KaI600-2638_23
author: Schlegel, Just Friedrich August

-

»

j5

E

"

P

M

x

T

»

»

-

E

*

p

E

n

r

E

-

"

"

*

"

i

z

p

&

E

á

2

,.

".

L

*

r

k

é

"

*

*

F

m

r

JM,

$

-

:

*

Li

$

&

á

*

*

s

F.

H

Á

"

v

-

9

&

"

H

7:

^

»

*

^

Til

-

"

$

E

M

1

p

-

E

*

-

&

&

*

T

"

&

x

*

*

w

:

P

*

-

"

;

"

p*

»

r

u

f5

E

d

&

y

*

i

r

*

-

z

" d

ii

1

H».

—€

--

v

P

U Weeen.. Ms N

| PHNCUEN t PUH 21

-

M

s ii a

ii

ii

E

—

h:

m

n Pa

s ABUBENE

E

i

d

*

FA

»

i

s

:

t g

*

CY

»

p

ii

x*

$9.

[

"

*

us

o

l*

*

EM

ET

- d

3

m

d)

a

L

Jw?ï,

]j

-—

M

b

7

E

É

——

i

EU

M

-

»

EM

E

L.,

^

r d

x

w

&W

&

met

LO

"

]

^

d

»

v*

—

—

i

-s

-

[-

T

z

s

^

as

Iu s

*

f a

A

A

d

4

S»

.

Yf

"

*

Es

A

u-

x

É

d

P

ORDINIS MEDICI

j

IN

YNIVERSITATE LITTERARYM IENENSI

H

T

DECANVS

D. CHRISTIAN. GOTHFRID.

GRYVNER

SOLLEMNIA INAVGVRALIA

NOBILISSIMI ATQVE DOCTISSIMI

MEDICINAE CANDIDATI

FRIDERICI IVSTI AVGVSTI SCHLEGEL

IENENSIS

À. D. xxix. Mau clolocczxxxxII

HABENDA INDICIT

Continuatur Opufculum

FREDERICI VAN DER MYE

De morbis et fimptomatibus gopularibus Bredanis

IX.

IENAE

LITERIS

TFTIEDLERIARNIS

Quod ad femporum anni iternalla, peftilentiae furias

füfficienter indicaui, et clementias cum ratione fatis cer«

ta. Colophonem impofuero, fi dicta conuocauero.

Omnis peftis cauífa materialis eft fanguis melancholi-

cus vel atra bilis fumme putrescentes, efficiens velaeris

caelique occulta illa putredo, vel contagium ex humorum

peruerfitate, ita, vt rem ipfam penitus examinans peftem

vnius generis, non diuerli exiftimem.

De morbis pe-

ftilentibus hic non loquor,

quos varios eífe fÍcio:

Sunt enim anginae, funt pleuritides et dyfenteriae pelfti-

lentes. Vna igitur peftis eft tam difcrepantium fympto-

matum parens, prout aetáte, natura et anteacta victus

ratione homines differunt, alimentisque víi fuere in fa-

me, pugnuantibus inter fe facultatibus.

Solüummodo

tempora confideremus , aeftate vigiliae, deliria, autumno

hiemeque rigor, et vsque ad aeftatis initium fomni 1le-

thargique comites indiuifi.

Diueríam non nego in his

Garrzwi *) fententiam, praecipue cum inquit: Z7ur et de

vülgaribus sorbis)et ipfe peflilens eft.— Neque enim certi efl torbi no-

smen vuleare vel peflilens : Ceterum quicunque vto in loco multos fimul

inuafit, vulgaris hic vocatur ; Qui fiml fi hoc habeat , vt multos frmul

interimat, pefüs. Videtur in fine huius fermonis in plurium

morte peítis effentiam collocare, quafi fpeciem mutet

:

ab extriníeco; |Aliiloci videntur -di&ingue;*e peftilentem

Á.2

mor-

3

»

*) In Epid, HI. Comm. 3. n 20. p. 046. Tom, IIT, —

TTTE

NT IECRUEE

nconcs OR EDURCen us

Á

morbum a pefte, ücquä mecum coincidere. Ommnes fci-

mus incipientem peftem elfe ferociffimam cunctosque in-

texficere, : Definente. vero, plurimos, faepeque ommnes

euadere. Qüomodoitaque non amplius erunt peftes, prae-

fertim cum iisdem fymptomatibus et cauffis?. Sed de no-

mine haec eft quaefiio:. Mihi fufficit.rem inuenifle, et

peítis efentiam inuefligalle, . cuius definitio. haec. eft.

