu initür, at proia contratus fit, in-communio« nem vero quis cafa incidit, ut proin-hac qua(i coa- - traCtus fit; binc exinde per fe patet, rationem hus jus juris in utraque diverfam eíle debere; commu- ter in illa hauc ex £, 72. D. pro focio, rariongm red. dunt: quod focium diligentia ejus contentum effe' oportet, quem ipfe elegit; at Heineccius ad. . $ 647. in * fibi falfo perfuafus eandem etíam incom- munione obtinere; aliam excogitavit; quod focius focii diligentiam probaffe videtur, e cujus focietate; quum id.ei integrum femper fuifet, non difceffie: yer um enim vero cum in commiunione alia retio in L. a5. f. 16. D. fam. crcifz, allegeuur, quod ibi qui- Jibet ex fociis jus habet rem fuam adminiftrandi in re. tanguam fuam, ut a deo ab €o majon quam F bus ^. J3pXE C42) 3DAE bus- fuis- adhibere folet,.diligentia in rebus commtte pibus exigi nequeat, non eít, cur a vulgari ratione recedarur 5 erque ex hac ultima ratione, ctiamt bonz fidei poffefforem poft litis conte(tationem, fi per illam in mala fide. non. coníticuatur; ad h:nc " eulpam levem in concreto przítandam obligarum dfe, putarem, $. XX, Adhuc reftat pro coronide mquu-ere en gradus culparum, & exinde dedu&tz regule in re&ta ratione, ín Jure Romano; & ufu fori fint fün« datz? quod ad primum; fane equiffimum eft, re- &eque rationi; quam maxime cogvenic, eum qui ex Contra&tu omne commodum percipiat, eciam ad mae jorem diligentiam ad(tringi debere, quami qui inde incommodum vel falrem nullum commodum habet ; item ia contra&u ubi par utriusque commodum & incommodüm, üirumque zqualem prazftare diligen- tiam; & quidem boni patrisfamilias, quia quisque ibi ad hanc diligentiam vero (imiliter refpexit, quam bo» nus paterfamlias in rebus fuis adhibere folet; quod ad &lrerum ICri Romani non quidem (emper diftinctionis hujas verba adhibeat fecundum di&ta $. 4., attamen &0$ gradu» hos & inde dcdu&as regulas fecutos efíe» ad 3h«tE m:) 3helE Sävo-c"u!fdm' patet ex L, 5. f. 2. D. £ónumod, L. 2 D. de veg. jur. ubi aperte tres grà dus culparums & inde dedu* quz in diverfis negotiis fjraftantur, &z regulz, prou t unius commodum verfetur , vel Axriusque, occurrunt, corif. L. 47. f. 5. D. de legai. p Y N L, 7. C. arb, iuty qmo., L. 1. pr, D; de tut, 69 rat. Lo 13-) L. 14-, D- df pig n. aéd, , Lo 6[0 ;- 60 D'dt furtis, L. 1. f. 5. D. deoll , & a&l5 quod ad tertium fertim Scruvius in $ttinet; quidam ICti Germani prz ïy""' jlh'. civi]. tit, coni D tod, $. 41, €9 feg. Gundlingius án excerci 1. ad D, tit. tomimod, & "Thomsfius in diff- de culparum. prejratione , " hos gradus & has regulas hodie nolunt admittere, fed alia s regulas fabricarunt, fe immifcere debet v ad [e mon peri- fc, 1) memo . Teni. 2) quisque . debet preflare emm diligentiamt quam matura negotii , & omnes circumflantie exigunt. pam non dividunt, fed praftatio- Unde hi plane cul | nem diligentiz ab arbitrio judicis dependere volunt, ET. finge has f egulas cffe mel iores, attamen hi Au&to- res non funt Legislatores, adeoque cum certum & 'indubitatum fit; jus Romanum in foris. Germanicis receptum efle; in dubio hoc femper eft fequendum, robetur, quz ratione horum Wnifi ab:ggatio aliqua p x grà AE (4«) 3pdE giradaum & harum regularum.a di&tis Au&oribus nom probata eft, neque probari pote(t, proin gradus & regule culpara . Juris Romani ia- foro fant. fervan- dz,. praterea regulg ab his Au&oribus propofitz cum regulis juris "Romani ad idem trendunt, fiifi quod ex, quas di&i. Au&ores ftaraunt, fiac.aliquanto ob- fcuriores & minus determinatz, cum e contra Jus Romanum reguhs plenius. & accuratius. determina- verit, prima cnim-illorum regula continetur in ex- cepnone $. 