KaI600-2710_18

Ka I 600

Bd. Z/40.48

E

x

—

SEESE

ziv

p

) ;

d

QORATIO PANEGYRICA,

FERIA PROTOMARTYRIBUS

FELICI ET REGUL/E SACRA,

RECITATA:

MEMORABILI IN CAUSA

RELIGIONIS PER UNIVERSUM

CHRISTIANUM ORBEM NOSTRA

ATATE,

CRISI,

QUAM.

CUM ANNEXIS SIMUL IHESIBUS,

DEO TER OPTIMO MAXIMO CLEMENTER ANNUENTE

Placide Difquifitioni fubjicit,

JOH. CASPARUS MEJERUS,

S, Theologia Profeffor.

Refpondente,;

pAGOBO RAHNIO, V.D.M

Affumente;

HENRICO GEIGER O, S. Theol Stud.

Hb Qu S

Poflridie Synodi Autumnalis,

DURIC.

EX OFFICINA GESSNERIANA. MDCCLXXVIII.

) K

j

n

Equidem f&pe hac cogitans, & animo reputans Ve-

terum imperiorum & Ecclefie. motus , & rerum vices,

carumque caufas, quaro Exempla fimilia, & me utcunque

erigo c&leftibus vocibus, qua pollicentut Ecclefiam Deo

cura eífe , nec pofífe funditus deleri :

Eoque Studia co-

lenca effe,

ne nos ipfi Ecclefiam projiciamus,

Ita re&i(fi-

me Melanchton in Sele&tioribus Epiftolis.

Ed

2

otTo

-

.

AO

74

e / d

d

1B4,

fo .

A5

4ä

4

v

$j

N

"—

.

k (

.

d

J

/

— (

EEE A ;7

:

j

(4)

[j

T

3

*

N

d

(f

d

m

AE

13(

,

N

"E

n

25

j

ETA

RE

,

&

j

2

|

;

zs

z

7

MC

7 e

LX m

E ILAC

CA

E

TA "

II

a

o r

,1;/

ORATIO PANEGYRICA,

MEMORABIïI IN CAUSA

RELIGIONIS PER UNIVER-

SUM CHRISTIANUM ORBEM

NOSTRA E£TATE CRISIL

ogitanti , quid Feria hac Proto- Martyribus

five fictis five veris Felici & Regula Sacra,

Veftra dignum exfpectatione proferrem :

multa ftatim fe fe ingerebant obtrudebantque, qua

fua fe partim dignitate, partim utilitate, partim

etiam opportunitate commendabant.

Neque ta-

men diu fuüfpenfum tenebant animum , quid dice-

rem, quid non dicerem , quam primum obverfa-

batur Civitatis Chriftiane , cujus inter nos anti-

quiffimi natales ex pio majorum inítituto folenni

2

oratione

4

2 64

oratione concelebrandi , prafens ftatus atque con-

ditio.

Si enim ab ipfis Chriftiane vra felicibus

aufpiciis ulla unquam fuit &tas, qua& in caufa Reli-

gionis, quam omnium graviffimam, & cum Socie-

tatis Sacrae. pariter ac Civilis felicitate conjunctiffi-

mam effe femper judicarunt Sapientiffimi homines ;

vel bene fperandi, vel nihil non metuendi fuppe-

ditavit copiam , Noftra profecto eft, qua nunc frui-

mur,

Propterea, pofítquam á Venerabili Sacro-

rum Antiftite hae dicendi partes mihi effent tribu-

t&, ftatim apud animum. meum conftitui, omiffa

Protomartyrum incerta & fuble(tae Fidei memoria,

bona quidem Veftra cum venia, quam ambitiofe

in re mihi neceffaria petere nihil attinet, Verba fá-

cere , Je /Memorabili in Caufa Religionis per univevfium

Chriflianum ovbem noffra. etate Crifi.

In quo gravi

fatis & amplo necnon, quod quidem pulcre fentio,

delicato argamento explanando ita verfabimur ;

uüt prinum memorabilis iftius in caufa Religionis

per univerfum Chriftianum orbem Crifeos brevem

aliquam delineationem inftituamus 5 deinceps vero

oftendamus , quodnam de illa ferendum fit judi-

cium 3

Ex quibus tandem , quod tertio obfervabi-

mus loco, abunde patebit, quid iíta temporum no-

ftrorum ratio á fingulis Chriftiane Societatis ordini-

bus poftulet officii: Vos modo, Auditores omnium

ordinum , Magnificentiffimi ! Venerandi, Huma-

niffimi! favete linguis animisque,

L Pars,

A Crifi itaque in Caufa Religionis dicendi ini-

tium facturi, non opus eft multis de ipfo, quo

utimur

3

»wt(

utimur ä»re Medica defümto Vocabulo difputare,

Nihil enim ad Religionem illud referentes ,. fignifi-

care volumus, quam Temporis aliquem notabilem

articulum , de quo primo faltem intuitu non minus

dubium eft atque incertum vergiturus ne fit tan-

dem in Civitatis Chriftiane perniciem an vero Salu-

tem , quam in natura ac morbi gravi conflictu in-

certum eft, exfpe&tanda ne ex illo fit corporis inter-

ritus an incolumitas.

In hujusmodi autem tem-

poris articulo nos imprafentiarum verfari , adeo

mihi eít perfuafüm, quam quod perfuafiffimum , ne-

que de eo quemquam , nifi vel rerum , qua ab ali-

quot Jam annis in orbe Chriftiano geruntur plane

fit hofpes, vel eas propter animi levitatem prorfus

uo-

perinde habeat, ambigere poffe exiftimo.

cunque enim convertimus oculos, nil nifi haud ob-

fcura inftantis alicujus in Caufa Religionis Crifeos

five bonz five malae cernimus Signa.

De utraque

fingulatim ut dicamus , inftituti noftri poftulat ra-

tio,

Ác prioris quidem feu Bons Signa in tam

magna eorum ubertate ac claritate non cernere poffe

vel velle, debilis illud ingenii, hoc autem mali &

ingrati animi foret indicium.

Vincit namque no-

ftra eetas fuperiores liberalioribus praeceptis inftitu-

tisque Sanctiorum difciplinarum omnium, nec non

iis adjumentis atque praefidiis, quibus mafculus ali-

quis Certusque rerum divinarum in animo paratur

fenfus.

Neque avita confüetudo magis, quam uni-

verfa rei litterariae vera amari á multis incipiunt

incrementa , ut optimo cuique fine famae & vitae

periculo , liceat omnem impendere operam rebus

3

fuis

6

e

fuis bene gerendis , aliorum eruditorum & probo-

rum hominum judicia libera tantum reverito, qua

ratione etiam Santtioris Eruditionis vera atque exi-

mia incrementa & Religionis Caftiffimae magnos &

fauftos fucceffus jure & merito fperari poffe , vix

credimus efle , qui dubitent,

Divinarum rerum

momenta Studiofius ac unquam á Dc&trinis vel le-

vioribus vel temere in Santtiorem difciplinam illatis

difcernuntur :

Eadem vel temporum injuria vel

Doctorum male fana fedulitate fübtilitateque per

magnam Seculorum feriem turpiter deformata na-

tiva füa fimplicitati redduntur: argumenta, qui-

bus nituntur, non amplius numerári fed ponderari

& fapienti quodam delectu miffis levioribus , utut

antiquitatis Auctoritate fe fe commendant, nonnif(i

ea retineri folent, quae feverioris Examinis peri-

culo füftinendo funt paria,

Hiftoria Dogmatum

accuratius qham unquam panditur,

Quid huma-

num, quid divinum fit, ex prifcorum monumentis

indefeffo Studio protrahitur in lucem.

Patrum

five Latinorum five: gracorum Scripta nunquam

tanta cum axeíQee , ac nunc fit, funt excuffa, rec-

tumque ac verum iis ftatutum eft pretium,

Vete-

rum in caufa Religionis Conciliorum Synodorum ,

Symbolorum , Canonum , Harefium, nec non

poft reftaurata Sacra confettarum Confeffionum Fi-

deique Formularum , ex quibus fenfim fenfimque

publicarum Religionum in civitate Chriftiana do-

minantium , illud quod á majoribus accepimus,

conflatum eít fyftema, origines , Fines, limites,

virtutes, vitia, reétus denique ufus, & ques illis

tti-

) oceit

7

tribuenda íit auctoritas, verfíatiffimorum in hoc

fcientia: genere Virorum opera accuratiori quam

unquam antea eft fadtum , fübje&a funt Examini

atque judicio,

Sacrorum praterea, Fontium ex

quibus folis ii, qui Religioni Chriftiane proprii

funt, divini fenfüs , fünt hauriendi, fingularis pror-

fus habetur ratio, Inaudito exemplo incredibilique

Studio undiquaque conquiruntur omnia, qua ad

Textus Sacri vel puritatem , vel veram interpreta-

tionem pertinent, ut tandem ftabile certumque ha-

beretur Religionis fecundum mentem atque confi-

lium divini ejus Conditoris informande fundamen-

tum.

