KaI600-3121
author: Stäudlin, Karl Friedrich

MM

EE

z

us

m

i,

—

ipgiel . pE

—

-

d VO TM

——

"o

——

——

————

n EEE

————————

—

——

——

j

D

m

E

u

j

*

:

2

x

J

rA

M

d

N

5

t

M

23

5

o

TM

-

V

^

TA

aE A

^

"

:

ä

j

5

l

YH

n

-

E.

$4

M

B

Y

4029

v

E

E

*

d

h

j

2

3

P

g

i

|

v

o

X

3

*X

d

x

z

frda

a

As

t

j

Éd

i

z

xi

s

l

.;

z

Á

:

;.

2

E

:

u*

;

2

1*

W

x

"2

"

L

4j

a

m

$9

:

E

*

NUA

s

"

i

P

À

ve

b

i

ä

A

NT

$

7)

d

R

*

d

At

:

*

*

:

&

i

4

M

*

P

N

i.

A

$5

5

E

*

:

j

f

D

T pe

*

!

ACADEMIAE GEORGIAE

AVGVSTAE

PRORECTOR

CVM SENATV

SACRA

PEWTECOSTALIA

PIE CELEBRANDA

CIVIBVS . INDICIT

Ineft ibeologiae moralis £ibraeorum. anie Cbriflum

billoria

GOMTTINGARES

TXPIS IO. CHRIST. DIETERICH

MDCCXCIV

aV B75

ä:

M

IN

ND

G

quibu

maxir

um .

fiam -

[

iJïCQ

Tàe pa

Y w

132j

fetuam

)b xxl&m;

qüe j

jf

t

ye

R

D

& p

bris

lari

Vitio

iftoria difciplinae. tnorum €

hriftianae quänti momenti

dine confcribenda, ex

fit, qua fere methodo et quo or

fcopum, ad quod

quibus fontibus haurienda, ad quem denique

1

.

iaxime confilium dirigenda fit,

alio tempor

e expofuimus

Cum ab eo inde tempore theolo

giae moralis hiftoriam litera-

.

riam p

lus vna vice fcholis publicis e

xplicaremus et omnino

iliffilpo magnam otii atque ope-

huic ftudio grauiffimo atque vt

it aliter euenire, quam

rae partem impenderemus, non potu

vt vniuerfae materiae ambitum, ratio

nem et momenta. magis

&ius atque curatius ob-

magisque perfpicerem

us et multa re

haud pauca alia, etiam hoc fuit,

feruauemus.

In his praeter

ä

neque bene fcribi ne-

hiftoriam difciplinae morum chtiftianae

ari poffe,

que ipfius difciplinae indolem et p

retium re&e aeftim

habueris eiusque

nifi theologiae moralis Iudaicae rationem

ad Iefu initia

fata et viciffitudines a primis gentis originibus

Neque enim Iefus fapientiae prorfas nouae

M

perfecutus füeris

et plane inauditae

au&or fuit, fed magnam eius partem ex li-

bris Iudaeorum facri

is, ex dictis fapientum, ex opinione popu-

Re&is ille fidem et autor

itatem conciliauit,

lari deprompfit.

bus et commentis Iudaicis obfcu-

lvitiofa correxit, quae errori

rata

A 2

en und. mit der. Gefchichte der

1 . D. Michaelis. Moral. herausgegeo

chrifll. Sittenlehre begleiteb von. C.

F. Stüudlin T.1. Prgef.

|

4

rata erant antiquioris et fanioris doctrinae femina

priftino ni*

tori reftituit, dtque e diuerfarum etiam et pugnantium fcho-

larum lüdaicarum decretis optima et nobiliffma quaeuis de-

cerpfit. Sic ille vniuerfam morum do&rinam ita plane perfe-

N-

cit, vt fummus eius et nunquam fuperandus praeceptor iure

meritoque habeatur.

Huius autem difciplinae vim pauci e

difcipulis eius affequebantur, plurimi fapientiffimam infüitutio-

nem non folum cum.praeceptis Mofaicis, rudi et inculto po-

pulo fcriptis, mifcebant, fed et fuperfitionibus iudaicis foe-

dabant.

Neque id folum aetate lefu et apoftolorum fa&um

eft, fed per omnia ecclefiae chriftianae fecula, fed ad hunc

vsque diem.

Vides igitur, etiam hoc nomine hiftoriam theo-

logiae moralis chriftianae cum altera, quae iudaicae fata ex-

ponit, effe coniunctiffimam.

Haud igitur abs re futarum effe

arbitramur, fi pofterioris hiftoriam vsque ad lefu Chrifti aeta-

tem hac occafione data delineauerimus, prolixiorem in opere,

uod paramus, daturi.

Antiquiffimis temporibuls Hebraei, quoad hanc gentem

fuiffe conftat, maximam virtutem in eo ponebant, vt fupre-

mum numen coleretur, vt eius memores viuerent homines,

vteius praeceptis obtemperarent, vt promiífis eius fidem ha-

berent. FHaec autem praecepta et promiífa per peculiaria figna

et oracula ab ipfo Deo patefa&ta effe ferebant.

Pii audiebant

PA

Dei filii, ipfi fcilicet inprimis cari et beneficiis eius prae reli-

quis cumulati.

Primos homines innocentes et ab omni vitii

contagio puros atque re&te fa&torum confcientia beatos fibi fin-

gebant, peccatum omnis miferiae humanae fontem habebant.

De dignitate naturae humanae magnifice fentiebant,

Homi-

nem, rerum creatarum caput et dominum, Dei imaginem

rat. Se.

referre fibi p.erfuftdebant. Homicidium in fceleribus e

ptimum

[ d

5

!

ptimum diem recordationi creationis mundi confecrabant.

W

Coniugium facrum habebant et tanquam ab ipfo Deo inftitu-

de-

tum reuerebantur.

Magna tum erat cani capitis reuerentia.

IQ

Patres familias tam reuerenter habebant, vt ipforum etiam

16

naeuos et vitia virtutis fpecie quandoque ornarent eorumque

|é

oracula et praecepta memoriae mandarent et ad pofteros fideli-

K

ter transmitterent. Carne animalium cum fanguine vefci ne-

pv

fas putabant.

0t

Haec ex Mofis monumentis colïegimus; haüd ceterum

u

ignati, primum quidem, antiquiffimam Ebraeorum hiftoriam

ünt

magna obfcuritate laborare atque diuina ab humanis, certa

1e0»

ab incertis difficulter in ea feiungi, deinde antiquiffimorum

ex:

temporüm religiooi atque opinioni perperam fortaífe tribui,

efe

quae ferioris aetatis poetae de primorum hominum et patriar-

eta

charum viuendi et fentiendi ratione 'cecinerunft.

Quicquid fit,

16

id certe affirmare licet, ante Mofen plurimos in Ebraea gente

fuiffe, qui ea, quae attulimus officiorum praecepta tenerent,

P E

Id vero inprimis memorabile videtur, in hac gente iam anti-

tett

quiffimis temporibus torum doctrinam. cum religione. coniun-

&am et officia tanquam vnius numinis praecepta culta.fuiífe,

pre-

ImES)

quod equidem in caufis fuiffe crediderim, cur haec matio reli-

; 13

quas tandem religionis et officiorum fcientia non vicerit tan-

UM

.ügna

tum, fed earum in hoc cognitionis genere praeceptrix extiterit.

ebant

Tn Aegyptum translati Tfradlitae diuinorum atque a patri-

;reH-

bus acceptorum praeceptorum et cultus antäqui'nunquam pror-

viti

fus obliti funt, quamquam inftitationis auitae amor et oracu-

j fioe

lorum antiquorum fides paulatim interciderent et fetuitütis iu-

at

go preffa natio maguas illas fpes. de futura profperitate fua

Jofti-

conceptas mittere coepiffet.

Tum vero extitit Mofes, magni

a

confilii vir et omni Aegyptiorum fapientia eruditus.

Is geati

gi

$e

liberta-

3

um

m

p

6

libertatem fuaeque dignitatis fenfuüm reddidit,

eique leges

fcripfit.

In his fuere decem, morales illae, quae reliquis fun-

damento elfent.

