KaI600-2631_13
author: Hufeland, Friedrich

3

u

n EE

-

d

-

-N

du x

x aE

Es

L

z

M

*

d

a .

,w.

p

m

3.

us

-

tsl

gl

F

-

a us

i

"-

*

um

£ "w

—ÁÀ

g,

E

^».

sT

L

-

E

L

x*

*

- X

"

g

-

.H

&*w&

g

i

r

DISSERTAÁATIO INAF GE ALIS MEDICA

SISTENS

PATHOLOGIAE ATQVE THERAPIAE

HAEMORRHAGIABVM

ADVMBRATIONEM.

QVAM

AECTORE ACADEMIAE MAGNIFICENTISSIMO

SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO

DOMINO

3

CAROLO AVGVSTO

DVCE SAXONIAE IVLIACI CLIVIAE MONTIVM

ANGARIAE ET GVESTPHALIAE LANDGRAVIO

THVRINGIAE zzr,

g

CONSENSV

GRATIOSI MEDICORVM ORDINIS

PRO GRAADV DOCTORIS

SYMMISQVE IN MEDICINA ET CHIRVRGIA

HONORIBVS

e

IVRIBVS ATQVE PRIVILEGIIS

RITE CON SEQVENDIS

A. D. xvrr. Ivrr cloloccrxxxxvri.

PVBLICE DEFENDIT

FRAIDERICVS

HVFELAND

SAXO - VINARTENSIS

SOCIETATIS MEDICOB VM CORR

SODALIS.

ESPONDENTIVM IENENSIS

E VE

N A^ GE,

T»zis

(iOEpFEsnDTIL

p

Ms

*s

S;mguie

lhuic (j

cifcumg,

lrat, j

N COïpus

lii n

Qïmft;

1 l) Güïüe]

det

» du

i .'uamm Q

ditis, ü

A.

RUT

Ljrde

if [

1.

4 9) Yaj

Sipise

äüxs [

admïmeï.

U o

&

f

,

g

T

POT

d

$. 1.

S

anguis in /&orpone animali fano in vafis fui generis,

huic foli functioni a natura deítinatis ,

continetur et

circumagitur,

quae, etffigura, fitu et ftructura dit-

ferant, in ho

C tamen conveniun

t, ut fola fanguini

per corpus diftribuendo 'inferviant

; ideoque fub com-

muni nomine Juflematis circulationi

B

5 comprebendantur.

$

P

[*]

-Conftat. hoc [yftema tribüs potiffi

mum pártibue:

1) corde, mufculo cav

9, ob eximiam, quam polfi-

det,

irritabilitatem |et aptiffime ordinatam fibrarum

fuarum compagem ad magnam vim exferendam ido:

n€0; 2) arteriis,

canalibus fibris muscularibus prae-

cum . corde cohaerentibus et mufculum. quafi

unum cavum cum illo conftituentibus j

quae fanguine

a corde ipfis tradito irritatac contrahuntur,

eumque

impulfu fuo cum eo, quem a corde ille accepit, iuncto

ultro propellunt atque .per. totum corpus diftribuunt;

3) : venis , canalibus membranaceis et (cavae finem fi

excipias) fibris mufcularibus deftitutis, in quibus fan-

guis. ex arteriis receptus ad cor reducitur. His'etiam

adnumerandi funt. finus fic dicti venof& in'capite,

Num corpora penis cavernoía in fiatu fano fanguinem

À 2

inters

|

i

(

4

T

*

interdum contineant, experimentis. nondum -extrz

eu) ctret,

omne dubium pofitum eft.

ls lumue

a, E

$. 8

lum; que

Quicunque fanguinis ex his vafis, eorundem vel

lii quie n

laefione vel ofiiorum dilatatione folitam excidente

1 maigri f

facta, effluxus aut in externa corporis fuperficie, aut

fun &

in eiusdem cavo quodam contingens Haemorrhagia di-

at necell

citur,

Hinc patct, omnes quoque in telae cellulofae

ius fvílem;

cavernas fanguinis profufiones, quae fub nomine fu-

atodacna

gillationum, petechiarum , ecchymofium , macularum

morrhagm !

fcorbuticarum. comprehendi folent, huc e[fe referendas.

filde diner

l d m

$. 4

V, o

Magna: autem inter -haemorrhagias, ratione lóci

MUEUE

in quo fanguis effunditur, caufarum, a quibus pen-

fetio, n

dent

et effectuum atque fymptomatum, quae pro-

!dio du

ducunt, intercedit differentia.

Cum enim, ut ex

3pfa definitione, quam dedi, elucet, omnis ex qui-

buscunque vaíis fanguiferis fanguinis eflluxus hàe-

ffäque |

morrhagia merito dicatur, et nulla fere corporis pars

* Tüultes

ft, quae non vafis fanguinem ipfi advehentibus gau-

deat, palam. eft , totum corpus noftrum patere hae»

'Jnftltutae

j

anorrhagiis.