Quibus novis melioribusque inftructa. pre-

fidiis aetas noftra, majorem etiam jure quodam fibi

in rerum divinarum five publica (ive privata infti-

tutione vindicat accurationem atque praftantiam ,

nec non in defendenda adverfus vel fuperftitiofo-

rum vel impiorum hominum infultus, Religione,

dignitatem atque virtutem , qua tanta omnino eft,

ut nifi mens leva obítet , nemo non fan&tiffimae

Caftiffimaque Diftiplina divinam originem atque

vim fentire poffit. Neque etiam filentio pratereun-

dum effe ducimus fingulare aliquod temporum no-

ftrorum decus, quod reperire nobis videmur , ut

ut multi aliter fentiant, in excolenda urgendaeque

morum difciplinae Studio, cujus rei teftes effe pof-

funt tot in germania, ut de Anglis & Gallis nihil

dicamus , editi de hoc argumento libri atque Ser-

mones Sacri, in quibus , quicquid Religio Chriftia-

na ad credendum proponit, ita ad vita&& praxin at-

que ufuüm revocatur, ut prsvaluerit apud cordatos

omnes

8

Jo«

omnes fententia, id in Religione precipuum effe ,

quod. non tam ad inítruendum & erudiendum in-

genium , quam ad confolandum & emendandum

animum, formandosque meliores mores fit aptiffi.

mum.,

Accedit perfpicaciffimorum virorum inde-

feffa ac erudita cura omnibus viribus ob viam eun-

di malis ex perverfo aliquo philofophandi, inque ip:

fis rebus divinis fapiendi genere oriundis, cujus

contagio chriftianam civitatem invafit, profpicien-

dique ne latius ferpendo , bonum omne , quod

haud absque fingulari divino beneficio in excultiori

hac noftra bonis litteris omnibus, Santtioribus prz-

fertim , ad liberalius informandam Religionem jam

effcétum eft, aetate, vel fperari tamen impofterum

poffet, demoliatur , fructuque careant pientiffima

J

conamina.

Ut ne vero illorum obliti videamur

ftudiorum , qu& peculiari ratione noftra, adeoque

aetati, in qua vivimus, propria funt, ut nulla alia

hanc fibi laudem tribuere poffit, non poffumus

non mentionem facere fingularis prorfus, qua ab

aliquot jam annis per univeríam Europam in emen-

danda publica liberorum inítitutionis laudabili ne-

Non folum enim abun-

gotio impenditur Operz.

dat in graviffima hac caufà aetas noftra preclaris ex-

perientiffimorum virorum Scriptis atque pracep-

tis, quibus, quid pro communi Reipublice atque

Ecclefia Salute educanda juventute neceffarium fit

& aptum , perfpicue exponitur, ac graviter com-

mendatur: Sed generofo etiam atque nobili aliquo

Zelo per - univerfam fere Europam animati Princi-

pes ac magiftratus Proteftantes pariter ac Pontificii

novis

)et

9

novis melioribusque inftitutis fubditorum ac civium

füorum omnis ordinis atque Sexus liberaliorem edu-

cationem adjuvant, & neque fumtibus neque ope-

ra pareunt, ut eorum ingenium pariter excolatur ,

uam formentur ad virtutem mores , ita nempe

apud fe ftatuentes, non praclarius quemquam de

Republica mereri poffe, quam imbuendo bonis lit-

teris atque moribus juventutem, Quoed dum com-

memoramus ,

grata mente Venerari Duumviro-

rum, prafítantiffimorum , quos rebus humanis

ante aliquod tempus exemtos voluit Summus Ar-

biter, & Veítra Patres Confcripti! in ámplificando

Jä

novis Scholarum inftitutis noftram Felicitatem im-

mortalia merita pietas jubet,

Ex quibus omnibus,

fi aequa ponderentur lance, abunde patere arbitra-

:ur, haud deetfe bonae alicujus in Cauía Religio-

nis noftra ztate Crifeos illuftria figna , quae mag-

ä

nam apud cordatos omnes excitant aluntque Spem,

quod tandem vergitura fint in Civitatis Chriftianae

communem Salutem,

1

Sed ut eft rerum humanarum conditio juxta

quam optimis graviffimisque caufis adverfari folent

multa, qua dubium atque incertum reddunt caufae

eventum atque exitum :

lta etiam cum bona illa

in caufa Religionis noftra aetate Cri(i eft compara-

tum,

Habet enim graves adverfarias numero pa-

riter ac viribus potentiores ac antea unquam, quae

)

quidem omnes, quod indictum praterire non pof-

fumus, cum eas in proprio finu geítet Chriftiana

civigas ipía, tanto magis funt reformidandee,

Elapfa

nempe

iO

9t

ncmlpe jam diu fünt turbulenta illa tempora , in

Clamot

quibus confli&tandum erat cum exteris Chriftianae

matür.

civitatis hoftibus dottis fcilicet vel Judaeis vel genti.

inforre

libus Philofophis.

Intra parietes & muros ipíos

pereat

bellum nunc invafit Inteftinum Chrifti Civitatem ,

quant

idque nonnifi vel mafculae ac liberalioris Religio-

genii ]

nis, vel, horret interdicendum animus, triftis Bar-

voloru

bariei & effrenatee Impietatis Triumpho finiturum,

Quibus

Ac referre quidem inter bonz cauffa advertarias

Ces ber

primo loco non dubitamus multorum noftra aetate

Kligio

partim novaturiendi in rebus divinis pruriginem

füperfi

pariter ac effrenem licentiam , partim vero alio-

tna & Y

rum non minus bene multorum tenacem illam in

veteribus Formulis Religionis á majoribus acceptis

temw

Tm,

adhafionem :

Dici vix poteft, quantopere Rei Sa-

vel al

cre utrique diverío quidem modo noceant, cui

fioflrj

tamen inter illos bene multi prodeffe cupiunt,. Lu-

xuriantia enim & novaturientia illa ingenia ; hoc

Ut

bona caufe inferunt damnum, ut eorum., qui

ititoya

eam liberalius re&iusque juvare & promovere (tu-

Citorug

dent; operam omnem fàltem apud minus perfpica-

tfenft

ces, quorum fíemper maxima inter homines pars

m «

eft, reddant fufpettam , quippe qui fcilicet admo-

'tmpoy

dum funt proclives ad idem judicium de utrorum-

tiüm

que conaminibus ferendum , cum propter ingenii

idem

imbecillitatem veram ingenii in caufa Religionis li-

ingeric

bertatem ab effraeni licentia difcernere haud valeant,

Mliberalia autem & Servilia ingenia , qualia eorum

umit

Tidicit

funt, qui nimia majorum ducli veneratione pro

avitae Religionis Formulis canquam pro Aris & Fo-

atim

fuo

profef

cis dimicandum effe fibi perfuadentes , inani

Cla-

ïunt,

)

6

(

II

; n

Clamore & rmetu, ne Religio ipfa, fi qüid vel de-

an&

matur, quod temere olim illi allifüm , vel re&ius

)Qmi:

informetur, quod minus re&e majores tradiderunt,

ipis

pereat, non folum á liberaliori ejus inftitutione,

em,

quantum quidem in fe efít, deterrent erectioris in-

ligo-

genii homines , fed etiam Religionem ipfam male-

|Dat-

volorum cavillationibus atque ludibriis objiciunt ;

um

quibus, cum inter eos fint eruditi fatis & perfpica-

[atias

ces bene multi , haud difficile eft reperire.in avitae

&late

Religionis placitis humana multa, multa etiam cum

Ifrerm

fuperftitione commixta , multa denique minus fir-

jlio«

ma & vera, quibus rectius informandis vel propter

Y

temporum injuriam, & indolem , vel adjumento-

;eptis

rum , quibus nunc noftra atate fruimur, inopiam

i 9

vel alias id

genus ration;s impares vfuere Majores

, ii

noftlri.

L

hx

Ut ut autem vel effrenis ifta in rebus divinis

quí

innovandi licentia, vel immodicus ille veterum pla-

. (-

citorum amor multum bona caufz Patronis atque

fpica«

defenforibus faceffant opere, longe tamen gravio-

| püfs

rem adverfariam habent in prafentis hujus noftri

dmo

temporis perfricata fronte graffante & tantum non

Non defuere

ru-

Triumphum agente Incredulitate,

quidem antea unquam , qui improbis & nefandis

gem

yis 1

ingeniofis licet libellis atque moliminibus omnem

jeanti

Numinis & Religionis fenfum ex animis, hominum

radicitus evellere ítuduere :

orutt

nec caruit a prima

e pm

ftatim Fjus atate Religio, Chriftiana praefertim ,

A

profeffis hoftibus , qui nihil intentatum relique-

|[00

runt ; quod pulcerrimam hanc faluberrimamque

Q

2

difcipli-

I2

p E o

& hece

difciplinam vel evertere, vel dehoneftare ,". vel fao

faleem apud mortales frü&tu privare poffet.