His praecepit Mofes, vt vnum numen ado-

rarent nec mortalibus matetiis in vllam fpeciem effingerent,

vt feptimo die ab omni labore abftinerent et orbis a Deo con-

diti memoriam recolerent, vt pii-effent in parentes, vt homi-

cidium, vt adulterium , vt furtum procul haberent, - ne falfum

teftimonium contra alios perhiberent et, quae aliorum eífent,

Hae vero leges non minus quam

ne concupifcerent quidem.

ceterae Mofaicae, non tam morali quam politico vfui deftinatae

et magis ad mores rudes corrigendos et emolliendos atque

compeícendam barbariem quam ad animi indolem emendan-

PUSUAGES n m

dam, et ad internum recti atque honefti fenfum formandum,

magis ad profperitatem populi, quam ad virtutem promouen-

dam accommodatae erant.

Audiamus Kantium, philofophum

fabtilifimum, qui nuper omnem fidem Hebraeorum primitus

moralem fuiffe negauit *, Cujus obferuationes licet .acuti(ïi-

mae

355 Der jüdifche Glaube ift, [einer ur[;ai-iingliäheh Ez'nfz'chtuug nach,

eim. Inbegviff bloff flatutarifcher. Gejeze ,. auf welchem eine Staaís-

verfa[fung. gegründet war ; denn welche amovalifche Zu[üze entwe-

der damals fchom odev auch im derv Folge ihm angehüngt worden

id, die fiud fchlechterdings micht zum Judenihum , als einem fol-

chen gehóvig. — Das leztere ift eigenutlich gar keime. Religion, [ow-

dern blofl Fervünigung eimev Menge Menfchen, die, da fie zw

einem. befondern, Stamm. gehürten, fich u einem gemeinen: I'efen

unter blofi politifchen Gefezen , mithin nicht zu einer. Kirche form-

ten ; vielmelr. follte es ein blofi weltlicher Staat feyn, fo dafi , wenn

diefer etwa durch swidrige Zufülle zerriffen wordm , ihm noch im-

mer der (uwefentlich zu . ihm .gehürige) . pólitifche Glaube übrig

bleibt, ihm (bey .Ankunft des. Meffias) wohl einmal wiederherzu-

elieu. — Daft diefe Staatsverfaffung Theocvatie zur Grundiage hat

( fichtbarlich eine. Ariflocratie der Priefter oder Auführer, die fich

anmittelbar von. Gott ertheilter. Inflru&iouen vülumten ) mithin der

über

IName von tht , der doch hier bloff. als weltlicher Regent, der i

[/171

d

QUENSERUFHUSCNSTUM

7

s

]l

mae fïkn'ts, haüd' tamen omnino nvegauärïm, | Mofen ipfum me-

j*

liora edoctum fuiffe, et, quantum fieri poterat, Lad ipfos ani-

*

Inos

n

J«

M;id an das Gewiffen gav. keinen. IMusfpruch thut, verehrt wird,

"

snacht fie micht zu einev. Religionsverfaffung. — Der. Beweis, daff fie

das leztere nicht. hat feyn follen, ift klar 1) find alle Gebote von

üffl

der. Art, daff auch eiue politifche l'erfaffuug darauf halten. und

j

fie- ais Zwangsgefeze auferlegen kaun, weil fie blofl üufiere. Hand-

lungen betreffen, utid obzwar die zehn Gebote auch, ohne dafi fie

an

üffentlich gegeben feyn. müchten, [chon als ethifche vor. dezr. Ver-

l46

nunft gelten, fo find fie im jeney Gefemgebung gar micht mit der

Forderuug n die moralifehe Gefinnung im Befolgung der[elben

"u

(uorinn nachher. das. Chriffenihum das. Hauptwerk fezte), gegt-

Vf

ben , . fondern [chlechterdings. muv auf die üuffere. Beobachtung. ge-

vichtet worden ; welcher auch daraus erhellt, da

um

2) alle Folgen

aus der Erfüllumg oder Uebertvetung . diefer . Gebote , alle. Beloh-

lgü*

numg oder Deflrafung mur auf folche eingefchrünkt eeerden ,. welche

[ii!

in diefer Ielt ledermann zugelheilà werden künnen, und felift

u$

diefe auch nicht einmal nach ethifchen Begviffen ; indem beyde auch

die. Nachkommen[chafft, die an jenen. "Thaten oder. Unthaten, keinen

N

rattifchen. Antheil genommen , treffen follten, quelches in einer go-

m

litifchen. Verfaffung allerdings wohl ein Klugheitsmittel feyn. kann,

fich Folgfamkeit zu ver[chaffen ,. in. eimev. ethifchen ater. allev. Bil-

ligkeit zuwider feyn würde.

Da nun ohue Glauben an ein. künf-

h

liges Leben gar heime Religion gedacht werdem kanm, fo enthált

0i5*

iyte

das ludenthum als eim folches im feimer Reimigheit genommen . gar

keimen, . eeligionsglauben.

Diefes wird. durch folgende Bemerkung

yrái

noch hr beflürkt.

Es ift nümlich kaum zu zweifeln, daff nicht

j [*

, fot-

die ludem ebem fo wohl, wie andere, felbft die voheflen. V'ülker,

micht auch eimem Glauben am ein künftiges Lebeu, mithim ihven

J'm a

Himmel uud ihre Hülle follien gehabt haben ; . denn diefer. Glaube

fun

drüngt fich, kraft der allgemeinen moralifchen Znlage in der

fofr,"-

menfchlichen Natur

u

» jedermaan von. [elbft auf. — Es if alfo gewifi

abüchtlich gefchehen

» dafí der Gefezgeber diefes V'olks,

ob er gleich

d

ff«

als Gott febfl vorgeflellt wird,

doch micht die mindefie Rückficht

Ju

"t

auf das künftige Leben habe mehmen wollen, w2

ic

1

TAU

hes auzeigt, dafi

er nur eim politifches , micht ein ethifches gemeines Iefen habe griün-

[gü

den wollen ; in dem evften aber von. Belohmungen und Strafen zu

li

"

veden, die hier im Leben micht fichtbar werden küunen, würe un-

TT

[in ^

1 ll

tv jeoner Vorausfetzung ein. gauz. incoufequentes uad. un[chickliches

[f

Ferfahren gewefeg. Ob mun gleih auch uicht zu auweifeln ift,

(

ia

MU i

/-/A

9

mos poþüiariüm erudiendos et fenfa re&i imbuendos contuliffe;

S

Neque enim fieri poterat, vt, qui ad leggma moralem more

*

et

daj? die . Taden fich micht j dor Folge, eim jeder für þ;k felbft,

einen gewi/fen Religionsglauben werden gemacht habeu, der den dr-

tikeln ihres. Statutavifchen. beygemengt war, [o hat jener. doch nie

ein gur. Gefetzgebung des. Iudenthums gehüriges Stück ausgemacht

3) ift- es fo. weit gefehlt, daft das Judenthum eine zum' Zuflande

der allgemeinen Kirche gehürige Epoche, . oder diefe allgemeine

Kircha wohl garv. felbft ausgemacht habe, daff es vielmehr das

ganze senufchliche Gefchlecht vom feimer Gemeinfchaft. ausfchloff,

als ein befondeves vorn Tehova für. fich auserwühltes V'olk, wwelches

alle audere l'ólker anfeindete .und. dafür von jedem. angefeindet

wurde. — Hiebey ifl es auch, micht fo hoch augufchlagen , daff diefes

J'olk fich einen einigeu durch. kein. fichtbares Bild vorzuftellenden

Gott zum allgemeinen. Ielthevrfcher : fezte.

Denn man findet. bey

den meiflen andern. P'ülkern, dafi ihre Glaubenslehre darauf gleich-

falls hinausgieng , und . fich wur "durch die Verehrung gewiffer. je-

nem unlevgeordueten müchtigen Untergütter des. Polytheismus ver-

düchtig machte.

Dennu eim Gott, dev biofi die Befolguug folcher

Gebote will, dazu gav keime gebefferie moralifche Gefimmung . er-

B

fordert? wird, if doch eigentlich nicht dasjenige moral;

J

Jche IFefen,

delfen. Begviff wir zu einer Religion nüthig habem.

