KaI600-2721_1
author: Brodhag, Johann Michael

DN

SPRCGIME INAUGUNRAL MEDICUM
PRO LICENTIA

GRADUM DOCTORIS MEDICINA.

OBTINENDI

8

GRATIOSE FACULTATIS MEDICE CONSENSII

D. XXIV. NOVEMBRIS MDCCLXXXVII.

PUBLICE DEFENDENDUM EDIT

LOERRACO=—BADENSIS.

H. I. Q. C.

A R G E N T O R A T 1

TYPIS JOH. HENR. HEITZ, UNIVERS. TYPOGR.

—

CONSPECTUS.

Sect. I. Hiſtoria littéraria 4
1. Etymologia ac Synonymia
a) Latinorum §. 1.
b) Germanorum §. 2.

c) Anglorum, Belgarum, Arabum, Gallo-
rum §. 3.

2. Antiguitas §. 4.

Sect. U. Natura morbi
1. Deſeriptio ſ. Character genericus § 5. 6.
2. Analogia & diſſerentia
a) a miliaribus. §. 7.
b) a petechiis §. 8.
c) a variolis §. 9.
d) a morbillis §. 10.
e) a ſcarlatina §S. 11.
t) ab angina gangrænofa §. 12.
8) – — bolypoſa d. 13.
h) a ſcorbuto acuto §. 14.
3. Aetiologia §. 15 - 19.
4. Diæreſis ſ. Diviſio S. 19.
5. Semiotica.
a) Diagnoſis. §. 20.
b) Prognoſis §. 21.
ect. III. Cura
1) prophylactica §. 22.
2. radicalis.
a) morbi §. 23.
b) ſymptomatum §. 24.

Lirrs eſt 4

en Geleriben

Iitue gelltes
Eem Nullamag.

Cuundo, quam

Cenericum 9

ſorte derivanc
Aplkhole cum
lodie omnes)
nomim vel ſpe
dum leſignant
1. Lackucimin
ITANUS
men ex inb
eciei, ei

—
N.
4) (ent.l. Cura

um, Gallo.

EI . ESER =— WAITIIII 5

DE APHTHIS.
6F. I.

Inügnis eſt denominationum, quibus morbum 2
quem deſcribendum ſuſcepimus, varii auctores, va-
TiEque gentes inſignivere, caterva, ex omnibus au-
. tem nulla magis placet pro genere hujus morbi deſi-
gnando, quam ea, qua Aphtha dicitur, quod nomen
genericum græcæ Originis a verbo o, accendo,
forte derivandum, ob ſimilitudinem, quam puſtulæ
aphthoſæ cum iis a combuſtione ortis habent, etiam
hodie omnes Noſologi aſſumſere. Reliqua quæcunque
nomina vel ſpeciem modo, vel majorem morbi gra-
dum deſignant: ſunt vero ſequentia:
1. Lactucimina, Lactumina. Quamvis AMATIIS LU-
SITANUS ) hanc voçem aptam efſe crediderit, ta-
men ex infra dicendis patebit, eam unicæ modo
ſpeciei, ei nempe, quæ a lacte corrupto orta, in-

«) Cent. I. Curat. 17.

A 2

4.

fantibus ubera adhuc trahentibus præcipue fami-

miliaris eſt, omni jure hodie tribui.
2. Serpentia oris ulcera CELSUS b) nominavit: aſt
aphthæ tunc demum, quando vel ob negleétam,
vel perverſam curationem, vel ob materiæ mor-
boſæ malignitatem vicina corrodunt, dépaſcun-
tur, adeoque quaſi ſerpunt, hoc nomen meren-
tur. Tunc ulcus eſthiomenon etiam vel nomas vo-
cari a medicis ſolere, inquit FoRESTUS c). Au-
diunt etiam ulcera cacœthe.
3. Fervida oris ulcera VAN LINDEN d) vocavit, vel
quoniam ad originem vocis αν, vel ad unum ex
Præcipuis ymptomatibus, ſummum nempe calo-
ris ſenſum reſpexit.
4. Ulcera Syriaca, Kgyptiaca, apud FORESTUM au-
dire, ait Cel. STARk e&); a regionibus calidis, Sy-

5) De Medicina Libri octo &c. Lugd. Bat. 1746. Lib. II. c. 2.
c) Obervationum & curationum medicinalium & 'obirurgicarum Ope-
ra omnia IV Tomis digeſta. Rothomagi 1653. T. II. pag. 108.
nro. §. eſthiomenon ab 0ρi, edo, comedo, conſumo. nro. 6. no-
mæ, a vonn, paſtus, it. actio ipia depoſcendi, hinc vonα apud
DIOSCOBRIDEM idem eſt ac alcera depoſcentia carnem, ſeu, quæ
paſcendo ſerpunt. — Vid. etiam RIVERIUM in Praxi medica cum
Theoria. Lugduni 1674. T. I. pag. 381.
d) Quoniam ad manus non eſt ipſius vAN LINDENII liber, li-
ceat citare SLEVOGT Tractat. S. I. in STARKII YZractat. ſu-
pius cit. p. 93.
e) Abhandlung von den Schwämohen, nebſt einer Ueberſetzung des
Ketelærs und Slevogts von den Sochwämehen. Jena 1784. pag. 2.
in nota: evolvi locum citatum FoRESTI, nec illud nomen re-
perire potui.

7

Egyto

ria
Ppræt⸗

aebit,
nolncenis
3, Iuabl) 9e
ninatonem

Iationes inlt

1 Feſicul⸗ N.
bone incommß
eſeulaon.
8 Uleuſcula
Mumn veto pe

ſe

convenit.

le oris

Ceribus

Her quide
AIt non fmund
norbo atnib
idiomate gern
Grlogen: lul
emre ſolet
ümummmu
—
†) NEVOGT
9) Def. mid.
1) Vid. Sa
) Pjuld. Pr.
) Puris nen
5) Vid. Fohr
„7) Ch. 6. M

STrEIN A
Gctüngen

„
ria & Egypto ita vocantur:; quoniam, uti infra =–
Patebit, Præter alia, aër inſigniter calidus aphthis
producendis aptus eſt ).
5. LlIe*αρα a GAI.ENO 9)

minationem noſtræ primæ ſpe

dicuntur; eam deno-
ciei tribuemus ob

Pue ſami. rationes infra dicendas.
H 6. Puſtulæ oris ab HALY ABBAS ). —
bnigeth 7. Veſicul gingivarum SENNERTO ¹). Denomina-
Delaln, tione incompleta:
e Mcn. 8. Ulcuſcula oris Fel. PLATERO ) & PLINIO ). Quo-
epaleur. niam vero peculiaris quid habent, quo ab aliis ul-
Nnell eter. ceribus ſe diſtingunt; hinc hæc denominatio non
elnomas ſo. convenit.
rus 4) A . II.
. Hæc quidem fſunt nomina latina & latino-græca,
vocarit, vel aſt non minor eſt numerus ſynonymorum noſtiro
ad unum er morbo attributorum, quæ hinc inde apud auctores
empe calo. idiomate germanico ſcriptos leguntur. En eorum

Syllogen: ſub nomine die Schwæmmgen apud omnes

ſolet in genere, C&tera vero nomina ut plu-

RESTUMau- venire
calidis, S)- rimum minus ſunt uſitata: e. g. der Vosz oder Soor m),
— —
b. II. c. 2. 7) SLEVOGT in Starkii libello. pag. 119.

g) Def. med.
py) Vid. SAUVAGES
¹) Ejuſd. Practicæ me
) Praxis mwedica. Baſileæ 1656.

¹) Vid. FoREST 1. c. pag. 107. .
) Ch. G. MELLIN Kinderarzt. Kempten 1783: Pag. II9. ROSEN-
STEILN Anweiſung zur Kenntniß und Kur der Kinderkrankheiten.

Goœttingen 1785. Päg. 57:
A 3

rurgicarun Ohe-
..II. pag. 109.
no. rO. 6. 40.

Woſologia methodica. Pp. 45⁵⸗
dioinæ Lib. II. Wittebergæ 1629. P. 62.
ne ea apud PT. I. p. 106.
em, ſeu, Aue
xi medica cum

UII liber, li⸗
Tyuclat. ſe-

erſetzung der
1784. Pag. .
id nomen Ie-

Kurvos oder Aurves n),

Kahmn p), das weiſßſe Mar
zehr ), Mundgeſchwiire

der Mehlhundg °), KRuhn odger
l0chen bey Kindern 9), Mund.-
5⁵), Mangfäulblattern 7).

g. III.

Angli noſtro morbo tribuere nomen The
Thruſh u), Belgis audit de Sprouw o):

ro alterum belgicum „ quod occurrit i

DI Lexico medico 1) Mondgezweer, omnia ulcera
oris in genere deſignat, ideoque ad noſtrum mor-
bpum non quadrat. Arabibus vocatur Alcola, Al-
—
") MELLIN I. e.
9%) Sic morbus noſter voce vetulis familiari,
vid. G. ARMSTRONG i5e,
vund deren Behandlung
GorrTL. SCHEFER. Regenſpurg 1786.
J. G. BERNSTEIN Prabktiſobhes Handbuoh Ffär Wundärzte. Fran-
kenthal 1786. B. I. Seite 217.
) BBENSTEIN l. c. FEHR fub hac nomine
fantilem deſcripſit; vid. Ephemerid. Gerr
200. pag. 310. aft nonniſi incipientes a
VOGT in STARKII libello. p. 110.
2) BERNSTEIN 1. c. W
7) Ita dicitur ab III. AEMSTRONG 1. c.
) Ita vocatur ab auctore def. medic.,
adſeribitur.
1) Ita nominantur aphthæ apud CRANZ
und chirurgiſohe Arzneymittellehre
iberſezt von XAV. JOs. LIPPE
472. eſt etiam vox apud Arg
2) STEPH. BLANCGARDI Lexico
FLAMM. Lipf. 1777. pag. 96.

nomen VeE-
n BLANGAR-

„*

in Bavaria vocatur.
die gewöhnliohſten Kinderkrankheiten
aus dem engliſohen uherſetzt, von J. Cx.

Pag. 14. in nota; porro

Proprium morbum in-
m. Dec. III. a. 2. obl,
Pphthæ ſunt, vid. SLEB-

qui liber falſe GALENO

„ Vid. Ejus mediciniſepe
,„ nach dem Dyſtem dey Watur;
RKT. Wien 17856. IB. I. Th. pag.
entinenſes uſitata. — Mundfäunle.

n mediceun, ed, a. J. FR. ISEN-

7„v BLANCARD 1. C.
) 1. C. p. 96.

lal Cllbe,
Aplites & mil

Düri videntur.

Num phih
non contenti
OosEEDIES
nglem poft,
relasz Celerix
Conantur, al is
Fockl, CI. d.
Iis uümis ot
Moler in hac
Ere viden,, l
LIl tractatumn de

¹) Mulegin wethoi
9) Von diplicebit
KETELAEMIT
Zitian Id vn
exeunte Augn
ra editio prodl,
lieir RIcH
Ie

7
gita et Trad
ium Ge; qui!
ia prodiitin li
notis II. Sr)

ſ.

ld

2) Mit. negici

Ruhn 600. e.
, Mind
tern 1)

len 7 7 e
men ve.
DANCAR.
in Ulcera
um mor.
la, A.

—

„*

¹ vocatur.
rantheiten
1 J. (x.
¹ porro
te, Pran.

tbum in.
2. obl,
4. SB.

ALENO

leiniſebe
Natur;
1. pag.
Faule.
ISEN-

—„

.
gola ſ. Calaba, Breſegue Occitanis; Galli appellant les
aphthes, & male a SAUVAGESIO X) Chancres nomi-
nari vid entur.

