KaI600-3306
author: Bock, Johann Georg

p

Ka I 600

, 3306

Bock, Johann Georg:. — 2. 1765

:

ï

pictt

Wro g R

—*-—""*-'-«'

ts

-

n

—

—

m

-

-

;

PROGRAMMA

RESVRRECT JONE

JESV CHRISTI,

HOSTIVM TEST IMONIIS

CONFIRMATA,

SECVNDVM,

IPSIS FERIIS PASCHALIBVS

EA, QVA. PAR EST, DEVOTIONE -

PVBLICE Pi (OPOSITVM

RECTORE ET SENATV

ACADEMIAE REGIOMONTANAE

"EM

/ïïa.

^

Z

EU

N

aY

V

N/

0&)

MDCCLXV

ANNO

NSON

2

dU u

ia

» E

M

[

EANM

N

NS

49

N

A ia at

m p t t m

vt

**7*

REG!OMONTI

Q

LITTERIS H)ARTVNGIANIS

?rw

»,

I

- nter hoftes Chriftvokredïuiuo teftimonium

perhïbe'ntesk,' PILATVM

omsnorum in ludaea Procurator

em primum locum obtincre

,hac

ipfa pafchali fu

perioris anni feftiuitate variis

argumentis vindicavi-

mnus, quamvis genuina illius ad 7;Lerigg;

Caefarem Claudiauum de

Chri(to fa&a rélatio

, ive epiftolarum fiv

€ atctorum forma ad eum-

dem perfcripta, noflram actatem non adtü

gerit.

Refcrunt veterum

hiitoriarum feriptores, Tiberium ipfo hoc Pilati

nuntio

de Chrifto accepto

permo(um fiffe, vt de Chritto in Deorum Rom

anorum pumerum co-

optando contilium ceperit, iftudque cum Senati

Komano communica-

Verit, His vero votis non adípirante Se

i2tu , Tiberium tamen fevero

edi&to Chriflianorum accufator

es vepreffifíe.

Si verum eft, quod de hoc

Tiberii adverfüs Chriftam ftudi

0 pethibetur, omnino inde

argumentum

pro relatione Pilati de Chri(ti mirzculis, m

orte & refurre&ione peti

pot-

eft; i validis demon(trari poffet argument

is, falfum effe; tamen hoc ipfo

non evzrteretur, qt'od füper:

zti Programmate de Pilato refürre&ionis

Chrifli tete demonítravimis,

-Sed tantum abeft, vt validis adhuc ra-

tionibus ftabilitum fit,

a vero abcfi?, quod de coa(ilio Tiberii Chriftum in

Deorum concilium füscipiendi refert

ur, v

t potius teíles id ipfum adfirman-

tes adfint, nec debia, quaein contrarium

proferri folent, taati momenti fint,

vt teffimoniorum veritatem infringan

t5 Qquod vtrumque jam paucis

difpiciendum.

Primus omnium,

ut orbem Chriflionum de Tiberii vo-

luntate certiorem fecit, TER'I

itafcribit: Fergs erat dec

VLLIANVS eft, qui in. Apclog. c. V.

vetmm, ne quis Deus ab Pupe:

"Iore ConfecrAVEti,

"f a Senata probatus.

Faen C* boc ad cag

faxz soflratm, quod apud vos de bu-

mano arbitvatra dioizitas penfitatar,

Jf konisi Deus placuerity Dens sop evi1.

Hiomo jars Deo propitius effe delelus,

Tiberins evgo ; CHÍHS tempore sonen Cbri-

flianam in faecul;

v Iutroruit, aunuatata febi ex Syria Pal

aeffiza, quae illic ve-

vitaiem iflius divini reve

laraut, detnlit ad Sezatum . cum P

raerogatiua. [uffracis

Jfnis Senatus quia non ia fe (ALIPSE) probaverat, vefpuit

: Caefar in fenteztia

mazskty cogsuinatas. perictlum acculatavs

e

L

"s Chriffianorzum.

Ad eamdem hi-

ftoriam Zertelliaz

4* refpexiffe videtur 4pel. c. X Xl, in iftis verbis

, quae

fuperiori Jam Programmate

p. Vlll. & IX. ex(crip(i

mnus; Ea« oma---.

efje Gaefares. Eavad

em hiftoriam & aliquanto quidem füfius , Exsfebius re-

petit, ad Tertullianum ejusque affertum oculum intenders, cum in Chre-

vice L.1l. ad a. 2051. P. m. 159. tum in £

E

r

if. Eccl. L. M. c. H. — Prioriloco

Tertullianum expreffe com

pellat, illumque variis landibus de

praedicat,

lta vero teftimonium Enfcb;

1 , in pofteriori loco ex quo pauca 1

. C p. IX.

exhibuimus verba, plene

& in nexu Íe& habet:

T W 7AG &X

Véxeay

qiacactes TE CUT QUs QV zW Xoigü n Tayras nOy Ra oMs vt

7 a.

&

/

i

ewnvsc (sGonuea , TtAaroc TiG:

?

Q

t

m Qa&':kz xawxmk); &i Ya À aMas av

"Davavoy avas'ac, u25 O6og &wcts

qruOo puevoc véportelac, xott Q6 0TL EX VERDUUV 4610

sraee, T016 groÀAer gm&wigtUTO, YOV ós T:B'ng:qv [46y QUEVEPyKEIM 37 crvy;ch;'m,

sxemi dg avmoiracd a Quagi voy Aoyav, — "Yau uV OcAgIY, OTi [5 WTQOTEGOV ALUTI YETA

Quj 2V . TTOÀOUH VoUS. MEHQAVHXOTOC — UM aA viVco sratods PartécuitiG

AgSeia , evi pun

Qeomoisicdou, u 808 ao , xan Ooypiami cuyudurra , n s a

Às , eyc e£. av a emigureug v& hou C'UTATSUG (j CGTIQIG T9 ER VUIQUypulte

40€ &Q&vo Qiàzoxdd,

*

Eamdem hiftoriam oaewxes Chryfoffomns

Horil. XXVI. in z, Cer,

Em]cbi

45 Patriarcha Alexandrinus, JVicephorzs , Orofits ,. Gregerius Turo-

sezfis, Hift. Francor. L. I. c.. XXll. multique €x antiquis fcriptoribus

alii vel ex Teresliaso vel ex Eufebio narrant.. Inprimis Pas/us Orofus hoc

imperatoris confilium enarravit, variisque additamentis locupletavit, L.

Vll. c. IV. fcribens: Tiberius cum fuffregio magni favoris retulit ad Sena-

um vt Chriflus Deus baberetar.

Poftea caufam exponit cur Senatus maxi-

me vero Scjanus refüiterit, additque quod Segatus Románus iucitante ac f'oa-

dente Ssjano decregerit, omines Chrifliaues Romae degentes ovcideres quod. *rere

cum Chronologia componi nequit, fecundum quam Sea»ss Jain a. C, 31.

occifüs, Chriflianorum vero Romae viventium exflirpatio haud ita brevi

tempore poft Chrifti rortem decerni potuit, cum nemo hoc tempore

Addit interim Orefíius, quod omnes

nomine hoc infignitus Romae fuerit,

Cnriftiani nominis hoftes Deo vindice graviílime luerint, a Tiberio ple-

rique trucidati, Orofii verba deícripft 4lbertus . Sradeufis: Chron, ad. a;

XXXV l. p. 39.

Gregerii Turoenfis verba, lc. haec fünt; Pistus 44-

iem gefta ad. Tibovium

Cae[avesp weittit, " ei, tam de virtutibus, Chziffi , quam

de paíffone & refurretizone

ejus vufinuat.

7

Quac g;jh;' apud wos . bedie vetinentur

Jiberius antemm boc ad Senaium vecex[nit , quod Senatus. um ira ve«

feripta.

fpsit, pro eoy quo

d zog ad eum primitus acoeniffet,

Hisc etiam eontra Chri-

flianos prima odirum fereaina propallularznt.

.

^

Circa hoc Tiberii con

filium 10 diverfas par

tes abeunt eruditorum judi-

Cia.