Diefe würde

aoch eher bey eimem Glauben. an viele folche müchtige unfichtbare

IV'efen ftatt finden , wenn ein. Vol& [ich diefe etwa [o düchte, daf

fs bey av Vevfchiedenheit ihrer Departements doch alle daviuu

übeveinkamen ,^ daft fie ihres IVohlgefallens mur. den. wiürdigten,

der mit gaueem Hevzen der. Tugend amhienge, als wenn der

Glaube uur cinem einzigen. IFefen. gowidmet if ,. das aber aus ei-

Religion iuner-

nem mechavifchen Cultus das Hauptwerk machte.

halb der. Grenzen. der. bloffen. V'ernunft p.176 feqq.

3) Etiam JMichaelis ab iis haud multum abludit Mof, Recht T. IF.

De morali. doCtrina Mofis nemo fere fcripfit

p.23. V« . p. 213.

Mo[es autem Amyraldus, qui in tradenda theologia morali me-

thodum fere hiftoricam fecutus eft, Tomum tertium libri fui ( La

morale chreftienne — à Saumur MDLVIII.) integrum huic ma-

teriae dicauit, 1s quamuis ab interpretatione feculi fui admodi:m

imperfecta et opinionibus theologicis praeiudicatis háud rsro pen-

deat, tamen multa egregie et iílo tempore inaudita obferuauit.

cium

Tacitus de difciplina morum quaica et ingenio populi iudi

tulit

eaeE ——

9

et vitam conformarent, animum ab officii cogitatione et reues

ilfe

rentia prorfus haberent alienum,

Dein Mofen ipfam videmus

gres

etiam praecipere nonnunquam, quae animum fupponunt emen-

&

datum et pe&us imbutum honefto, nec legum autoritate et vi

externa cogi poffunt.

Sic, vt exemplis vtamur, non furtum

iif

| Af«

folum ille prohibuit, fed prauam etiam omnium, quae alte-

a

rius funt, concupifcentiam, non iniuriam folum et vim ma-

t

nifeftam, aliis illatam, fed odium et mentem maleuolam; fic

Jatt

teM

ille non folum cultum Dei externum praecipit, fed amorem,

cfd&

ei fimilem, quo nos ipfos comple&imur, quoque etiam alios,

äi/qu

alienigenas non minus, quam indigenas, comple&i oporteat

Ils

(Leuit, XIX.). Neque tamen negamus, harum legum vim

ia

diuft

eo ipfo imminutam fuiffe, quod politicarum fpecie indueren-

lendt

tur

"271

lul

tulit iniquum et erroris plenum: | Mofes, quo fibi in pofterum

"f

gentem firmaret, nouos ritus contrariosque ceteris mortalibus in-

vt*

didit. Profana illic omnia, quae apud nos facra: rurfum conceffa

QV

M

W

apud illos, quae nobis incerta — —

inftituta finiftra foeda praui-

"g If*

tate-valuere, nam peffimus quisque ,

fpretis religionibus patriis

7/12/2'11;

tributa et ftipes illuc gerebant

: vnde auctae [udaeorum res.

Et

vt

quia apud ipfos fides obftinata, mifericordia i

n promtu, fed ad-

ia

verfus omnes alios hoftile odium ; feparati epu

lis,

difcreti cubili-

, df

bus, proie&tiffima ad libidinem gens, alienarum c

oncubitu abfti-

[aritt

nent, (inter fe nihil illicitum) circumcidere geni

vt diuerfitate noícantur.

talia inftituere,

Transgreffi in morem eo

rum idem vífur.

m r

pant; nec quidquam prius imbuuntur, quam co

ntemnere Deos,

exuere. patriam, parentes liberos, fratres vilia ha

bere,

j d

tamen multitudini confulitur: nam et necare-

Augendae

nf

quenquam ex agna-

tis, nefas: animasque proelio aut fuppliciis pe

remptorum aeternag

putant,

Hinc generandi amor et moriendi

contemptus. VNX u

j

Aegyptii. pleraque animalia efügiesque com

pofitas venerantur:

ripiit

liudaei mente fola vnumque numen intelliga

nt

Profanos, qui

j me-

deum im»gines mortalibus materiis in fpecies homi

num effingant:

i (l

fümmum il'ud et aeternnm, neque mutabile,

Igitur nulla fimulacra vrbibus fuis,

neque interiturum,

jc m

nedum templis finunt,

Non

modüm

legibus haec adulatio,

non caefaribus hornor, Hiftor,

V, 4- 50

B

) prv

grpatlls

udiciüffï

tuit

j*

IO

tür ac terreftrium praemiorum fpe et humanarum poenarum

metu

tounirentur

Quicquid fit, omnis do&rina de officiis

:

Mofaica valde imperfe&a et manca fuit.

Hinc videmus Iefum

leges Mofaicas haud paucas carpere et corrigere (Mattli.

V

pi

fe

I '4-80).

Hinc Mofen ipfüm videmus nonnunquam iubere,

LE

imo lIehouae iuffis tribuere, quae cum aeternis iufti et re

legibus nullo modo conciliari poffant.

Hinc tuam Mofen, tam

|"

alios Ebraeorum hiftoriae fcriptores iudicia paffim ferre vide-

mus, quae a purioribus de eo, quod iuftum et honeftum ett,

notionibus. multum aberrant.

Poftt Mofen videmus inchoare

bella, do&rinam morum et mores ipfos corrumpi, legem Mo-

faicam parum coli

et homines fortes quidem et bellicos ac

E

robuftos, fed barbaros, fed crudeles et fceleratos fancorum

loco haberi, facerdotes magis magisque fuum imperium fir-

mare etarbitrium fuum pro volupntate diuina venditare, reges

P

demque creari et prophetarum fcholas inftitui.

Hae fcholae

quo primum tempore frequentatae fint,

non certo conftat

Ceterum Samuel primus fenfu eminentiori s»2» di&us et ve-

rorum prophetarum femper pater et princeps habitus eft

(1 Sam.Hl, 2o0. Pf. XLIX, 6.. Jer. XV, r. AGor.III, 24)

Is

difcipualorum magnum numerum habuit et fcholas prophet

HAS I..ï"O-

haud paucas fundauit 1 Sam. X, $. 10. XIX, 20.

lis

iuuenes non folum ea,

quae ad fidem et r

gionem

gentis fpe&abant, edocebantur, fed ad eloquentiam, ad can-

tum, ad frugalitatem et vi&um tenuem, ad virtutem, ad

fcientiam et artem politicam formabantur (1 Sam. l.c.

2 Reg.

Ex his fcholis

IV, 38 fqq. 1 Reg. XIV, a. XIX, 13 &c.)

multi prodierunt viri, pii, integri, qui legis Mofaicae vin-

dices et voluntatis diuinae d:g*u interpretes, qu! morum feueri

et re&i cenfores effent, qui regibus ipfis crimina exprobrarent,

qui vniuerfum populum fap;entla, eloquentia, ingenio rege-

rent,

,

i

wm

:

iÍ

|

MA——

T

viua voce in&merenä, qui bono .

rent, ac fcriptis, exemplis ,

His autem omni

dis confulerent.

public

o fuis etiam incommo

Eä

e obftiterunt alii,

falfi prophetae, impoítores, au«

fere tempor

fauftiffima quaeuis praedi-

ram popularem cap

tantes, femper

adulatores abiedi,

morum et culgus

centes et promittentes ,

publici corruptores,

ete&i et foecundi ingenii rex,

Extitit tandem Dauides ,

Is mores po

pnli et cultum publicum,

bello et pace magnus.

Mofsicae non folum

reformauit et legi

quantum fieri potuit,

orem de religione

autoritatem reddidit, fed

vltra progreffus puri

iunxit.

Vidit enim, Deum

et officiis doCtrinam cum ea con

am cultu externo;

virtute magis quam facti-

mente potius qu

(üs multis egregiis carmi-

ficiis colendum effe.

Pios animi fen

t tum docuit.

Ipfis erroribus

et criminibus

nibus tum expreffi

tilis fuit,

cum fuum d

eiis lu&um et dolorem

populo tandem v

Moultas ille virtutes

cis publice fignificaret.

elegiis haud pau

potentiffimi numinis,

commendauit et optimi,

fapientiffimi ,

adoran

da documenta in omni re-

non Palaeftinae folo adítri&ti,

S

tum natutaà monfitrauit.