F. IV.

Num aphthæ Veteribus jam notæ fuerint, numne,
non conſentiunt auétores: KETELAER y) quidem &
OoOSTERDYK SCHACHI z) argumenta afferunt, quibus
magnham noſtrarum aphtharum ab iis, quæ apud
veteres deſcripée leguntur, differentiam oſtendere
conantur, afſt ixritz jam fecerunt iſta VAN SWIETEN,
VoGEL, CI. STARK, aliique, & nullus dubito, quin
his ultimis toto animo ſubſcribam. Ne vero nimis
morer in hac diſquiſitione minus gravi, & ne actum
agere videar, ablego lectores præcipue ad Cl. STAR-
KkIT tractatum de aphthis ſupra jam citatum, ubi ex

x) Noſologia methodica T. I. p. m. 455.
„) Non diſplicebit forſan, ſi hic quinque, quæ mihi innotnerunt,
KETELAERI Tractatus editiones patefaciam: prima editio prodiit
Zirizææ inb titulo Comment. med. de Aphtbis Belgarum ao. 1669.
exeunte Auguſto (ergo non 1672 prouti Stark dicit p. 7.) alte-
ra editio prodiit Genevæ ao. 1727. & ſubjuncta eſt operibus me-
dicis RICHARD MoORTONII ſimul cum GUALT. HAREIS
Tract. de morbis infantum, ejuſdemque Obſerv. de morbis aliquot
gravioribus. Tertia editio reperitur adjuncta iisdem MokTONII
operibus medicis, quæ prodiere Venetiis ao. 1733. Editio quarta
addita eſt Tractatui GVALT. HARRIS de morbis aoutis infan-
tum &c; qui ſeorſim prodiit Amſtelodami ao. 1736. Editio quin-
ta prodiit in linguam germanicam tradnuéta a Dn. HOSCHKE cum
notis III. STARKII Jcnæ ao. 178 ¼. eſt hæc ultima editio, quæ
mihi inſerviit, quamque jam citavi.
2) Inſtit. medicinæ praécticæ. Amſtelodami 1767. p. 178.
A 4

8.

HIPPOCRATE, CELSO, GALENO, ARETEO, .TIO,;
PAULO EGINETA, FORESTO, PLATERO, aliisque au-
toribus ante KETELAERUM florentibus ſatis ſuper-
que edocuit, veteribus aphthas innotuiſſe. Plurimos
ex modo dicélis auctoribus evolvi, legi & relegi, &
omnino veſtigia noſtræ labis, præcipue aphthæ lactuci-
minis, & aphthæ malignæ reperi. Id tamen præterire
nefas eſſet, Cl. LoRRVY ) ad eos pertinere, qui HIP-
POCRATEM non bene intellexerunt; confundit enim
ni fallar ipſe, Cel. vir aphthas, quasHIPPOGCRATES ait,
mulierum pudenda præcipue vexare cum puſtulis &
maculis, quæ in cachecticorum cruribus naſci ſolent.

g. V.

Intelligimus vero ſub aphthis eſcharas ſubrotun-

das, granum milii imo piſum interdum æquantes,
O

coloris ut plurimum albi, pellucidi in medio, rubri
in ambitu, vel etiam pro diverſitate humorum pls
minusve corrupterum ipfſas producentium colorem
flavum, cinereum, fuſcum, lividum, nigrum in-
duentes; ductibus excretoriis in ſuperficie labiorum,
gingivarum, oris, linguæ, uvulæ, faucium, rarius
etiam arteriæz aſperæ, œſophagi, ventriculi, inteſti-
norum *) & pudendorum obviis innatas, diſcretas vel
confluentes, incerto tempore commoraturas, cum vel

a) AN. CAROL. LORRVY de morbis cutaneis. Pariſiis 1777. p. 77.
*) III. JoN. SIDEREN Med. Doct. & Medicinæ bPract. Profefſor
Upfal. ſolus eſt, quantum equidem ſcio, qui tribus propriis ob-
ſervationibus in cadaveribus aphthofſis factis innixus contendit,
aphtas ultra fauces, nuſquam apparere, — quid in hac re ve-

ſne1
Uehor

EI
Natn
ſeren

bis,

Ha
worbt
lent.
re cun
1)q
Cier
¹) u⸗
merc
mer
D
.
ni 1
hac
cory⸗
ſei
5) V
ugn
por)
lag.
truy

53, Amko,
lisque au-
Atis ſuper-
Dlurimos
relegt, &
thelhduct.
Ppreterire
, qui HIp.
Indit enim
RATES ait,
puſtulis &
alei ſolent.

ſubrotun-
Equantes,
dio, rubri
Drum plUs
n colorem
nigrumn in⸗
labiorum,
Im, Tallus
l, inteſti-
ſcretas vel
,cum vel

1777. p. 77.
G. brofellor
propriis ob⸗
§ contenit,
1hac re ve-

9
fine febre ſtipatas, quæque ſponte vel arte ſublatæ
ichorem contentum plorant & ſæpe cito renaſcuntur.

F. VI.

Eluceſcit hinc Figura, Magnitudo, Color, Sedes,
Natura & Differentia aphtharum, quam ultimam con-
ferendo iſtas cum aliis morbis, iis aliquatenus affini-
bus, ſequentibus Paragraphis luculentius êſtendam.
J. VII.
Habent enim aphthæ analogi quid cum nonnullis
morbis, & hinc cum ſequentibus fere Ccomparari ſo-
lent. — Primo cum exanthemate miliari. Conveni-
re cum hoc, docent: .
1¹) quod interdum miliarium more, tanquam ſympto-
ma, morbis acutis & febribus continuis ſeſe adio-
cient )
²) quod in iſtis morbis non niſi regimine calido &
medicamentis calefacientibus adhibitis oriantur &
methodo antiphlogiſtica & Purgantibus initio pro-
Pinatis Præcaveri Poſlint 4)

„ quæ natura quoque
aphtharum eſt.

ri ſit, & num III. SIDREN jure omnibus reliquis auctoribus de
hac materia meritis contradixerit, ulteriori inquiſitioni Practi-
corum relinguo, equidem adhuc dubito. Vide NWova Acta regiæ
Jocietatis ſoientiarum Upſlalienſis. Upſ. 1780. Vol. III. p. 36.
²) VAN SWIETEN Commentaria in H. Boerhaave Apboriſmos de
Cognoſcendis & carandgis morhis. Lugd. Bat. 1755. T. III. pag. 201.
PoOrTO STARK I. C. S. 32. P. 172. SELLE medicina olinica. Pp. II3.
*½) ANT. DE HX N RKatio medendi. Viennæ auſtriæ 1773. Pars X.
pag. III. & ſqq. — adhibita licet hac cantela miliaria tamen
erupiſſe ait III. Qu ARIN, de ourandis & infammationi⸗
2

10.

3) quod ſimilia nonnulla ſymptomata utrumque
morbum præcedant 9).
4) quod uno eéodemque tempore; imo eodem in ho-
mine unâ interdum prodeat uterque morbus e).
5) quod ſi und adſit utrumque exanthema in eodem

—

ſubjecto, uno exſiccato alterum ſe extollat & vi-

ceverſa f)
6) quod ægri aphthis affecti odorem, vappidum ace-
tum referentem per conclave, in quo decumbunt
ſpargant, quem etiam in miliaribus obſervare ſole-
mus 9).
7) ob fimilitudinem puſtularum & réditum poſt de-

lapſum, quod in utroque morbo ita obſervatur h).

8) quod uterque morbus per contagium communi-
cari Poſſit ¹).

bus commentatio. Viennæ 1781. pag. 100. ob has aliasque ratio-
nes additas concludit pag. 102. miliaria nonnunquam ecritica eſſe.
d) VAN SwIETEN I. C. item STARK 1. c. §. 32.
e) DE HN. 1. C. P. X. p. 238. vid. it. MACERIDE Introduétion
méthodiqne à la T'heorie & a la Pratique de la medecine; traduit
de Vl'Anglois par Mr. PETIT-RADEL Paris 1787. T. II. p. 144.
f) STAERK 1. c. G. 32.
g) VAN SWIETEN l. c. — Peſſimum præjndicium nonnullorum
animis inſedit, cum in miliaribus odor vappidi aceti notetur,
abſorbentia exhibere & acidiuſcenlorum acidorumque uſum in-
terdicere. Sitis ingens & appetitus, quo ægri ad acida ferun-
tur, id non peccare, ſed metum putredinis adeſſe docent, cada-
vera certe eorum qui miliaribus pereunt, cito intollerabiliter fœ-
tent & intumeſcunt. — QuABIN de curandis ftbribus &'0. p. 103.

) VAN SWIETEN I. c. it. SAGAR vid. CULLEN kurzer Begrif der

medieiniſehen Noſolegie. Leipz. 1786. T. II. p. 143. item QuA-
RIN de curandis febribus &c. pag 97. confer hanc defſeription
puſtularum miliarium cum ea puſtularum aphthoſarum §. §. data

¹) de miliaribus vid. DE HN. I. c. P. X. pag. 218. — nunquam

Diſt⸗

Kecunc
Miliaris
—
miliaria
apthas e
infäntes
i e. lder
(vILEN
1u) I. t.
¹) F. Ck.
Cedlinbr

Differre vero oſtendunt:
(1) quod peculiari⸗

TIa nonnulla ſymptomata Præcedant
trumque & comitentur miliarium eruptionem, quæ in
aphthoſis non obſervantur 1).
emin ho- (2) quod nunquam exanthema miliare ſit morbus
Orbas ). idiopathicus Cum aphthæ e contrario etiam idio-
A in eodem Pathicæ naſcantur ).
Ollat E vi. (2) quod diverſum locum ccupent. Hanc ſolam
differentiam intercedere utrumque inter morbum
didum ace- credlidit VAN SWIHETEN m & III. KREBS 2), qui ul-
2 G
ecumbunt timus ait: eandem acrimoniam „ quæ in miliari-
rVare ſole- bus ad cutem deponatur, in aphthis deponi ad
inteſtina &c. .
m poſt de- (4) quod Papulæ diveriæ ſint, majores & latiores
eTVatur 1). Plerumque in aphthis, magisque elevatz , mino-
communi- Tes, non adeo ſupra epidermidem eminentes in
miliaribus.
liasque ratio⸗ g. VIII.
n eritica eſle.
Secundo cum Peétechiis. Affinitatem exanthematis
ed mMiliaris cum petechiali egregie oſtendit contra PRING-
eine; tradu
Il. d. u. ——
miliaria contagioſa vidit CULLEN, vid. 1. c. Th. I. Pag. 194. —
onnnltorum apthas contagioſas eſſe docent uleuſonla nutricibus vel matribus
nonnn . . .:
ti notetut, infantes aphthis laborantes lactantibus communicata ab iſtis,
ceti note . .
ie ninmn in. 1. e. Be⸗ Faſch.
doias kefun- ²) VAN SWIETEN 1. o.
ent, cada- ²) CürLEN I. c. T. I. p. 199.
E 1
bitet lee. ) 1. C.
1an .. 101 2) FR. CII. KREBS mediciniſoher Beobachtungen II Band Iter Heft.
6 rye. Quedlinburg und Blanckenburg 1786. pag. g.
er Pegti,
item (A⸗
geleription
m 5.5. data.
— nunGai

1 2 .
qui diſtinctis

LEI Iyſtema militans Ant. DE HEN 0),
iliarum-

verbis ait, non diverſiſfſimam petechiarum I
ſed idem corruptionis, idem cir-

que naturam eſſe,
m in loco Lemma affert

circulationis vitium. Eode
ex HUXHAMO, ¹¹⅓½ conſtat,
miæ tempore & petechias malignas & maligna milia-
ria & aphthas malignas unâ quandoqueé vel eodem
in homine Prodire. Quid ergo aliud inde ſequitur,
quam convenire aphthas malignas cum Ppetechiis na-
tura, & idem quod de miliaribus jam diximus, et-
Differt vero uterque mor-

uno eodemque epide-

lam de petechiis valere.
bus loco affecto exanthematis facie, in petechiis

morſibus pulicum fere Dimili p).
F. IX.

Tertio cum variolis conveniunt ita
1. Aphthæ ſi non omnes ſpecies, certe febriles qua-
tuor ſtadüs abiſolvuntur; prouti variolæ, ſladio
invaſionis, eruptionis, ſuppurationis, & exſicca-
tionis ſ. deſquammationis 9).
2. In ortu, ac initio Præſentis mor
tu ac decremento ymptomata nonnulla in aphthis
obſervantur, quæ & in variolis apparent.
3. quod uterque morbus per contagium communi-

cari Poſſit.