Ex. hac partium ,'in quibus fanguis et-

fundi poteft, differentia, ^maghna quoque inter hae-

morrhagias oriatur diverfitas; neceffe eft. " Sunt enim

ucïl]m [eql

lk[ (

! Pract

nonnullae .partes . magis ad' haemórrhágias difpofitde

n

isque faepius obnoxiae, quam reliquae; funt in qui-

busdam haemorrhagiae curatu facillimae, quae iii aliis

h n

fumma medici . arte. modo valdé: difficili aut vix üri-

quam. fansri poffunt, in aliig' partlbus fanguinis pro

L

fufio.levem tantum . morbum producit vel omnf pe-

itQr

riculo

I$ el tb

g

5

W exua

riculo caret, immo interdum falutaris effe poteft; in

aliis fummo . periculo: premitur vel vitae difcrimen

minatur.

Ex eadem caufa maxima etiam fymptoma-

tum; quae haemorrhagias comitantur, prodit diver-

ndem vel

fitas, quae modo in levi tantum incommodo, modo

excidente

in maiori functionum corporis noftri turbatione con-

fücie, aut

fifunt, et fi organa nobiliora et ad vitam con[ervam

yrngia d-

dam neceífaria inde affligantur, interdum gravem to-

; cellüloe

tius fyftematis perturbationem . vel lethalem eventum

nomine t

producunt.

Si ad. caufas refpicimus , videmus, hae-

morrhagias polfe efIe effectum et fymptoma morborum

maculanta

elerendas.

valde diverforum ; nulla enim fere corporis noftri mor-

bofa eft mutatio, quae non caufa haemorrhagiae fieri

queat, Obfervamus haemorrhagias in inflamimatoriis

v J

aeque, ac nervofis et putridis morbis; modo fpaftica

affectio ,

modo vifceris cuiusdam obfítructio, modo

quibüS [

laefio chirurgica pro caufa eft accufanda.

i, u«

$. 5

j5 & Q"i'

ffhuyas d

Itaque haemorrhagiarum notio cum latiffime pa«

teat multosque morbos-vario refpectu inter fe diffe-

ygos P

rentes. .comprehendat, multae ab auctoribus earum

" p

conftitutae funt fpecies atque factae divifiones, etfi

?

yoc i

:

non femper fundamento . fatis firmo fuperftructae,

[ängïllli &

quarum fequentes, tum ob utilitatem, quam praebent

inté

, hàé

unt enim

medico practico, tum quia faepe apud fcriptores ob-

Qpl

viam veniunt, commemerabo:

ytin i

ib

-

Frequentimme oceurrit haemorrhagiarum divi-

ge ia

&o in activas et paffwas. . Ple:

ique auctores intelligunt

j 6U

fub haemorrhagia activa, qua

e Ooritur ab aucta y1i COI-

;11'10'15 y

dis et arteriarum acceleratoqu

e motu fanguinis, atque

o^

dicunt

AS

rículo

.

6

£

[*]

dicunt paffivam, quae debilitati fyftematis circulatio-

xar tor

nis, laxitati vaforum, eorum lacerationi, erofioni

(pus 8

loclibnt,

et difciffioni, vel tenuitati morbofae fanguinis origi-

nem debet.

epuortem

Eodem fundamento nititur haec divifio,

quam illa inflammationum in activas et paffivas , fi-

Ài x

ve fihenicas et afthenicas, quae a nonnullis recepta

[dpicim

eft. . Magna enim; tum quoad caufas, tum quoad

fymptomata, eft conformitas inter haemorrhagias et

lanper ei

inflammationes.

val erofa

Inflammationes aeque ac haemorr-

hagiae pro caufis agnofcunt vel totius corporis fta-

Yüore (ut

tum inflammatorium five auctum robur, vel irritatio-

Áes. haen

nem localem, vel debilitatem ; hinc earum divifio

h2€m0ff]];7£

in inflammationes vere inflammatorias , topicas eta

Ts &dnum

debilitate orientes five putridas, quales in febre pu-

ligium qe

Qusis

irida et nervofa non raro.occurrunt. Uterque mor-

bus hoc commune habet, ut maior affüluxus et con-

tiuni, ori;

geltio fanguinis in partem alfectam eum antecedat,

rhagias p

unde, [Íi vafa fatis refiftunt, inflammatio, fi minus

Virile I)

reliftunt, et fanguini, vel diftenfa ad oftia fua, vel

Ytu, vj

yupta, exitum praebent, haemorrhagia oritur. Hinc

&T lace

obfervantur etiam irg partibus, quae fedes funt hae-

morrhagiarum, plerumque eadem, ac in partibus

ln d

inflammatis, fymptomata.