Fera-

Sacron

concii

ciffima inprimis fuit füperior, & iniens ac media

noítra quoque atas hujus furfuris hominum,

ténnu:

nobis

quos Anglia maxime & Gallia rarius vero etiam

Belgium progenuit :

mox autem undiquaque per-

que d

fenfm

fpicaciffimi probatiffimique Viri effranem illorum

oris & Calami impudentiam magna cum dignitaté

non fo

ac virtute caftigarunt, Religionisque quoad fingu-

tein(

las ejus maximas pariter ac minimas partes, verita-

fürum

tem atque praeftantiam adverfus impiorum infultus

etiam,

adeo mafcule , erudite, accurateque fünt tuiti, ut

mine v

Relgioni füuum apud bonos omnes conítiterit De-

glonis i

cus, inque majori, quam antea unquam pofita ante

ihac!

oculos omnium fuerit luce, divina ejus Vis atque

ficiotu

origo. .

uo in genere, ut in tranfitu id dicamus

Lardneri inaítimabilis Opera, nec non etiam pa-

Que la

ftorales littere á Summis Ecclefiarum Angliae &

ore t

Galliae Epifcopis & Antiftitibus, quin & Conciones

alendo

Sacra ex celebri Inftituto Boyliano exarate publi-

Viunt :

cique juris factae , quibus populum Chriftianum

he Fra

adverfüs incredulorum errores profanos praemuni-

1is f

rent, dici non poteft, quantopere veritatis Caele-

ium ]

ftis caufam adjuverint.

Tüerit ,

mnC |

At ea nunc vivendo attigimus tempora , Au-

ditores Humaniffimi !

p

qua ut antegreffa fentiendi

Data

fcribendique libertate, ncc non difciplinarum om-

gioner

nium, prafertim Sanctiorum, luce fuperant, ita

lus Ve

etiam Incredulitatis contagione longe vincunt, Non

HCO &

ii profe&to fumus , qui exaggerando praetez modum

& ne-

Vcrþ

i

Bs

o3

| fü0

& neceffitatem axvi noflri morbum, ut oratorum

Tera.

Sacrorum interdum mos eít, caufa noftre aliquod

wedia

Sed ex-

conciliare praefidium ambitiofe quaeramus,

qum ,

tennuare narrando rem quid juvaret ?

Cum vel

etiam

nobis contra muneris quidem noftri rationem at-

epe-

que dignitatem tacentibus, manifeftum fit ,. fenfim

Ofum

fenfimque Epidemicum hoc Seculi noftri vitium

nitaté

non folum Principum Aulas, non modo celebrio-

ingu«

res in orbe Chriítiano Civitates, non tantum Mu-

'eritae

farum pracipuas fedes & dpmicilia ,

fed urbes

Qultus

etiam, vicos, pagos, Familias, domos, finc difcri-

mine vel Sexus, vel atatis, vel ordinis vel Reli-

l ut

U

gionis invafiffe.

Et quod maximopere in communi

j antt

ifthac Sacrae Proteftantium non minus quam Ponti-

ficiorum Societatis forte dolemus, hoc eft: quod ex

aque

Amius

ipfa germania purioris Religionis matre ejusdem-

que ha&tenus (trenua Vindice, ab aliquo jam tem-

n pa

ie«

pore talia in vulgus fpargi ceepere Scripta, qua

clortes

viunt :

alendo amplificandoque funefto illi contagio infer-

yubli«

cujus commatis iibellorum cum inferiptio-

ne Fragmentorum Anonymi cujusdam, publici ju-

inum

Qi«

ris faciendorum confilium nuperrime Illuftri cate-

rum Leflingio, quomodo in mentem venire po-

Cale-

tuerit, nos quidem non fatis intelligimus , & ne

tunc quidem probamus etiamíi non alio illud cae-

piffet animo , quam ut , quz Scripto clam diffemi-

)

lu

nata in multorum Leéótorum manus adverfus Reli-

n

gionem, prefertim Gloriofi Chrifti ad vitam Redi-

1 of

tus veritatem, venere dubia, prali beneficio pub-

It [

lico exponerentur Eruditorum examini mafculeque

] Non

folvergntur.

Hic enim fi ftetit Leffingio animus,

um

B 5

necel-

m

14

? $4

neceffitatis tamen nihil, prudentie vero & in re

tur, fe

adeo gravi Reverentie parum profeéto erat, pro-

eandeq

mifcue quibusvis, qui vernacula lectitant ad legen-

Ccontag

Tnanus

dum dijudicandum talia proponere.,

Atque in ipía

ac prava etatis noftre confuetudine, fecundum

ftantia

quam indoctis pariter ac doctis ad guítum Seculi &

Sript

intelligentiam accomodato fermone propinari nunc

ta D qUI

folent nefanda & ad omnem íenfüm numinis & Re-

Áoln tar

ligionis ex animis hominum evellendum apta, repe-

dulitati

Cauía (

rire nobis videmur unum ex praecipuis increfcentis

noftra state incredulitatis adjumentis.

Nullis faepe

tr , f

litteris tincti, nullis ad re&te ratiocinandum praefi-

quafi y

diis. muniti, atque vel ipforum principiorum Reli-

tioe (

gionis rudes fingularem in Le&ione, ut nunc eft

Ts ing

Seculi Eruditi ingenium, capiunt voluptatem, ftu-

perian

diofe conguirunt nova, qua& prodeunt fcripta , ad

Religionis Jugum abjiciendum magis minufve jam

$&

proclives , cupide lectitant hos illosve mufteos li-

hus bl

bellos, in quibus Religio non argumentis fed acer-

propter

bis conviciis vel minus honeftis artibus & Sophif-

aCC C

inatibus impugnatur, Sanétiffimaeque Difciplinze

(ole fg

Conditores ipfi vel pro hominibus Callidiffimis &

fima.

ad omnem fraudem moliendam , fabulamque inge-

dum |

niofe excogitandam aptiffimis, vel pro Fanaticis &

inepte credulis, quibus vix fenfus communis fue-

tudine,

finitc.

rit, venditantur. Lectis autem egregiis hifce opuf-

ut N

culis acutiffimos & ingeniofiffimos eorum Autores

plurim

non fine füpercilio admirantur, in forum & circu-

femur

los quotidianos otioforum hominum, ea qua lege-

em f

runt, deferunt, & hac ratione non folum ipfi

Comm

fenfim fenfimque magis in incredulitatem delabun-

lia ,

tur ,

/

s

1j

in 5

tur, fed etiam alios bene multos poft fe t'rahunt in

Satis quidem adveríus iftam

pro.

eandem Rerniciem.

Qen

contagionis vim pramuniendi animum effent ad

nit

manus pr&fidiorum, tot fcilicet pro veritate & pr&-

ndom

ftantia Religionis Clariffimorum Virorum egregia

coli &

Sed illa ut ut Sermone eodem fint exara-

Scripta.

. fun

ta, quem noítri aevi homines adeo impente amant,

& M.

fola tamen non modo non leguntur, fed ab Incre-

tepe-

dulitatis Patronis, quorum omnino , ob male fuee

centis

cauía conícientiam, plurimum interefít, ne legan-

[iept

tur, lingeniofe folent perftringi atque explodi,

rafi«

quafi veri in iis nihil, nihil quod Sapientis atten-

INSIS

tione dignum, nihil denige certi, & quod erectio-

nc eft

ris ingenii hominis feverius fuftineat Examen , re-

, lu

periatur,

2, 4l

Sed praeter duas illas, de quibus ha&tenus dixi-

t jam

205 li*

mus bona cauía adveríarias accedit tertia , qua

4CCf

propter id ipfum , quod cum altera illa magnam

)phï(.

habet conjunctionem. & á Seculi moribus atque in-

dole füas accipit vires longe omnium efít gravif-

ipinz

fima.

d

Sita eít illa maxima in communi propemo-

dum lIrreligiofitate & mollioris educationis confue-

jng-

tudine,

ids

Irreligiofitatem autem cum dicimus, quia

fignificantior non occurrebat vox, tantum abeft,

; fue-

opui'-

ut Religionis & numinis fenfum prorfus non apud

plurimos extinctum effe afferamus :

ut potius mi»

tore

Circu

remur & doleamus, quod ipíe ille, quisquis .tan-

dem fupereft fenfus , amiferit apud bene multos in

d

n [!)11

communi vite confuetudine & ufu omnem fere

fuam Auttoritatem atque .vim , quam tamen Pa-

jut

trum

tüf s

P

16

/

)

b

,inquit.

trum noftrorum adhuc memoria habuit exíeruit-

que laudabiliter.