Succe

ffit poetarum nobile confortiuut,

i

fuum fublimitate et ho

neftate tum ima-

je

cum regio vate tum fen

tu certantium.

In iis, qui virtatem

ginum mai

eftate et orna

nemo fuperauit

]«

tis ftudium egregi

e cecinerunt ,

ct verae pieta

lauream meruiffet

j

Affaphum, cui vel pfal

mus L. hoc nomine

Dauides et reliqui hymnorüm 36

)g.

perennem.

Quamuis autem

li

minum autores,

qui vel ipfa eius aetate vel breui

lyricorum car

de morum difciplina Iudaica me-

fl«

oft floruerunt, imortaliter

uerunt rudioris difciplinae femina.

j

riti fint, tamen ii multa reliq

s nonnunquam efferri fpiritu

i

lgitu

r Davidem ipfum videmu

[^d

ito in hoft

es et inimicos ac dira lis imf-

a

troci. et furore indom

Haud iguoro, re-

lff

us legentis horret.

precari, ad quae anim

gem,

sz*

I2

URRTTHPO OURU RU.

£em, caeteroquin mitiffimum, hifce car

inimicos fibi, fed Deo et genti fuze

minibus non femper

non fuos aduerfíarios fed

Deo repugnantes, fed peccatores ferir

€ aC non tam odio, quam

nobili, Dei honorem propugnandi,

$6. 139.

ardore flagrare e, c, pf f

Nec me latet,

effe in his pfalmis,

qui magis ora-

culorum et vaticiniorum d

e fut

ura impiorum. miferie, quam

minarum et imprecationum loc

$2.

o haberi debeant e, p PL 3.

Sed multo plures animu

m fpirant vindi&ae plenum, et

plane implacabilem in homine

S, ipfi Dauidi inimicos, nec in

eos folum , fed in eorum fam

ilias, filios, pofteros,

Quis fine

horrore legat Pf. $2. 169.

137?

Explicari haec omnino et

quodammodo excufari in Da

teres, et in recentiorih

uide poffunt, fed, quod multi ve-

us interpretibus inprimis Cramerus, ten-

tauerunt, nullo modo

cum lefu praeceptis

et puriore ac vnice

vera morum difciplina conciliari poffunt.

Explicari, inquam,

haec poffünt: nam vniuerfa natio fera et

in vindi&am prona

fuit et ipfa lex Mof2ica, quae Dauidi,

licet in multis clarius ipfo

Mofe videret, facra fuit, odium poti

us in inimicos quam àmo-

rem et. placabilem beneuolumque an

imum fuaferat,. Accedit,

quod Dauides ipfe inde a prima ju

tibus confli&atus erat:

uentüte cum tot calamita-

vt mirum haud videri poffit, fi anim

us

eius natura man(uetus,

paulatim exacerbatus in diras et m

inas

erumperet.

Denique, tan

quam rex populi Dei, is non folum

officii. fui effe putauit,

honorem Dei et gent

is fuae quouis

modo aduerfus omnes infultus et conarmina i

nimicorum vin-

dicandi, fed et, quibus ipfe iniuriis afficiatur,

eas femper quo-

dammodo in Deum ipfüm et populum fuum r

exiftimauit,

edundaturas effe

Succeffit Salomo,

rex fapientiífimus, qui primus

Ebraeorum philofophari quodam

modo coepit de moribus et

officiis hominum. .Is om

ni genere fcientiorum et artium eru-

ditus erat et

externae etiam fapientx'ag thefauros fibi et genti

fuae

OM

|

13

as

fuae comparauit.

Mores ille hominum acute obfernandi et

elegánter pingendi peritus erat, et fententiis moralibus, ae-

Ea

nigmatibus, di&is argutis ita excelluit, vt omnes in admira-

tionem fui raperet.

De omnis generis officiis, inprimis vero

de iis, quae ad prudentiam, ad educationem iuuentutis, ad

coniugium, ad rem rufticam , ad oeconomiam, ad adminiftra-

tionem imperii, ad fugiendam mollitiem et voluptatem fpe-

Gant, fcite et fubtiliter diíferuit.

Haud paucas ille fententias

protulit, quae aeternarum et vniuerfalium legum moralium

vim ac pondus habent e. g. IX, 10. XII, 22.

Valde tamen

imperfe&a erat tum ifta do&ctrinam de officiis tradendi metho-

dus tum vniuerfa philofophia moralis Salomonea.

Infunt

enim Prouerbiorum libro, cuius maxima pars Salomonem aue

torem habet, fententiae morales multae, quae ludaicam fidem

nimis fapiunt, quae obferuatione incerta et inconftanti nitun-

tur, quae nonniíi moribus et folo Orientis conueniunt.

Sub

finem vitae Salomo tot variarum occupationum pertaefas et

voluptate ac luxurie exhauftus videtur nonnuaquam in cogi-

tationes triftifimas incidiffe, et de ipfa prouidentia, de digni-

tate humanae naturae, de difcrimine virtutis et vitii dubitaffe.

Has follicitudines, hanc animi conditionem ille fine dubio

fcripto quodam expofuerat.

Ex hoc fcripto et fententiis qui-

busdam Salomoneis, nondum libro prouerbiorum infertis, autot

Ebraeus ferior ac forfan poft captiuitatem Babylonicam clarus,

librum compofuiffe videtur,

qui Ecdefafli. nomine fertur.

Igitur Salomonera inducit loquentem, rerum' humanarum ac

terreftrium omnium vanitatem deplorantem, omnia, quae

bona, quae magna, quae vtilia,

quae laetabilia putantuf,

tanquam mala, fatilia, inania ac dolorum et folicitudinum

plena repraefentantem , modo fapientiae et virtutis praeftan-

tiam afferentem , modo virtatem et vitium, fapientiam et ftul-

Bs

titiam

M*—lm E Em

-

us

14

gt,am confandentem, modo diuinam rerum gubernationem

vindicantem, et fpem futurae vitae et iudicii diuini concipien-

—

tem, modo eadem reiicientem, modo dubitantem; modo la-

borem, modo otium, modo voluptatem, modo virtutem et pie-

tatem praeferentem.

Ipfius autem libri confilium ne quis

finiüre interpretetur, ne quis vel fcepticismum vel effrenem

morum licentiam et ipfa vitía commendari auguretur, .autor

ipfe fub finem libri obferuationem addidit, qua füummam totius

orationis eiusque fcopum principem expofuit; id fcilicet in

tanta rerum mortaliuin incertitudine et vanitate, in tanta gu-

bernationis diuinae obícuritate, aegris mortalibus tnaxime

agendum effe, vt Deum reuereantur, vt fua officia tanquam

eius praecepta fan&e colant, vt denique iudicio diuino fe

praeparent, quo omnia fa&ta et cogitata hominum aequa lance

ponderanda fint, quo virtus fua certiffima praemia, quo vitium

fuas iuftiffimas poenas reportatura fint (XII, 13. 14. ). Vides

igitur, confilium libri, qui multa continet cum vera religione

et probitate pugnantia, graue ac pium effe, Idem fere con-

Hic enim liber

|

filium eft libri, qui Jobi nomine infcribitur.

moralis potius, quam theologicus habendus neque theodicaeae

cuiasdam fpecimina, fed potius hanc maxime regulam, hoc

maxime praeceptum continere putandus eft, fruítra a nobis,

hominibus fcilicet, quorum omnis cognitio auguítis circum-

fcripta eft limitibus, tentari eiusmodi ftudia et in tanta fato-

rum noftrorum obfcuritate id maxime nos decere, vt infcitiam

noftram profiteamur, vt fummurm numen pie veneremur, vt

in eius difpenfatione acquiefcamus et virtuti per omnia in-

citamenta vitiorum, per omnia vitae infortunia fideliter ad-

:aerefcamus.