Pefis efl. morbus. popularis , perniciofus, in . fanguine melancholico

atraue bile fumme guirescente. confiftenz , ortur ex aere Jpirituue inflar

veneni alterato.. Diuidi itaque poteft peftis bifariam, vel

ratione fubiecti, vel cauífae efficientis. Ratione primi,

vel ex atra bile eft, vel ex humore melancholico. Illa le-

talis eft, haec innocentior.

A. cauífa efficiente omnis

peftis eft vel ex aere alterato a cauffis fuperioribus et ex-

trinfecis, vel a cauffíis inferioribus nobisque innatis. Haec

ex putredine eff humorum, illa aeris. In peftis hac de-

fcriptione nihil aliud volui. Itaque vulgata apud-Breda-

nos iam praeferuatione, lineas terminabo.. Cereuifia

hac abfinthite alternis diebus mmatutino tempore vteba-

mur. . Recipe Aloes 5ii. Rad. Angelicae, Enulae campa-

nae ana $i. Cardui bened. Centaurei minoris, ana Mij. Ab.

finthi Miiij F. puluis craffus et quartae parti vafis inda-

tur. Eius vfus poft octo dies eft. Dabantur vnciae quin-

que vel fex, quae fine negotiorum publicorum impedi-

mento et absque moleftia vefperi ter quaterue. aluum

tommouebant.

Aliquando .et. poft cibum fumebamus,

cum corpus Íolito foret grauius, vel contagii metus immi-

neret. Fructus femper feliciffimus, totusque magiftra-

tus,

"

.....

$

tus, tam militaris, quam ciuilis, magna ex parte huic

falutem, omnibus retulit inuiolatam.

Amuletis exterius appenfis luem praecaueri, vaniffi-

num elfe fatis mifere comperimus. Quae cum rationi non

nitantur, fed potius contrarientur, bic non curo. Exem-

plum tamen a. chymicishic datum accipe. Recip. Arfeni-

ci rubei, crudi; Mercur. fubl. ana part. aeq. cum albumi-

ne oui fiat ma[fa, infuatur byffo.

Cauteria an praeferuent, vxdebls circa aegrum o«

ftrum fextum. Habes ibi expenmenta. Vis rationem ?

Cauterium vüiuerfum corpus non euacuat , ergo vni«

uerfum corpus non pxaeferuat Euacuatione enim praee

feruare puto.

X

Tres partes funt principes, cerebrum;, cor ethepar

3

*

Vnicuique fua pernicies, fua emunctoria. Age igitur, ce«

rebrum velvitale principium corruptioni eft fübiectum;

Per cauterium in brachio forte.praeuenies. Hoc liberali-

terconcedamus, etiam et hoc gratis: demus, enacuatio-

nem, quam natura per emunctoria conuenientia molitur,

non impediri.

Sed quid fi iecur iam corripiatur, 'vel

H

pars haec fit debilis, e brachione illud expurgabis? An

non potius canales in inguina terminantes illuuie et forde

defraudabis? Non aliud concipio. Similiter hepar fiftu-

la in parte inferiori finge praeferuari. Quid. iam, fi cor

affügatur cerebrumue? Quid. contigit familiae aegroti

AS

fexu ?

E

6

Gu RC Ia o

fexti? Matri et tribus filiabus cauteri

d praeferiandüm

cruribus infliguntur, "inficiusitur

omnibus tumor fub

axilis, tota domus occumbit; Exempla non defunt co-

piofa, hoc tamen addo.

Duplici de cauffa haec prae-

fidii locum apud plebem imperitosque 3nuenerunt, et

quod feruati, cauteriüs vel amuleto infigniti, ilis hoc

retulerint acceptum , 'et quod ab aliis conftanter perfuah

fe euafuros; pePcem minus metuentes, ei fuerint inido-

Ab imaginatione animique motibus tractaturm

mniores.

hunc mcepx ,in hos finio.