Infidebat namque eorum animis

»(jilij li

»lttüt qi

á fuüperftitione quidem interdum non prorfus libera

» Ut w

fed falubris tamen quoad effetum Numinis prae-

»ont j

fentis.Cogitatio & Reverentía, qua etiam imbuere

BRT

mature (tudebant liberorum. animos:

Cultus di-

» DDI* 3!)

vini privati pariter ac publici religiofe peragendi

» Of

»Jofy

magna quadam apud Eos erat obíervantia: Reli-

gionis ac rerum divinarum & ipfius Ordinis Sacri

»ngt

& dierum Fe(ítorum & Sacramentorum caterarum-

» D)

slitt |

que rerum omnium, qua& cum Religione aliquam

»litt if

habent conjunctionem , ingens quaedam fuit vene-

ratio:

) häteti(d

abeffe fine gravi caufa d cultus publici exer-

» t

citio profanum habebatur :

diligenter orandum ,

»bw bï

utiliter laborandum , pie, jufte, temperanter vi-

P

vendum, fibi fuisque honefte profpiciendum, cae-

» f.æ/üfe 4

terum vero Numini cum pia Fiducia relinquendum,

» au5 bfl

& in prafenti pariter ac futuro rerum ftatu ut Pie-

»Diln

tatis amplam renumerationem , ita impietatis gra-

»(ührint

ves panas ab |llo exfpeCtanda effe :

hi aliique id

»ttt fïd)

genus ad Religionem pertinentes fenfus vita & fac-

tis exprimebantur & haud raro in his omnibus Ma:

» 'uüb |

]

giftratus Civibus, Parentes liberis, ditiores paupe-

» mw j

» (lüty

ribus, do&i indo&tis praibant Exemplo.

At quam

) i(f!w[lol

diverfa ab hac nunc eít rerum noítrarum facies : - in

qua breviter accurate tamen defcribenda, vobisque

» d

PPATY

ob oculos ponenda, liceat nobis Clariffimi viri (*)

» eb?n

» lïïüïflfï

uti verbis: , Qie mádtige fuaft ber Sieligio

inquit

» )ü&e;

» e[d]

€) Refewiz Gebanfen SSorfáblüge unb Sünfdje gut Serbefferung

»eript

t bffentliden Gryiebung. rfte8 Ctüd.

WUs jlle

^

17

-rül-

»inquit ille, $at voenia Cinffuó mefe; S8enm man a

1mis

»60mg bilfig vecnen woiff, fo baben biergeben Sbeil Gl

bera

»term gar feine 9üeligton mebr, unb. (ünfseben Gbeil faz

»ben menía ober qar feín (Oefübl bon bem, oas fie baz

p

»Yon glauben :

$as 9eben be8 Serseno beg bem 9f

buert

»benfen Gottes, ber Cxbauer vor (Oott, bie Gbvfurdt

us di

»Qor Sfme, bie oom Linredt gueüdvief, ber Grvicb vor

pendi

»SCybm redt 3u tumn , woenn e$ aud) fonft féiner. fübe ,

Kli-

» Sofnung unb Gurdt vor ber Cmiateit fb aefdioddbt,

Sacri

»vertilat, weagomifbt aus ben. Ceelen.

$a it tein

arum

» Drang, ben Sinberm aleicbe Gnipfinbunaet. einguflofem,

]uam

»ieite Dánslicbe gemeinfame tIebung aur. (Oottesfurcbt ,

VCf*

»fein inuiglier (»laube an Gottes Ceanunact, feitte

» Qátevfice ober müttevlide SSeforani&, baf Stanael ber

o

» Gottesfurdt and tnfegert ober tinalüd. übev bie fine

dum !

»ber bringen voerbe,

Gs 9Bepfpicl ber Gvoffen, bie

er.vi

»Derrfibenbe Dleppiafeit, ber Seibtfium ber Citten, bie

y, Q

»ftblafe Svágbeit f0 vieler Geiftlicbe , uno ibve eiacue

»GuS$ Defaunten - Suel(en . entfori

]

l

9tutbtofiateit ,

dum,

»baben es (int 40. bi8 so, Syalrei fo meit aecradcbt. Cs

.t.geube

tDie.

»ftbeint nidt baben fteben oleiben gu wollen , e8 oerbteiz

:gra-

x

»tet fid) uber alfe Gtánbe, püangt fib auf bae ferate

3»er

t

»Wadfenbe Gefdlebt, ür fitbaren 3üger fovt :

»$nab i(t fibon Qmeiler, Grepaeift, SSerácbter bev 9«

y Ma-

»liaion, nber Orinat woeniaftero ben von Den Clterm exz

qupee

»erbten. saltiimn, bie imr vátevlidben Saufe angemobnte

quaïn

»qübllofiateit geqen bie SReligion mit st ber. Dfrentlicben

T

]

» &vaiefung :

988 für fvaft foll fie a ibm boaveifen ?

»Seelden Ginfu& foll unb. fann fie auf fein folgenbes

*

qUC

»&eben Baben ? — 9ytit ber Steligion fállt banm aucb e

"TU

» oiffenBaftigfeit, Gveu aegen ben Güvften, innere Stedbt

t [

» fcbaffenfeit, bie feine Gefee ergroinaen Fonnen, babiüt --

inqul

» 2iSelcbe 9iusficbt evbfnet ba$ ?. S3ormit tvifl man biefcé

» SSrincipium evfetsen ,

Haécte-

'unb meor fqïl eá thun? ,

Cum

jfeu

nus ille,

18

. Cum hoc aütem prafentis hujus noftri tem-

mus in

poris communi propemodum Irreligiofitatis Vitio,

Cium ,

conjunctum eft alterum , dominans fcilicet ab ali-

quot jam annis & invaleftens magis magisque mol-

quisqu

lior illa ad fplendorem & Iuxum potius, quam ad

IN ,

Audit

Religionem & feveriora Studia compofita Educatio.

adeo |

Opere pretium eft hac de re audire mox á nobis

effe in

laudati Viri vocem :-. , Oie Báuslide Crgiefung, ita

exordia

25

inquit ille, bie je&t nod) Crstefung Deiffen milf, ift

35

begttabe nicbts anbere, al$ eim gieviicoer, Dfos ín bie

nibil ,

25

S9(ugen. faffenber 9ifteich , vooburd) bas innere Serberz

fertim.

55

ben unb ibioermbaen nidt aehoben, mnur verfleibet

mine,

325

mitb.

9*an fini&et avtiae SBuppen mit. fibwadben

minim:

35.

Spfen, unb entavteten. Sergen : man bilbet an ibnen

Ut al

$5

mibfam eim áuffevlich gefalfenbe8 SBefen ; man frangbe

etiamf

955

fiet ben beutfben C&inn unb bas bentfce 9SIut ; pfeopft

vident

55

fransbfifcóen 2eicbtfinn unb daden mobifen 98i& auf

55

ben oerborbenen beutfden Ctamm, auf ben. fte felten

in qu

25

befommen, ben fie Trur felter vool laffen, unb ben fie

liorem

95

nüur gar su oft oerfeblt ub nunaereimt barftellen: (Ser

Thoniti

El

ern(te, tvaftoolfe, betriebfame eutftbe, voivb imn einen

55

ih perp

gione h

35

fa&lenben , unffáten , fdlaffen unb gegierten. (Oeden

25

umgefóafren, unb fo ber 28elt su. voicbtigen Sienften

Und [

?5

be$ gemeinen. Sefens. überliefert, --- Sn vielen Gamiz

Omnes

53.

lier. iff bev Son bes S5anfes aerabe bem guten Gon ber

ana

25

offentlidben Graiebung entaegen :

bas$ fiblaffe, tvafts

-

lofe, serftveute, üppige Qeben be8 $aufes, Dilbet bie

Thitts

weidye, finnfiche Syugeno nad) fiD. — Dies 9Sepfpiel ift

Cus |

::

gemi& fráftiger als sufállige unb ungeacbtete. tebume

» g0. 5

Haéctenus 1lle,

€ per

fit &C

1I. Pars,

Sed inftituti noftri ratio poftulat, ut quod tan-

Uhitg

dem de memorabili-hac, quam hactenus delineavi-

miffjs

mus

Gie l'lg

) o (þ

19

(em.

Vitio,

mus in Caufa Religionis Crifi, ferendum fit judi-

cium , oftendamus.

Quod vero dum agimus, ut

b dli-

quisque pro fuo animi fenfu ftatuat, nec intercedi-

m

m i

mus, nec de precamur quidem, fed Veftra tamen

Auditores O. Ordinum Humaniflimi !

nobis de re

1Cati0,

( obis

adeo gravi differentibus indulgentia maxime opus

effe ingenue profitemur.

Ita fcilicet, ut ab hoc

j t

exordiamur ,. apud animum noítrum ftatuimus ;

T

nihil , ut in tota hac rerum univerfitate, fic prae-

n o

fertim in graviffuna Religionis caufa fieri fine nu-

Wt

i

mine, cujus fapienti imperio fubjeCtae res omnes

minima pariter ac maximae nunquam non dirigun-

w

R

tur ad optimos laluberrimosque Fincs.