Hinc lobus, quamuis ipfe nonnunquam imi-

prudentior et liberior iudiciis, tamen ceteris modeftiot prae-

minm fert certaminis, «cum amicis de re grauiffma in-

. füituti

ONCHSTEMVRWENIUNRCTS

15

]!(

K

fituti 4'). Hunec ego librum haud tam abtïquum effe putaue-

rim, quam plarimis hac aetate vifum eit, cum ferioris aetatis

loquendi formulas, opiniones et morum imagines nonnullas

in illo deprehendere mihi videar, cumque elaboratior et fub-

tilior fit, quam ceterorum librorum Hebraicorum pars maxima.,

Cum autem alia venerandae antiquitatis veftigia indubia mon-

ftret, equidem ab Hebraeo autore fequioris aetatis, forfan Sa-

lomone ipfo, ex antiquiffimis poefeos, hiftoriae et philofophiae

monumentis ita compofitum fuiffe exiftimauerim, vt fua ad-

deret antor, et omnem materiam in formam carminis efïängeret.

Poft Salomonem videmus rem Hebraeorum publicam

paulatim ruere, mores et cultum corrumpi, regnum fcindi, et

luxu, diffidiis, inertia, bellis fapientiae ftudia euilefcere, po-

Nunquam tamen

pulam denique ab hofte in exilium duci.

defuerunt prophetae, qui populum de officiis admonerent, qui

orando, promittendo, minitando, ipfius commodis confule-

rent, regum ipforum feueri et intrepidi cenfores et Mofaicae

legis conftantes vindices. [n his fuere, qui viderent, Deum

DAT

magis virtate et recte factis, quam facrificiis et ritu externo

coli Ief, T, 10- 18. LVIIL Mich. VI, 6-12. qui ludaicae

conftitutionis finem augürarentur et fpem conciperent regni

moralis, non ad Hebraeos folum, fed ad omnues gentes perti-

nentis, quo vera religio et pietas cfllorefcere et cum illis au-

reum feculum orbi oriri debeat, Ter. 1f 15-19. XXXI, 31 fqq.

Ief, LV-LXVl. al 5). Hasautem notiones tenere, in omni

de officiis in&ftutione füummi momenti eft.

. Reddita

*) Cf. Kant über vdas Mifilingen aläer bisherigen Ver[uche in der

Theodicee Berlin.. MMonathjchrift Sept. 1791. p. 194 feqq.

1

5) C£ Seileri opufcula theologica collect. I. E

rlasgae 1793. P. 132

íqq. de regni a vatibus diuinis Meífiae ipfiu

E

ä

qu pogugo promiffi

vera natura atque indoie,

EGMMBSACEINISSSOESRET,

16

Reddita fuis fedibus gens— Iudaica, fuperüïtïohis Chal-

daicae fomnia haud pauca fecum attuliffe videtur, quae mores

et religionem populi parumper afficerent.

Huc inprimis re-

ferendae videntur opiniones de daemonibus earumque in rebus

mortalium regendis prouinciis et de artibus magicis.

Cete-

rum manebant eaede:m religiones, iidem ritus, eadem fides,

Iudaei.enim femper odium aduerfus religiones exteras nutrie-

bant, nec ünquam prophetis deftituebantur, qui dininam do-

Grinam tuerentur.

Poft reditum Iudaeis inprimis confli&an-

dum erat cum Samaritanis, iam antea ortis, quorum dogmata

valde obfcura atque incerta funt. Id tamen certum videtur,

eos literae legis Mofaicae nimis anxie adhaefiffe, obferuatione

caérimoniarum virtutem ipfam neglexiffe, et verum Dei cul-

tum certo cuidam loco, monti fcilicet Garizim, adftrinxiíTe.

Nos vero Samaritanos hoc Joco ea potiffimum de caufa com-

memoramus, quod lefus, qui omnes errores fuae aetatis, in-

primis vero eos, qui mores et officia attingerent, quantum

E

fieri poterat, correxit, quod Iefus, inquam, etiam erroribus

et vitiis huius gentis mederi ftudens, praeftantiffima praecepta

de vero Dei cultu ac humanitate et mifericordia, quam

aliis nulla diuerfa patriae et religionis ratione habita de-

bemus, tradidit,

Iam inde a prifna deuaftatione, Palaeflinae et Hierofo-

lymis ab Aílyriis illata, colonia Iudaeorum in Aegyptum au-

fagerat, cuius pars aliqua etiam tum remanfit, cum reliqui

impetum faciente Nabuchodonofore captiui Babylonem abdu-

cerentur lerem. XLII, 14 fqq. XLIII, 1o fqq. XLIV, t1 fqq.

Nouam autem coloniam eo deduxit Alexander M. vt vrbem

Alexandriam, ab ipfo conditam, incolis repleret 5).

Mox

| plures

*) Iofeph. Archaeol. XI, 8. I.

1

GutesparsepcrrapupdD.

17

plures Tudaei fponte f;ecuti funt"), Alexandriae Iudaei gen-

tilem primum philofophiam et eruditionem, nec non alie-

goricam interpretandi rationem didicerunt ?).

lbidem haud

pauci arcanse Mofis difciplinae femina deprehendere fibi vifi

funt; inde duplex Philofophiae facrae genus exortum eft,

efotericum alterum, alterum exotericum.

Id vero primum

Ptolomaei Philadelphi tempore factum fuiffe videtur ?M Ab

Ariftobuli aetate, inquit Eufebius '?), Iudaeorum populus

omnis in duas partes diuifus fuit.

Nam multitudo quidem ri-

tibus illis omnibus, quomodo legum ipfarum verbis concepti

erant, obftri&ta Mofen tenere juffit.

Reliqui autem, mente

et virtute conftantiores, eo cortice liberati funt atque phi-

lofophiae diuiniori et hominum vul

garem captum füperanti

affuefatti ,

in reconditam legis fententiam mentis oculo

penuetrare voluerunt,

Talis fuit philofophorum Iudaicorum

origo, quorum vitae morumque rationes infinitum etiam alie-

nigenarum numerum in admirationem rapuerunt.,,

Quae

autem ludaeis tum maxime placuerunt philofophandi

ge-

nera, ea Pythagorica et Platonica recentiora füiffe viden-

tur, quorum ceterum origines gens aemula a Mofe ipfo

deriuauit.

Ita moralis etiam doéctrina Iudaeorám Alexan-

drinorum haud parum mutata fuit.

Platonicae enim et Py-

thagoricae philofophiae decretis fefe locupletauit, quo modo

ditior ea quidem et vberior fa&a eft, fed paulatim ad myfti-

cam et aíceticam rationem propius acceffit,

Alexandriae liber

ifte confe&us eífe videtur, qui coQia XaAouovog infcriptus, in

apocry.

15 Iofeþh. l. e. c.2.

8) Cf. Eufeb. Praep. Euang.VIIT, 9.

"

— Euffzb. l. c. c. Io.

C

18

apocryphorum numerum referri folet

In hoc libro, qui eft

incerti autoris " ), philofophiae Platonicae veftigia haud pauca

infunt 7)

Ceterum ilie ad imitationem fcriptorum Salomo-

neorum et paíflim etiam admonitionum propheticarum factus

eft et plenus bonae frugis ac praeceptorum fapientifimorum.

spirat odium tyrannorum et animum libertatis amore incen«

fum.

Oratio paffim in poefin exfurgit

Idem autor hominem

primum fapientiae diuinae imaginem retuliffe et: immortalem

fatum eífe, dein inuidia et odio daemonum illam dignitatem

amifíam et mortalitatem in zenere humano introdu&tam fuiífe

(I], 23-25.)

animas poft mortem cum confcientia faperftites

et virtutem praemia, vitium poenas, poft tempus aliquod ex-

plorationis elapfum, folenni iudicio diuino latura (1I

7 fq)

effe ratus eft

lta difciplina morum ludaica nouis momentis

au&ta fuit

Idem autor eos exagitat

qui animam negant Hn-

mortalem eífe, qui cafum in rebus humanis defendunt

qui

voluptatem fines bonorum effe putant, virtutem rident (C.11.)