Fere femper haemorrha-

melius Y

giam antecedit rubor, tumor, calor, titillaio vel

þzemorrh.

dolor partis, ex qua prorumpit, et fanguis in hae-

"f attio f

morrhagiis activis eflluxus faepe crufta fic dicta in-

(.ïïlum D

flammatorià tegitur.

Haemorrhagiae et inllammati-

n M

Ones, quemadmodum easdem caufas, fic et eandem

g

Ut

fere. medendi methodum agnofcunt; quod experien-

de(ï&f Cel]üs

tia fatis confirmatur.

Nam in utroque morbo omnis

fehris Ttu

medela in hoc confiftit, ut vel corpus, fi ftatus inflam-

WWIS,

matorius univerfalis adeft, debilitemus, vel irrita-

MR

maenta

-

£

7

menta topica removeamus , vel.roborantibis iitotum.

Grdhto-

[ enlioni

corpus agentibus,. fi debilitas adeft univerfalis, 'vel

localibus, i partis tantum laxitas caufa eft,

inis otig

,fol-ilcilaï

ec divilit

cmxforæmuf.

b

ffvas, D

Ad vaforum, e quibus fanguis. promanat vitiay

; rengpta

fi refpicimus, obfervamus , ea, fi haemorrbagia oritur,

m quad

femper effe vel ad oftia fna dilatata, vel. dilacerata;

bigis d

vel erofa ab acribus ingeflis, externe applicatis aut

o haemure

ichore (ut faepe fit in. carcinomate).

Hinc 'tres: claf-

)rporis l

fes. haemorrhagiarum autores conftituunt, nempe:

J irrittit

m dirilio

haemorrhagiam per amaflomofim, diaerefin , diabrofim.

His 4dnumerant nonnulli quartam fpeciem: haemor-:

picas &a

rhagiam pev diapedefim, quae fola tansfudatione fan--

. eore p

guinis. pet latera valforum , nulla facta .folutione.con-

nv m

Mihi quidem haec fpecies ad haemor-

tinui, oriatur.

qng &O

rhagias per diaerefin referenda. effe. videtur, quia:-ve-

antfædät;

xiümile non fit, aperturam in denfis vaforum mem-

m

branis, vita adhuc fuperttite,

i [oi, "

feri polIe ,. fine ul.lak

earum laceratione. vel ruptara.

u D

g [unt hie

In febribus interdum in;eo-.iftääïiog in.quo in

MT

j pb

meliuus mutatur , morbus, quod criticum appellant,

hemori

haemorrhagiae oriuntur criticae,

In unaquaque fe-

ii «d

bre actio feu incitatio folidorum.augetur.

Haec, fi.ad.

jin hr

cetum usque. gradum aucta eft, oritur debilitas (in.

lica t

directa Brunonis).. . Hinc relaxatio . oftiorum. vaforum

Hammäïf'

et evacuationes criticae, ut elffectus et figna morbi:

T a

decrefcentis. »Indoles harum evacuationum pendet a

g'(Pe rieu

,febris natura,.organis praecipue affectis, conftitutione

jp orim*

corporis ,. methodo medendi . confenfu parüuma etc.

T

Haemorrhagia &xitica tunc. OUtur , £, in COTPOIH?"S

jnm

im-

(

À 4

quentà

—

D

:

imprimis: plethoricis,

poft factam' relaxationem vafo-

toofas,

rüuni minimorum, -vis cordis

et arteriarum tanta ad-

lus en

hüc. fupereft,

ut in illa xion ferum fólum, fed ipfe

i, f

cruor protrudatur.

Hinc in febre inflammatoria,

Agtitet

cuius character eft aucta vis [yftematis arteriofi, fre-

f du

quenter obfervatur haemorrhagia critica.

Plerumque

Weum trái

Oritur e naribus,

quia membrana pituitaria laxa eft

D (ürpore ;

multisqué | gaudet. vafis fanguiferis , et quia, fi

fimul

|

Vütytem t

adeft inflammatio in pectore,

fanguinis reditus e ca-

i OOnpel

pite inde impeditur.: His o

ppofitae funt haemavvhagiae

lx trity

J

mptomaticae , quae [ymptomata morborum

; in qui-

ln ips,

bus apparent, aut non tollunt,

In-

aut exafperant.

toliuipg :

ter has, quae frequenti(fime Occurrit,

eft haémorvhagia

fic . dicta putrvida,

h wteri ;

quam in morbis cum debilitate'et

Hetent,

morbofa - tenuitate fanguinis coniünctis f

aepe . obfer:

vamus.: Oritur,

quia tenuior fangpis per relaxata va*

Quanti

forum. oftia. facile effluit. Diagnofcitur e morbi, cu-

wüt, .