Qua re

f

etiam(i multi metuere & timere Reipublice Sacra

yftoyf

videntur, quafi de prafertis hujus noftri temporis

oij l

in caufa Religionis Crifeos trifti exitu vel in fubti-

i fb

liorem altem naturalifmum vergiturae tandem pre-

W

moniti ;

nobis tamen noftro jure licebit confidere

: t

in perpetua Dei Providentia, qui Chriftiana Reli-

teidt

Gs

gione humanum genus lpfé ad juvare voluic. Hítius

tanti Defenforis & Procuratoris Sapientia bonos

ymtt

j quie

omnes certiflima fpe implet, fore, ut Religio Chri-

o ott

Ítiana ipfas hominum mentes magis magisque fubi-

gat, & ampliffimum illud Dei Regnum inter. ho-

frte

t if

mines feliciter proferat, cujus quidem tutelam

ii i

Deus (ibi Ipíe ita refervavit, ut triftibus omnibus

j

de peritura Religione turbare animos minus pium

fit ac circumfípettum : quippe adverfus quam , nec

unite Inferorum vires, Ííi quidem divinis pro-

yl t

miffis fit habenda Fides, quicquam fünt valiturae.

l'neAVl-

monet Anonymus quidem,

Cie ruþt, ut rectiffime

C 2

'fed

mus

20

fed cordatus litterarum bonee frügis pleniffimarum

Carth:

enim -

de ftatu. Religionis in Regno Boruflico, Au&tor ,

» Cic vubt auf untanbefbaven Ctütgen — - (Sott iit ibve

daban

» Sutg --

)ie 9tater bes 9ytenfiben unb bas (Oiti ber

demu

» Gefellfebaft finb ifre 9Bfeiler — Cyene müfite man ause

confi

» totten , unb bies über ben Sjauffen wmerfen founen ,

fariis

» bie8 Dieffe aber Giottes Cinvictung beffer maden wob

Doyis

»le -- wenmn mamn fie al$ Gebicbt ub Gabel bavguftel

» len aebádbte. CO

antum preterea abeft, ut ve

Tüm a

id, t

debilitanda vel abjicienda? fpei propter praefentem

in Chriftiana civitate rerum conditionem aliqua fit

que i

neceífitas, ut pottus in ipfa hac in Caufa Religionis

fidia,

dariot

memorabili Crifi bene multa nobis videamur repe-

rire , qua ut ut primo intuitu magnam aliquam

Dets.

pre fe ferunt fpeciem , quod ad bona cauíze tan-

lmpie

pudo

dem vergitura fint perniciem , tamen fi accuratius

penfitentur, faluberrimis & Sapientiffimis Dei circa

Git,

Religionem Finibus obtinendis mirifice tandem in-

illud e

ferviunt,

mentj

Sunt boni quidem homines, qui non

prius Rem Sacram in tuto fore ftatu collocatam pu-

dine f

que m

tant, quam effent nulli amplius caftiíffimae Religio-

nis profefI1 Hoftes, nullae adverfus eam Cavillatio-

t

nes atque improborum hominum machinationes ,

Qaviq

pon

nulle denique circa Ejus vel ipífa momenta , vel

eorum concipiendi tradendique aliis rationem dif-

torum

fenfGones: in quo vero non minus falluntur ,

C()ïpor

habws

quam olim Romani, qui Reipublice non prius

rcéte confultum fore putabant, donec effent delecti

abfür

el'uml

; Car-

Ræqu

CO Aieber ben. 9eeligionssuffanb. in ben Sgeeufifden GCtaaten ,

Tanda

fint ber Stegieruna Griebrid)ó beá Grogen, i einer 9Reift

lludio

von S3riefen,

Crffer.anb, — eípsig. 1778.

-

2Y

)ho (

Uf

Carthaginenfes & in Servitutem redacti Achai : His

Of ,

enim fublatis inimicis , ipfi fe focordie & ignaviae

A

dabant.

Quid hac, inquitis, ad rem? Refpon-

(

demus breviter :

Propter id ipfüm, Deum fapienti

QU

confilio permittere , ut bona caufie cum tot adver-

m

fariis fit conflitandum , neque defint unquam , qui

ttot

novis artibus illam graviter impetant; quo nimi-

TOA

rum acuantur magis magisque Chriftianorum inge-

a

tem

nia, eorumque exerceatur Fides, & á focordia at-

que ignavia fortiter excitati omnia conquirant prae-

ja fit

T

fidia, quibus Veritatem mafcule tueri, eamque in

clariori ac unquam ponere poffint luce.

Hinc fi

qe

um

Deus permifit, ut noítris diebus incredulitas atque

Impietas remota larva exirent in lucem , & omni

tan

atius

pudore exuto fefe jactitarent, quid aliud Deus fe-

€it, quam ut hanc noflram atatem momentum

cira

illud effe voluerit, quo fcediffimus ille immortalium

n if

mentium morbus in omni fua vi atque magnitu-

fiüfi

dine f& fe proderet ;

tanto autem certius facilius-

pu-

que medicina pararetur , quanto eít perfpe&tior,

gl*

Et quemadmodum miferrima hominum monftra

latiQ»

gravique morbo & cafíu deformata agrorum cor-

c6 4

pora Deus nobis ante oculos ponit, ut horrifero

v

dif

eorum afpectu bona valetudinis & erecti ac Sani

corporis ina'ftimabile beneficium Ei tanto acceptius

tuf ,

haberemus :

rius

ita & fados mentium morbos, &

abíurdiffima opinonum atque Errorum monfítra

d

erumpere Ejus providentia patitur, ut ad vera ca-

Q

ftaque Religionis pulcritudinem tanto magis admi-

randam , tanto ardentius , amplectendam , tanto

TM

ftudiofius curandam excitaremur.

Praeterquam

[

C 3

quod,

22

9 9

quod, ex qüo cum univerfe Religionis hoftibus

bertti

cipien

fuit decertandum, Sacrorum do&Gores multi ab in-

[iendi

finitis inutilibus controverfis, quibus ad ipfius

tum

fanctiffims Religionis contemtum inter fe digladia-

litter

bantur revocati, ea qua ad animam & eflentiam

Religionis pertinent, ftudiofius inquirere, inutiles

Quii

«dvel

tricas & vitiligationes miffas facere , ea quae fcitu

neceffaria & falutaria funt á levidenfibus quaeftiun-

Certio

fioter

culis fejungere , & vires atque arma fua contra

communes Religionis hoítes conjungere addidice-

füm

rint.

Neque minus etiam eft certum , quod pur-

Reh'gi

gandi magis magisque receptam in Ecclefia Do&tri-

vel ve

nam á fuperftitione & humanis commentis, defec-

torum

tus multos complendi , multa vero, qua abunda-

intell

bant, refecandi, ac hac ratione San&iori difciplinze

Tum

fatis

liberaliorem non folum Formam, fed novam etiam

dignitatem Firmitatemque conciliandi , occafionem

illum

confi

pariter ac materiam infcii quidem prazbuerint ipfi

illi homines, qui Religionem vel evertere prorfus,

tiones

vel effraeani quadam licentia innovare ha&tenus ftu-

dem

duerunt,

Quod fi enim verum eft, ut cít pro-

It

fitüs

fecto veriffimum , ab inimicis multa fzpe diíci

d fin

poffe melius, quam ab amicis, & femper amplec-

füit ,

tendam effe veritatem, ubicunque occurrit, etiamfi

lone;

nemo omnií-

proveniat ex calamo vel ore hoftis ;

Ium $

no negare poteít, quod ab Religionis noítra aetate

lg

d

Conj

profeffis vel hoftibus, vel temerariis faltem inno-

vatoribus bene multa melius edocti, de multis,

fit aj

qua five emendatione (ive accuratiori opus habe-

Itor

bant Examine, minusque vera & firma erant, uti-

attl

liter moniti, á prajudicatis multis opinionibus li-

Xol;

berati ;

J e

23

ibus

berati, prudentiores in his illisve Do&rinis vel con-

if-

cipiendis , vel tradendis, vel urgendis, vel ftabi-

yius

liendis redditi, accuratiores denique in argumento-

hda«

rum pro Religionis veritate delectu , facrarumque

litterarum ftudio & interpretatione fimus facti.

Yiam

uties

Quinimmo multum adjuvarunt iftorum hominum

adverfus Religionem conamina, meliorem illum &

(citu

tiun-

certiorem de rebus divinis fenfum ac animi perfüa-

fionem, que pravalere apud haud exiguam doéto-

ontta

idice«

rum pariter ac indoctorum partem capit, quorum

Religio omnis antea nonni(i vel caeca quaedam fide,

put-

Xlti«

vel verborum in rerum divinarum inítitutione tri-

torum Copia, quorum tamen verum fenfüm non

vt

onda«

intelligebant , vel denique majorum ac magiftro-

rum immodica veneratione nitebatur.