Sapientiam ille vniuerfo libro maxime defcribit

fed ita, vt

haud pbarum difcedat

a fenfu, quam Salomo voci tribuerat,

vt eam tanquam vim'aliquam repraefentet

exeuntem e Deo,

velociffimam ac fubtiliffuü«am, quae animos piorum intret at-

que roboret, et vitiorum errorumque tenebras dilfipet

quae

arcana atque recondita recludat hominibus (VII, 21- 30.),

quae

T1) Hieronymus praef. ad hbrum fapientiae Philoni tribnit juniori,

Buddeus Hift. Philos. Ebraeor. p. 59 fgq. aliique feniori,

Huetius

Dem. Euang. prop. IV. p.359. hanc vnam fuiffe ex plurimis fen-

tentiarüm eclogis & compilationibus opinatur, quae ex magno

ethicorum et gnomicorum Salomonis librorum numero prodierint,

a Iudaeo quodam excerptam et graeco deinde fermone liberius

explicatam.

73) Id nemo deC&ius monftrauit B uthero in Diff. de veftigiis philo-

fophiae Alexandrinàe in libro fapientise, Mifcellaneis. Berohnenü-

bus inferta et in Hift. philos, crit. P.1l. p.693 fqq.

4

ganvcrtmr m tsrESR

-

19

quae mentem a mortali m

ateria depreffam atque obfcuratam

-19.) quae inde a

releuet atque luce fua perfandat (1X, 13

generis humani originibu

s omnia, quae jnter homines vere

produxerit ( C. X.).

lsudab

ilia, profpera et falutaria fuerint,

Alexandrinae

In hac defcriptione quis non videat philofophiae

fophiae ludaeorum moralis femina ?

veftigia ac ferioris philo

Eandem forfan cum hoc l

ibro patriam habuerunt fcripta, To-

Quicquid fit, nos hos li-

biae ac ludithae nomine infcripta.

bros propterea commemoramus , quia morales potius quam

hiftorici effe videntur, et argamento effe poffunt, inter ludaeos

orutn

imorem paula

tim inualuiffe, praecepta religionis et m

&ata vel omnino fi&a tradendi.

Alter

hiftoria vel poetice tra

j

enim liber pietatem pat

rum et filiorum exemplo commendat,

xaudiri docet, alter prouidentiae di-

et preces piorum a Deo e

ä;

j*inae fidem perfuadere debuiffe videtur "?). |

Ex Aegypto id

em philofophandi et interpretandi genus

am migraffe, Jofephus in prooemio ope-

myfticum in Palaeftin

ris de Archaeologia I

udaeorum difertis verbis teftatur. Grae-

cam autem philofophiam i

bi iam antea non plane incoguitam

&K

Inde vt primum philofophari

fuiffe, verifimillimum eft N

eftinenfes ,

philofophorum fe&ae diuer-

coeperunt Tudaei Pala

Pharifaeorum inprimis, Sadducaeorum

fae inter ipfos ortae,

et Effenorum,

tot fe

re graecorum philofophorum fettis re-

de officis et moribus doctrina

!

fpondentes 7*), Pharifaeorum

Mofis [erigtas , fed. eas etiam,

haec fere fuit, mon Íeges tantum

Ca

quae

"À

13)-Cf, Fabricii Tobias, Tudith, Orat. Man. Sap. Eccl. Frag

Qof. 169I.

in Introd. in libros Tobise et Iud.

s

14j Cf. Brucker l. c. p.703 fqq.

15) Iofeph. Archaeol. X

VIII, 2. vpeic QiÀoco

Queg appellat; de bello

)ä&

illd. II, 12. TPIN Hey

qaga iudoige 80 QuAocosrmaq,

-

"x:)&&

^

E

O

—MÀ

quae in monte Sinai ger angelug quendam & Deo ilf

acceperit, quae-

que ore tantum traditae et propagatae fuerint

» effe ob[rruendas, sa-

|

rum ob[eruatione flria líominem. Deo

ä

fatis mon modo facere, ;d

eliam plus praeftrare po[fe ,

quam Deus pofcat. vel ipfe Dio. debeat ;

ä*

peccatorum autem veniam earum legum obfe

ruatione impetrari, quae

ieiunia, [acrificia , -luffrationes , pocnitentia

m publicam praecipiant,

grauam concupi[centiam

sifin a&um deducantur

eL animi cogitationem in peccatis non . effe,

5

voluntatem humanam liberam effe,, quam-

j

vis vniuería rerum natura

ZeC

effarür legibus a. Deo regatur e£, hoc

Jenfu ,. fatum effe,. dici polit

3

eandem vim diuinam, omnia guber-

&antem, etiam in animit hominus

"

|

efficacem effe 15).

Haec illi pla-

|

cita quomodo vita exprefferín

t,

eaque ratione multitudini

impofuerint, et fummae fanüitatis

laudem confecnti fint, ex

vitae [efu hiftoria fatis conftat.

5i quis autem diícere vult,

quae totius doCtrinae Pharifaicae i

ndoles fuerit, quas illi leges

fanctas habuerint et quam arbitr

aria et van

a, quamuis operofa

et molefia, morum praecepta ii tradiderint,

ei liber Taípmud le-

gendus eft, qui doctrinae Pharifaicae tum antiq

uioris tum recen-

tioris corpus dici poteft. Sadducaei, in om

nia alia abeuntes,

Phatifaeis autem tum do&rina tum vita et m

oribus excellentio-

res, omnes leges, non fcriptas, ' reiiciebant,

Deo fine fpe

praemii obediendum effe ftatuebant, non vt ferui

dominis, fed

vt filii patribus obediant,

|

Hac virtutís, fui commodi plane

non ftudiofae, coimendati

one fine dubio illi in hanc opinio-

nem deduci funt, animas cum Cor

pore extingui et nulla poft

Imortem praemia virtntis

expectanda effe,

Ceterum de homi-

nis dignitate atque libertate ita magnifice i

lii fentiebant, vt,

quamuis diuinam rerum gubernationem hau

d negarent, tamen

in hominum voluntate et factis nullum illi

locum concederent

et quemuis fuae velfortunae vel miferiae

autorem effe perhi-

berent

**) Iofeph.. 1 c. XIII, 9. XVIII, 1. 2. de bello Iud. II, 7. $.

|

2I

berent !?). E,J/Emm'um duplex genus fuit, alii enim vrgazu, alii

Setopiay Vel fpeculationem praeferebant. - Primi quidem, tefte

Philone '?) et lofepho*), afcetarum inftar viuebant, amoris

mutui ftudiofiffimi, voluptatem abhorrentes, continentiffimi,

coniugium non tollentes quidem, fed coelibatum fan&iorem

putantes, aliorum filios teneros educantes et erudientes, bona

omnia communia habentes, veftimenta vilia et candida maxi-

me gerentes, in omnes hofpitales, amici, beneuoli; laborio-

fiffimi, filentiofi, pii, in egenos munificentiffimi, veraciffimi,

et integerrimi, iusiurandum deteftantes, fed etiam fine iure-

iurando fidem nunquam fallentes, fenum valde reuerentes;

fragalitatis et munditiei ftudiofiffimi, dolorum patientiffimi,

facrificiis abftinentes, Deum rati fan&imonia mentis dignius

coli.

Apud eos, inquit Philo, nullus eft feruus, verum omnes

liberi, miniftrantes fibi inuicem; dominationem damnant nor

folum vt iniuftam, quae aequalitatem corrumpat, fed vt im-

piam, fubuertentem legem naturae, quae omnes ex aequo

£enitos educatosque, tanquam mater, germanos fratres, re

vera, non folo nomine reddiderit, quae cognatio hominum

perniciofa cupidine ita profligata fit, vt pro familiaritate ab-

alienatio, pgo beneuolentia odium introduceretur ??), Quin. et-

lam

7) Elegsnter lofephus: zv usv siuapusvyy TXVTOTACI 'a;ua;psm X0] TOV

Jeov e£w 8 dpav Ti uaxov 3 s(Qopxy viJsvroy de bello Tud, IT, 12.

loveus cum altero

qui

t

'Afchaeol.fXIll, 9.

de opini'onibus Sadducaeorum

claíficus eft..

*5) De bello Iud. Il, 12.