0) 1. c. P. X. Pag. 238.
5d Ab his diſtinguuntur, quod ſtigmatibus careant, quæ in mor-
ſibus pulicum conſpiciuntur. QuARIN de eurandis febribus &
pag. 109. .
2) SAGAR in Culleni libro coit. T. II. pag. 243.

bi, augmento;, ſta-

Difkerun
1) Nann
mor
quan
)Stadi
enum
ſüpat⸗
) Vo
eunt .
4) Exan
cum,
febris
tida,
(X l
9) Cura.
erim
) guo
mur
nit,

Quart

Gicat, n
bus ab⸗
in erup
totum 0
Per GG

—

¹) Most

diſtinchis

iliarum-
dem cir.
ma allert
13.
e epide-
gnn mlir⸗ Differunt vero multipliciter.
Vel eodem 1) Natura ſua toto cœlo differunt; variolæz enim ſunt
Re iecitu, morbus ſui generis ab omnibus aliis diverſiſſimus,
etechiis nr. quamvis indoles ejus nobis non fſit cognita.
inmg, er 2) Stadiis duobus ultimis præcipue, & modo, quo
erque mor⸗ erumpit exanthema, & ſymptomatibus, quibus
n petechi⸗ ſtipata ſunt & exitu differunt.
3) Variolæ poſt exſiccationem non adeo facile red-
eunt prouti aphthæ.
4) Exanthema varioloſum ſemper eſt ſymptomati-
cum, præcedit nempe illud, ſi benignum fuerit,
ebriles qua- febris inflammatoria, ſi malignæ indolis, febris Ppu-
olæ, ſtadio trida, aphthæ contra obſervantur etiam idiopathi-
& exſicca- 1 Ccæ i. e. abſque ullo morbo Prægreſſo.
5) cura, prouti SLEVOGT ait, aſt non credo , iſta
gmento, lu. enim ſaltem reſpectu febris eadem eſt.
lan piks 6) quod autem variolis non niſi una vice corripia-
gent mur, (in quo etiam SLEVOGTIUS differentiam Ppo-
m communi- nit,) haud adeo certum eſt.
6. X.
— Quarto cum morbillis. Quamvis ill. MüRRAY Y)
mein kr. dicat, nonnullis ante eruptionem morbillorum die-
eſrie Ge bus albas naſci aphthoſas maculas in gingivis, quæ

in eruptione cum inflammatione eryſipelatoſa per
totum os & fauces diſpergantur; nunquam tamen bi-
ni hi morbi confundi poterunt, cum morbillos ſem-
Per ſymptomata catarrhoſa præcedant, illosque co-

7) RoSENSTEIN I. c. pag. 298. in nota.

14.
mitentur. Eruptio mobilloſa porro in pluribus cor-
pori partibus, facie primno, deinde collo, pe-
Gtore, brachiis, dorſo, lumbis & cruribus fit, quas
partes aphthæ nunquam obſident; eruptio longe di-
verſa, §s) virus morbilloſum longe ab aliis alienum?),
& ſui generis haud adhuc ſatis notum fit.

F. XI.

Quinto cum eruptione cutanea in febre ſcarla-
tina obvia, quam ("I. MoRTON u) cum morbillo-
ſo exanthemate pro eodem morbo male habet, do-
cent enim decurſus febris ſcarlatinæ ejusque ſympto-
mata, differre utrumque hunc morbum prouti be-
ne oſtendit RosENSTEIN v). Eadem etiam differen-
tiam ab aphthis monſtrant, etſi initio ſumma debili-
tas, nauſea, vomitus, angina &c. adſint, quæ ſym-
Pptomata etiam aphthas præcedere ſolent. Eruptio
eſt maculoſa, ruberrima, diffuſa ), in nonmulis
modo papulæ æ), purpuræ albæ ſimiles, aſt humore
vacuæ conſpicuuntur, præcipue prope aures, col-
lum & articulationes manuum atque pedum. Ileu
quanta differentia!

g. XII.

Sexto cum angina gangrænofa ſ. cynanche Plia-

ROSENSTEIN I. c. pag. 303.
1) ROSENSTEIMN I. c. pag. 298.
u) ROSENSTEIN I. c. pag. 329. in nota.
„.) I1. c. pag. 341.
w) SAGAR in Cullenii libr. cit. pag. 335.
X) ROSENSTEIN I. c. pag. 335.

Inger i

dvit LIEU.
in inflamm
Cula pallich.
cineream l.
ſormans, (
Panet), ſe

Septimo e
Pe cruſtz ap
cluntur, me
imiantur 4)
thofæ a men
lur, ilte eni
nec Alizs Iyn
Kintuper in,
Ium aphthoſe
poſa Angin
membranæ

Ocharo er
nomihibus N
—
9) Ilegrif der
VITH ag.
²) MrrIx l
4) (k. Fh. Mic
tinge 1778. Pa

rymngea epidemica affinitatem alere aphthas malignas
dixit LIEUTAUD y). Equidem iſfti adſtipulor, quod
mnn inflammatis faucibus, tonfillis &c. appareat ma-

601- . . . 5 . „
e. cula pallida, irregularis, ſeſe diſpergens, eſcharam
Gdis cineream ſ. cœruleo -nigram, ulcuſcula obtegentem
Ma . .
e ch formans, quæ tufſi fublata in alio loco iterum apPp-
8 U . .
un, Paret 2), febre etiam conveniunt.
g. XIII.
Septimo cum angina polypoſa. Quoniam nem-
calla. Pe cruſtæ aphtharum non putridarum, fi ore reji-
billo. ciuntur, membranæ tubuliformis ſpeciem aliquando
do- imitantur a), ſed facile diſtingui poſſunt cruſtæ aph-
1Pto- thoſæ à membrana quæ in polypoſa angina rejici-
be- tur, iſtæ enim nec in ſaponis ſolutione deliqueſcunt,
ren. nec alias lymphaticæ concretionis dotes monſtrat,
bili & inſuper inſignis ſemper dolor excretionem cruſta-
Gym. rum aphthoſarum ſequitur, qui nunquam ægros po-
Ppdio lypoſa angina laborantes Poſt excretionem ejuſmodi
*
Nnis membranæ vexat.
imore §. XIV.
col⸗ . R
llen Octavo cum eruptione aliqua cutanea, quam ſub
nominibus Muguet, Millet, Blanchet, Scorbut aigi
) Innbegrif der ganzen mediciniſchen Praxis. Frankenthal 1785. .
Pha- VI Th. pag. 269.
— 2) MELLIN I. c. pag. 193.

a) CH. F. MICHAELIS de Anguia polypoſa 1.. membranecea. Gœt-
tinge 1778. pag. 117.

1. contagieux nobis deſcripſere III. DoGBEEI ), LE-

VREIT, BERGIUS d), atque RAULIN. Eſt ſpecics

eruptionis miliaris, referens punéa minuta, alba,

erumpentia in cavo oris, etiam in G&oPhago, Per
24 horas veNantia, quæ
novæ priorum locum occupant, & hæc ſunt, quæ
fmilia cum aphtis habere hunc morbum credimus,
Præteréea etiam in ulcera ſicca ac nigra eruptio iſta
verti aliquando conſuevit. Differt vero cauſa *), quæ
in hoc morbo eéxceſſus nutrimenti vegetabilis eſſe cré-
ditur, & hinc etiam cura diverſa, cum victus animalis
optime conducat in morbo Millet dicto, a quo ca-
vendum eſt in aphthis, niſi a lacte acidulo pro-

ductæ fuerint.

vero dein evaneſcunt, afſt

§. XV.

b) Memoire ſur les Gmptomes & le traitement de la maladies vene-
yienne dans les enfans nouvkeauxX nés Sc. Paris 1781. pag. 63.

d) in Actis Holmienſibus. Vol. 33.
*) Societas regia medicorum Pariſienſis in conſeſſu, diei
7 Martii, anni 1786 pretium so Ludovicorum aureorum, quo-
rum 25 beneficio adminiſtratorum noſocomii generalis pariſien-
ſis dati ſunt, promiſit illi, qui ſequentem optime explicuerit
quæſtionem; quænam ſunt caunſæ morbi aphthofi ſub nominibus
Muguet, Millet & Blanchet noti, qui morbus infantes, & præ-
cipue in noſocomio congregatos unum, tres, quaterve menfſes
natos invadit, quænam ſunt ejus ſymptomata, quænham eſt ejus
natura & cura tam prophylactica, quam radicalis. Vid. Gazett.
Salut. 1787. Nro. XLI. Ex hac quæſtione ſoluta, ſi prelo prod-
ierit, plura haurire poteris, quæ huc ſpectant. Decrevit enim
pretium inter 4 dividendum, in conceffu 28 Aug. 1787. & duo-
bus Acogit attribuit.

.

Cau,
Pathol
has ite

mus.
) fi
gu
fie
bs
Ge
9)
Egri
zerl
tici
l
con
uId
te e
43) hab
ſler!
ſit,

Cauſ/
morbi
bus
Gicam

1. Mor

t ſpecics

Oa, alba
Dhago, Der
neſcunt, d.
funt, què
n credimus,
eruptio iſta
ula ²), que
dlis eſle cre-
lus animalis
à quo ca-
cidulo pro-

2*

— —

1 Maladies vene⸗
8I. pag. 63.

conſeſln, diei
aureornm, quo-
eneralis pariſen⸗
btime explicverit
6 ſub nominibus
nfantes, præ-
anaterye nenles
uenam eſt ejns
I6. Vid. Gareft.
a, prelo Nrl
Decrevit ellis
. 1757. E dͤuo⸗

17.
5. XV.
Cauſas aphtharum, ut legitimo more i. e. more

Pathologorum Procedamus in proximam & remotas;
has iterum in prædiſponentes & oionales divide-
mus. Diſponunt ad aphthas:
1) ſibra gracilis, inſigniter irritabilis aut mollis;
quoniam quemcunque levem ſtimulum celerius
faciliusque percipit, & humoribus in eam agenti-

bus minus reſiſtere poteſt, hinc infantes facilius

quam adultiores aphthis afficiuntur.
2) Sanguis ſpiſſus, mucoſus, alcaleſcens, quoniam
Egrius per vaſa movetur, hinc obſtructionibus &
acritatibus anſam præbet; unde ſenes & Phlegma-
tici potius quam mediæ ætatis homines & choleri-
ci aphthis ſunt obnoxii. Si ergo in homine,
conſtitutio corporis ea eſt, ut ambæz hæ cauſæ
unda adſint, mirum non eſt „ levi modo acceden-
te cauſa occaſionali aphthas oriri.
3) habitatio palludoſa gentium borealium. Id a Po-
ſteriori jam notum, quomodo a priori verum
ſit, infra explicabimus §S. 17. n. 3.

S. XVI.

Cauſas oαſionales aphtharum conſtituunt vel
morbi prægreſfi, vel vitia in ſex rebus non naturali-
bus commiſſa. Ad morbos, qui cauſam procatar-
cticam aphtharum efficere poſſunt, referuntur:
1. Morbi acuti, quales ſunt e. g. febres malignæ,
B

18.

putridæ ) ,bilioſo -putridæ g): Febris nautica pe-
Niilentialis*), quam deſcribit HXHAM /), ea Xe-
nodochiorum, carcerumque, Jebris dyſenterica,
cum vel ſine dyſenteria comite i), quæ juxta SY-
DENHAMUM *) Præcipue ad apthas Pproducendas
propenſior eſt: porro ſebres inflammatoriæ, angi-
næ H) inftammatoriæ, angina membranacea l) & .
In ommibus hiſce morbis adeſt in corpore materia
acris irritans m), movetur iſta per vaſa tenera
irritabilia, circulatio ſanguinis auéta eſt, inde
citur calor, partes aquoſæ ſerolæ per

valde
major naſ
ſudores & alias evacuationes deperduntur, terreæ,
mucoſæ, viſcidæ remanent, adhærent ſibi invi-
cem, ad os feruntur, ibi obſtruétiones efficiunt,
novus ſemper ſanguis ſpiffus, acer advenit, at-

que epithelium a ſubjectis partibus ſeparat, &

ſic aphthæ formantur.