Ex quibus

pling

etíarm

fatis patere arbittramur, pertinere memorabilem

ilum Bona caufe cum tot gravibus adveríariis

onem

y ipl

confli&um inter eas res, qua, fi ad hominum ra-

tiones referuntur, primo intuitu deploranda qui-

rÍüS,

dem & nocivae videntur ;

; u

quibus tamen Deus op-

timus maximus pro imperveftigabili fua Sapientia

; pro

ad fines fuos , quos in infinita mente fibi propo-

dilc

füit, mirifice promovendos, ita uti novit, ut fi ra-

npïCC-

tiones Ejus penitius penetraremus , infinitam Ea-

jmf

rum Sapientiam & Salubritatem admirari nunquam

;mni-

digne fatis poffemus, * Nihil autem eft, quod á

gtatt

conditione militantis in hac imperfe&tone Fcclefiee

inno-

fit alienum.,

Ipfe enim San&tiffimae Religionis Con-

LUMS !

ditor Scandala in Ecclefiam füam ventura pradixit.

lab

Matth. XVII!, 7. & divino Paulo monitore I. Cor,

; u«

XV, 19, opportet effe Harefes, ut qui probati funt

il

mani-

dC

[

24

) 9e.«4

|

manifefti fiant: i. e. ut oculte hominum cogita-

tiones, ut aliorum Zelus , aliorum charitas, alio-

tifr

rum moderatio, aliorum Fides atque confítantia in-

bus

notefcat, & Deus per talem Cribrationem , ipío il-

qua:

ratic

lam ad gloriam fuam mirabiliter dirigente, concele-

ftule

bretur,

In hoc acquiefcimus , & de veritatis vic-

toria fecuri , ea quae de hoc argumento fufius fo-

otio

rent dicenda, complectimur Anonymi, cujus Scripti-

verfi

unculam nuper haud fine voluptate legimus verbis:

viffn

fpe d

» 9todb Bat e$ alfo, inquit ille,. nidt Gefabr für bic

Dayi

d

9Sabrbcit: fic voirb bod) fiegen, immer volliger fiegen:

EE

Qafit. c8-feyt; baff bie Gabrung, barinm bie Seeligioit

pioni

955

ficb aeaenroártig befinbet, mod) einige CyaDve wmábret :

Conf

r

in bie &ànae fann fie nicbt baurem ;

C$ mivb mu be

taon

ftomebr. tinvatf, ausaeftoffen , 1b bas$ Gange beftoz

$

,5

beffer geveiniget, tb aelauteret.

€$ nufer Sotten

(5 .

35

fey, auf baf bie, fo vecotfaffen finb, offetbar unter

iui$ werbern.

C verftebe mid) nidté auf Spocalpps

Que.

55

tifcbe SRednunaen : oielfeicbt aber fonnten fíe meinem

Sicr;

$5

S9(usficbten Bie tinb ba eine Deftimmtere Geftalt geben.

fij 0f

55

Cd made mnur dberDaupt Cpeners Sjoffnumg . beffever

fis fe

55

Qeiten su meiner Sofiug, tnb olaube mit zyuberficbt,

moayi

23

pa& ber oon je Der unb ür egenben, mo man es nicbt

93

vermutbet , ausaeftreute &aamen, fid) allgemad) ente

at ]

95

voicf[e unb at feimemn anfange.

SW8ie nabe bie 95lü^

tio,

35

dend

tbe, woie nabe bíe volfe Crmnbe fep, fiberla(je i :em,

onfe

55

beffen 9Sart bas Gange ift..— 9Dtir veranügt 3u Toiffeit ,

fum.

95

unb (b freue mido, es au woiffen, ba$ bie SSevelidteit

55

meines Soeilanbes feprr ivb , von einem 9yeeer àu bem

debe

a

nbern, unb bon bem Z8affe big a

n ber Smelt (äng

1108,

ob

eo' 32 (

1

[v

Cate-

Dare

C9 Gie 3eiden biefee Scit tnad) ifeen 9tuafidten für bie 9telie

CfUm

gion, Óamburg auf Stoffen ber aelebrten Seepublie, 1774.

Jaect

2j

ogita-

Caterum Auditores omnium ordinum Specta

IIl ;Pars.

, alio-

tifimi, Humaniffimi , vel absque nobis monitori-

Ya in-

bus veítra fponte abunde intelligitis ipfi, quid ifta,

quam defcripfimus hactenus temporum nof(trorum

ipo

oncde.

ratio á fingulis Civitatis Chriftiane ordinibus po-

tis vit-

ftulet offici , & quod indignum prorfus foret vel

fius fo«

otioforum Spectatorum in memorabili illa per uni-

Scripti

verfum Chriitianum orbem in caufa omnium gra-

viffima Crifi, perfonam induere, vel dulci tantum

verbis:

f t

fpe demulcendo animum turpi alicui indulgere ig-

navia,

Stat nempe caditve cum caítiffima Reli-

* fiegat:

tuligiott

gionis vel Reverentia vel contemtu Vefítra Patres

ww

Confcripti ! omnis Au&toritas ac ipía etiam Digni-

m u

tatum Veítrarum Securitas :

Veítrorum Ecclefiae

(v

Scholeque Dottores minifteriorum omnis Salubri-

-Stottal

tas —— ftat caditve omnis humanatum divinarum-

av n

que legum Religio -— boni omnis in Societate tum

yotali

Sacra, tum civili, ordinis obfervantia : Rei familia-

: ol

^ qultlt.

ris omnis fortuna ;

liberorum ac poíterorum om-

nis felicitas, Patriaa omnis Salus, & denique, quod

o

maximum omnium eft, tranquillitatis animi & be-

JULTUA

( IIl

atae immortalitatis omnis fpes certa atque confola-

if a

tio.

Hec apud animum nofítrum ftudtofe perpen-

i

dendo, & cum prefenti Rei Chriftiane conditione

Qytti

conferendo , non poffumus non fentire , Vigilia-

w

rum atque curarum omnium longe maximam effe

;rrliä)fm

debere, ut Religioni füuus apud omnes conftet ho-

r Qu

nos,

In quo c&teris praeire füo Exemplo Reipub-

It &t

licee atque Ecclefia. & Schola Pra(üdum nec non

Parentum omnium primum ac proprium eít ofli-

Cat?

Abíolvitur autem illud tribus

cium atque munus.

i $ii

D

tnaxime

"

26

)8o«€

maxime partibus, . qua omnes cum hujus, noftri

temporis ratione neceffariam habent conjun&io-

nem.

Prima ett promovere omnibus viribus libe-

raliorem rerum- divinarum, five publicam, five do-

o - APE

mefticam, inftitationem :

Altera coercere honeftis

omnibus modis incredulorum pariter ac Innovato-

rum effrenem adverfus Religionem licentiam &

Impudentiam :

Tertia denique mederi omni opera

atque Studio Irreligiofitati & molli Educationi.

Qua quidem fingulatim atque fufius exponere, fi

vellemus , non angufto temporis fpatio inclufam

orationem , fed librum fcribere nos opporteret: In-

dicaffe tamen opera pretium vel propter id ipfum

ducimus, quia exinde jam abunde fatis intelligitur,

quam grave & arduum fit, vel Magiftratus, vel

Doctoris publici, vel denique etiam Parentis in

tam memorabili in Caufa Religionis, qualis nunc

eft, Crifi, cum dignitate tueri munus; & fapien-

tiffimorum pariter ac Saluberrimorum , quae Deus

fibi in illa propofüit, confiliorum inítrumenta effe

Lt EM o qa r : M E E PU. i.

& exfecutores.. Quo quidem munere, praftabilius

ac divinius nihil in tota hac rerum univerfitate ex-

— x

cogitari poteft: ut ab altera parte turpius ac vilius

nihil reperitur, quam in excultiffima cateroquin

hac noftra atate bene multorum fedulitas atque in-

duftria, qui, quafi conjuratione adverfus Deum

atque Religionem omnem fatta, id fibi münus im-

pofitum effe , exitimant, ut divinis confiliis per-

fricata fronte obftrepentes, fenfüm Numinis ex ho-

minum animis, quantum quidem in fe cft , evel-

V. . . E .. RRM Q g . 1

lant, & irreligiofitatem ac molle aliquod & libidi-

noíum

—

)

[o]

(

27

nofum vivendi genus magis magisqu& promoveant.

Hos Humani generis infenfiffimos Hofítes: ilos

autem Ejiusdem liberaliffimos Benefactores atque

Amicos efle, quis eft? qui infitiari poffit ?

i

Quae cum ita fint Auditores O, O. Spe&atiffi-

mi! magna nobis de Felicitate alme noftra Patriae

Tà

1Í,

gratulandi haud (ine ingenti divino beneficio fuppe-

tit facultas,

Ut enim ab antiquiffimis temporibus

f

hac urbs noftra protulit aluitque viros ex omni

m

ordine, Religionis non folum amantiffimos, íed

]«

etiam Ejusdém prudentes pariter ac Strenuos Vin-

m

dices :

Ita in memorabili hac in Caufa Religionis

Jf

Crifi, cui quidem & nos fübjecti fümus , non de-

v.cl

Ifl

funt Magiflratus , Doctores Publici, Parentes &

Cives bene multi, qui Religionem cura cordique

nc

habent, & quibus poft Deum, quicquid inter nos

!

reliqui eft, vel numinis Reverentize , vel Chriftia-

;

na virtutis, vel purioris Doctrine, vel bona edu-

k

cationis, vel falubrium inftitutorum , aliarumque

D

id genus rerum, maxime debemus.