-—g-».—-

DE SCORBVTO POPVLARï

Scorlmtus, populans alter mofbus, nunc fefe offert DICD

jaopularem, eum contra endemium *) et fporadicum **) nune

ex. victu nimi-

difünguo. . iNobis: fmt epzdemzcw

***)

rum

") Hoc teftantur. Wirn. CMed, Obf, L,I, p.984. Opp) 'Roxsszvs

(De magn. Hipp. lienib, c, 5, p. 16,) -BnvcaEvs (De fcorbut.

Propofit, Roftoch, 1589. .$. 6..et p. $4.:ed. Hag. 1658.) Gnzg.

Honsr. (Büchl. von dem Scharbock, Gieff, 1611,. $. 6.. p..9.)

RorrrNsECK u, Hozn: (Spccul Scorbut. c.1

.. p. 26.) et e nuperis

Lix» (Abh. v. Scharbeck Th, 2, c. I. S. 8o. c. 9. S. 419.

**5 Imminet us loms, iu quibus cauffae Ícorbuti fere. defunt.

: Lind 1. € P

"n

VR prdemxcum flefi ab ahmentorum —penuna et aere humide

Rousssvs, Lixp aliique proftentur, qui de morbls mllxtanhus et.

*

mautics feripferunte

um O

T

rum prauo et communi, ex conftitutione humida vligino-

faque. Valida nempe fames, praua et infueta comedere

cogens, ex endemio feu patrio ac vernaculo fecit epide-

inium. De hoc, vttali, nunc ago. Cum pefte magna

huio focietas, contagiofus *) eft, ex humore melancholíco

airaue bile, macu]ae apparent liuidaé pu*rpureaequei,

frequens animi defectio, et fubita aliquando mors focia.

Caulfa magna ex parte nobis fnit eadem, contagium, ci-

bus deprauatus, temporis conditio, metus et triftitia.

De hispoftea. Ád ftuporem vsque iucreuerat hic morbus;

etiam 1nuter primarios, riec euadere potuit fenatus mili-

taris, qui hac de cauffa tribus medicis huius curam ***

deputabat.

Diligenter fcorbutici relati

et mille fex«

centi et octo laborantes milites ***) (nntinuenti. Ideam

vidimus exactiffimam, curationem perfelicem , etiam in

penuria

De re, non nomine (vt multis moris eft) cu-

xam gero: Decora xmihi videtur haec ineuria. Sed an ve-

teribur

» anus Io, Ecitvs (DeScorb, vel Scorb, Pa(lione Épitome 1541

contagium aílumüit, Wirnvs admifit cum conditione, fi cum

gingiuis putridis fit, rixantur inter fe medici pofieriores, negat

Lawn. hoci €. 4 p. 75, et recte, quantum equidem video,

pxopter confufam epidemii et contagiofi moxbi notionem,

"* 2e. Mart. 1695.

7 ii t af i

$) Primum ápud OrAvu Maexvi (Hift, Septentr, Gent, Breniar,

XVIL 3. p. 415 €l. Lugd.) dicitur morbus caffrenfas , qui vexas

abfejfos et inclu[es; ld quod poft multos alios demonfirauit BAcp-

sr&ox (Obl;circa [corbnt, ap. Liud, p. 007

m ERE o

3

tewäm füenit cogmtu: *); exactiüs öb auctores üxffidenses

pe1 ['crutabor.

Sane non vnus apud Hu»pocm*mu **) occurrit locus

exacte [corbutum definiens, alio tamen [emper nomine

tituloque, prout varios effectus producst et pathemata.

Videamus fecundum /ienis morbüum.

Y'enter mflatur, goftea

wero etiam fplen. intume[cit et durus.efl , et dolores acuti in lienem. in-

eidunt.