In dubium illud vocarunt,immo tamquam fi&titium irriferunt 7az4-

quillius Faber, Basnagius, van Dale, la, Clericas aliique.. Defenderunthiftoriam

&rpro veritate hujus fa&ti erudite militarunt Baregzer, Psferius, Dictericus,

Jf.. Vosfius, Pearfonius, 1Fl PWhbiflon, Le Aoyne, Kertboltus, Cavens, Cellarins,

IHuetins, Hafatus, de decreto Tiberii: Imperatoris quo Chrifltem veferro voluit

dn uumerums Deorsmm , Armoldus Gveuis in diff. de ao us Chriflia Tibe-

rio deeretas Tacob, Screninis i Deny gefammleten Seugnifjen von Sy&fu, 7ac.

Chrifloph. Tfelitis, epift. gall, quae legitur in Biblioth. Gérman. T', XXXII.

p. 147. & T, XXXIIL p. 12. de quibus con£. 7e. Ge, ZZ"alch, inbiff. Eccl.N.

Haud pauci, certo quid flatu

habent,

T y 174-9

-endum fit in fuspenfo

totunis

à

*

IV

*

totumqïïe negotium in medio reh'nquünt.' Fuit inter hos ven. Zwmgar-

tegini, qui t Yiugguge Der Siedensoefbicbte, 1. L p. 226. fcribit: Ddf

SNlatus oon oiefen $Segebenbeiten (Des Pebene , ber Oriunber, bes Soeó

um bec Pfujpocflebung & Gm) Giberio SSericbt eeftattet babe , ift bodbit

veabrfeeintid

b Diefer aber. Zibilleng geroefen ,

$6t

&

iib

yt oergbttern,

uup unter Die 3abí ver éffentlicoen. Gottbeteen aufiumeimen ; ctd) nod) ge

P.

meigertee Cinptlligiing Des Soómifipen Starbs Per Vlaf(dgerm oev Ebrifrem

:A.

€tvafren aetrebet babe, ift nedo aemtid) 3m ;

L

x'!!);ïfff. ;

7/id. Zífaemine

OyBetteSyift, T. FX. not. 333. " Adfirmativam vero cum defenderer, mul-

r

fv

tisque rationibus müniret. Signg, Isff, Ebrbardes - Commest, hi, Cr

de Tiberi in litterarum. fludia emercis , Coburg. 17$3« Veu.. Ba

e ,

D

ZOAFICHIILI

e

negativam fibi inagis arridere declaravit, & Ebrbardum variis argurnentis

refcilere (uscepit, ficque iententiam fuam in Corpesdio bif. eccl. non fatis

dcterminate notatam , & ad negativam inclinantem corroborare ftuduift,

f

in nec tnterfudoung Des CBorgecens Der. vor Giberio eergeblid) ber

]

eten

CfRevobttevung GDvitt, in Relat, bebdomad. Ha, valgo Syaüiftben foo:bent

ficpen 2ínjeigen, ZVuo, UX - XU. 3.1754. Hisce omnibus, quae in vtram-

que partem de hoc argumento ventila:a fürt, fobrie pen(itatis, id defen-

dendum füscipimus, narrationem Terrzlasi atque Enfebi;, reliquoramque

fcriptorum qui his innituntur, non adeo cfle infülfam , nec cachinnis

m2g's, quam adíenfü dignam ; fed potius admodum probabilem , multis-

que credibilitatis notis muaítam.

Ea epnim in hac caufa profeiri poffunt,

quibus vulgo rcs facti probantur, quippe quae fide & teltimonio fc

ripto-

rum, qui rem geffam effe perhibent & verifimilitudiae nituntur. — Nibil

haec coatinet hiftoria , quod magnum adveríus ejus credibilitatem dubi-

uin excitare cuidam polfit.

Receptae inter paganos iftius temporis fuit

confüetudinis, viros meritorum gloria & famae amplitudine prae aliis

inclutos, inortalium conditione exemtos, in Deorum concilium evehere.

Inprimis Aewazi Athenienliuni in hac parte mores imitabantur, & ILn-

peratores virosque de publica re bene meritos , poft fata fümmis honori-

bus pro recepta opinione decorabant,

"Piberius Auguftum coelo vin-

dicavit 5 cur non de Chrifto idem cogitaret ; quem. vulgari hominum

numero & forte eximendum effe, ex rebus ab ipío geítis judicaie potuit,

quippe cujus glotia & fama, inprimis miracula ab ipfo patrata & fplen-

didus ex mortis repagulis reditus pér Pilatum ad aures ipfius pervene-

rant.

Fortaífis P4atzs relatiodi fuae ad' Tiberium perfcriptae venerabi-

lem Chrifti effigiem adjunxit, vel potius aliquanto poft ad Imperatorem

transmifit,

Refert enim non tantum E»sfelins bift. eccl. L. VIL. c. XVIIT,

i&as Chrifti & Apoftolorum imagines in tabulis paffim a populis pro-

L

fanis ftudiofe fervatas eife; fed 1'1 fg?d?' quoque Iren-ae(f.c €omira haeres.

Ld

V

*-TAE

E..

PINP

M. de C;rpacmziä»n narf;æt, quod

ffatuas & 17n4;qines ClJHf"ife'ï—

quod AMosbesmio 12

vautriut, dixerintque Pilatum pingt curaffe. Seruatarems

alienum - non- videtur ;

qui addit

Df bul. Cbifl. maj. a- veritate

Nihil certe ex confilio 'Tiberii ipfo

verba: JVec srestiti mui videztar. effe,

necab eodem excogitar! po-

caufae adferri poteft ,. cur illud non capi,

tuiíf: flatuamus, .Non inauditum tale £actuin fuit,

quod omnem fidem

fuperat, cu

m idem haud raro alio. acciderit tempore & ab «liis geftum

fuerit.

Noa eo, quo ge

nuini Chrifti cives fenfa Cbriftum divino profe-

qui hcnore,fed pro more gentis & reli

vionis fuae eum venerari l:npera-

£or ftatuit.' Nec ideo pro lummo Numine, proque €o; qui natura Deus;

copnditorque cocli & terrae eft, habuii; ne

c inter majorum gentium De-

os illum referre conftituit, quippe quorum

apud Graecós pariter ac Ro-

manos delinitus jam numerus erat; fed pro hominc 4uovis honore

digno

meritisque füis & benefa&is in

miferos & adfli&tos confpicuo , fingulari-

tionis hominibus in-

que gloti

a & eminentia prae reliquis infcrioris condi

, vel incertos locum

affigna-

fignito reputavit, ipfique inter Deos indigites

re voluit. Idem ipfo hoc con(ilio praeftare Ti

berius hitebatur, quod tot

S praec

laros ad Deorum conci-

ante ipfum praeftiterunt alii, qui homine

lium publica lege evexerant ;

de qua re

Lallantixs de iva Dei, c. XLin-

quit: Omnzses qui colk

wtur vt Dei,

bomines fueruai, fed eos aut ob virtutes, qui-

divinis honoribus affetlos effe pofF. ssertem , aut

bus profuerunt bomium generi ,

ob bencficia & imventa, quibus bumanam vitam exudtmtrunt , immortalem meno-

Non tantum vero fimilia cum Tiberii confilio

rium confequutos, confLat.

'Trajanum, fed eadem plane cepifle Imperator

es 'Tiberii fucceffores a fide

Chriiftiana licet alienos pervulgatum eft. . Trajanum enim, Aad;ianue

& Alexandrtem Severumi, de Chrifto generis bumani Reftauratore in Dec-

rum numerum cooptando, cogitaffe, teftes fünt; praecipue vitimo loco

nominatum cum matre füa - Zemeze adeo favile Chrifto ejusque civi-

bus,vt ambo inter Chrifti confefforcs a nonnul

lisreferantur. Refert de his

"tclius Larpridius teftis tanto minus fufpectus, quanto certius eft, cum

fuiffle hoftem & a (àcris Chrifti alienum , non eadem tantum , quac de

Tiberio referunt fcriptores füpra citati ;

Tertulliauus maximes fed plura

dri Severi c. XLIL fcribit:

creditu difficiliora. —Sic enim i» , vita ddiexan

z

verus) eumque inter Deos veciperes

*

Qbriflo-templisa facere voluit (Alexander Se

H

4uod G Hadrianns cogita

efertur, qui templa. 1 oma:

bus civitatibus finc frmt-

lacris jufferat fievi: quae

Vodie idcirce , quia nom babent numina, dicuntur Ha-

drianis quae ille ad baec paraffe

dicebatsr: fed probibitus cfl ab iis, qui confulen-

C rdigua

tes facra repereránt,

omnes Chriflianos futuros, fi. id aptato eveniffet ,

ime, quae

templa deferenda, — Cum de his Imperatoribus & Hadriano max

tentur, cur tamquam veritati non

narrat fcriptor páganus vcra effe pu

z

con-

3

!