7) Liber quisquis virtuti ftudet .p. 457

('q.xT. I. opp. 'ed'. Mangey. Cf.

ibidem Philonis fragmenta: p. 632 fqq

*

29) Verba Philonis funt ]. c. p.457. xarayiweenusoi: d& TUy deo7roT(Y, 0U

povbv twe xÓnuwvy iGoTTX ÀUMOIPOMSVOY , G.X XO &6 Xcs|Duy Jecuoy

Quasuwg avoaipsTQV'

? TXYTXC og0i

3

Ug yeYViOuOX xeq Qpexþao*x

j poc

. Qiaxv,

—— Á :

Ts

A2 t

22

iam, pergitPhilo, logicam philofophiae partem vt parandae

virtuti non neceffariam, verborum captatoribus relinquunt,

phyficam autem partem, tanquam humano captu fublimiorem,

rerum coeleftium ftadiofis, nifi quatenus de Deo et Vniuerfi

creatione exponit; morum autem do&rinam fedulo excolunt,

legum. patriarum, quibus fine afflatu numinis excogitandis

impar erat humanus animus, moderamine vtentes.

Has illi

tum alio tempore tum inprimis feptimo die redeunte edifcunt.

Septimus enim dies facer habetur, quo ab omnibus negotiis

ceífant, et facras aedes, quas fynagogss appellant, adeunt, et

iuniores ad feniorum pedes per ordines confidunt, atque decen-

ter ad audiendum Ífe componunt.

Tum alius legit ex libro,

alius e peritioribus obícara explicat.

Maximam enim partem

Triplici

antiquiffimo more per allegorias philofophantur. —

vtuntur regula, amore Dei, virtatis et hominum." ) De The-

rapeutis idem Philo refert ^?) hominum genus effe, femper in

contemplatione diuinitatis verfantium et proficientium, qui in

hortis et villis vitam agant folitariam, non hominum odio, fed

diculis

ne cüm difïimi;ibus congrediantur, qui finguli facris ae

legem

Ónwy, wc adsAQec vyvyoise, 8 iwo,usvsg, & oyTXG OVTUUC U'TEIQyXCOTO*

GV TZV GUYYEVELAY ?

5 emifogÀoc mÀsovsZix m«psvxpepyoaca OIECEIGSV, RVT.

/

oisioryTog nÀAorpioroTx , xoj eyTi Quuauc &X Jpxv &ipyAGuMEV.

91) opoig xct wavoci TQiTTOIG 2 putSvol, TU TE QikoJeg uoj QuÀepeTQ woy

QiAnvSpemrq, inquit Philo l. c. p. 458. Idem autor fummis elogiis

ornat virtutem Elffenorum.

Poftquam de perfecutoribus et aduer-

fariis ipforum tum apertis tum fubdolis verba feciffet: &AÀx y«p,

addit, sdeg sds rwv cQodp wuoJuuwy, sde TwV eruVU ÜoAepuy uaj Ur8«

Àwv lc»oc& TO. Àén D evrx -opakov vwv' Eccauoy oj ociuy wTINGROSUI,

llavrsc de woPevesspo: vzjg Ttov wvOpuw waAouayoduxc IV o iSYOL, MOvdai

p ouTOYouoic xo SAeuJepoig ScIV &X UGEUG Tpoqvsx,doxy, aOovreg

&UTIV TX GUGGITIx, WOj TZV TXVTOC À0y8 WpEITTOVO, &OIVIYAKY, ?j [9i8 18«

Àsis uj c(Qodpx euüxiuovog 6si cupesurov Oeiypee

22) De vita contemplatiua l, c. p.471 -486.

m s ER EE

d

ue s dera, »i '! v ,

23

legem et prophetarum oracula atque facros hymnos meditentur,

qui in allegorica librorum facrorum interpretatione verfatiffimi

fiat, qui feptimo quouis die in coetum coeant, quo natu maxl-

ius orationem facram habeat, qui frugalitatis et t

emperantiae

fiudiofiffimi fint, ac ieiuniis frequentibus fefe meditationi ac

fcientiae aptiores reddere ftudeant, qui feruitutem cum natura

pugnare autument et, excepto fene&utis honore, omnes fefe ae-

qualium loco habeant, quique epulis nonnunquam inter facras

;l

quaeftiones et hymnos atque familiaritatem mutuam accum-

bant. Multum inter eruditos difputatum fuit, Effeni, tum pra&ici

tum theoretici, vtrum ludaei fuerint, an Chriftiani, an denique

t

philofophi gentiles, Judaismo fauentes? — Judaeos ipfos fuille,

js

tum ex jofephi et Philonis defcriptione plane apertum mihi vi-

n

detur, tum a viris do&tis, JJeumanno ??) inprimis et Zruckero ?^)

2

dudum demonftratum eft. . Neque tamen negari poteft, maxi-

ie

mam inter ipforum do&ctrinam et inftituta atque iuter lefu Chriíti

u

do&trinam et primorum Chriftianorum vitam ac mores fimilitu-

n

dinem intercedere,ita vt mirum videri haud poffit, fi Eufzbiur?5),

|[in

AWfontefalconins fcripto fingulari, |ZZedyotus in differtatione hifto-

fed

riae ordinum religioforum praemifía, aliique eos in nurperum

ulis

Chriftianorum retulerint

Quae opinio, licet a Ba/nagio in hi-

'enm

ftoria Iudaeorum aliisque dudum explofa fit, tum aliis argumen-

tis, tum eo maxime, quod Effeni ipfa euangelii origine antiquio-

qro"

res fuiffe videntur, tamen ifta morum et do&trinae fimilitudo

w

femper attentione digna eft, atque miror equidem, neminem in

"d

eam opinionem incidiffe, quae magnam veri fpeciem prae fe

ferre mihi videtur, lefum ipfum adolefcentem in fcholis Effe-

logió

muef'

norum fuiffe, fana difciplinae eorum capita tenuiffe, atque

n

primo-

urie

"U

23) A&t. philof. Vol.TII. p. 512 fqq.

u

2^) Hift. crit. phil., T. II. p. 748 fq.

juyrio

2353 Hift. Eccl. I 17

jg (*

24

primoram difcipulorum eius maximam partem ex iisdem fcho-

(se) «

eodem

lis prodiiffe.

Hanc ego opinionem argumentis haud paucis et

grauibus firmare poffe mihi videor.

Sed hoc non eít huius

Judaeus

loci et temporis,

quo hiftoriae. theologiae moralis ludaicae

ao

nounifi primas lineas fcribo.,

Etiam quae reftant huius hifto-

(t fenet

riae partes, ea$ per temporis anguftiam et harum plagularum

protolit,

limites, nonnifi attingere licet.

(efpteta

Inde ab eo tempore, quo Tudaei philofophari coeperunt,

per omi

ea philofophiae pars, quae de moribus et officiis praecipit, ab iis

UX M

imaxime exculta eft.

Id tum ex do&trina Pharifaeorum, Saddu-

aduer(i

caeorum et Effenorum patet, tum ex fcriptoribus ludaeorum ifta

gifomdia

daria

aetate celeberrimis. In his inprimis numerandus eft Iefus Sira-

cides, Hierofolymitanus, Eleazaris et Ptolamaei Philadelphi

[peciall

aetate clarus, autor libri praeftantiffmi, qui Eccdíe/iafzici nomen

biliate,

fert et fummam quandam philofophiae moralis ludaicae ad

plafíug,

exemplar Prouerbiorum Salomoneorum complectitur. Eiusdem

Wsl

autoris in Talmudicis libris faepius mentio fit, in quibus Pen Sira

coltuy

audit, diftinguendus tamen ab altero eiusdem nominis, quem

Cefe /e

fiomam

filium Ieremiae cuiusdam faciunt iidem libri et libros prouer-

biales fcripfiffe referunt.

Philofophorum autem ipfius aetatis

bX

celeberrimi et do&rinae morum praeceptores praeftantiífimi

efe, i

fuere R. Hilli fenior et R. Schammai, quorum multae fenten-

felicit

tiae morales in libris Talmudicis conferuantur.

Vterque fcho-

lae autor fuit et magnam difcipulorum multitudinem poft fe

traxit. -

Hillel etiam parabolarum moralium foecundiffimus

autor fuiffe celebratur.