16: tradita, alrera in ipfis regulis $. 13, propof' tis; itaque quum gradus & regula . juris Ro« qmani in reCta: ratione fundatz, & proprie cum aliis privato arbitrio ftatutis ad idem . tendart, per fe fluit hos gradus:&:inde dedu&tas regulas ufu fori fervari, de quo co magis churus mihi wdeor, cum unus omaium. L:víerus. in. zued, ad. ff-. fpec,. 194. ?2ed. 2, hos gradus & has regulas non quidem nodum f f- vendo, fed uc alter Alexander rumpendo tueatur, ob cujus au&omazem fufficiens: in foro prz(i dlum B- bcnt, TANTUM, THE. f SWE (4r) 3OWIE THESES CONTROPERSE .OMNI 3URE SELECTE. .) ]us CKirca facra tam .ordinis quam Jurisdiäionïs Principi qua tali non comperit ex lure natu:eli. 4.) Licirum & tiullo jore probibieum in ftatu . na» carali eft duellum; quod quis ad fervandum of- £ ficium ad- íui- fnorumque fuftentationem necelfa« -9- rinm, quod alies certo amittit, acceptat, vel of- fert, (ialia via efficax confervandi fe in illo ,nokn' E foperfit, . .3 ; Confangui nita$ idi gradu fecundo linez re&z, & Tnatrimoeniumnr. in primo linez obliquz jure naturz non dirimic — : 4 Decimz Clericis materialirer i. e, quatenus funt congrua minifteriorunt fuftentatio; quidem ,Jure divino ; formaliter vero i, e. quatenus funt cer« ta quota fc, decima pars frudtuum , tantum ure pofi:ivo Ecclefiaftico debentur. $) Jurisdi&io Vicarii generalis non eft delegata; íed ordiuaria refpettu eorum; quz poteft incui- D tü viceriatus, 6) Ufürz lucrativg, quas aecipiendi aliu, canonicus titulus non feit liciras, a Catholico licire, & — bona confcientia ex tirulo ffatuti vel confuetü- dinis accipiuntur; modo alias (int moderatz, — "hdt (4e0 3»4E $5 Advema non committit crimen Mijeflatis vel perduellionis. $) Fure füfpenfo heredes ejus .conveniri poffunt, ad rem füurto oblaram reítituendam , aut ejus [ eítimationem przíftandam, $;) Etíam legitimati: per - fubfequeris matrimönium fucceffionis feudalis funt incapaces. 10.) Exfpe&Gtadvatus, cui feudum in csfum, ( poffes- - for.ne feudali fucce(Tore dece(ferit; promiffüm ^*ft, hoc petere pore(t, vafallo, qui feudum alio modo veluti per feloniam amiferat, fine. fuc- ce(iore. feudali decedente, 31.) 'Transa&tio non refcinditur ob lefionem enor- mem rernedio L. 2. C. de re[c, vend. 12.) Super controveríia te(tamentaria rrausaCtio . cita & valida eft etiam teftamento non inípecto. 13.) Ve(timentorum e(t verus ufusfructus, 14.) Bonz fidei poffeffor in rei vindicatione fru&tus confum;os lucratur, etfi iis fit locupletior faCtus. / & b («5 s olv E Wa p://lr / N — — E ( 48 N Yub ^ m i VY . AC (X —AEN : 5 — 4 /DÀS s M If pl n | XwiE Ce7) 3DdE- .SUMMARIUM DISSER TATIONIS À '^€. r, Damnüm quid & quibus modis det P ur I?A — À $. z, Dolus quid? * ^$& $. Culps quomodo redte definiatur ? inis ICti Rom; -& 4. Culpa.quotuplex, & quibus term fifam levem, & leviffimám indicent?. ubi Struvii, Gund- p gï lin €cjo propofita. cii, & Thomalii fententia rejecta laudatur r*egpla eCoc? id? 1 L4 Juomodo a qu ibusdam dividatur? ^&. 