p

VI

confentanea fint iepui*ända, quae de Tibeiio 'I"ermfüm:m & Enfeiius pér-

hibent; nemiae vnquam contradicente, nulla plane ratio fuppetit, Nota-

bilis practerea eft Z4elitesis locus quem Esfehzns Hifl. eccl. L. IV. c. XX Vi.

fervavit ; quo Imperatores plerique ante Antoninum ; Chriftianam reli-

gionem vna cum cceteris religionibus coluiffe dicuntur,

ilaec omnia qui

perpendit, ven. Z4esbemii jüdicio in. Cosement. de. vebus Chriltianaruss autc

Corflautiaum A. p. 92.. calculum adjicere non detrectabit, quod nempe

narrationis hujus defenfores rationibus haud facile deftruencis armati

Unt. Etin Zefiur. bif, eccl, zaj. p. 109. haec de Tiberii conüiio profert:

ANegant bedie viri fagaces & eruditi , fidem buic narratiani babeedam effes Ege

vers fuperflitioft nomen mnime formida, ff. dixere, aon prorfus eam w vejiez-

ezdam vidert,

JNanduss ab anitso meo impetro, vt credat, zibil effe i boe- argu-

THent Ullii

HOC.VNVS T

ANTVM DIXIT SCRIPTOR ; I:RGO

FALSVM EST,

i

Ad rationes jam accedimus, quibis fe fülciri eredunt ; qui hanc re-

lationem vt falfam repzobant, quas quidem non leves, interira quoque

nec infuperabiles & contrariam fententiam plane evertentes reputamus.

"'Tanti enim easdem non effe momenti, vt ad fabulas haac effe relegan.

dam narrationem , dubierum (olutione demonftrare füscipimus. Magna

vtique opus eft cautione, antequam antiquorum fcri

ptorum hiftorias vili

fabularum pretio aeftimemus,

Objiciunt fcilicet:

l Quod folus. Tertalianus, qui nec teflis oculatus , nec coaeums feit; re-

LP

7

lationis autlor fit; 4

fabulofa baud varo quibus: Chrifi caufae auxiliaza feevet,

compllavit, - E contrario Infinns 2dartyr. altum de bac bifleria filemium ferva-

qut, qui tamen non adeo emulio poff. Romae ver[atus eft , cum efflagitata a. Tiberio

Chrifli evro9guie, ia recemi potuit e[fe ssemoria , fs talis vuaquam . Senatus deli-

berationibus expofita fuiffet. . Sit folus hiftoriae hujus auctor Terzéllazas,

inde tamen.ncquaquam folide inferri poteft: faliüm effc id omne, quod

vnius fcriptoris teftimonio nititur.

Quam multa creduntur hiftorica

vnius fcriptoris fide digni teftimonio , cum de veritate illorum dubitandi

locus non fit, Fuit T'ertullianus fecundum Szerem Sezens. bibl.. fait, L.

IV, Fir profello acris ? vebementis ingenii , bumauis son miuus, quam divinis

difciplimis imbatns. — Fuit ftrenuus hic caufae Chrifti defenfor fidei proba-

tac, rcrum Romanarum ejus temporis optime gnarus, cum faeculo fecun-

do Romae vixerit, - Romae quidem ver(atum fuiffe vel ad tempuss ven.

Baumgartenio verilimile vifum non eft, quare in relaz. bebdom. Hal.

, P* 1,24»

fcribit; €$ ift febr unteabrfdieinlic), bag &

ettuilianug audo uv eitie Seite

fang :tt 9tort. gelebet, — AE contrarium monftravit P, Georgius, qui l'ertul-

liani Opera Parifiis a. 1646. tribus voluminibus edidit Tom.1.f.7, ^ Idem

teftatur Exfebiu; , qui in biff, ecql. Lf ]l 6 23 Tcrtulüa*nuxn/cclsär:m initev

€os

n a i ÉI

VII

eoi qui ROMAE illgféees fueraut, adpeliat

ld ï;—)fufn Tgæ*tuiäianu: ipfe tyos

docet, qui de bab. :»/. c. VIL inquit:

Gemmarum . nobilitatezgg NADIMVS

ROMAE. Vid.de Terto

lliano pragr. pafcb. az

um fuperteris, p. IX & XIII,

Nec proinde falli potuit Tertullianus

; vir fingulari prudentiae laude in-

fiznis, qui non quae ex fama &

rumore ipii innotuerunt , recenfuit ; fed

tabularia perquirendi occafioae

m nactus ad eadem h

qud raro provoca-

vit; nec fallendi alios propofito ipfe efünxit,

qui ftrenuus virtutis cultor,

pietate in Deum venerabil

In reliquis p:

is moribusque iaculpatis omnibus probatus.

acterea, quae natrat, cum fcriptori

CpA

bus profanis optime con-

Y

venit, cum quae perhibet de epiftola PZii ad

i r4j

4nmtin, de hoftium con-

fiiiis & actionibus adveríus Chrifti cives

& martyres , aliaque plura exto-

Yi auctórcs qui adhuc füperftites funt,

omnimode confirment, Nec omni-

no fallere potuit, cam iílo tempore hiftori

am hanc confi

Bnaverit , quo

baec Ievi cpera inquiri & füb examen vocari

poterat; quippe quae haud

ita muito ante ipfius tempora publ

ice & palam in Senatu Komano gefta,

a pluribus ia confilium & dclib

erationem vocata «& (ine dubio ad a&a

Senatus relata,

Nec cum atmicis hanc communicavit narrationem 7er.

z2ulliazusied cum hoftihus,

paganis & in maximo dignitatis gradu conftitutis

nec clam & privatim,

fed publice & iu con(pe&u totius orbis, perfcrip-

fit, fcriptamque de Imp

eratore. quodam & Senata proxime anteecdentis

faeculi coram Impe:

atore & Senatu exhibuit.

Nec haefitans & perfün-

Gorie, vel- femel, fed clate,; audacter & plus fim

ad Tabularia tamquam certiffimum aliertionis fü

plici vice in feripto, quo

àe documentum faepius

provocavit, eamdem receníüit,

ia vt omnimode non timuerit, fe falfi

conviétum iri,

Cum publice adver(us regni Romani Proceres caufam

Chrifli egerit, eum fal(i aliquid retuliffe

A

oinni verifimilitudine carct, cum

falfitatis facile argui, ejusque . fal

üloquium fi. ejusmodi fuiffet, ad ejus

pudorem & noxam, « in d

etrimentum cauíae, quam vltro defendendam

in fe fusceperat, ex tabu

lariis

publicis & ocalari corumdem infpe&ione

reíelli potuit,

Quae dixi

mus, commonftrant,

nec ex partium ftudio

Tertullianum haec fcripfiffes cum vir

Omano

prudens ex hac fraude, praviffimam

ab Imperatore, nec non a Senatu R

pocnam metuere deberet,

quod Chriíli civium coram Lnperatore,

Senatu , & regni Proceribus pa-

trocinium moliturus, nomine

Imperatoris fraudulenter abufüs effet, d

Senatum contumaciae & moro

fitatis adverfus Imperatorem argueret, qua

traude atque audacia fibi &

inprimis coetui

füo maxima mala contraxi(íet,

cujus commoda promovenda vir 2ravis

intenderat. . Accedit, quod

nullus, quantum conftet,

adveríariorum , ejus narrationem in. dubium

VOcaverit. Sed nec folus

Tertullianus teftis cft 5 cum Esfebius idem rcfe-

acci-

xgt, nec 'non Chryfoftenus , qui licet paulo aliter rem perhibeat, in pr

puis

V'm

at

Ímmo diverfitas ejusmodi eft,

?

puis tamen cum Tertulliano ccfxfpil

vt inde pro veritate hiftoriae argumentnm pcti poffit; indé enim pater,

non vnüm ex alio , quae profert, ex(cripliffes fed quae .de hac re ipíe

refcivit, confignafle ; nec minus probabiliter ex hac diverfitate colliei-

tur, quod pl

ures a primis temporibus fuerint , qui idem fa&um fcriptis

confignarunt, cum bi, qui ha

né reterunt hiftroriam, ex diverfis fontibus

ilam haufiffe videantur.