Color autem, mutatur ,. e& confvicitur niger , pal/zdm, mclz-

corii fpeczem referens , eb ex ore malz olet, «&t; a. dentibus, gingiue

difcedunt , . ex tzbm vlæra erumpunt ve/ut pzylu/ae notïumae,

Innomm atus

enembra vero attemuantur, eb flerous mon feædzt

hic. HipPocnRATIS 3 eft morbus. Eu ab ipfo nomen'

Gingiuae vitiatae. et ora gmueolmfza his funt, quzbw fplenes magni,

Quicunque vero lmbmt f;olene: maguos, eb neque. fauguinis. eruptiones

ipfi

*) Dehoc acriter difputatum a primis fcorbuti narratoribus eft, et ipfe

Olim poft RzcHTERVM (Proi, exhib. breu. inquif. in Hipp. fcorbuti

antiquitates, p. 1I0, T. T1T. Opp.), quae fentiam, dIXI. (Morbor, An-

tiquit. Sect. Il« n. 5. p. 152,) Redit, ni fallor, res oinnis eó, vt morbos

veterum alio nóniine mflgmtos 'et'fcorbutum recentiorum maágnam

fimilitadinem intercedere concedamus, quoad potióra fyinpto-

fnata et cauffás, fed'prorfüm conuenire negemus. Ratio in promtu eft

et pellandi imodus apud veteres alius erat,

quia' et nauigándi

oceano rarius fe committebant,

vrbes vix 4ta circumcingebant

militibus, ne commeatus fubuehi et in ferri poffent, v1clentur

ergo leuiter tacti faiffe iis vitiis, quae fcorbutum faciunt,

**) De Intern, Affection, $. 35,.p. 239. T. II

***) Praedict. II 48, p. 518 T,T

n D u NGG t

9

ifit. contingunt, neque oris. graucolentia, horum tibiae lcera praua

habent vt cicatrices nigras.

Quomodocumque hic fpeculetur WiERvs, pro

eorum opinione fit, qui ftomacacen et fcelotyrben eadem

femper meta iungunt. 'Accipe clariora.. 7/eluufos defexi-

bens firePocR&rEs ") circa priorem dicit: Zferir crurü

grauia funt, et fi obambulent , tremunt ,. e£ fi ad accliuem locum iter

faciant ,

vehementer : anhelant.

Inde ad volunlum pergens

haematiten haec. cum prioryr, vtalia, pati dicit, vlterius ad

peculiaria haec figna progreditur. . Ex.ore male olenz, et &jg-

f 4

giuae a dentibus difcedunt, e£ & naribus fanguis fluit.. Aliguauilo e

L ob

eruribus ulcera pullslant ; et alia. fanercunt, et alia emergunt,: £ color

niger fit et: cutis teuuis.

Haec omnia. conueniunt.

Quae fe-

quuntur, fcrupalum mouent. £Eft. autem. (legitur) ad dear-

bulaudum ac laborandum promtus.-: Quid hic reftat?. HirprocgA.

TEM noftrum contradictoria fcripfiffe, fcilicet crura ipfis

grauia efle et tremere, ad ambulandum autem effe

promtos? Non fufpicandum.. Textum deprauatum effe

liquet, ficque legendum : d ambulandum st laborandum mi-

nime. gromtus. .Sed fciolis et pertinacibus haec erunt ridi-

cula.

O inertes et faftidiofi! "Non folum praeter men-

tem veterum, fed praeter rationem praeterque vfam.

"

1

Víüdete Cersva **), fidiffimum

diuini fenis interpretem.

7

ii

Flera, fcxibit, aut omnino'non fcme&?unt,- du£' certe ricat'ïiæ,tn

Ulx

-zj De Intern. Affection. $ 47 p 254 T^ AL Negat. haec

Rousszvs l. cit.

** De Medicin, IV. 9.

B

ig

d

Yo

üix: recipiunt, im intenta. deambulationz curfügue. dojor. tb quaedam

difficultas efl. — Hic affectus /celotyrbe *) etiam eft Prrwir, et

flomacate,. prout diuerfae partes plus minusue afficiuntur.