F) HXHAM Opera phyfico- medica, curante CHR. REICHEL. T. III
Lipf. 1764. — T. II. pag. 98.
g) KREBS 1. c. STOLL de cognoſcendis & curandis febribus. Vin-
dobonæ 1786. §. 758. P. 273. STARK I. C. pag. 185.
*) Ad affectus febribus peſtilentialibus ſupervenientes præcipuos
refert RIVERIUS aphthas. Vid. ejus Prax. med. cum Theoria.
Lugduni 1674. T. II. pag. 638:
) 1. c. T. I. pag. 236. .
VAN SWIETEN I c. pag. 202. STOLL 1. c. QUARIN animad-
verſ. praclio. in diverſos morbos. Viennæ 1786. pag. 213.
* Opcr. L. B. 1741. pag. 190.
* HXHAM 1. c. T. I. pag. 220.
1) MrICHAELIS I. c. pag. 114. in not.
m) Inde aphthas oriri poſſe ait GAUBIUS in inſtitutionibus path.
medicinalis. Leid. Batav. 1781. p. 444. §. 697. Editio tert.

„/ mnici.
1 rhi Mtoucl
ſebris jenta n
aliaxe jabes ab
Ocgult Aa;
& Calorenn O
tantes in his
adhuc mags
ulenkculis in
guinem ſpilio
inis acrimon
Piei ludoribus
per ſputi KAl
is conditionib
9) 10rps 9) In
10, efumditur
liquamcorpon
Gitur urina, n
Pertpiratio, ſan
Ies font fpih
unde Irpe ul
cis Oriuntur.
,
) lues penerea
—.—
¹) KrxkaM 1. c. T.,
biliol ad hecticam
G. HonSrII ſenior
ris. NMrimberge
9) WrpNR de D
1. LI t
) RrA l. 0. ag
)Ievravp le,

Uncfatus dnor dat

duticg ye.
), ea Xe-
ſenterica
juxta Sr-
ducendas
ie, angi-
cea!) &c.
e materia
ſa tenera
eſt, inde
roſæ per
„terrez,
Dbi W-
cfücint,
Wenit, at-

leparat, &

ICHEL. T. III

febribus. Vin-
55.
tes præcipys
cum Theori.

IN animad-

113.

lonibus path.
tert.

19.
2) Morbi chronici. Ejuſmodi ſunt
1) ſebris lenta nervoſa n), phithyſis pulmonalis o)
aliave tabes ab ulcere quodam inteino aut cancro
ocgulto vel aperto &c. orta. Qui novit ſiccitatem
& calorem oris, humores acres ſtagnantes, irri-
tantes in his morbis adefle, qui ſcit exaſperari
adhuc magis febrem jam præſentem ichore ex
ulcuſculis in ſanguinem reſorpto, eoque ipfio ſan-
guinem ſpiſſiorem, acriorem feri, eamque ſan-
guinis acrimoniam ſummum adhuc gradum adi-
piſci ſudoribus nocturnis, tuſſi, excretionibus
per ſputa & alvum, is certe non mirabitur, ſub
his conditionibus aphthas oriri poſſe.
2²) hydrops p). In hydrope a quacunque caufſa or-
to, effunditur Pars ſeroſa ſanguinis in cavitatern
aliquam corporis, ob eandem cauſam parca min-
gitur urina, nullus fere adeſt ſudor, nulla fere
Perſpiratio, ſanguis & omnes inde ſecreti humo-
res flunt ſpiffiores, acriores, accenditur febris;
unde ſæpe ulcera peſſima & aphthæ in hydropi-
cis oriuntur.

3) lues venereg 9). Venenum venereum Ppræ Ccæ=-

n) HuxHAM 1. c. T. I. pag. 1656. — febrem lentam cum diarrhœa
bilioſa ad hecticam inclinantem, cui aphthæ ſupervenere vid. in
G. HORSTII ſenioris Operibus medicis, cura G. HORSTII junio-
ris. Norimbergæ 1760. T. II. L. I. Obſ. XXXVI.

*⁹) WEBER de caußs & Jgnis morborum. Heidelbergez & Lipfiæ
1787. L. II. Sect. II. pag. 199.

p) STARK I. c. pag. 199.

4) LIEUTAUD I1. c. — Medicus anonymus Monſpelienſis, oujus vid.
Tracëctatus duos pathologicos 1) de morbis puerorum, 2) de morbis

2

—

20.

* .
teris inhæret humoribus ſeroſis, eosque corrum- et, Hin ommun
Pit; lui antequam per totum corpus ſcenam vam cohHütde
fuam ludat, Prægrefſa ſunt alia ſymptomata ve- lirdi ali.
nerea, e. g. gonorrhœa, ulcuſcula cancroſa, qui- * 3 imtemni
bus æ&qque ac reêmediis adhibitis corpus ſumme ¹ M ction⸗
debilitatur, multique humores aquoſi deperdun- ſe ti if
tur, inde reliqui ſpiſſelcunt, qui, cum acre virus Dent rri
Iem,

venereum iis inhæreat, facile, dum in ore col-
liguntur, aphthas producere Poſſunt.

4) Scorbutus 1). Cauſæ omnes ſcorbutum produ- Potenir nocente
centes e. g clima frigidum „habitatio in locis ma- Jeſfumte, ungam
ri vicinis, aut deprefſis, *ει dibus humidis, vic- ſi.
tus ſalſus, exſiccans, durus &c ita agunt, ut ſo- ,,Egüiden
lida debilitent, inſpiſſent fluida, lentorem hinc . crlcue: horet
& viſciditatem inducant humoribus, qui dein um, gio pete
inpediti, quo minus libere circulare poſſint, zunem, gunmo
acrimoniam adſciſcuntur in variis variam Pro lscdlefoni⸗r
cauſa antecedente diverſam: inde vero aphthas ictitiie K
naſci poſſe, haud aliam exigit explicationem. Rscortchi.
5) Lues ſerophuloſa . ſi nutrix ea laboret, infan- Nnns J
tem lactentem inde aphthis affici poſſe ait Medi- 3 Aunich cal
cus Monspelienſis anonymus s). Humores in mprres con
ea lue cujus adhucdum naturam ignorari dole- lin Penſpin
mus, ſpiſſos & acres eſſe, nemo eſt, qui igno- Rvolcnum nur
cutaneis. Amſtelodami 1760. pag. 103. PLENCK Doctrina de mor- Cllationem mi
pis venereis. Viennæ 1779. pag. 96. FOREST. I. c. pag. 108. Nro. - —
4. HORST. I. c. T. II. Lib. VII. Obſ. VI. in Reſolutione. )) VaN SWTIN.
7) LIEUTAUD I. c. — Med. Monſpel. 1. c. 4) VN SWIETEN
5) 1. c. ¹) 1. c. vil pono

ncehletur tempen

due corrum-.
bus ſcenam ret,
Dtomata ve- aptam conſtituere poteſt.

mcrofa, qui. 3. Morbi alii.
rpus fumme 1) febris intermittens, continua facta ½)

hinc omnino cauſam aphthis producendis

of deperdun. 2) Jebris tertian exquiſita u).
um acre vius 3) Dentitio dificilis; ob circulationem adauétio-
m in ore col- rem, & præcipue humorum ad os affluxum.
It.
S. XVII.
utum produ- .
Potentiæ nocentes ex ſex rebus non naturalibus

o in locisma. .
umidls, zie deſumtæ, tanquam cauſæ occaſionales conſiderandæ
9 . .
ſunt:

I. Aer & quidem
1) calidus: nocet ob circuitum ſanguinis inde auc-

Agunt, ut ſo.
ntorem hinc

, qui dein
gre olint tum, quo partes ſeroſæ diſſipantur, terreæ re-
int,
“ manent, humores ergo inſpifſantur, motuque
ariam pro S . . . —2ðè
P ipſô celeriori acriores fiunt, irritant: a nimila aé-
ero aphthas 1 .
tris ſiccitate & caliditate pueros frequenter aph-
catonem. ðUD .
B this correptos eſſe ait Medicus Monspelienſis ano-
oret, infan- .
nymus v). Magis adhuc nocet:
ſe ait Medi- . . . :
. 2²) humido -calidus. Aer humidus ſolida relaxando,
Humores in icnic
do vapores e corpore excernendos non recipiendo;,
norari dole- . . .
i. hinc perſpirationem ſupprimendo, colluviem
, qui igno- .
, dui 1 ſeroſorum humorum lentorum inducendo, cir-
—,— . . . . .
iing he mur- culationem minuendo agit; ſi jam ſeroſi lentique
pag. 105. Nro. — —

4¼) VAN SWIETEN I. c. pag. 201. text. Boerh.
2) VAN SWIETEN I. modo citat.
v„) 1. c. vid. porro STOLL. 1. c. pag. 274. §. 757. ubi inter cauſas
recenſetur tempeſtas calida.

lutione.

B 3

22.

iſti humores in vaſculis minimis oris &c. ſta-

gnant, acrimoniam contrahunt, aphthæ oriri
omnino poſſuut. Deterior longe adhuc eſt:

3) humido =frigidus, palludoſus. Humiditati enim

ſi frigus ſeſe adſociat, omnia mala ex iſta orta

in pejus ruunt, dum humores inde Coagulan-

tur, motus progreſſivus magis adhuc retardatur,
& omnis omnino naturæ vigor cadit.

4) merhiticus, a corruptione qualicunque corpo-
ris animalis ortus tw).

II. Ingeſta acria, cibi, potus, condimenti, medi-
camenti titulo. — Pertinent huc cibi ſaliti „ fu-
migati, piperati, etiam dulces, ſi ex iis per
fermentationem acre quoddam principium evol-
vitur; frequens uſus vini in mutricibus X). Nocent-
que ea aflumta duplici modo:

¹) vaporibus ex iis ſeſe evolventibus in ventriculo,
inque os adicendentibus.

2) eo, quod chylus, adeoque & ſanguis vitiatus

acer ex iis præparatur, quæ acrimonia dein

omnibus aliis humoribus communicatur.

Referri huc etiam debet uſus mercurii y) copioſus,

in morbis ecum exigentibus, lue Venerea aliisque:

cum diſponat ſerum in glanckulis ſalivalibus ad ſta-
gnationem & putredinem 2).
=–
) SLEVOGT I. c. Pag. 1I19. §. 31.
X) LIETAUPD I. Cc. Med. WMonsp. anonym. I. C.
9⁹) SAUVAGES l. C. PLE Nk l. C. SLEVOGT l. o.
²) SLEVOGT I. c. §. 35§. pag. 123. 4

Succum limonum

Pec entius ar
e Pfoduce⸗

III. 4 loplicat

lcefahiin
Gunt exs
Ge homin
Iz mand
tans prehe
cantharidu,
Criebantur.
15 diquo
etolelle
1s rtenn
V. Geſta, u
Dathemat
Monspelie
Angores
mis nutrn
pendo,
V. Retenta
huc perti

— —

³) Vid. Laz.
TJ. II. b. u
renum cnl
) L. §
5) 1 c.
4) 1. c.

—

23.
OTIS Le. 3

phthr or- frequentius aut nimia copia exhibitum, aphthas quo-
que producere ait RIVERIUS ).

dhu
ceſt:
niditati enin III. Applicata externa, acria, pungentia; rodentia,
ex iſta ort lacerantia, urentia, inflammantia. — Huc ſpe-

Rant exempla, quæ enarrat SLEVOGT ) à unum

le C
Oagulan.
de homine, qui dies nodtesque herbam mcotia-

Tetarcdat
D næ manducare conſueverat, quiqué e ſomno pu-
que corde ans prehendere ſe tabacum, aflumſit emplaſtrum
cantharidum, idque manducavit, unde aphthæ
nti, mel riebantur: alterum de botanices cultore;, qui
(liii, in ab aliduo commilitonum deceptus locò foliorum
er is ei acetolellz manducavit aſari folia & fimilem prio-
ris ſortem expertus eſt.
Pium evol.

IV. Geſta, ut motus nimius animi vel corporis, ca-

e). Nocent.
zZſtus. — Nimia corporis exercitia & animi

5. l1or,
Pathemata Ppro cauſis aphtharum agnovit Medicus
Monspelienſis ?); eadem æque ac Ccuras & animi
P
angores allegat LIEUTAUD c). Nocent hæc impri-
mis nutricibus ubera Præbentibus, lac corrum-
pendo, quod ſuctum ab infante, aphthis afficit.

ventriculo,

Guls Vltlatus,

eimonia dein

atur.
V)copiofus, V. Retenta intra corpus, 916 execerni debuiſſent:
ea aliisque: huc pertinent e. g. perſpiratio ſupprefſſa, bilis acris
ibus ad ſhr. . S Sõ .
*) Vid. LAZ. RIVERII PraXαα medica cum Teoria Lugduni 1674.
m limonum Tr. II. p. 187. ubi commendat hunc fuceum ad imminuendos
— renum calculos.
a) 1. c. §. 38. Pag. 120. 121.
) 1. c.
c) 1. c.