Mu'to minus ex filentio Z«ffz; ( cujus ne qui-

dem omnia fcripta füperfünt , nec proinde , quod in omnibus fiientium

fervaverit , demonft

rari poteft,) aliquid adverfus. nos lucrantur facti

:Qum enim hi flatuunt, vnius teftimonium non fuf-

hüjus debellatorcs.

ficere pro evincenda. veritate ,

/multo minus ex vnius (criptoris filentio

Nemo Ííane disputandi arte im-

illius enuntiata falfi accufare poterunt.

butus,ecx hoc argumento negaüivo, vt vccare folent, fzliciter fatis in

Tereelliautis ae-

contrarium argumentari poffe , (ibi perfüafum habebit.

zc Jsffizws , ncc aliquis Tertulliano dicenti , ob

que teflis fide dignus eft

uftinum. tacentem, qui eadem,

quae bene Ícivit memoriac vitio forte

omifit, fidem denegaret, illumque ob hoc filentium alterius, mendacem

& fabulae architectum reputaret,

Hujus quidem confilii de Chrifto in-

ter Deos cooptando non exp:effam quidem /sHzss fecit mentionem ; atta-

inen a&v um Pilati, quibu: in animo Tiberii iftud confilium excitatum erat,

iod 6 etiam certoccertiores fciremus; Iuftiuum adeo banczem

meminit. Qu

ffes. ex ignorantia tamen hae; nihil nobis adverfi adftrui

lzne ignora

oteft.

Haec en

im quze Tertullianus. narrat; non facile, nifi ex tabulis

tabularum pu-

nublicis, vel ex Senatore quodam velalio quocumque ad

blicarum vfum admiffo, cognofci poterant atque refciri, — Qui vero haec

rat in divulgandis iis, quae inter fecretiora

cormperiit, admodum cautus e

Senatus confilia habebantur. Adeoque haec res intimioris notitiae ; &

arcanum haud vulgare Iuftino facile ignotum effe potuit.

a lt Tertulliani opinio , €& — iaexcu[abilem prodat iggo-

l. Qued . faljiffri

YAPIATIS Q

ua perlitet

CHRISTIANVM NOMEN TIBERII TEMPORE

IN SECV

LVM INTROIISSE, £um juxta rclatioxem S.. Lucae XI. 26. l-

anwis poft Tiberii obium ,

imperante Claudio demum fatbuna effe confiet,

qllöt

Ex hoc palpabili evrort,

quid de ejusdem velatione circa. Tiberii. confilium jndi-

candum f ,. quam

flramineo - fuperjïrufl—a fit. fundamento. cuivit adparir.

nod fi. "Tertulliauas , quae

. de "Tiberio narrat , de quodam . ejusdemm. fsccefforum

*

7('

wiffest uppafita, cum ifía inid sberitn? plame qua-

varrafe, r0t ipfi dubia zon

drare ucqeeunt y d

i

ippe circa cujus vitae finem , mors Corifli accidit , quo teme-

wec dum ecciefiaflica

ore unili Corifliauorum eccu[atores Romae ex[literunt

x

fz

Iudieorum 4 Chriflianis

E

.,[:(;n!t;axaccidit, AG. XXVHL q7-3. immo nondum

na ex

nomen Chriffiauum v

b auditua fuir... Circa hoc. dubium quo, mag

parte

[

Eás — -

"—l

dv

Bo

pärte ejusdem inventor, Cleri.a.!l:. pugnat in jff. eccf. Sec. T. p. 325

feq.

in genere notandum, quod aliquando au&or cirea recenfendam hiftoriam,

quoad circumftantias loci & temporis memoriae lapfü errare & a veri

tramite defle&ere poffit, cum banc ob caufam male colligeretür, totam

hiftoriam ab eodem eífc efi&am. Sed nec hac quidem excüfitione

indiget Terzsllianus.

Addimus igitur, quod pluribus qui illam vrgent ob-

je&tionem , phrafis Tertulliana: IN SECVEVM INTROIRE, offen-

diculo fuerit, Seculum vero centum annorum fpatium ftantum deno-

tare, fal(o fibi perfvadent. . Accipitur potius hoc vocabulum pro qüovis

tempore, & Cenferinus de. die satali , c. X VII. ftatuit: Seculum quid fit,

nondum ad fübtile examinatum eft.

Lucrétius eodem víus eft ad expri-

mendum graecorum *yeveav, qua etiam triginta annorum fpatium fignifica-

tur. Nec femper a fcriptoribus adhibetur ad denotandum temporis

fpatium, fed quoque ip(is mos eft, hac voce homines in fcculo viventes,

nec non mundum & praefentem, quam in boc orbe degimus vitam indi-

Cate.

Sic Florus adpellat s Imxuriam fluens feculumy & "Tacitus corrumpere

In fpecie Cbriftianis au&oribus vfa receptum

& corrumpi feculum dicit.

eft, voce fecali pro mundo frequentiffime vti, & demorari infeculo, idem

ipfis audit;ac vivere, Idem, quodin genere diximus, deTertulliano in fpecie

WE TwE 09 090 9- 9- 9 Uoana ( 9 LP .XEUUWLIUNM . N

valet, cui digredi feculo, & ednci fecule idem eft, ac mori, & pompa feeul;, idem

u

od faftus mundanus,

Quando igitur Tiberii tempore nomen Chri-

4 w

1

ianum in feculum introiffe perhibet, mens ejus non eít: quod ifta

LI

aetate Chriftianorum aomen per centum annos jam florverit 5 fed no-

mine Chriftiano pro re Chriftiana accepto, id faltem prodit: Ipfo Tibe-

rio regnante doctrinam Chriflianam fpargi, immo radices agere cepiífe;

h

five famam de Chrifto, ejusque miraculis, rebus geftis, morte & refur-

re&ione per orbem terrarum divulgatam füiffe; quod ; .cum re ipfa fa-

-

-&um fit, idque non Tertullianus tantum ; fed Apoítoli quoque teftentur,

nihil habent adveríarii, quam ob caafam venerandum Patrem exfbilent.

od(i Tertsllianes perhibuiffet, cempore mortis Chrifti , cum Pilatus :de

eadem & de ejus refurre&ione Romam nuntiaffet, exítitiffe Romae jam

E

Chrifti cives ipfo hoc nomine infignitos , eosdemque Judaea exiilfe &

-

Romam habitaculum fuum transtulifle; hosque coram Imperatoris. 'Tri-

bunali accu(atos , fed accu(atoribus mortis periculum comminatum effe

t

'Tiberium; tum vtique illius defenfionem nemo fanus & rei Chri-

.

ftianae paululum.tantum gnarus hac in parie in fc füsciperet. Sed ni-

hil horum ab illo di&tum effe, verba ejus cuicunque eadem debite tnedi-

fe

".

tanti, fundunt. Non venditat , Romae iíto praecife tempore degiffe

Chriftianos, quamvis quod primis Chriftianismi initiis immo forte etiam

circa anpum Tiberii vltimum. Romam venerint Chrifti cives & con-

(

]e

feffores; ab omni verifimilitudine adeo non abfit.— Quid enim probabilius,

ISc

discipulorum fluosdam » cum poft Stephani caedem dispergerentur, A

L

?::

x

/

b

IX, 10. Xl i9.

" Romam perveniffe cum huic Vreï'fïdem- Faciabt, quae

Rom. XVI, 7. leguntur, vbi Paulus teftatur Azdrosicum & Inniam co-

gnatos fuos ANTE SE. in Chrifte fuiffe,.

Cum igitur converfio Pauli

'ad Chriftum, in a. C. 36. incidat; Tiberius vero a, C. 37. diem obierit

füupremum ; hinc evidentiflime conftat, quosdam jam Chrifti cives licet

non.Chriftiani di&ti fuerint ; ante Tiberii mortem Romae adfuiffe,

Sed

Terralliagus nequidem de Chrifti civibus Romae degentibus, nec de eo-

rum accufatoribus Romanis loquitur 5 fed in genere accufatorum & pe-

Y

riculi, quod his minatus eft Tiberius mentionem |facitfine expreffa loci

vel regionis adpellatione, in qua Chrifti civium accufatores tum tem-

N

poris verfabantur.

Non oculüm intendit ad quosdam a Chrifti. par-

tibus ftantium accufatore$ Romae, fed in Palaeftina verfantes.