Pracipue vero

12

gratulabundi heic veneramur , quos novos nobis

u5

uno hoc anno in memorabili Reipublicae noftrae

j

Cri(i, ad füummos Confulatus Honores eveétos di-

n

vina munificentia indulfit Religionis Patronos, Pa-

if

tri& itidem vel fingulari etiam hoc refpectu , Patres

Ti«

Optimos, Clementiffimos,

O quam volupe nobis

r

erat, Suaviffimam Veftram Viri magnificentitfimi.

Ü

Coram Miniftrorum Ecclefi. Scholaeque univerfa

u

Concione, audire Vocem , quz certus nobis Inter-

Ji

j

erga Religionem dignos-

prcs pientiffimae Veftrze

2

m

que

28

) of

que ejus miniftros fuit mentis,

Quid tam mag-

num eft, tamque Salubre, quod nobis pariter ac

civibus noftris de devotiffimo veítro erga Sum-

mum Numen animo , in tuendo promovendoque

DA L. o PO REO

re&iffimo Ejus fenfu & Cultu, certo polliceri non

poffimus? . Ó quam dulcis per Vos viri magnificen-

tiffimi! nobis meliorum temporum affulget fpes,

qui de arctiffimo Salutis Reipublicae cum Religionis

Reverentia Fadere atque nexu adeo intime eftis

perfuafi !

Faxit Deus Ter optimus maximus, ut

Vobis diutiflime cum pleno corporis animique Vi-

gore, quantum quidem humana fert fragilitas, ad

beatam ufque zy4Ave, ad Reipublice gubernacula

fedentibus, floreat pax , vigeant bonarum littera-

rum Studia, Triumphos de hoftibus fuis agat Ca-

civium-

ftiffima Chrifti Do&rina indies clariores ;

que omnium animi atque mores magisque confor-

Caterum

mentur ad praclarum Ejus Exemplar !

cum ad Votorum iftorum complementum vix ma-

jus quidquam á Summa Dei erga nos munificentia

atque liberalitate vel. defiderari vel precibus efflagi-

tari pofht, quam beneficiorum, qua in nos hacte-

nus contulit maximorum, perennitas atque con-

ftantia: cum faufta hac prece definit noftra ad

Vos, Oratio, ut dum eft in Caufa Religionis gra-

vis aliqua Crifis, Deus tales nobis confervet & lar-

giatur íemper in Republica, Ecclefia, atque Schola;

Viros, quales nunc habemus, qui mafculo Religio-

nis pariter ac Patria amore atque Zelo imbuti re-

bus noftris praefint, & in iis cordate quidem fem-

per, fed tamen prudenter , lcniteg placideque

ge-

ren-

?

o

(

29

rendis omnem fuam qua pollent Au&oritatem , Eru-

ditionem, facundiam, cunéctas denique ingenii ani-

mique impendant dotes: Ita füus femper apud nos,

isque au&tior indies Religioni conítabit Honos, fal-

va cum Republica inter nos erit Ecclefa, nullam

—

Á——

—

—

expavitura Vim

Quatiat licet

Orbem tumultus, terraque fedibus

Convulfa, montium ruinis

Arctet aquas Pelagi frementis:-

«* C0 —

Infana quamvis &quora faviant ;

Et verticofo gurgite torqueant

Spumamque limumque, & procellis

Terrificis Scopulos flagellent.

Nam Civitatem, cui Deus unice-

Indulget, aris & propriam fuis

Dicavit, algenti pererrans

Lympha fugax hilarat liquore,

Occulta ne vis aut Timor hoílicus

Urbis quietem follicitet ;

Deus

Gentis (uz intentus Saluti

Pravenit auxiliis pericla,

Gentes tumultus concitet impias,

Et Regna Belli concutiat Furor,

Flammis fremat Caelum corufcis,

Terrificet labefacta Tellus:

Hac & Duelli, pacis & Arbiter

Stat, praliorum , qui regit exitus;.

Munimen, & noftra Salutis

Prafidium Deus, Dominator Orbis:

Dixi;

x*

x*

*

20

T 46f

mæmm&mæ&æ*wgmammwwwfaa

EHÍIMETPON

THESIUM THEOLOGIC ARUM.

I

Doétoris publici, in ifthac , quam defcripfi-

mus, Crifi, cum dignitate tueri rnunus, magnum

omnino eft opus & arduum.

II

Quo fingulari etiam refpe&tu , divinum illud

Jacobi monitum , , ze»ei diddexaAe yírecS«, tan-

tum valet, quantum poteft.

III,

Ab una enim parte ipía bonis litteris omnibus

excultior etas noítra pleniorem accuratioremque

poftulat rerum divinarum cognitionem ab omni-

bus, qui docendi alios ambiunt provinciam: nifi

nempe bona caufa magis nocere quam prodeffe

cupiant,

IV.

Neque fufficit amplius bonum effe Virum, le-

viterque & fupra quidem Vulgum fapere, & me-

moriz atque fermonis aliqua gaudere facilitate, &

in fungendo munere , rebusque gerendis, non qua

eundem effe fuadet hujus noftri temporis ratio, fed

qua itum eft hactenus progredi fecure via,

LJ

)o(.

31

V.

Sed prater illam boni & fequacis Viri landem,

erectiori ingenio & novis liberalioribusque Studiis

ac magna denique.prudentia opus nunc eít ad res

divinas ita tractandas, ut illis neque humani quic-

quam afüxa;ur,- neque divini quid temere dematur,

VI.

Ab altera vero parte propter ingravefcentem

indies magis magisque incredulitatem & irreligio-

fitatem atque luxum, falubriter adminiftrandi mu-

neris Sacri haud parum augetur difficultas , cum

magna omnino requiratur animi fortitudo pariter

ac conítantia ad fuítinendum incredulae & luxurio-

f2 aetatis hominum odium atque contemtum , &

non folum fuz, íed etíam aliorum bene multorum

faluti ita profpiciendum, ut neque naufragium pa-

tiatur Fides , neque füccumbat & cedat torrenti

Virtus,

VII.

Quo quidem afferto , ne quis illud prater ani-

mi noftri fententiam latius fumat, neutiquam vo-

lumus, ut defendere atque tueri, five ore, (ive

fcriptis, Religionem adverfus incredulorum & im-

proborum hominum impetus, pro communi ali-

quo miniftrorum Ecclefia reputetur officio, cui de-

effe falvo Sacro fuo munere nemo poffit,

VIII.

"r ss m

Imo vero tantum abeft, ut tale quid ftatuere

in animum induxerimus noftrum ; ut potius, (i

. Quid

32

L J

) t

quid valeantr apud cariffimos Fratres noftros, vel

n

preces,. vel monita noftra, Eos amice rogemus &

moneamus , temere ne Religionis adverfus hoftes

M

K

tuendae füfcipiant provinciam : Sed graviorem hanc

p

muneris Sacri partem folis iis inter eos relinquant;

$

qui propter ingenium ; Do&rinam , prudentiam ,

longum rerum ufum & exercitationem , cateras-

que ad fungendum cum dignitate atque virtute ifto

officio, neceffarias dotes, funt aptiffimi,

»2

IX,

Haud enim rara antiquiorum pariter ac recen-

£oc

tiorum temporum füunt Exempla, qua abunde fatis

docent, ex fufcepto á probis caeteroquin homini-

bus, fed minus tamen aptis, patrocinio , plus fape

mali quam boni in caufam Religionis profe&tum

fgiffe.

X,

—— n5 £. $

Neque magis probamus illorum morem , qui

$

artem aliquam neceifariam muneris Sacri fitam

effe putant in effundendis omni five data, five ftu-

dio quaefita, occafione, gravibus de invalefcente

vel incredulitate Theoretica, vel naturalifmo , vel

lr

aliorum id genus Zfimorum progenie , ex fuggettu co-

ram concione querimoniis ac invectionibus,

XI.

Praterquam enim ifta multorum fedulitas exa-

cerbandis magis quam lucrandis eorum , in quos

invehitur, animis, plerumque infeérvit; haud raro

f

etiam excitando incendendoque legendorum Scripto-

4

rum ,

j)o(

33

vel

rum, qua ab iíto hominum genere funt exarata,

ij

in quibus, cum bene multa re-

Studio par eít:

IN

periantur ingeniofe dicta, vera etiam multa atque

praclara, irrita redditur imperitorum Fides, & vel

1

u

Scepticifimo vel Indifferentifmo paratur via,

4

XII.

[lo

Multo itaque dignius atque.falubrius minifte-

rio Sacro nobis videntur fungi, qui Religionis Certa

principia atque momenta publice privatimque au-

[«

ditoribus fuis, ita tradere ftudent , ut non poffint

W

non divinam eorum vel ad erudiendum ad Salu-

Dl

tem, vel emendandum, vel firmandum coníolan-

pe

dumque animum , fentire vim , atque fua fponte

n

abunde fatis intelligere, ea omnia, qua certis iítis

principiis vel momentis contraria funt ,'á vera Sa-

lutis via abducere, adeoque non divina, íed hu-

Lf

mana effe,

XIII.