Sed de his fatis... In feriis odiofa garrulitas, breuitas mihi

Ad calumniatores curiofíe

amatáà et iis,- qui fapiunt.

tamen addo, noa recte: in fontem huius mali originem a

Priwio deferri, fed medici Romani affectus ipfis. inau-

diti . et incogniti ignoratam -cauífam aquae imputa-

runt.. Án duritier fit fvleiis AvzcENNAE **). et genua dolentia in

Aeno apudHierocnATEM ***) ?. Nihil hic ego, fed aliorum

libri me docebunt.

Originem huius popularis morbi nunc audiamus.

Hollandorum ordines:vrbem. hanc regiis finitimam fecali

copiofo, multo caíeo: pifcibusque exficcatis repleuerant.

Cafeus pifcesque quandoque immutati , fecale a triginta

numquam annis innouatum, ergo corruptum et foetens,

pani mucidomateriam dabat, imo farinae expers depfitioni

etcoagulationi erat irnidoneum, inde aliis granis mixtum.

Omnes illo vefcentest) a fcorbuto malebabere inceperunt-

S') Eam ex victu duro et cafeo .antiquo natam docet HirscHER

Prol De graui fcorbuti fymptomate, fcelotyxhe: dicto ,, memora-

bili. cafu illuftrato , Téen. 1747.-

**) Can..IlI.. Fen. 15.. Tract. 2, c./5. p. 607. €d. Bafil. fed haec ma-

gis ad' fplenis vitium pertinent, ad fcorbutum: minine..

9** Epidem. VI. Sect, 4. p. 808. T. I.

$) Farinam: inde a bello. leptem: annorum: conuafatam , corruptam

et Saxonibus. fub annouae Caritate venditam a. 1772. conuulfio-

nem cerealem et. excitaíTe, et auxiffe certo: nouimus..

Sed

L1

Sed redeainus. ad. rem.

Inftat panegyris Claniflimo

Candidato deftinata. Meditatur iter in Roffiam, almam

medicorum altricem et fauuicem, . fub omnigenae falutis

aufpiciis, plenus bonae fpei.

Vitae litterariae imaginem

hanc adumbrauit,

ii

.E:go Fnrpznrcvs Ivsrvs AvovsTvs ScurEGELIVS hafum u

Nafci- mihi -contigit- die. xxx. . Maii

st UAR

effe ^ profiteor — Jenae.

cloloccnxix. J/eror patrem indulgentiffamum. Yo. Cumasr.

ScurrecELIVM, cantorem. ac praeceptorem [cholae ciuicae, qui

iam ante I/I. annor diem fuum obüt nou [Iae exiguo mearum rerum

detrimento , matrem vero Man. CaTHAR. £x flirpt ITANFTANA.

V'izrque parentum more, quibus liberorum [alus curae efl cordique,

nihil omittendum putarunt , quod couferre pof[et ad. fortunae inte-

gritatem. flabiliendam.-

Pofitis : primis : litterarum fundamantis

gaterna: inflru&lione priuatiffma , iv in claffem fuam me recepit, ac

in liua grüeca, laiima, geographia, hifforia alisque: fcientiis

ingenio. puerili accommodatiffunis infiruxit, cui oumi pietate et ob«

feruantia gratiam . debeo: habeoque , deinde ve&ori ftholae b. B.a«

scuio me erudiendum. tradidit e£ commendauit , cui permulta de-

beo.

Mihi quoque contigit [ub. b. M'vsx au[picio per vnum an-

num frequentare Gimnafium: 'inarienft.

ZInimus mumnc erat g.

arti falutari tradere; — Quare cum; ann.. cloIloccrxxxrv. iam in

numerum ciuium academicorum a. Magnifico groreflore Pzn1Lr.

AB ScugLwWwITZ receptus. e[fem ,. fub. aufpicits celeberrimorum in-

—

chjtae nofirae academiae profefforum profuere coepi..— Primum , vt

decet , [cholas philologicas [requentaui. — In Germanorum antiqui-

tatibur et. hifloria: ereni[J. domus. Sax. b. MvgrrERvM audiui;

hifloriam naturalen Cr.. Lewz, mathefim vitramque et plnjficam

Irr. Svccow me docuit , logices et snetaphuficer praecepta. tra-

didit Yur. HgxN1NGS; deinde vero [cholas medicorum adire coeyi,

&t quidem ExcErL. BarscH boranuicer ac chemiae elementa debeo,

ExPrn. Scunxs ofteologiam, cuius excurfiouibur botanicis [aepius

interfui..