Hisque

[udaeis rei Chriftianae infenfiffimis accufatoribus, cum Iudaea Romano

imperio pareret ,

6

tuit vtique Imperator mortem minari , maxime per

h

Pilati litteras vel a&a certior fa&us quanto [udaei in Chriftum , quem

Procurator Romanus innocentem declaravit & vt redivivum defignavit,

mec nonin ejusdem discipulos & confeflores odio correpti effent, Hu-

jus rei veritatem non teftimonium tantum Tertulliani, fed vniver(ía hu-

jus feculi hiftoria Romana , & ipfum fadtum comprobat, cum tefte Sve-

fo7i0 , 'Tiberius Iudaeos Roma expulerit , ad declarapdam fine dubio fu-

am in Iodaeos Chrifti interfectores iram & in Keparatorem generis hu-

mani pro viribus fuis benevolentiam.

v

IlL. . Quod confilium Tiberii de vecipiendo i2 Deorum. nunserums Chriflo

tantó rinns aliquam veri. babeat- [peciem, — quanto . magis Mlud voti/ Rosga-

zae gentis religiogi veptgzat, quae per vmius Dei cultumy fuuditus ever-

f fuifjet.

JNec quidquam im medinm) proferri poteff , quod. amirsum . Tibe-

v ad. bec capiendum: votum inclinaffet , cum fumma. in:Indacormma "Aegyptio-

TMUE feligz'onem concitatus ! odio , vtriutque. exercitiusm jam antea per iotam

Tualiam interdixerat saximusque praeterea veligionis. Indaicae apud. Romanos

fuecit contemtis , mee minor. Chrifli effe. potuerit, quem. Indaeuza, €& Indáio-

ruia facrorum. veformatorem "ve[ciebant . cujus ad haec omnia mors tragica

effeadiculo effe debnit , quippe quam . pagauis flultitiam vi[am effe, ipfe Paulus

xeflatur. Y Cor, Y, 23« — 2 Accedit ,. quod. Tibevins , quibuscumque Deugs vel

Deos colendi snodis uon. admodnm . bene. n

4

peret, ac faveret, quippe de Quo

SVETONIVS jedicat: Circa Deos €f rehigionem negligentior. Yuit.

Et aize

Joco ideza teflaiur , quod depyptios dndaicosque vitus compescuerit, €j Chriflianos

eum du bes. vitis fetkabantur. exilio paniverit.

- Fltinis praecmpue . vitae

wae tepaporibus, totuim [e . libidinibus tradidie — Tiberius , omuique fere cultus.

divini feu[n fe abdicauit 4 maxime iflo temporis intervallo , cum. quibmscumque

voluptatibus deditus extra Romae moenia vitam ageret.

! Religionem Chriftianam omni refpectu paganifmo adverfam effe

ls

ES

XI

oris -doGrinae. tmomentis im-

is facile concedit, qui palmariis Sandi

qui non ifto animo Chriftum

butus cít, quibus Tibe

rius non fuit;

cultum. a majoribus

Deorum numero inferer

e voluit, vt Romanorum

tios Deos coleretur,

acceptum abrogaret; fe

d qui juxta reliquos fi&i

& cum reliquis Diis

fe jam coníecrarat, -

quemadmodum Anguftum, ip

ebat.

Idem p

oft. Tiberium, pro

pofitum fuit

antiquioribus coli vol

"

(no Larario & Chriflem. & Or-

,Alexandra. Severo Imper

atori, quem in

luiffe Lawpridius teftis eft. in

F. c. XXIL. XXIX.

bews aliosque vna co

Deus fal-

Non potuit vtiq

ue C

hriffus coli v£ fümmus & vcrus

- fed

vis Romanorum

facris fuperflitiofis, quippe

quae ipfe damnavit ;

fuerunt, q

ui tefte Svetozie negligen-

hace'Tiberio cürae cordique non

tior circa Deos & religionem,

ifta omnia.füb examen non vocans,

d naturali impetu & adfeQu in Chri-

id tantum fieri voluit, ad quo

22

igio . im

ftum ferebatur.

Euit vtique apud

Romanos

Judaeorum rel

ebat, quo minus.

fübinde ex iilis Pro-

contemtu, idfamen non impedi

fierent.

Nec ita

felyti ;

fi non profeffione, tame

n animo d& voto

aeorum O

dium ftatui potefít, vt

non quidam

vniverfale in facra . Jud

quod de

aliquando il

lis faventes

ac m

elius de. iis fentientes füerint,

& de

Centurione Capernaitic

o.ex.S, Evangeliüar.um

Fulvia ex jeofepho

& Perfrus farcaftico &

hiftoria conítat.

Id, quod diximus Jevenalis

in illos. invehentes ,. q

ui Romae Judaeis fave-

fatyrico dicendi

genere

dubium ponunt,

bant ,

illorumqu

e facra amplexi srant, exíra omne.

m diminuit. antiquum

iftum contemtum ;

fama de Chrifto

'Nec paru

dam meliorem de Judaeis fenten-

ejusque m

iraculis, quae ad ingeneran

aea viventibus conferebat. .Fuit

tiam

Romanis tum temporis

in Jud

is ftultitia, praeprimis ejus

myfterium, fructus

vtique

mors Chrifti pagan

vt inde Servator

& effectus;

aft quoque ftupen

dis prodigiis celebrata;

ue vu

lgari pracftantior, rep

utaretur, quod

j

a multis innocens homineq

Potuit igitur

-

centurionis ad . crucem .ft

antis effatum comprobat.

fti praeftantía, re

dituipfius in vitam com-

innocentia & miranda Chri

t, in ipfius animo divini-

probata, quae per Pilatum

Tiberio innotuera

tatis excitare opinionem, nec mors frucu

lenta contrariam infinuare

'maximos fapientiilimosque

x

ex(vafionem, q

uippe, qui non ignorabat,

o homines ex impro

borum odio mif:

^

ere

periiffe, Praetereanon de-

aliquand

L

bus tragicus & ignomini

!

otus

fuerunt 1

h gentiiium deor

um coricilio ; qui

vitae exitus contigerat;

attamen. divi

no honore .excipiebantur.

fru

ftulatim, concifum ,. "£fcwlapium

lebant Baechwm dilcerptum ,. Offrim

fulmine percuffum, aliosq

B

ue plures &

ifti morte. e yita ereptos; quo Jam

145 COon

eft, LL p.m. 14.

onf.

argumento 2frzob

tra gentes víus.

Ad feflimonium Svetona

Hueius qmaef. -bue. L. Yb (€.

XIX.

quippe addiblus dMathematicae

: eLIX, Qrea .Dm &c . religiones negflz'gemier:

D

x

XIt

perfoafonisque plenut4 euntia. fa. agi, quod. attinet. nitil iftad cotitra no$;

fa

immio potius pro noftra fententia facit. Negligentiam Tiberit exprobrat

ba

Suetonimi circa Deos variosque illos colendi modos a gentilibus receptos

&e

& legibus miajorumi flabilitos ; fed nom perhibet cumdem a colendo

Sa

Chriíto alienum füiffe,

Id ipfum Tiberii de Clirifto in Deorum nume-

fei

rum recipiendo eoufilium, ejus negligentiam ratione religionis gentilium

füuz

ex mente & perívafione pagani (criptoris qualis Svereuzs erat; evincit.

tel

Ridebat Tiberius vanitatem Deorum, quos Komaüi divino honore pro-

ex

fequebantur; fed quis inde certo iüferret, eumidem de Chrifto meliora

ypg

noníenfiffe? Haud pauca Tiberius in hiorrendo ifto Deorum gentilium

iné

€ultu publico immutevit, quae füperftitiofis non tantum ejus negligen-

in

tiam, fed quoque odium circa Deos & religiones perívadete potue-

Yet

funt. — Maxime huc trahendum eft; quod foedam iflam hurnanaruni

ten

hoftiarum immolationem abrogaret, quod Terislianps ia adpel, c. V. &

rel.