24.
facta, fluxus menſtruus ſuppreſſus ), meconium
non rite expurgatum apud infantes neonatos e),
ſaburra & vermes a LIEUTAUD F) allegata, crudi-
tates in ſlomacho congeſtas, lac aſſumtum corru-
Ptum, id quod citat. Medicus Monspelienſis habet
g). Nec minus huc referri meretur mundities oris
negleéta, quam præcipue tanquam cauſam aph-
tharum adduxit ROSENSTEIN h).
Id tandem notaſſe adhuc hic velim, KETELAE-
RUM ¹) aphthas ſemper per Criſin oriri contendiſſe,
& quidem per Criſin imperfectam; adſtipulantur
iſti SLExVoOGT /), OosTERDYCkEK SCHACHT 9), VAN
SwWIETEN m) & VOGEI n) quos vero omnes Pluri-
bus ſam correxit III. STARk 0), meliora nos do-
cens. Etiam de HEN y), Cl. KREBS 9) & III. QuA-

—

4) SLEVOGT I. C. G. 37. pag. 124.
e*) LüpwiI6 inſtitutiones medicinæ olinicæ. Lipſiæ 1758. F. 738.
F.) 1. c.
O) 1. C. & RIVERIUsS I. c. T. I. pag. 380.
b) 1. c. pag. 60.
¹) 1. C. pag. 17. §. 10. ſqq. vid. porro V. SwIETEN I. c. P. 203.
*) 1. c. pag. 125. §. 38.

¹) 1. c. pag. 279. §. 6. ubi dicit aphthas alias criticas eſſe, alias
ſymptomaticas.

m) 1. c. pag. 202.
n) Vorleſungen über die Kenntniſs und Heilung
Krankbeiten des menſebhlichen Körpers &c.
§. 164.
°) 1. c. pag. 20 in nota ad Sphum r2. lit. w.
5 1. c. pag. II12 & 114. — & cjuſd. Prælestiones in Herm. Boer-
baave inſtitutiones Pathologicas ed. Fk. AuG. DE WASSEEBERG.
Viennæ 1782. T. IV. Pag. 204 in not. ubi ait: criticæ ſunt ra-

der vornehimſten
Leipz. 1780. Pag. 156.

IIN Yeri
Ccendas 4
Cnt, facile

Couſa/
gores ſili,
lentio, filt
lumores lent

HRcenii
Optime eig
itch; Al
um, p
Conmibuenten
NPhres Al

t comprehe

¹) ophiha
4) aphthe
Ufympton

Roplthe
—
h, It peten
Ntomaticr
Ole ndi a
morbum, e
IIn Common
1n lygl. .
Uitnntibus a
andodne P

Uigenn Uihhol

conium
latos e),
a, crudi-
Im corru-
enſis habet
idities oris

ſum aph-

KETTLAE-
tendiſſe,
pulamtur
3), VAN
es pluri-
nos do-

II. Q
18. 9.738.

X 1. e, P. 203.

as eſſe, alias

vornehmnſten
0. pag. 156.

Hrmn. er-
SS5E BöRG.
iox ſunt ra-

25.
RIN *) criticam evacuationem aphthas minime eſſe

dicendas ajunt. Ut ergo ex his quæ hucuſque dicta
ſunt, facile quid ſentiendum ſit, erui Poſſit.

S. XVIII.

Cauſa proxima eſſe videtur, emiſſariorum li-
quores ſalivoſum & mucoſum ſecernentium exul-
ceratio, facta ex obturatione illorum canalium per
humores lentos, viſcidos, acres.

5. XIX.

Ex recenſitis hactenus cauſis aphtharum elucefcit,
optime eas dividi poſſe in Idiopathicas & Sympto-
maticas; ad quam diſtinctionem neceſſe eſt ut atten-
damus, utpote in methodum aphthas curandi ſua
contribuentem. Subdividuntur vero iterum optime
in plures alias ſpecies: & idiopathicæ quidem ſuh
ſe comprehendunt:
¹) aphtham pemphigoden
2) aphtham lactucimen.
Ad ſymptomaticas vero referuntur
3) aphtha ſebrilis

ro, ut petechiæx, & miliaria; plurimum, ut hæ, funt ſym-
ptomaticæ &c.
„) I. c. ubi ait aphthas æque ac miliares non eſſe criticas eum
morbum, cujus ſymptoma ſunt, non levent.
*) In Commentat. de curandis febribus & inflammationibus. Vien-
na 1781. p. 21. ubi de criſibus ſynochum non putridam ju-
dicantibus agens, ait, præter alia etiam aphthas diebus oriticis
quandoque prodiere, quas vero ſummam humorum ad putre-
dinem diſpoſitionem potius, quam triſin notare putat.

B 5

26.

4) aphtha maligna
5) aphtha ſyphilitica cum mercuriali
6) aphtha ſcorbulica. .
Aphtha pemphigodes: equidem hanc ſpeciem addi-
di & a reliquis diſtingui deberi credo. Pem-
phigoden appellavi a 7ααaαa, bulla, quoniam ta-
em refert & prouti bulla ſaponacea ſæpe ſubito
evaneſcit. Omni ztati familiaris eſt; oritur vel
ab ingeftis in corpus, vel retentis in corpore vel
externe applicatis acribus; abſque febre eſt, &
nulla, nifi inſignem calorem & difficilem maſti-
cationem, ſymptomata créat; 12 horas, inter-
dum vero etiam plures dies Pperſiſtit. Bis obſer-
vavi hanc ſpeciem in ancilla mea ): totum lin-
guæ apicem, & infra eam frænulum ocαρbavere
eicharæ aphthoſæ plures: & alia vice minus co-

pioſas vidi in fœmina quadam; ſæpius ſub auſpi-

cio HII. SPIELMANNI „ eas videndi in infantibus

34 annos natis occaſio mihi faéta eſt. Perti-
nent huc iſtz aphthæ, quas ab externa cauſa or-

tas deſcripfit SLEVOGT 5) atque Cl. STARK 2),

quasque idiopathice natas vidit idem STAREIUS u),

„) Tempeſtas, qua aphthis afficiebatur ancilla, erat humido-ca-
lida, pluvioſa, & quoniam ſervitus, qua fungitur, non per-
miſit, quo minus tali tempeſtati ſeſe expoſuerit, hanc cauſam
exanthematis fuiſſe credidi; forſan etiam in diæta vitium com-
miſit, id quod certo dicere nequeo.
5) 1. c. §. 35. pag 123. vid. ſupra §. 17.
7) 1. C. §. 20. Pag. 163.

Ker
TIN 1
Aphth
IENI
cam
nt
Ipto

I, 10
li 4
potis .
(ubito
faele en
ltna ſeh
Propriun
uxt da
ctiam (l.
que haud
etiam de

Quando

—
) loco mo⸗

. 7) I. .. pag

v) VAX R
3) Perpieni
Heries ſe⸗
Nonniſt ca
) Noſa lgi

9

TN
Nudinezt

1
1 . Dag. 1

27.

KETELAER, BOERHAAVIUS “) , atque VAN SwWIE-

I TEN tV).
Aphtha lactucimen SAUVAG. Aphtha infantum CüL-
pecem addi . LENII. Denominatio ofſtendit, ſub hac ſpecie
(tedo. em. eam ſolam ) intelligi debere, quæ infantibus la-
, Ouomam t. Gtantibus] familiaris eſt, quædue vel a lacte cor-
2 1rpe ſübith AnP vel a meconio &c. non rite expurgato ori-
; oritur en tur, ideodque male a SAUVAGESIO aſleritur, in-
e d vagdi ab iſta etiam adultos; ut me judice id
hro t 4 Potius de Priore ſpecie valeat: abſque febre,
lcilem “ (dubito tamnen an ſemper?) ea niſi neglecta fuerit,
ras niet facile curabilis eſt.
Dð obler- Aphtha febrilis. Eft hocce exanthema nonnunquam
. tonun brm Proprium & conſtans febris epidemicæz ſymptoma
o upwwer⸗ NuRta SAUVAGES y) & VOGEI. ²); hinc loquitur
ice Winus co- etiarn CIl. SrFFTE 2) deé febre quadam aphthoſa .
ius lud außz. quæ haud raro inflammatoriæ indolis eſt; ſimilem
in infantibus etiam deſcriptam legimus apud STAREIUM b).
ln el Pori Quandoque febris eſt Putridæ indolis, tunc ad
enn caulſa 0- liim ſpeciem;, — —
CI. STAR 9, 2) loco modo citato.
“ 2) 1I. o. pag. 20 r.
nSIaiIs w) VAN SwWIETEN l. o.
imina X) Perſpicuitatis ergo non male me feciſſe puto, quod has duas

ſpecies ſejunxerim, quæ olim ab

auctoribus confundebantur. —
per-
ungitur, non nonniſi cauſa differunt.
. pagt cawlum . .
lerit, hane cal 9) Woſologia methodioa.
via vitinm eon-
diata vitin

2*) Ghtematiſehe Bintheilung
T. II. p. 133.
4) Kudimenta Pyret

der Krankheiten. vid. CULLENII libr.

logiæ methodice. Berolin

i 786. pag. 178.
²⁵) I. c. pag. 168 1[q4.

28.

Aphiha maligna c) dicitur, pertinet. Eſt ergo hæc
ea, quæ cum una ex febribus §. 16. recenſitis
malignis juncta eſt.
Aphiha ſvphilitica: duplicem originem ſ. cauſam
agnoſcit; oritur nempe vel a lue univerſali, vel
à lacdatione nutricis venereæ, quæ ultima ſpecies
in infantibus a nutrice venerea lactatis perſæpe ob-
ſervatur; quomodo a reliquis ulceribus venereis
differat, non video ex deſcriptione, quam nobis
de utroque morbo dedit PLENkIUS à): facile ve-

ro dignofcitur ex cauſa prægreſſa.

Aphtha mercurialis e). Tum ſanis, tum ſyphilithicis

a remediorum mercurialium uſu copioſiori oriun-
tur: ad latera & baſin linguæ atque in ductuum
Stenoniorum orificiis confeſtim erumpunt.
Aphtha ſcorbutica f). Naſcitur ex acrimonia ſcor-
butica: dignofcitur ex reliquis ſignis ſcorbuti præ-

ſentis.

c) Epitheton. malignum valde ambiguum eſt: hinc notare hic
volo, etiam reliquas aphtharum ſpecies malignas fieri poſſe,
ſed tunc tamen retinere nomen a cauſa excitante: addimus
modo, eſſe hanc vel illam aphtham degeneratam.
d) 1. c. pag. 96. & 97. etiam SAUVAGES I. c. aphthæ vocari de-
bent, ſi ulcera adhuc funt fuperficiaria, ſi vero profundius
ſerpunt, vera ulcera ſunt denominanda.
e) PLENK & SAUVAGEsS I. c.
JF) SAUVYAGES 1. c. it. SLEVOGT I. c. pag. 105. & not. SrAR-
KII, qui dubitat (& quidem recte) an non fint vera ulcera
ſcorbutica.