[«

(

Unde facile colligitur, noftro quidem judicio ,

non tam per Antithefin , quam vero per Thefin,

d

inftituendam effe, falubrem rerum divinarum in-

fti;utionem.

XIV,

Ac pracipue illorum Religionis momentorum

4

0j

diligens atque frequens pro concione habenda eft

Ü

ratio, qua cum difciplina morum vitaque ufü

ac confüetudine maximam habent conjunctionem.

)

E

XV,

34

)

XV.

f

Prïmariusvenim, fi quid intölligimus minifterii

Sacri fcopus eft, non tam do&tos & in concipiendis

rebus divinis, deque iis differendis, limatos atque

fubtiles formare homines, quam vero cum neceffa-

riis familiares, & bene moratos.

D

XVI.

Quo quidem afferto turpi alicui in Sacrorum

miniltro pigritia aut ignavize neutiquam indulgere

vel minimum nobis eft animus: quippe quem fem-

per opportet effe memorem pulcherrimi illius etfati

divini noftri Principis atque Magiftri: me yegppa-

T£U6 hm O-qreUOeig . &i Tq» [üeciAÉiRy TOV QUpA.YGY earóe

T dv&gw/wga cixodeemó]us egrqs ex[dd s 6X T2 Gncaup8

&ureU xeuva xei TXA«i 4 Matth, XHlI, $2. quod pra&-

cipue Sacrorum miniftri, quibus munus eft eru-

dire alios ad Salutem, fibi dictum effé putent.

XVIL

Quare in mediocri & elementari quam fibi á ju-

ventute fua in Scholis atque collegiis comparavit

divinarum rerum cognitione, haud fübfiftendum Sa-

crorum miniítro ;

Sed in dies ulterius in bonarum

litterum Studiis, iis prafertim, qua cum fan&tiori

difciplina atque munere arctiorem habent conjunc-

tionem , gnaviter effe progrediendum exiftimamus,

XVIII,

:

Ita autem in tra&tandis his Studiis Eum Verfàri

epportet, ut nec vetera, nec recentiora praefidia

|

niniium

|

9t

33

nimium veneretur, & vel antiquitatis vel novitatis

immodico amore ducatur; fed Verum pulchrum-

que quarat & ample&atur, ingenue, ubicunque

tandem reperitur,

XIX.

In quo, fi divinum illud z4»re Zwupadev, T?

xaAà xartxe. plurimum apud: Eum fit valiturum,

1

profperum Studiorum fucceffum illi fpondere mag-

no quodam» jure poffüumus.

XX.

ä

Atque hac demum ratione , Caufz Religionis

3

vel in ipfa hac Ejus noftra &tate memoraoili Crifi ,

L

quantum quidem in cujusvis Sacrorum miniftri

D-

fitum eft poteftate, praclare confultum iri ;

: firmi-

ter nobis perfuademus.

g

M

£

X

NY

(

G

)

EN

z

*l/

ls

P

CA

d

À

D

N

-

r

ä»xu

»

-

C

D

$

lo

E

W Z

»

y

ss

W

t

fà

-

-

--

m

ER

I

TO

TEGUSGTSEUNEENGRSS

E

x

x

i a

Y

ERE

zl

L

-

A

s

34

—

um

r nerertusguad

——

—— IÜÀÀ

d

sU

TA

p

:

$,

p

20

po/^

d

1

a

r

d

p

NN

P*v

"

D

EO

.Wm

7

j

iv

ii

3.

p

^

j

"

P

M

&

o i

&i

4

1

d

1f

o

A

s

»

A

.

)

)

A:

i

.W:

ifo

5

*

iA

Á

»».&,..

"

^

u

27

u

L

A

E

j

4

&

3

T

o

(

Y

$

M

i

MUS

y

[

2

à

PA

d

u

€

fs

me,

i

5

^

E

m

»W

o

[

791

j

A

L.

5

)

4

1

1

É

d

a

;j

L

»

p

GX

2

17

n

)

eng

6d d

d

i

?

d.

"

d

J2

8

P

E

€

v

n

f

us

M

i

7

25

T

4

p,W«

7

Z

4

U

P

il

m

PAU

"

»f

*

s

p/

/

o

$,

p

E

ib

R

i

b

E

»

:

r

j

27

n

5

*

3

5

:

P^

P

D

g

s

"

ö..

r Ed

x

E

x

R

7

; a À

1

T

,

j od

M

$

A

Id

i

d

d

EE

P

d

$

»,

1

.

d

[

"

2

L

d

A n

as

*

2

j

E

-

*

[4

D

j

ia s

v

d

C es

[

?.

Tb

?

p ]

m

MW

:

i

*

E.

v

*

i

£

&

EO

i

P

i

u

v

?.

d

2

j

»

1

2

3

p

2

[

n

óni

fww.æ

z

"

N

VA

H

d

v

i

-

-

d

*s

d

Á"

p

Ü

:

AC

m

J

*

$

z

s.

EU

7

i

d

b:

.

2

T

&

T

d.

Z

AH

x

s

:

m

P

j 4

7

^

m

n

í

s

*

E

n

a

55

d

d

E

wæ

E

N

A

wæ

4

4

-

m

3

?

A

u

i

L

*

4

VVA LS

s

D

(

Y m

4

PU

?

*

m

T

d

3

i

s

J

s

zi

"

PA

g

m À

p

E

j

dÀ

(

u

d

2

P.

E.

:]

£

d

2

d

5

"

s

P

f

ww.,

d

"

E

»WA

Is

F.

AE

J

M

U:

H

eb

g

28

P

20

A

*

*

£

A

25

i

14*

:

P

T

2

x

ó

P.

$

:

5 yu

Pa

w

PA

ex

A

d

D

p

Ua

d

j

A

T

x

Ug

z

m

».

ww»ä(

2

6s

E

j

y

fs

or.

QNNWQ

5

n

A

:

2

n

?

"

,

4

v

?

s

Y

;

T

P

»

A

m

j

u

*s

M

a

4

:

22

£

T

17

d

m

$

u

D

p

fe

2

P

.

j

j

f

5

a&

"E

,

P

A e

pors

b

n

"i

.w

26

i5

j

2

.x

A

Es

;m

»

E

E.

*

d

x

U

e

As

E

d

w»

z.

m

a

O

e

h

? d

j

24

u$

Es

6a

iÉ

$1

5

»

u

r

1f

s

i

2

d

4

v

,..

d

L

d

"

:

p o

2

3

x

d

A$n

-

5

2

-

A.

E.

f

fs

z

.

35

2

Á

5

-f

u

CR

A22

E

3

d

u

«

^

3

.

s

E

u

(

w&.

i

s

A

5

d

*

D

p

f

f2

:

»

4

2

«t

7

-

s

dsEres

m

*

3

M

j

m

w

3

&

i

T

Hs

p

n

ï»

T

»

d

s

A

ve

14

hs

4

i^.

M

a

$*

A

P.

u

-

—

. 4

E

xeedievus

Is

a

M dn

x

R ERE

A

n

crmeteten

r

E

M

u

kl u

Mi

TWMECMIM

u

DCR

x

ao

R

as

.

x

um

x

AA

s

sst i t V ied

s

M emm

M RA

as du

s

TE

:

r

/mhcx

ET

as

um

jxis

EE

OA Mi AEX

II

EE

E

VOTA

uT TTTE

INII

VOT

N

Y

U EE

EC

m

-

T

t

Ser

r

M

As

VE

E

o

dv

P O.

i

I

L

d

m

Mi

I

Ua

u

o

——

il

TO

TR

EUR

—

ERTeSES

TE M EE CAS

x

RORT

-

^

X

EE

$

I

E.

-

um

Em

VeDw

:

OU

T

C

E

Es

AE

ETA

Pa

UR

Rn

VAI E.

W

pI

"

—

AE

IT

A

IN

L

TEU

E

RE

z

T

MT

t

»

EY

t

TU

m

z

14 &

:

—ï

ï i

ääERATIO PANEGYRICA,

FERIA PROTOMARTYRIBUS

FELICI ET REGUL/E. SACRA,

RECITALA:

o

E2

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

MEMORABILI IN CAUSA

E

r

RELIGIONIS PER UNIVERSUM

ä

RD

CHRISTIANUM ORBEM NOSTRA

ATATE,

CRISI

ä

n

QUAM.

CUM ANNEXIS SIMUL IHESIBUS,

ä

DEO TER OPTIMO MAXIMO CLEMENTER ANNUENTE

Placidwe Difquifitioni fubjicit,

i

TORL CASPARUS MEJERUS,

11

S, Theologie Profeffor.

Refpondente,;

10

PAU OBO RAHNIO, V.D.M

Affumente;

HENRIGO GEIGERO; S.Tþeol.Scuäo

Hsb QuS

Poflridie $9ynodi Autumnalis,

fs

DURIC.;

EX OFFICINA GESSNERIANA. MDCCLXXVIII

ä

! K

öp Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

ss

P r