Plinius in bif. Nar, L, & €X, c. l. teftrantur.

de

Quod vero Svetonio pro-

pofitum non fit; de Tiberit negligentia circa Deos et religiones in ge-

curn

neteac fine omni determinatione teftari, nec id indicate, quod omnem

FPri

in vniverfum religionis curam depofüerit, inde adparet, quod exter-

minatione -& expulfione teligionis Judaicae ac Aegyptiacae, religioni

impc

geatili profpiciendum conflituerit; de qüo argumento ità Sverezis:

€

€ XXXVL exmrm4s caerimoniat 2deoyptios Tudaiscosque vitus. compe[cuit,

£05

eeatlis, qui fuperflitione. ia tenebaptur,. veligiofus teflos: cum infirnmente órani

eza

eemburere.

judacerum — jmventutem. — per. fpeciem . [Acramtnti. i prouincias

gr&viori: coeli- diftribuit , reliquos. geztis ejusdem. vel SEMILIA. SECTAN-

Ac t

TES wrbe fubopovit, [ub poena. perpetuae. fervitutis nift. obiemperaffent. — Ex

QE(G

hoc interim teftimonio qui confilium: Tiberii pro figmento Tertulliani

opti

habent, maximi momenti dubium fe neGtere arbitrantur. "Y'effari enim

Til

Svetoniurm de Tiberio putant, quod non folumi adveríüs 7»daees, fcd

quoque SIMILIA SECTANTES; quibus Chrifti. cives innui veri fimil-

€edte

imum ipfis videtur, infenfo adea fuerit animo; vt eosdetmi exilio &

32042

quavis poena dignos judicaret,

ent

Loquitur Sveienius de Judaeorum ex-

puifione a Tiberio perada, quae nom tantumi eum confilio cjus de

dl €?

Chtifto deificando plane non pugnat, cum longe ante Chrifti mortem facta

XX

fit; fed quoque cum eodem optime conciliari poteft, Cum enim per

dem

Pilatum experiretur, quod Judaei Chriflum tantum virum truculenta

potu

- UÉre

suorte occidiffent , tanto majus odium in judaeos concepit, vt quac

antea adveríus eos flatuta erant, optimo jure decreta effe animadver-

feé*va

teret, nee poeram in eos enuntíatam mitigaret. Nullo vero nititur fun-

pe4vi

2049 4

datento, quod in Sveregi:verbis per fm»ilia feülaztes Chrifti cives fint

iatellipendi, cum hi nen fint fimilia fectantes, fed potius maxime exofi

[

rfn

díece-

veto

fuerint Judacis; qui Chrifti civium -Principem,- crucis fupplicio a

raqt,

T

- Xiif

rant, & adhuedut ejus Confeffores ïrreconcifigbili inimíicítia pro

fegue-

Dantüt,

Veri igitur fimilius eft : Sverozium per Jemilia fe&ianres intelli-

gere vel diverfas Judaeorum fe&tas, partesque iavicém püguantes, vcl

Sanaritauós , vel Chaldaeos vel alios quoscumque Judaeorüm facra ad«

fe&tantes. "Tandemi negari quidem nquit, Tiberium circa vltimos vitae

füae atinos quibuscumque vacaffe libidinibus, quibus; vt fieri folet, circa

teligionem negligentior redditus eft; fed eum quot'die fe perire anxius.

ex ipfüla Caprea, vbi tüm commorabatur, ad Senatum fcriberct, tefte

Tacité dnnal.. L. VI. c, VI, FURIIS FLAGEELATUS, vndecumque ré-

tiüedium atque folatium ad incitas & extrema reda&tus conquilivit, &

in eo requiem & advetíüs confícientiae: morfus refocillationem fe in-

venturüm fibi imaginari potuit; fi Chriftum in Deorum füorurm focieta-

tem recipetet, quem tniferis olini auxilio & folamine fuifle; ex Pa

réelatione cognoverat , quam fpem de reliquis Diis populi Romari ,. nec

de Augufto; quem ipfe Deum fecerat, quemque fibi paretm credidit;

x

cum (ibi ipfi tem

P

la & facra decerni videret;

| cgücipere*mllidifümu?

FPrinceps non poterat.

IV. Qnmod mizus prá

balile f c Impe'ratþrjeæ, q*ueäf fumima cnn. patejläte

imperió C^ Seudtmi praefuiffe conftat, boc [uum conlum ad Seuatum. detuliffes

€& buzé abnziffe, Tiberii vata & confilia éxplere. . Fuit enim ita ad adulatianem

€07

*

ofüus, timidusgue Seuatusy maxime ub Tiberiüi vegimine, v ab gcfdezii

aroOéeicw propofrtaia facile impetrare potuifet. Imperator.

H

E

-

:

;

Nec hoc dubiumi quidpiam coufett; quo Tertau

lliani t'ela'tfo fï&ïonïä

ac mieridacii drgüatur.

Erat quidem Tiberius maxire arropans nec cüie

:

que aliquando cedens; aft quoque ad diífimulandum proclivis,

Hinc

optime, M. Adarüs Traité de la Religion reveleé P. L p. 9. fctibit :

Tibere etom fievre . B arrejant au [upréme degvé i. mais il m'ewit ! pas voin

diffmulé , & fin Politique: er ui fait. quelles vaifons il' yeut avoir eues de faire

ceder dass vae affaire. fi delicate f4 Pelitiqe 4 fon orgueil? Ejf - il rien dé

soins rare dams les cours dés Reis, $ue d'y voir la ferte && la. complaifance

f'entre. fucieder l'uzne a ÜTantro , G. fe ceder Üune a lVasve la. places felan les

differeutés vues, qu'ils ónt dans P esprit ? Suslenius in Vita Tiberii c. XXVIL

XXX, & XXXI. expreffe teftatur, quod adulationem maxime averfatus

demiffique & humani aníimi füerit, quod a Senatu diffenfum perferre

potuerit; & faepe dixerit: lw civmaté libtra. linguam menemque : debeve: effe

-hberag,, Refert de eodemi qued fpeciera libertatis quaedam induxerity. con-

férvatis Senatui ac magiflratibus & maicflate priflina € poteflate : peque tam

X

parvum quidauam neque tam imajnum. publici" priuatique megotii fuerit, de quà

ao* ad Patres confeviptos veferret, . Et poft alia laude digna, teftatur: a4-

verfus fenteutian -[uam decerni ne queflum quidem effe Tibeyium. | Poffunt

vero magni poudetis tationes allegari; quae Senatem ad rec

ufandutm

3

- Tiberi

XIV

€

"Tiberii confiliis affenfum permoverunt, Sacramento fibi duxit &aximam

Xc

n recepto Deorum.cultu conftantiam obfervare, & ne quidquam in

El

jeo. ex majorum infítituto. mutaretur, & peregrina (acra reciperentur,

modis omnibus cavere. . Muneris (ui confilia ad fervandam tranquilli-

di

tatem publicam peftulare videbantur, arceffendi aíe peregrina ac aliena -

fti

ficra; cum füb eorum praetextu haud raro. in politia quoque nova mo-

liuntur homines.

83

Cum inprimis Judaeorum religio multis abhinc feculis

cxofa effet, Chriftum vero Judaeum fuiffe refciverant, hinc eidem inter

de

.Deos fuos novaeque religioni in imperio Romano fuis legibus locum

ef

concedere ,. partim — periculofüm ,

artim. ignominiofum — videbatur, :

re]

Notavit quoque ipfe.Zeztwlliauss. caufarn, cur Senatus Imperatoris con-

bit

filio adnuere. noluerit, quia fcilicet. IN. SE (vel fecundum: alios IPSE)

iNc

divinitatem non probaverat, nec inter Deos locum .obtinere voluerat.

de

Recu(avit fcilicet Tiberius: divinos honores, quos illi antea vltro obtulit

ti3

Senatus, hinc inconfultum & minus conveniens Senatui videbatur, lm-

nikh

peratori Chriftum in Deorum numerum recipere volenti, adlpirare,

gui

quippe quem ipfo hoc affenfu fuo majorem & excellentiorem funzmo

ne«q

Impeérante declaraffent ; . quod- huic maximum contemtum apud popu-

bus

]um Romanum, & tándem Tiberii aliquando confilii hujus poenitentis

ad

odium ipfis infenfifimum conciliare potuiffet.

tiít

V. Quod ff denique ita res cantigiffet ,. ac Tertullianus. de Tibersa vefert,

tati

gentiquam [ane þ,qg;;ni feriptores , qui fafla Tiberii cum éura, C quoad omnes

tus

verum. ab ipfo ge[Fartem cir

eum[tantias defcripferuut inprimis vero

l'ACITUS,

dus

SVETONIUS, VELLE

US PATERCULUS & VALERIUS MAXIMUS

tiun

de boc ejusdema canfrlio anemorabili admeodum tacuti[feut.