Logurn
corinis:
pecora pi
criticæ 0
GAR in
Viennz
Pto: c
ler nur d.
iel voſte⸗
luphelen⸗
44 Eiten 3
eſe crecidit
Obſidentes.
lis micotan
tur, & dei
macerata ſun

Hmnptome
1i reſpeclu
I. Ante eru
Pathicas:
fantes 9.
diupor
IICX Pro⸗
Prurm rar
turbas in
—
) In agultis

erg hæc
vecenſitis

1. cauſarn
verſan, vel
uma Ppecies
perſepeob-
us venereis
uam nobis
facile ve-

Pphilithicis
Hori oriun-
1 duduum
unt.

nonia ſcor-

vorbut præ-

——

ninc notare hie
gnas ſeti poſle,
itante: aldlimus
tam.
phthee vocati de-
vero profundins

„& not. NIAl-.
.
ſint vera uleer

29.
Loquuntur adhuc Auctores de aphthis ferinis ſ pe-

corinis; hæ funt aphthæ malignæ indolis, quibus

pPecora præcipue affici ſolent; quæque in cornutis

criticæ obſervantur: conſuli de his poterunt SA-
GAR in Tractatu de aphthis pecorinis, qui prodiit
Viennæ 1768 & anonymus quidam in Libro infſcri-
Ppto: vom ſogenannten epidemiſchen Lungenkrebs,
der nur Schwæmmgen ſind und critiſch beim Horn-
vieh vorbœmmt: von einem Braunſchweigiſch Lüne-
burgiſchen Landmann. gedrucht zu Gœttingen 8 °1787
44 Seiten. Anonymus, perſcrutato, quem cancrum
eſſe credidit, morbo invenit, eſſe aphthas linguam
obfidentes. Curari ait: ſi infuſo ex Spiritu ſecalis, fo-
liis nicotianæ, ruta, & ſale marino conſecto laven-
tur, & dein illinentur melle in quo folia abſinthii
macerata ſunt. Vid. Gazett. Salut. 1787. Nro. 37.
J. XX.
Symptomata, quæ in aphthis obſervantur, tripli-
ci reſpectu conſideranda ſunt.
I. Ante eruptionem. Præcedunt nempe aphthas idio-
Pathicas antequcm erumpunt, maxime apud in-
fantes g).
1) Stupor, hebetudo & ſomnus mox inguietus,
mox profundus, egros non refocillans: hoc ſi-
gnum rariſſime fallere dicit VAN SwIETEN. Ob
turbas in ſenſorio communi ortas ſomnus inquie-

In adultis nonniſi lcalor inſignis & dolor oris præcedit.

30.
tus, ob lentorem lymphæ a materia aphthofſa
(adhuc circulante cum reliquis hum oribus) Pro-⸗
duétum ſomnus fit profundus & oritur ſtupor.
2) reſpiratio atque deglutitio diſficilis; indicat ma-
teriem in aſpera arteria, pulmonibus, œſopha-
go colligi.
Ob eandem cauſam
3) Voz eſt obſcura & rauca.
4) Lingua ac interiora oris ſieca & ſummus omni-
no caloris ſenſus: hunc ſenſum caloris percipi-
unt imprimis matres ſ. nutrices, communicatum
ab infantibus ubera ſugentibus „ quibus aphthæ
imminent; ubi adhuc notandum, avide iſtos pa-
Pillas arripere, mox vero eas iterum derelin-
quere, idéo quod non ſugere poſſunt ob preſſio-
nem papillarum lis moleſtum & dolorem, quem
excitant muſculi in ſugendo agentes.
Si vero tanquam ſymptoma alii morbo ſuperveniunt
aphthæ; tunc
(1¹) paroxyſmi Jebriles jam præſentes fiunt vehe-
mentiores, (2) oritur nauſeg, vomitus, appe-
titus proſtratus a materia putrida, bilioſa, mu-
coſa in primis viis hærente, initio morbi ca-
thardicorum ope non ut decet eliminata, hinc
(3) lubenter apparent, ubi febris cum diarrhæa
vel dyſenteria incepit; vid. ſupra, (4) anxiéta-
tem patiuntur ægri, hæc enim ſemper comita-
tur molimina naturæ ad expellendam aliquam

mater
Dartes .
Poſite
de Pon
dis,
Ven
in fan
uIr ve
Thea,
Ponte
malerie
I. In oupi
Reriante
ſggis alo
auciaque:
ſubjecl en
it ut leyen
Zgrotuntes
6El att, ſee
gelia nequ
ſtinatis, ni
ExX vaſis n
lquorum
ueficlio
diem nocte
hinc Nüi &

—
) Ki etiam 10
lohent, tam
et vig. Gayr

—

31.

aphthofa materiam, quæ ipfſam incommodat, ſi nempe
bus) pro- Partes, ubi eruptio fieri debet, nondum diſ-
Kuopor. Ppoſitz ſunt (5), tunc enim conqueruntur
dicatma- de pondére & dolore circa ſcrobiculum cor-
, Clopha- dis, fingultiunt, præcique ubi jam aphthæ

ventriculum & æſophagum obfident, antequam
in faucibus apparéant. (6) Infigniter debilitan-
tur vel ob evacuationes alias prægrefſas in diar-

id og. thœa, dyſenteria, in ultimo phthyſis ſtadio

iPerep, ſponte veél arte motas, vel ob malignitatem
ckezninn materiæ morboſæ.
SaPhtis II. In. erptione . ſi jam præſentes ſunr.
hos e. Brevi ante eruptionem tempore vel in ea ipſa In-
derelin ſignis calor & ardor oritur in ore. Omnia cruda
„ ſauciaque ægro videntur, & quoniam epidermis a
en. ſubjecta cute ſolvitur, partes ſumme fiunt ſenſiles,
n, men ita ut levem etiam oris contactum ægre ferant
. grotantes, guſtus non modo depravatur, ut Vo-
errenunt GEIL ait, ſed plane omnino tollitur, quoniam in-
geſta neque attenuari liquoribus hanc ad rem de-
fum wr. ſtinatis, nec papillis nerveis applicari poſſunt ).
iut, We. Ex vaſis materia morbifica obſtructis oriri poterit
bilol, m⸗ liquorum ſub cruſta aphthofſa ſtagnantium ſubita
morhi ca. Pputrefaéctio: — neonati morbo hoc laborantes per
int, hine diem noctemque ejulant, nec ſugere poſſunt,
n Ciar h hinc ſiti & fame excruciantur, ſi vero ſugere co- .
4) onxie .
ita⸗ y) Si etiam fſoluta epidermide cibi liquoribus ſalivalibus ſolvi
er comnin poſſent, tamen ob iſtos depravatos etiam guſtus depravatus fo-
m aliduaan ret vid. GAUBIUS 1. C. Sphus 696. & 697.
⸗

32.*
nantur, ut plurimum mammæ lactantium circa
papillas ſimilibus ulceribus obſidentur, cui mor-
bo Germani nomen der Faſch dederunt. Aſt non
modo oris internas partes obſident aphthæ, ſed
altius etiam deſcendunt. Erumpunt in faucibus,
inque æſophago, oriuntur hinc his in Partibus in-
flammationes, tumores, coarétantur iſtæ, fit ergo

deglutitio difficilis, aut etiam plane aboletur. Tu-

mores ejuſmodi ſi circa laryngem oriantur, quem
etiam aphthæ occupant, anginæ & ſuffocationis
periculum adeſt. Si vero perveniant ad ventricu-
lum ac inteſtina uſque, cavitates vaſorum abfor-
bentium clauduntur, hinc ex ingeſtis neque ad
ſecundas vias, neque ideo etiam in ſanguinem ali-
quid venit, ſed immutata per alvum ſecedunt,
dira inde ſymptomata ſequi & ægro mortem im-
minere, cuilibet patebit: papilla, per quam bi-
lis ac ſuccus pancreaticus in duodenum effluunt,
obſtrui etiam inde poterit, unde maximæ anxie-
tates ſequuntur. Præterea a cruſtis ulceroſis gan-
grænam partium, quas obtegunt, oriri poſſe ait

VAN SWIETEN aliique, id quod negat tamen Vo-

GEIL., cui etiam non probabile videtur, lienteriam
ideo oriri poſſe, quia interni ventriculi tunica ab
aphthis fuit obſeſſa, ſed credit mortem potius ſe-
cuturam fore.
III. Poſt delapſum. — Crufſtis aphtharum os obfi-

dentium jam delapfis, partes nudæ per ſe jam ſen-

ſiles,

les, i
opioſa
Kticatio
Interdu
ſingultn
intettini
is tun.
Mecpue
fnchem,
done aclis
Hr Ee ſn
gnoſin

Uegiſt,
mmam
Tcconideran

1 Mios. Aph
Ali⸗ Pericu
do 20ducnn
ſt Muide
nun quol
Uimn Ylth⸗
Gadern caul
1e Aimin
Iis Hüribu,
Oumixttte,
iecngun

Glantium eiren
tur, cui mor.
erunt. Aft non

t aphihe, ſed

mnt in kucibus,
in partbdusin.
N iſte, fit erpo
ne aboletur Tu-
Orinntur, quem
& luffocationis
Int ad ventriicu-
vaſorum abſor-
eſtis neque al
ſanguinem alj-
um ſecedunt,
0 mortem im-
per quam Pi⸗
num emwunt,
maANIINE ANNe-
Ws Ulceroßis gan⸗
, Ohili poſe ait
negat timen o
detur, Henteriam
ntriculi tunica b
nortem potius ſ

ntharum Os obh⸗

per ſeſim er
ſlles,

hoc ſummam Exigit
hic Conſideranda hæ

1. ias. Aphthas in *tate infantili alii

niam aphthæ ill infantibus ut

33
ſiles, fiunt adhuc ſenſilior

es, feduitur ſaliwatio
copioſa,

ſanguine interdum etiam mixta, ma-
ſticatio ac deglutitio redduntur dolorificæ, unde
interdum in duavis Boli aut potus deglutitione .
ſingultus oritur. Similis humorum effluxus fit in
inteſtinis, ſi cruſtæ aphtharum ibi decidunt, &
quis tunc diarrhosam aut dyſenteriam i
Præcipue ſi per Papillam in duodeno
ſtruétam, jJam vero liberam, bilis copioſa, ſtagna-
tione acris facta erumpat, mirabitur 5

Hæc de ſymptomatibus ſufficiant, tranſeo ad pro-
gnoſin.

nde ortam;
„antea ob-

F. XXI.
PBrognoſis, Prouti in omnibus mörbis ita & i
Medici Prüdentiam; momenta
C fere funt:
innocuas,
Argümenta quzæ am
hic enarrare himis prolixum ef-
à pPenſitans credo, dquemeunque
orum quodammod non valde errafie; aſt; quo-
Plurimum ex levi
riuntur, in gene-
Plures infantes Czte-
mi adults. Cæterum, in
mmenta reliqua nunc dicenda re-

alii periculoſas eſſe ajunt;
bo adducunt,
ſet. Equidem e

quadam cauſa & idi Opathicæ 0
Te affirmare Poſſumus,
ris Paribus, évVadere qua
omniztate, ad mo
ſpiciendum Erit.

C

34
que alius color,
ſt, flavus, lividus, Ccinereus:
omnes hi coloreés; uti auéctores
dicant: etiam
e faventem

2. Color. Quicun quam albidus;
malum ſignum e
profunde ruber,
uno ore profitentur,
albidas exitum minim
mat HXHAM i). RoOSENSTEIN )
s obduéctæ,

periculum in

ſupra modum

Promittere affir
ait, quot adſunt aphthæ maculis nigri

ot etiam gangræna eſſe affe as *).

mario affectus. Aphthæ, quæ nonniſi

3. Locus priy
ccupant; Parum

artes maſtlicationi inſervientes O

nt, ac facile vincentur

erſus delcendunt, éo
o ab inferioribus, inteſtinis, ventri-

ntes verſus ſuperiora adſcendunt,

periculi habe ; quo vero ma-
gis inferiora Pejoris indolis
ſunt; quæ ver
culo &c. incipie
& inſuper cruſta!
pernicioſiſſimæ ſunt.
4. Copia. Quo Pauciores;
ſi modo ſparſæ hinc inde inveniuntur in ore, nec
ſigna Prægreſſa ſuſpicionem movent vel majori co-
pia obteas jam eſſe partes internas, ventriculum
ac inteſtina; vel deficere Vires vitales, quo defec-

eo meliores ſunt aphthæ;

*½) Opera medico-pbyfica. T. I. P. 175.

x) 1. c. pag. 58.
*) RIVERIUS ait, quæ
cum cruſta nigra, det
puave inſtit. pathol. ait: Pa
degeneratio humorum a ſtatu naturali) minor;
Icæ, ſi nigræ, eo major cruditas-

ſunt profunda;, fordida & maligna C
eriora. DE HN in Præleét. in H. Boer-
g. 205. Si albæ ſunt, cruditas;, (i. e.
ſi flavæ, ſi fu-

ardo recenti ſimili obducuntur,

Mt, de d

(ouſe pre
thas Prod
Tharum
aPphthæ
bo preg
ſuntquan
Elia ,
Ebris len
ceherunt,
Egli, idel
Prognoli f
. Vins, qil
ſi rient a