HUSSEN UEGE

ii

12

interfut.

Deinde ad. profequendum: víteriug modicinae

udzum me

À

erudiuerunt P'iri YvxverRES et Clarifimi, in phufiologia , ana-

tomia, vtrague tlürurgia et arte ob[letricia LopgRvs, in patho-

logia et arte formulas-medicas coufcribendi Nxcorar, i femiotice,

therapia generali, hifloria medicinae et diaeletica GRv NERVS, in

phufiologia cum pathologia . coniun&a ,. in materia medica, arte

obfietricia , therapia [peciali eb cliniro SrAwKivs. — Quibus prae-

ceptoribus pie colendis iaximas, quas poffum, hic ago femperque

fiabebo gratias pro magnuis, quae in me contulerunt, beneficiis, t

jaue. vlla dies caram eorum memoriam ex animo delebit.

Delatus ad metam et feliciter dimeníus vitae acade-

mücae curfum,

examen rite fubiit,

dexire refpondit,

lanfum examinatorum tulit, etveniam honorum in medi-

cina vtraque confequendorum impetrauit. Quod vt ex in-

fütuto maiorum fiat, prodibit in publicum a. d. xxirzr.

Maii differtationem fuam inauguralem defenfurus. Iu-

bet snos antiquus et pletas, vt teftes doctrinae compara-

tae habeat, atque fe aliquem ex vmbraticis.et lucifugis

hominibus nullo modo eífe publice profiteatur.

Adeíte

frequentes, Pnongcron AcapEMIAE MaoniricE, S. B. I

Cowrres lnrvsTRrssiMI, Pav nES CowscniPri, PRorEksso-

RESs ExcELLENTISSIVI, Docronkes ExpERTEWNTISSIMI, GE-

«rnosissrMwI atque Noninissrwr CowwLITONES, et quis-

quis fauet litteris ac maiorum infütutis; Id eft, quod

Ordinis mei verbis perhumaniter oro atque obteéftor.

P. P.Sub Sigilo Facultatis medicae a. d. xx. May.

—— ——

cloloccrixxxxu.

)

Gg

4

-

—

a

z

d

L

i

z

*

s i

N

derb

p

TA

2

m

E

L.

-

b

[

L

a

r

t

T

—-

$

K Gu

E

E

d

—

-

aE V

-—

—

ET

m

ETE

at

N

-

——

—

-

E

——

— t

A

m

T I RR TT

TE T R UE

—

$

g

-

*

L

Pl

P

-

*

y ?

r

*

-

v*

"i

$

L

i,

D

B

x

g

x*

s

*

m

"

"

M

5

*

$

"

»

*

W,,

$

—

*

*

J

"

i

".

s

:

)j

3À

*

&

"e€

&

d

"

w,

P

H

r

&

"

"

*

A

a

d

g

*

E

J d

*

--

&

é

"

*

-

»W

x

w

$

"

E

*

".

x

*

*

g

3

"

Ls

-

*

E

àk

[

3

a ,

ss

y

*

*

-

k

F

3.

$

*

*

--

k

*

-

w

-

-

E

"d

"

E

A

W

L

P

*

.

*

E

*

£

L

.

£

É

9-

*

*

—

L

*

*

r

9^

4

"

: d

F

TE

»

x

x

*

-

*à

P

n

*

ss

LE

&

JINIS MEDICI

IN

19

E LITTERARYM IENENSI

18

3

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

li

ECANVS

g

;

ä

16

IAN. GOTHFRID

EH

u

ä

;'RYNER

NIA INAVGVRALIA

II ATQVE DOCTISSIMI

p2

AMIN AE CANDIDATI

M

3

TI AVGVSTI SCHLEGEL

IrzNENSIS

g

Max cioloccrxxxxiIi

ABENDA INDICIT

tinuatur Opufculum

RICI VAN DER MYE

pO

6

ä

ymptomatibur popularibus Bredanis

5

IX

4

IENAE

3

S

*TIEDLERIARNIS

2

4 ^ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1