nüir

Argumentum a filentio defümtum nullo plane fuceeffu nobis objici

f1p1c

poffe jam indicayimus, .Neque in hoc cafü mirari quis poteft filentium

conf

profanorum hiftoriae Romanae fcriptorum , qui deliberato conflio hac

fufte

de re filuerunt, nepaganismo contemtum apud plebem. contraherent

fa,a

& doétrinas Chriftianae auxilium quoddam & au&toritatem adferrent,

retui

iis enim a fcriptoribus rei Chriftianae hoftibus, hiftoricam relationem,

Qu

men

uae a

liquo 1nodo Chrifti civibus famam quandam & gloriam conciliare

€xX v

offit, exfpe&daret? Id ipfüm vero gloriae cedere Chrifli civitati fibi

Sena

1maginabantur ; fi Tiberii erga Chriftum favorem ac reverentiam, qua-

f1ak4!

cumque ratione in illo zxcitatam divulgarent,' Nemini profana priorum .

tem,

(eculorum fcripta legenti iftud filentinm mirum videbitur, cum ex iftis

norei

fatis conftet, exteros auctores omnem f(edulo eyitaffe occationem ,. qua

tum ;

fibi neceflitatem impofitam praevidebant, rei Chriflianae mentionem

faciendi, - Quod tacendi ftudium adeo obíervarunt, vt quoque memora-

bilia imperii Romani & Imperatorum fata filentio involverent, fi haec .

ul aliquid

ita comparaïa . j,udi.c,arcn,tl, xt io gloriam Chriftiani coetus fim

-

comme-

N7X

v

commemoráre deberent, quod jam Baveziws i Praef. - ad ausal. Obfere .

»

x

vavit, & exempló

ul G

ilIDl

tolizi confirmaviti^

Nec omnibus dubiis.

'eorum, quibus dubitandi pruritus ineft; exemta effet hifloria a TerruZrano

um

relata, " quod(i etiam.fcriptor. quidam. papanus eamdem - contirmaflet.

in

Eadem quae de Tiberio 7értzZazu:; de Fadriano & Alexandro Severo

ür,

]li-

narravit-paganus fcriptor; attamen fucrunt, qui de hujus tei veritate

z

He

dubitarunt.

Cür id magis incredibile videri pof

iiv

; quod fcriptor Chri-

jna -

ftianus narrat, prae eo, quod a

r

liïo.'temporke— 1conäigix'fc refert fcriptor pa

*

noe

ganus, emnino mon videmus.

lis

Ex addu&is patet, quod

neutiquam argu?näntïs fat valicis. ha&elnus :

|ter

.demonftratum fit, . confilium iftud quod de Tiberio refert Tevelrauns

um

Incertis interim ac dubiis

efle effictum ,. ac omnino a vero abhorrere.

tur,''

relationem hanc effe accenfendam, nec adeo firmiter ftabilitam vt du-

: Qnie

biam plane nullum- admittat qui putaht,: caute .;& Íobrie fentiunt.

SE)

Nec tanti pretii eft haec controverfia & exillarum numero , in quibus

'Tat.

de fidei fündamento & divina religionis Chriftianae origine & excellen-

tulit

tia désputatur.

Si. vel quaevis ; honorifica . Zzlerizs Chrifto decrcverit,

ln-

nihil re vera. inde ponderis & auctoritatis ad rem Chriftianam, nec ar-

are,

gumentum ad demonftrandam religionis: & do&trinae veritatem accedit,

amo

nec inde divinitatis Chrifti pendet demonftratio,

Immo potius fi omni-

opu-

bas plane dubiis exemta effet relatio, circa Senatum Tiberii confilia non ,

entis

adprobantem , divinam mirari nos oportet providentiam , quae fapien-

ti(lime profpexit: ne con(ilii hujus complemento abominabili transmu-

eferty

tatiohi do&trinae Chriftianae in idelolatriam & fuperftitionem locus fa-

03265

&us füerit, & impedivit, quo minus Servator nofter in faecula veneran-

rUS,

H

dus & füper omnia Deus beaediQtus, in vanum & zorrupto ingenio fatti.

MUS

tium deaftrorum .concilium receptus, fieque vifüs fuerit Chriftus bomi-.

Itrita fecit divina

num (ententia & auctoritate factus aliquando. Deus.

objici

füpieniia Tiberiiconfilia , remque ita direxit, vt Senatus Romanus illis

tium

confenfüm füum negaverit, ne religioChriftiana hominum confiliis ac arte

o hac

fuftentata appareret; fed in ea quocumque modo ab hominibus impugna-

erent

ta, attamen divinitus propagata & confervata, tanto luculentius corifpicee

rrent,

retur Dei digitus, Ridebat füummum, quod in 'Throno caelefti fedet Nu-.- '

)nems

men, vanas paganorum inter fe de Chrifto Deo disceptantinm pugnas, &

ciliare

ü fibi

€x vna párte minus folidum. Tiberii confilium , ex altera vero temerariam

Senatus Romani id impedientis operam, nec brachio faeculari in hac cau-

, qua-

fa Majeftatis divinae inter mortales ullam permittere voluit auctorita-

iorum

tem, quo tanto luculentius vniverío conftaret orbi, divinum Chrifti ho-

:x iftis

norem füb ipfius Dei effe tutela & profpiciente cura, cui fummam erga:

, qua

veri-

ionem

eum reverentiam prius inv hominum cordibus plantare , per folidam

tatis-

?mora-

&

fi haec

z

*

aliquid

omme-

XVI

tatis convidtionem , quam Tmperatorum Conflitutiones & mardata ís

auxilinm trahere, placuit,

Haberent hoftes quod fidei Chriftianae obji-

cerent, quodfi Chriftus Imperatoris & Senatus juffu in Capitolio divino

honore excipi debuerit, fed Jam nihil habent;cum veneratío Chrifti nemini

poenarum ;netu injun&da, fed Confules & Senatores , ne quidem cru-

ciatuum & mortis formidine deterreri

Ipo.tu.erigt,, mvug,di Servatorem

gonfiteri,

iiunc quem ;

ftolido piane confilio fititiis adnumerare voluit idolis

Tiberins Imperator , hisce diebus feftis memoriae refurre&ionis ipfius ex

mortuis facris, Crves dileilzffyar, fübmiffo veneremini Popl,itc, hunc, quem

demonflratum per reíuscitationem ex mortuis Dei Filium Rom. I. 4.

Sed alio prorfus

hodierna .coetus Chrifliani feflivitas vobis exhibet.

animo eum honorate, quam gentilis Imperator,

Non fufficit externo

Servatorem profequi honore, fed Spiritu & veritate, cultuque fidei obfe-

quii, amoris ; reverentiae , laudis & precum excipiendus eft, Nihil 7s

juvat Chriftum füper omnia Deum in faecula benedictum ore profiteri,

mmo queque veritatem hanc adver(us ejusdem hoftes defendere ; quodfi

ipfo fa&to & opere, ipfius quam adftruitis divinam gloriam. & majeftatem

negatis , & honorem quem verbis ipfi exhibetis, a&ionibus & nefandis

operibus detrahitis. , Majores dabit poenas, qui ipfüri coeli terraeque

Deum ac Dominum cognovit, ejusque voluntatem refciyit, immo aliis

expoluit, aft tamem mandata ejus exfequi , & nutui ejus divino morem

tre&tavit.

Qui Chrifti benorumque per eumdem acquifitorum parti-

gerere vltro de

«

v

ceps fieri vult, i

s yiva fide credat, neceffe hsbet, eum geternum ac proprium Dei fili-

$

um, Patri confübftantialem, Deum verum G vitam aeternam effe. ^ Nullus autem

were

;

hoc credit, nifi qui fpiritu veritatis, fidei & fan&ificationis vnétus eft; nemo

iftum Dominum adpellaze poteít, nifi per. Spiritum fanum 1. Cor, XIL. 3.

enim Chr

Nemo Spirirum S. in corde fuo habitantem habet, qui opera carnis malique genii per-

etrat. ln id itaque omnem dirigite curam, omne propofitum , omncs veftras preces

& fuspiria, vt mli genii operibns vinculisque liberemini, J Reconciliemini Deo fide-

que amplectamini euin, qui Dco nos reconciliavit ; qui traditus propter peccata noftre,

?

rcfurrexit propter juftificationem noftram Rom. IV. 2 5.