Vie rein
Chibita.-=
Culorum 4
poſtus,
mentis ve
per ſe jam
tur, tune .
—
0 CLanlw an
) WrE 1.
¹) A. D Hx)

392*
tu impediuntur, quo minus copioſiores erum-
dum Abidus, Pant, de bono eventu ſecuri eſle poſſurnus.
88, Cihereus,

3. Cauſæ prægreſſæ. Quo levior mitiorque cauſa aph-
thas producens fuerat „ eo melius futurarum aph-
tharum omen erit, eo benigniores ipſæ erunt: ſic

, Vti Auores
icaNt: etiam
Uüme ſaventem

aphthæ ex aſſumtis acribus ortæ, abique ullo mor-
= bo prægreſſo ſeſe manifeſtantes, minus Periculoſæ
nigrs Obduche, ſunt quam illæ, quibus alii morbi maligni, dyſen-
teria ?), febris putrida, Phthyfſis pulmonalis m),
, quæ nonnifi febris lenta, lues venerea, miliaria 2) &c. ante-
upant; parum ceſſerunt, præcipue ſi diu jam iis decubuerunt
qno vero ma- ægri, ideoque viribus jam exhauſti ſunt, hinc in
Peſorsindols Prognoſi facienda inprimis etiam attendendum ad

eſhumis, Venit-

6. Vires; quæ ſi fractæ ſunt, ſignum funeſtum eſt
rA 20dlcendunt,

ſi vigent adhuc, ſpes convaleſcentiæ affulget.

nili obducunu, .. V, .
7. VDig egimen antea obſerpatum & medicamenta
. adhibita. — Si initio morbi, ex immaturd mulier-
oles funt aplihe culorum diligentia Eger in cubiculum calidum
untur indte, Poſitus, ſtragulis bene tegitur, ſi infuper ali-
. . ⸗ .. . . . .
enraa mentis vel medicamentis calefacientibus ſanguis
nas, leuce Per ſe jam æſtuans magis adhuc ad fervorem agita-
les, qu tur tunc debent omnino fluida diſſipari, inſpiſſari
— hinc, & ita fomes, qui exſtingui debuiſſet, ma-
) QüARIN animadverfiones practiceæ in diverſos morbos. pag. 213.
is mnala mn) WEBER I. C. Sect. II. pag. 199.
jall, 1,. 1 2) A. DE HAN I. 6. pag. 206.
mt, etuditas,

or; ſi Hara, 4 2

36.
gis adhuc accenditur. Ita medicamenta adſtrin-
gentia in momento eruptionis propinata nocent,
dum vaia conſtringunt, materiam aphthoſam jam cedunt,
erupturam repellunt, adeoque quo minus erumpat, Clcirmatn ma
impediunt. Tumores tandem, imo inflammatio- (liminahntes
nem & gangrænam partium affectarum inde oriri AIma Mie
Poſſe, facile Patet. us ſe ſfli
8. Cruſtarum aphthoſarum duratio. Cruſtz quo edne ahi
diutius permanent, antequam decidunt, eo pe- mmtefurptn
Dtonem perl

joris indolis ſunt; indicat enim materiem tenacio- .
1. . Cenllis HOVis
rem, vires jam debilitatas, vaila ſuppoſita non ſa-
.mietitbbus e
tis pervia: — hinc meliores aphthæ, quarum 9

Ventior tunden
cruſtæ cito cadunt. l

. Perieulofores
. ia er . Quo durior, craſſi 1 .
9. Comſiſtentia ruſtæ. Q craſſior, den Enlite, iut
ſior, tenacior eſt cruſta eo deterior eſt, novæ
enim priori nondum deciduæ ſenſim ſenſimque

Iuccreiſcunt cruſtæ, tardius decidunt, humores
ibuonum ſan

magis corrumpuntur, id quod etiam indicat color
Alnftt, lupereſt

inde ortus, flavus, fuſcus, &c. unde certe fau-
ſtus exitus prædici nequit. DMeuaentur aP
Droprlam vitam
Ument glutinofa
1ehunt, e corpon
ſintis rotidie

10. Conſtitutio partium poſt delapſum cruſtarum.
Si delapfſis jam cruſtis aphthofis loca iis paulo an-
te obtecta apparent pura, rubra, humida 0), bo-
num ſignum eſt, tunc enim novæ vel plane non

—
9) Id ipſum KREBS I. C. pag. 6. in nota pro ſigno certo, aphtha- Pelif d logne
rum non amplius rediturarum, allegat. heſeribit hoo ie

ul, preparatum
ninn ſalca mellig
8
er, cumqne

henta adürin-
Mata noce᷑THt, 37.
Dhthofam jamn

ſuccedunt, vel admodum raræz & paucæ modo;
nInus Erumpat,

ultimam materiem morboſam, mobilem quippe
0 inflammnto-

. eliminantes renaſcuntur; ſi vero ſiccus vel tenuiſ-
rum inde or

ſima aliqua tela alba obducétus oculis Perſcrutan-
tibus ſe ſiſtit locus, pro malo ſigno habetur, nam

rulie qlp æ* que copioſæ ac denſæ, imo denſiores adhuc ac
cidunt, ed l. ante erumpunt aphthæ, ſi nempe vires ægri eru-
ateriem temez⸗ Ptionem permittunt, ſi iſtæ vero fractæ & produ-
ppofin non k⸗ cendis novis aphthis impares fuerint, ſub diris
Eihe, glanim anxietatibus æger morbo ſuccumbit. — Quo fre-

quentior tandem regeneratio aphtharum eſt, eo
Periculoſiores ipſæ ſunt, fiunt enim ſæpe inde

Ctalſor, den. chronicæ, juxta VOGEL p).

rior eſt, norvè

nſim fenſimque §. XXII.

unt, humores . . .
Quibusnam jam remediis huic morbo ſuccurren-

dum ſit, ſupereſt ut dicam.

m indicat olor
unde certe fin-
Præcaventur aphthæ neonatorum, fi quam Pprimum
Propriam vitam vivere incipiunt, meconium & firi-
gmenta glutinoſa, caſeofa, quibus primæ viæ reple-
tæ ſunt, e corpore eliminentur, ſique nutrices os in-
fantis quotidie inſpiciunt, iludque mundant 7)

ſun ontorun.
CA is paulo an-
umida o), Do-⸗
vel Plane non-

*

5) Prælect. de cognoſe. & curand. C. h. affect. Lauſannæ 1781.
9) Præſcribit hoc ſcopo ROSENSTEIN P. 60. 1. c. decoctum ali-
quod, præparatum ex foliis ſalviæ, infuſis in aqua font., ad-
mixta pauca mellis quantitate, in quod panniculum lineum in-
tingere, cumque hoc os infantis eluere nutricem jubet.

C 3

—
gno certo, aphtha-

38.

Aphtharum ſymptomaticarum cura prophylactica eſt
ea ipſa, quæ morbi Pprincipis: Præcaventur ita ſæpe
e. g. in mor bis acutis Venæſectione, interdum & ca-
tharticis & emeticis in morborum initio exhibitis ).
Probat id experientia, qua novimus hodie non am-
plius adeo vulgare eſſe, aphthas vel etiam exanthema
miliare ſeſe jungere morbis acutis, Præcipue febri,
diarrhœa vel dyſenteria concomitatæ, ex quo régimi-
nis & remediorum calefacientium loco, purgantia re-
petitis vicibus exhibere ſolemus §). Si vero jam ſeſe
manifeſtant aphthæ, quomodo iis medendum eſt?

J. XXIII.

Ubi infantes lactantes aphthis afficiuntur, ex-
que a lacte corrupto (quod ſane ut plurimum
fit) ortæ ſunt, nutrix vel mutanda cum alia eſt,
vel ſtudendum ut iſtius lac corrigatur, hunc ſco-
pum obtinebimus, nutrici exhibendo pulverem,
quem RoSENSTEIN pulverem nutricum ¹) appellat,
ſique porro iſtam plus ſolito, bibere jubemus,
potus jam ſit vel aqua ſimplex, vel decoct. hordei,
vel quicunque alius potus diluens: aphthæ ipſæ illi-

7) OosTEBRDICK SCHACHT I. c. pag. 281. §. 13.
⁹ DE HN I. c. pag. II3. ſqq.

4½) compoſitus eſt hic pulvis ex Magneſ. albæ unc. un., flaved,
cort. aurant., ſem. fœnicul. ſacch. alb. ana drachm. duabus, m.
tere ſ. 4⸗5§ per diem de eo ſumendum, quantum cultri apice
contineri poteſt.

nentut meller
Adtum N
labunwur. crul
curandis
Pris Matüran
commodund
Cia, eſt inſt⸗
Allum fehril
ſambuci, ili
um; decolf
Ourztum 9) a.
Naque remec
orum inſignt
Is. V.5. Si⸗
Krero kebnis e
ena, der n
6) Alübeantur.
n, Madix card
Gde allringentin
Gdantur: iuter re
Eii poſlunt

¹) Compoltio ſt,
1. ſklig maiin.
Tinnme., mel.
li, gmant. in
Uendam.
) Rec. Lerot.
acet. unc. un
²) eo, agur
ſacche citr. l

WVlaRca
ur Ra ſer
erdum K

Dexhibiti,

Odie non
n exanthen
Cipue ſeh

.1
quo repin

Igantia
10 ſarn ſe
ldum elt

Intur, e
t Plurimn
u alia

hunc ſn

0 polreren
1 0)appelt
e jubems
ecoCl. hon
hthe ilel

.
3.

e. un., fli
m. duabus,
in cultri 4n

39.
nentur melle roſar. cui pauxillum Spiritus vitrioli u)
additum eſt pluries per diem, & dein infans, ſi de-
labuntur cruſtæ aphthoſæ leniter evacuetur. — In
curandis aphthis ſymptomaticis præcipue ad fe-
bris naturam reſpiciendum eſt, cui remedia ac-
commodanda ſunt. Ut plurimum febris aphthis ſo-
cia, eſt inflammatoriæ indolis; tunc ad ſedandum
Zſtum febrilem optime conducunt e. g. Infuſum flor.
ſambuci, tiliæ, ſpiritu vitrioli vel oxymelle mix-
tum; decoctum hordei vel avenæ, cui nitrum de-
puratum „“) additur; ſerum lactis tamarindinatum,
aliaque remedia diluentia, reſolventia, refrigerantia,
quorum inſignem numerum in Mat. Med. reperi-
mus. V. S. Si vires ægri admittunt, inſtituenda. —
Si vero febris eſt putrida; china, camphora, con-
trajerva, aér fixus cum potibus acido-mineralibus
“) adhibeantur. Si eſt febris intermittens, chi-
na, Radix card. benedict., aliaque amara non val-
de adſtringentia in uſum trahantur. — Hæc interne
dantur: inter remedia externa, quæ tamen & intus
dari poſſunt, quæque tam cruſtæ delapſum pro-

2) Compoſitio ſit. Recip. mel. roſar. drachm. un. Spiritus vitrioli
ſ. ſalis marin. gutt. un. ſ. duas. vel Rec. Rob. diamor., Rob.
dianuc., mel. roſar. ana drachm. dimid. add. Spiritus vitrio-
li, quant. ſatis ad ſaporem acerbiuſculum — fimili modo
utendum.
α) Rec. decoct. hord. Libr. quatuor, oxymell. ſimpl. unc. tres,
acet. unc. un. nitri depurat. drachm. un. m. ſumat pro lubitu.
w) Rec. aquæ comm. Libr. quatuor, Sacch. alb. unc. duas; Elæo-
ſacch. citr. unc. dimid. Spiritus vitrioli q. ſ. ad grat. m.