Libri Talmudici

multa prifcae

Ebraeorum difciplinae morum veftigia monftrant, atque in iis

ordinis

maxime liber ifte, qui Pirke Zluoth ?^) linfcribitur atque

(»19)

27)

36) Hunc librum Pauíus Fagius rg4t hebraice et latine edidit, quam

editionem Surenhufius in opere Mifchnico feruauit, Eundem li-

brum

b

"r adises

25

N]

(336) .quarti,. JVefitin appellati, decimus eft. — Alexandriae

I"]

eodem fere tempore, quo lefus in Palaeftina docuit, Philo

n

ludaeus floruiffe videtur.

Is Platonicae philofophiae et Effe-

üt

norum difciplinae non addi&us quidem, fed ita fauens,

h

vt feneriora praecepta mitigaret, egregia morum documenta

g

u

protulit, fenfus morales libris Iudaeorum facris allegorica in-

terpretatione vbique intulit.

Inde praeclara morum praecepta

l)

per omnia eius opera fparfa videmus, inprimis autem in libris

jj

de to, quod deterius potiori infidiari foleat vel de infidiis Caini

if

aduerfus Abelem, de £emulentia, de plantatione Noae, de refi-

li

gi[centia Noae, de Abrahamo, de lofmpho, de vita Mofir, de

charitate , -de creatione grincipir, de fortitudine, de decalogo et

fà

Jl

fpecialibus legibw, quod [iber fit, quitquis virtuti fludet, de mo-

bilitatg, de villimir offerendir, de poenitentia, de vita contem-

n

platiua,

Deum ille melius mente grata et venerabunda, quam

ü

precibus, hymnis, oratione coli, nec illi facrificia omnemque

cultam externum fine indole interna pia atque emendata pia-

Wa

[2

cere ftatuit.

Virtatem, Dei legem, animae infitam, corpus

humanum animae impedimento effe, quominus ad altiora ct

of

nobiliora afpirare poffit, igitur fagiendum, deprimendum illud

effe, ita nos Deo fimiliores fieri et ad fümmum perfeGionis et

ii

:

felicitatis faftigium peruenire ?. — Multa habet Philo, cum

l

Iefu

]os

f

Brum edidit 7. P. Harimaunn Gieífae 1708. 4,-cum titalo: Capitula

(l

pairum fiue Ethica Ebraea.

Etiam hodie ludaei hunc librum tan-

]

uam fummam doCtrinae moralis fpeCtant atque edifcere folent. In

verfione Aabii (Onolzbach 1762) ineft Tomo IV. p.265 fqq. vbi

l

vide Introd. p.264.

Bruckerus l. c. p. g1o-

Avoth fententias memorabiliores excerpfit.

916. ex libgllo Pirke

h

)

21) Cf. locos excitatos ab E. E. Stahlio in Verfmh emes. [yftemati-

fchen. Eutwurvfs des Lehrb

£

E

orif/s Philo's von Alexandrien vArt. V.

et Append, in Eiclzkowzz'z' Bibl. T.lV. P.5

li«

D

m

j

!

26

|

Tefa et 3poftolornm praeceptis plane confona et quae vel ver-

bis nonnunquam cum iisdgm cenfpirant ".

Si quis ea, quae de hiftoria theologiae móralis Ebraeo-

rum expofuüimus, expendat, eo magis etiam admirabitur fa«

pientiam Iefu Chrifli prorfus diuinam, qua inter tot errores

feculi fui, in tanta opinionum de rebus grauiffimis diuerfitate

dottrinam de virtate et officiis hominum primus introduxit ab

omnilabe puram, omnia, quae in libris philofophorum et di-

verfarum fcholarum decretis praeclara effent, comprehenden-

tem, quae vitiofa et erronea, excludentem.

Sic ille Sad-

ducaeorum de virtute et dignitate hominis fententias magnifi-

, ad"

cas approbauit, fed easdem immortalitat?s fp;- non tolli

juuari

39) Cf. Maugeium Praef. ad o

pp. Phil. T.L p.XVI. fq. et Loesneri

Obferuationes e Philone a

d N. T. quae nen folum ad illuftran-

dum N. T. fiilum feruire poffunt,

fed etiam ad perfpiciendam

fimilitudinem doctrinae Chriftianae c

um Philoniana.

Apponamus

iudicium Marngeii l. c. iudicis,

tiffimi:

fi quis alius eft, in hac re peri-

,Egregia vero morum documenta a Philone proferuntur,

ita vt vix fanCtiorem Ethicam apud fide chriftia

na inmibutos depre-

hendere liceat,

Aurum ibi et gemmae, vtrumque fub allegoriae

rum velo latentes paífim nitent atque emicant. De deo eiusque

recto cultu, de animae humansé puritate,

de virtutis praemiiis

praefentibus et futuris,

de omni vitae officio nec fan

&ius quis-

quam mnec verius differuit,

In Decalogo explicando, morumque

regulis fub quouis praecepto tradendis, perfpicuum et feuerum fe

probat Mofis interpretem, at

que ex iftis primaeuos ecclefiae pa-

tres multum profeciffe,

aufim affirmare.

licet non femper nomine appellauerint,

Egregius porro fi quis alius libertatis patriae

erat affertor,

pro qua occumbere praeclarum effe docet; idem pa-

friter t

y

rannidis tum in praefeCtis tum in imperatoribus hoftis in-

fenfus. Mira veto fenfuum confonantía nofirum inter et foederis

noui fcriptores, lohannem, facobum, Lucam, Paulum vel auto-

rem epiftolae ad Ebraeos, quisquis fuit.,,

Eam confonantiam

ftrauit,

Mengeius etiam piffim per omnem

operis feriem in notis-mon-

27

juuari potius monftrauit.

Sic ille Effenorum inftitutis et placi-

tis haud parum fauit, fed virtatem, quae in confortio homi-

num, quae factis, ad bonum publicum fpe&antibus, confpi-

ciatur, nobiliorem effe docuit, quam quae fpeculatione, foli-

tario vitae genere et fecretis fodalitiis terminetur.

Idem ille

Iefus eft, optimi ciues, hominum optimus et maximus, qui

amicos fuos eo, quem nunc recolimus, die, diuino ifto, quem

promiferat, fpiritu ita perfudit, vt diuinae do&rinae perfpi-

ciendae, tradendae, propagandae plane idonei fierent, qua

quidem ratione in moribus, ingeniis, religionibus hominum

tanta et tam falutaris conuerfio fa&ta eft, qualem nunquam

orbis viderat, quae ad hunc vsque diem durat nec nifi cum

hominibus ipfis inteffmoriturake&.

P.P. d. vu.Iun, unccxcav.

As

(

T

s

1

:

*

:

X

n

V

us

j

g

E

ATU

AU

&

*

*

Ti

$

x

m

"

M

[5

x

"

:

DW

CH

V

s

185

us

n

i*

-a

E

ï

B

u

$

,;.

E

L

aT

À

i

m

TA dm

x

ï

;

Vs

3

/ïï

g

5

s

x

.

5i

*

t

$

*

*

[2

h

ia

uf

^

EH

*

*

E

:

r

u

A

Y

Es

5

-s

j

s

AUE

h

A

3

i

;

nj

»

j

"

3

£

x

Is

A.

N

Z

YX

9

$4

M

H

&

.

o

3

n

3

A

r3

ae

RE

A

*

a

à

z

*

A:

*

| g

$s

-l

y

-s

-

"

x

-

-

tss

r

A

t

d

ER

Eb

u

ixccaeme

OE

N

E

s

—

N

m

bt

Es

ER

z

ETA

d

ss

p

v

m

PX IA

E

:

2

A

N

RI

E d

E

z

z5

Rss

d

s

E ss P

dv

x

s

*

:

E

s

2

32

SRES

x

p

E

D

d

EE

X

crà

Es

w.W

—— ——

o

20

Qu fe

J

ACADEMIAE GEORGI AE AVGVSTAE

[Es

PRORECTOR

I

S

CVM SENATV

I

R

z

|

o

SACRA

PEWTECOSTALIA

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

Balance Q

H

PIE CELEBRANDA

O

e

"a

E

-

CIVIBVS INDICIT

Focus

N

9

&l

Iueft ibeologiae moralis Fcbraeorum anie Clmjhmz

- hiftoria.

;

!

|

4

9

6

GOETTXNGAE

5

ä

TYPIS IO. CHRIST. DIETERICH.

MDCCXCIV.

4

N

B75

3

2

kx*:xæ T*

«t

Mæ// Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1