"

Sie dies memoriac Chrifti

xedivi

vi facros faluberrime eelebraturi , Chriftum non ex confilio humano , fed vera

df divina fde falutis Reftanratorem ample&ente , um Thoma compellabidis ;

XU£IOS (43, 404 0 Ósoc (48, Io. XX. a. ficque cum illo, qui fide in eum VESTER quo-

factus eft, ad vltimum vitae halitum vnitos, emenío peregrinationis hujug

9116

adoptaturus eft, vosque apud ipfum magfuri

ftadio, ip["c inter coclites

efüs in aeternumm. -

u

PRIMOGENITO .

J

no

in

"u-

EX MORTVIS -

J.

;Jlis

ex

em

».

4.-

fus

jerra fuB'irhmcnfi pharetrata Numinis ira

no

Moefta iaceíis, diras nottem gemebunda minantem,

fe-

Vos

Se «idet acceptam rurfus, nam Filius Alti

Purpureum pretium venis ftillantibus offert,

SFI,

Tum vero exfultac laeto concuífa ctremore

; dfi

em

Ipfa finum pandit, vaítis refolutaque feclis

|dis

San&torum tepidis recalefcunt corpora in vrnis,

jue

Ecce Dei mortem vincentis fefta celebrant

diis

Omina fplendorem , erebrefcit fama triumphi,

em

Et patulum buftum fru(tra ftipaffe cohortes,

irti-

2

fili-

Et quod defixit manus infidiefa figillum

tem

Vi&orem laxaffe minus venerabile tali.

cmo

l.5

Ergo fides ducit plaudentes vndique turmas,' *

pex

Emicat abíterfis lacrumis & vulnera mulcet,

ecesg

ide-

Spemque metumque fugat, quis enim iaj credere noliet?

v&ll,

Etfulfere

ii fpeCtacula grata diei,

ifti

h

it firmae dux fundamenta falutis,

vtrYa&

Nunc po

Ec fibi cognatis teítes inuitat ab aftris.

jéts ;

leniferi afflatu genii mollefcere ceram

quo-

ag

Ipfe pater iuffit, vitam pacemque fpopondit.

lubila relligio fundit, quo nomine conftent,

in monte Sionis

T'er retulere fonum colles

X

'Intere'g

Interea ftvgio radcus léo rügit auerno,

Ac gemit extortas prgedas de faucibus orci.

. Cun&a fub imperium mofs olim dira vocabat,

Au&or & illius fitiens nigra damna per orbem

Difpergit, laetus-tetras meditatur in-antris

Offifragis leges, & inexorabile fatugi.

Proh homines vinctos, Satana failente, catenis!

Crimen enim late ferpens letumque trucidant.

Siccine primaeuae ftipendia lurida labis -

Soluet in horrificis feruus detentus abyffis?

'artara quis petet, & quis inhofpita regna tyrami

Goncutiens érebi portas perfringet iniquas

arpiuori, fpoliumque manus reparabit auarae?

'Tandem diuinus mouit fe fedibus vltor,

Fortunam miferans hominum generofus amore.

Punicea clauis sffixus ab arbore pendens

Non tamen occubuit, fed raptus tuürbine leti,.

Infefti quafíis hottis caput atterit heros

Viribus, atque trucis laruas horrore rigentes

Detraxit mortis,'neque pungit noxia morfu.

Nulla .quies.inerat toruis in Daemonis vmbris,

Senfit adeffe dies, queis infidiofa poteftas

Conuulfis rueret tamulis, Dominique triumpho

Spiendidiora forent aurora membra rubente,

'l'um draco contortus fru(traque venenifer ira

Intumet, abítrufis ringens liuore fpeluncis,

Sibilat, & diris fpumans fe deuouet ipfum,

Exitiique tenax , foeciorum percitus oeftro ,

Ereptas meditatur opes, & opima voraces

Furta futura dolent, hauítas nec vt antea ftrages,

AA—AL j a qQHUSV, WOSRE BI ATT UO

Ijgm 1Ticet in- medio libraf'ent plgna trophaea,

"'Tertia

b

Tcrtia lux Chriftam, Chriíto dat nomen ho—norïs,*

EY

Cui fe fub terris flé&ant quogue genua coa&ta,

Ac phlegetontaeus collifis dentibus aftus

Aegra pedi praedo fuübmittát colla domanti,

-

Ipfe per angoris luctas in mortis agone

Corde patrem ípirans mage glorificatus ;Jefus

Gorgoneam mon(ílro fpeciem ftimulosque repreffit,

Atque gerens clauem referandi liminis atri

"lendit ad infernum, ceu fulmen ahenea clau(tra

rangit, & examinans

andi fermone ruentes

ncipit: o Satana! tua fanguinolenta poteftss, -

T'ot quae retro annis (tetit, & caput extulit am

»

pluny

Concidat! en! viuo, viuant coetusque redem

ti.

At nunc ante tnas infelix. vi&tima poenae

'Tamque frequens cadat horribiles non amplius aras,

at genus hufmamum mors & pice torridus orci

Ignis gurgitibus tibi deplutiuit hiuleis,

Cura.nec admorlas mentes operofa falutis

Turbabit, eredens in me feruabitur omnis,

Non mo:tem cernet, vita fine fine fruetut.

Hinc.abiit vi£tor praedicens faCta diei

Lucida iudicii reuocata carne fepulta.

Verfatus forfan Satanas in fraude; putarat,.

Omne.quod in tumulis, taboque putrefceret alto,

lam periiffe diu, fomno dormire perenni

Iniaftos iuftosque (imul, nam praemia dulcis

Inuidet his vitae, quamuis fibi tetra cruüentus

Membia nefandorum torquendi exoptet amore —

Accipiet; fanCtos vero tuba grata ciebit.

Chriftus enim primum celebratus funeris heros

Extrahet ex motis, ceu foederis Angclus, vrnis .

*Corpora, dile&osque fuos in. pace cubantes,

Quae fibi coniunxit capiti pia membra reducet,

um

-

x ,O

Num finet 'in tenebris Boxlum lactare Jabores

Magnus Abrahamides, gregis aut dux fanguine par&

- Immemor exiítet, rediens vt fufcitet omnes,

Cuilibet ac tribuat, ficut meruere "patrantes ?

- jnde tot vleeribus fanie fillante perefus

Foetens ipfe fuis, plagis macilentus acerbis,

"Nil nifi pellis & offa; fere incineratus Jobus,

Puluis & vmbra, támen folatia congerit alma,

. Fifus ego, dicens animofa voce, Goclem

. Niuere, qui tandem fuperadítans offibus vltor

.Colliget, ac cutis hoc corrofo cortice ílringet,.

-Stamina repperiet, quae vermis blattaque gu&ant,

Tunc ego luminibus Domino fatiabor üsdem,

Qmi; aciem fqualor & ma*didac cfïqd;re' querelae,

'Euohel vi&brem Vii(deamu's clarius illo,

Ac in oliuifero portatum colle per auras,

iDonec eum nübes quaerentibus ab(tulit oclis,

»

que locavit ad almam

. Atque peplum aethereum, dextram

:

- Numinis, vnde redux pleni fulgore triumphi

Orbem orbi reddet, fcrutans quoque vifcera terrac

'Tunc ad vafa, notat iudex metuendug inermes,

Quem mare; guem gelius , coeli vencrantur & aftra..

"

FER. PASCH,

VMDCCLXV.. :

L.

Í

—— —— ——

—

w

PROGRAMMA

W

-

RESVRRECT JONE .

z

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

JESV CHRBSTI,

du

E

HOSTIVM TESI IMONHS

--

CONFIRMATA,

ä

E

SECVNDVM,

É

IPSIS. FERIIS PASCHAL VS

EA, QVA. PAR EST, DEVOTIONE .

PVBLICE Pi ROPOSITVM

-

11

RECTORE ET SENATV

" ACADEMIAE REGIOMONTANAE.

10

Á

o*

MIE.E

Em

aY

-

d

8

l—.l/

d

7

ANNO

m

MDCCLXV

Wa b

)

23)

lo

!

6

CM

| DP

s

RNNS

N

497

ä

(s

m t iM i m n m

—

REG!OMONTI

LITTERIS HARTVNGIANIS

x

X.ä Copvriaht 4/1999 YxvMaster GmbH www.yxymaster.com

Ka

7