A 4

40

movent tanquam linimenta vel gargariſmata adhi-

bita, quam calorem febrilem ſedant, laudantur ſe-
quentia: ſuccus expreſſus ſempervivi majoris, qui
cum mellis partibus æqualibus miſcetur & aluminis
tantum fuperadditur, quantum ſufficit ad ſaporem
acerbiufcubum X). Utilis porro habetur ſuccus ex-
Ppreſſus raparum y), cum melle roſar. mixtus inter-
ne propinandus; idem ſuccus cum juſculo carnis vi-
tulinæ coctus tanquam potus, clyſma, gargariſma
adhibetur. Remedia ex borace egregios effectus ad
ſolvendas & deſquammandas cruſtas aphthofas edere
cum omnibus auctoribus experientia loquitur. CI.
MELLIN X) ita illum præfcribit: Rec. boracis drachm.
chimid., tere cum aquæ font. unc. dimid., ſolut. add.
mellis comm. unc. un.; id & adhibeatur Pro linimento
& quotidie bis terve ejus Propinari cochlear poteſt. —
Si plane non deſquammare ſeſe vellent, Spirit.
cochleariæ drachm. quinque, ſucc. citr. drachm. un.
os deterere & chinam exhibere fas eſſet 2). Aphthæ
ſi lividæ, gangrænofæ apparent, china exhibetur va-
riis ſub formis, in pulvere, extracto; — tanquam
clyſmna decoctum chinæ cum melle roſarum applica-

X) en remedium Boylei: Rec. ſucc. expreſſ. ſemperv. maj. „
mell. comm. ana unc. un. m. coq. dein adde aluminis q. ſ. 3
quo omni hora aphtheæ illiniuntur.

9) vel decoct. dauci carottæ ſ. ejus ſuccus expreſſus; vel de-
coct. ſ. ſucous expreſſus braſſicæ rapæ.

X) 1. c. pag. 123.

2) BERNSTEIN l. c. pag. 229.

I potekt
ſenibit C

terne ſu

mercur!
dicit B.
i puro
9) nel et
cog, in
200d, dͤl
ſngnlam
taodemen
1lo
) en tom,
gummn 1
Drli mere
Gimid m
ſin inſan
erhibendi
Mat. Vn
anti och
adnltior
gur de
mane &
9 en talia
Grachm.
Een, tete
Uibr. dn⸗
f g
lt am
mercut.
¹) Compol
reciſicat
co ant

1 41.

adhi. . .
hi II Poteft a). In aphthis a lue venerea ortis, pPræ-
dur ſe⸗ 1: . J
ſe⸗ ſcribit Cl. PLENK b),: mercuriurn gummoſum c) in-
du terne ſumendum, externe vero laudat gangariſma
Ammnts mercuriale d). In aphthis ſcorbuticis nil melius eſſe
orem dicit B. DE SAUVAGES „ quam ſi tangantur oleo vitrio-
es ex. li puro, aqua Rabelii e), & ſimilibus.
§ Inter⸗
mis vi⸗ 4) vel etiam fq. remedium. Reo. terræ japon. drachm. tres,
iſma coq. in aquæ calc. Libr. un., ad reman. uno. quatuor, colat.
kis adl add. Sacch. Saturn. ſerup. un., mel. roſar. unc. duas; ſ. per
s a ſingulam horam cochlear „ quod aliquamdiu in ore retinetur,
dere tandemque lente deglutiatur.
C.. ⁵) 1. o. pag. 96.
chmn. *₰) en compoſitionem: Rec. Merour. revififacti drachm. un. pulw.
Ddd gumm. arab. drachm. tres, terantur probe, donec omnes glo⸗
buli mercuriales diſparuerint, tunc addatur Syrup. diacod. unc.
mento⸗ dimid. miſceantur. Equidem credo mercurium ſublim. corro-
ell.— ſiv. infantibus *que ac adultis exhiberi poſſe, en methodum
Sir exhibendi. Rec. mercur. ſublim. corroſiv. gr. duo; ſyrup. fu-
Plent mBarr. unc. ſex m. ſ. infanti bienni mane & veſperi unum, in-
Im. un.

fanti octo annos nato duo cochlearia parva exhibeantur: pro
phthe adultiori vero ita Rec. mercur. fublim. corroſiv. gr. ſex,

aquæ deſtill. Libr. un. Syrup. capill. vener. uno. un. m. d. ſ.

tul va⸗ mane & veſperi cochlear magnum.
Iqua 4) en talia: Rec. mercur. vivi drachm. dimid. gumm. arab.
Pplica⸗ drachm. tres, Syrup diacod. unc. dimid., mercur. dulc. gr.
ſex, tere ad mucilaginem, dein add. Decoct. flammul. jovis
“ Libr. duas, mel. roſac. unc. un. Eſſent. myrrh. drachm. un.
J.1; m. f. gargarifma. Vel Rec. aquæ fior. famb. Libr. un.; Ge-
lat. amyl. drachm. un., ſyrup. papav. alb. unc. un. m. add,
1 mercur. gummoſ. drachm. un.
Tel be⸗

e) Compoſita eſt ex Reo. olei vitriol. unc. quatuor, Spirit. Vin.
rectificat. unc. duadecim, milceantur lente & non niſi poſt
octo aut plures a mixtione dies trahatur ad uſum.

5

42.
Ante omnia vero, ſi ſigna adſunt materiæ putridæ,
bilioſæ, aliarumve ſordium in primis viis Præſentium,
iſtæ eliminentur, & quidem in neonatis ope Syrup.
Cichor. cum Rheo, in adultis vero ope Tamarin-
dorurn cum Sale aliquo medio mixtorum ). Ob-
lervetur tamen, ne purgans detur in ipſo eruptio-
nis momento, eo enim natura in molimine ſuo
turbaretur. In toto ergo morbi decurſu eviten-
tur evacuantia; aſt ſi alvus obſtipata eſt;, clyſma-
ta emollientia injiciantur, quæ fere ſolum reme-
dium ſunt, ad quod confugimus, ſi æger ob
fauces aphthis denſe obſeſſas vel non deglutire Pot-
eſt, vel ſi deglutire poſſit, ob primas vias valde
obſeſſas, deglutita abſorberi non poſſunt. — In
ejuſmodi caſu balnea etiam optimo cum fructu ad-
hiberi poſſunt e. g. ex flor. ſambuci, herbis emol-
lientibus, furfuribus triticeis, ſapone &c., vel et-
lam ex lacte, dupla aquæ quantitate diluto. —
Diæta etiam obſervetur, unde humores viſcidi
non oriantur, fit ergo liquida, tenuis, ſimulque
alendo apta, ne ſcil. vires labantur, ſed ſfuſtententur
potius; veſcatur itaque æger cremore hordei, oryzæ,
ſago, aliisque alimentis Concoctu facilibus: abſtineat
vero ab omnibus iis, quæ humores viſcidos, alcali-

„7

7) Rec. Pulp. Tamarind. uno. tres, cryſt. tartar. drachm. duas,
Syrup. roſar. ſolut. drachm. ſex, ſumat. ſæpius cochlear,

donec purgetur.

is
dis

vi

1 Dutride,
Eſentium,
Oe Syrup.
e Tamnarin-
nf 0
Plo eruptio.
Olimine ſuo
Urfu eviten-
ſt, (lylmr.
um reme-
i zger 0
lutire pot.
Vias valde
t. — II
frudn ad.
rbis emol-
Ec., del et⸗
Geluto. —
ores vicidi
Kimulque
ſoſtententur
dei, one,
8: abſtineat
Gos, aleal⸗

—

drachmn. dlas,

ins oochleat,

4 ¾.
nos generare poſſunt, hinc exulet omnis caro,
Præcipue ſi cum aphthis febris putrida conjuncta
fuerit: ſi vero vires valde fuerint labefactatæ Paulu-
lum vini ægro concedi poteſt. Exercitia corporis,
ſi tempeſtas calida, ſerena, ficca, & conſtitutio re-
liqua ægri id permittunt, conducunt. Ita continua-
tur, donec decidant cruſtæ. His delapfis vero evi-
tentur omnia, quæ irritant; adhibeantur contra
mucilaginoſa, leniter adſtringentia remedia; fſi
Partes oris ſauciæ, dolorificæ fuerint, oblinantur
mucilagine cydoniorum mixta cum ſyrup. ſemperv.
maj. &e g). Si dolor minuitur, roborantia lenia
dantur; decocét. fol, agrimoniæ cum melle roſarum
h). Aphthis jam methodo hucuſque præſcripto vi-
Stis, purgans eccoproticum roborans ex Tamarin-
dis, Rheo, Manna &c. curæ finem imponit.

5. XXIV.
Symptomata quæ interdum poſt morbum jam

victum adhuc remanent, ita curantur:

1. Obſtruéttones: clyſmatibus emollientibus ape-
riendæ, reéſerandæ ſunt.

2. Diarrhæa, cohibetur mucilaginofis e. gr. cornu

2) Vel ſq. ſolutio: Rec. aq: roſar. unc. duas, vitell. ovor. nr.
duo; Syrup. papav. alb. unc. un. cremor. tartar. q. ſ.
b) Sive ſerum lactis cum china — porro ſerum lactis cum ace-
to paratum; ſuccus citri ſ. aurantiorum, ſ. Oxymel.

44.

cervi, gummi arabico in cremore hordei ſo-
luto cum croci aliqua parte; vel etiam opio.

3. Ptyaliſmus tollitur adhibitis primo mucilagino-
ſis quibus leniter adſtringentia adduntur, dein
roborantibus.

4. Singultui & Dyſphagiæ, ſi adhuc verfus finem
ſeſe huic morbo adiociant, nec ſuapte evane-
ſcunt, opponimus diætam tenuem & mucila-
ginoſam, cui poſt paucum temporis ſpatium
iſta incommoda cedunt.

Ulcuſcula 7) circa papillam mammarum orta in nu-
tricibus infantes aphthis affectos lactantibus debel-
lantur cataplaſmate, eonſiſtentiam unguenti haben-
te impoſito, ex albumine ovi, oleo olivarum, ce-
ruſſa & croco compoſito.

Si vires defecerint

tamen laudanda voluntas.

²) Der ſorgfältige Kinderarzt. Ein mediciniſeches Handbuch für
Aerzte und Nichtärzte. Leipzig 1786. p. 57.

Applie

in ap

uanm prol

Quie va
Contigio ſet
Cd ek,

Hinc in
ele videtur,
Cptitha mate
Variolas Pr.

Virus
Net, Unde
PPlicata m
reſorptum,
NleC extern
Gum noa

ei ſo⸗
opio.
lagino.
, dein

finem
Vane-
ncila.
tium

nu-
bel-
ben-

ce⸗

45*

T HESE S.

I.
Applicatio clyſinatum ex fumo Tabaci

in aſphyxia ſfubmerſorum magis nocere,
quam prodeſſe videtur.

II.
Qui e variolis ſemel jam evaſit, ſi iterum

contagio ſe exponit, non ideo abſolute ſe-
curus eſt, quin de novo ab iis afſiciatur.

III.
Hinc inſitio variolarum minoris uſus
eſſe videtur, præcipue etiam, quoniam vel
optima materies vVarioloſa, peſſimas tamen
variolas Producere Poſſit.
IV.
Virus canis rabidi diu in vulnere ma-
het, unde topica remedia mox Poſt morſum
applicata multum proſunt; aſt in ſanguinem
réſorptum, ubi Hydrophobiam Produxit,
nec externa, nec interna remedia hodie-
dum nota quidquam valent.

46.
V.

Veſicatoria in febre putrida non robo-

rant, ſed excitant modo naturam, ut vires
ultimas, ſi adhuc quædam ſuperſunt, in-
tendat.

VI.
Ramorum arterioſorum duorum junétim
ſumta lumina ſemper minora ſunt trunci lu-
mine vel huic fere æ qualia.
VII.
Glandulæ irritabilitate peculiari gaudent,
ut certis tantummodo & ſpecificis ſtimulis ir-
ritentur ac contrahantur.

1robo-⸗
Ut Vires
t, in-

juncéin
Inci I-

wudent,
Wlis ir-

61

NCHVEI

D. II.

SOLEMN

TVYP

—
R.

7

Balance Q

Focus

N

Q
—

11

10

1

Euroskala Offset

VierfarbSelector Standard*-

– Copyright 4/1999 VxyMaster Gmbh wwW.yXymaster. com

RALE MEDICUM
ENTIA

RIS MEDICINA.

*

EN D I .
§ MEDICE CONSENSII
IS MDCCLXXXVII.
DENDUM EDITI

—

—- BADENSIS.

L. C.

E O R A T 1 3

ITZ , UNIVERS. TYPOGRI