3. Datinum in dubio -cafü non culpa datum e ffe, þl'æ- fumitur, quod contra Lectium & Leyferum defenditur. $. ?. Regule de dolo proponuntur & ob eum actione directá condemnatus fit infamis, non vero actione contra- tia, neque ob latam culpam. $. 9. Regula de cafu traditür, & applicatur. $. 10 Quetuor 4 fegula exceptiones allegantur , ubi étíáni ; eum, ui cafum in fe fufcepit, teneri ad cafüm in» folitum & infolititfimum; probatur. $ $. 11. Keliquas tres exceptiones fpuri at effe ddcetur, ubi & cafüm ferre dominum, etíi res apud eum peritura non fi- iffet, tami contra Grotium & Pufendoifium ex jure pat quam contra bodiernos quoscatm &.io argumichto compro- batur. s claritatís caufa praenotans $. z. Dus regulae de cu! dolum latuus detronífiretor, tur, ubi latam culpam non ef quà occafione £. 216. D. de F. $. ex L. 3. D.-dep.o/. £2 ^ L. 1. &. . D. de O; £? A. explicatur. rg. Primatiz de cuipis tegule proponuntur, exinde f 4uele acdurtür q fuccincte de('cubitur. um ue in p-ignoArf: lcul»pa' præ(tapd;a fu $. 14 -- 3 bute ?43-5»5&&?2, g 14. Poteft convenire, ut major vel,minor culpe gra: dus pra(letur, quam qui iu legibus et. praefcriptus , & ua ibi exceptio ratione dotis? item qui majorkum in jes bus fuis adhibet dil : ; igentiam, etiam majorem ia rebgg alie- re deber. pis. adhib . H 1ti * . !f. u artis per tiam vel fufficientem firmit:tem pioe fitetur, cu * rius., 2 am leviffimam : ptæ[tat 3 ade,qque & manda.a- 6. 16, Item aa leviffimam adítringitur, qui fe n'egb:iö alieno in alterius utilitatem obtulit, ubi fimul ratio, quere m, £. poífe(for, & neg. geflor etiam Jeviflimam pratet, allegatur, attamen hunc aliquando tantum ad latam nune uam vero ad caíum teneri demonflratur, qua occafione multorum ICtorum conjectura circa L. 22. C. de zcg. Euf rejiciuntur & refutantur. $. 17. O b interxffe rei ] 1 publ. aliquando ad majerem culpoe adum quis adítring itur, proin tvtorcm quidem aiquan- djo de lata, aliquan & de leviílima, ordiaarie tamen de á Jevi, Heredes vero ex fatto cJus tan turn de lata :eqcri:- Ie» :ecta "Thomafii fententia fuftinetur, : &. 18. Ratio, quare in precario culpa levi fümia praffan: da veniat? ltem L x $. 19, Quare i n focierate & comunione ( quo & b. £, offefIio refertur, fi poffeffor dubitet rem effe fuem ) extra IT ordinem culpa levis in concreto preeftari debeat expiorate $. 2o. Regulas de.culpis in re&ta ratione jure Rom. & ufü fori fundatas effe argumentis munitur,. fimulque regu- l& a Struvio Guudlin bantur, - gio, X -& Thomafio tradite impro- 1 o U Do X7 3 " S( M Q , | ï' a - SECUA B ) - 760 ^ !'e r T. ,. a ia mtatuneus HO r o m RRE rA L Y LA X W DISSERT ATIO JU'UDICA lblAUGURALIS 19 18 PR!ESTATIONE VierFarbSelector Standard* - E kala Offset DAMN.ORUM & 17 16 IN CONTRACTIBUS 15 QUAM- . ENH ADJUNCT:S THESIBUS E DEO. FAUENTE. nE S.IN E. PRA!SIDE N INCLYTA- TEUTOBURGI UNIVERSITA'TE. e PRO( GRADU . DOCZ ORLS. m -IN UTROQUE JURE. ERN NEC NON PRO SUMMIS. HONQRIBUS s IMMUNITATIBUS ET. PRIVISEGIIS: — DOCIORALIBUS mrE ET'MORE MAJORUM. CONSEQUENDIS 8 d- PROPRIO STUDIO- CONFECTAM. PUBLICE. - DEFENDENDAM $USCIPIET: r -HERMANNUS THEODORUS RAAB EMBRICENSIS 6 .DIE MENSIS JUNII MDCCLXXVII, xöoöbööooodöoQQQOQOQx ä DUISBURGI 4AD RHENUM T YPI$ FL.AD BENTHON, AcàD TYPOGR. Vmwr. N - BI Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com * J : & 36* o À