ius fymptoma eft, natura, debilitate corporis, fignis

a fültidis

colliquationis , augmento debilitatis,' quod producit,

30 Quj

et facultate fanguinis coagulandi plerumque deficiente.

p

UUn, (n

raecipuae huius generis fpecies funt: 1) haemovrhagia

.m ] pmümv

putrvida febrilis , quae in fummo febris putridae gradu

Rl vf

D9n raro contingit et fere femper cum petechiis fimul

incedit;

Ua f

2) haemorrhagia ; fcorbutica , fymptoma fcor-

buti,

maximam . partem:ex gingivis prorumpens, | 5)-

Ütm [

morbus snaculofus. haemorrhagicus , qui fpecies videtur

! g, e

elTe fcorbuti, et fola celeritate, qua oritur, ab eo eífe:

diverfus,

Tidungy "

i

h haemonk

5

Dividunt alii haemorrhagias- $n naturoles, i. e,-

Plv .

quae ad naturam hominis pertimednt, et etiam' in

Fs

fiatu. faniffimo oriuntur,

I

atque inkflïion naturales five

mor-

Mnti t

z

9

t valo-

morbofas.

.Adfillas fola - menítrua referenda funt.

inh d-

Vterüs-enim in corpore muliebri ad id deftinatus eft,

[ed ipe

it;, *factaacänceptione., foetum contineat eique tradat

nàtorià,

fanguinem ad nutritionem ipfi neceffarium , ad quem

i, fre

finem durante. graviditate inagna'copia fanguinis in

imque

uterum tranfit,

Haec ne nimis magnam et noxiam

a et

iu corpore/matris caufent mutationem, iam extra gra-

b ml

viditatem maior fanguinis copia utero adducitur, un-

50

de congeflio et plethora localis huius partis oritur.

nftagit

Haec irritatione varia fymptomata, tum in his.parti-

in qui

bus ipfis, tum in.aliis per confenfum excitat, ..quae

| d

molimina:menftruorum |vocantur et difparent, $i

rinia

váfa uteri aperiuntur et fanguini congello exitum

pue t

praebent,

I

: oofet

yala Y*

Quantitatis fanguinis effufi et vehementiae, qua

j (l

proRuit, ratione habita, dividuntur haemorrhagiae

*

in flillicidiwn- et : profluviwm fanguimis. S$fanguis mi-

ügnis

nori copia, fine impetu profunditur, dicitur fiillici-

ylcil,

1entt.

dium, Íi-nimia copia, celeritate vehemente prorum-

Ad füllicidium maximam

g

pit, profluvium vocatur.

gradu

partem . referri. poffunt ecchymofes , petechiae et ma-

culae fcorbuticae.

; il

j fntr.

. Cum fanguis in internis corporis cavis aeque ac

, $

in externa eius fuperficie effundi poffit, merito di-

jetut

) dit

viduntur haemorrhagiae in inteymas et externas. Cum

in haemorrbagiis internis figno praecipuo diagnoftico,

profluvio nempe fanguinis deftituamur,. in alia fym-

ptomata attendere debemus;,ad diiundicandum morbum,

i^

quae funt vel fymptomata omni haemorrhagiae vehe-

u

menti

communia ,

ut. pallor

Cutis ,

frigus ex-

,J

À

J

&

tremi-

a

m

19

u -

iremitatum, pulfus debilis, variabilis, '1ntermittens,

i ole d

anxietas, fudor frigidus, deliquium animi, vel fym-

fuit im

ptomata fpecialia a vifceribus, quae fanguine effulo

vires j |

affliguntur, pendentia, nempe in capite ftupor; pa-

Ter dlen,

ralyfis, ;convulfiones, deliria, vomitus,. apoplexia;

Prpcl

in pectore refpiratio impedita, fuífocátio, cordis

tque e

palpitatio ; in abdomine fluctuatio; in tubo inteftina-

ln Petmw

li excretio fanguinis per vomitum aut alvum.

fis futs

iltertas |

Denique haemorrhagiarum notatu digna eft di-

ttnfervan

vifio in haemorrhagiam [pontaneam et chiruvgicam. Spon-

que qu

tanea appellatur, quae oritur a cau(is internis, chi-

fub.. ln ;

rurgica,: quae contingit, fi vafa fanguifera vi exter-

tü6s qu

na laeduntur

et remediis externis, quae ars, chirur-

fit, Q

gica praebet, fanatur.

LE 3)131

$. 6.

Mib

Inter omnes haemorrhagiarum divifiones, ea, quae

Du, lüe f

a caulis defumitur, utiliffima maximique momenti

fl (

eft, cam omnis ars medica in tollendis caufis morbo-

lum

rüm verfetur, earumque notiüa 1n omnt morbo pri-

BEU

mum fit, in quod medicus rationalis attendere debeat

te PQ[[U

Ut autem haemorrhagias fecundum caufas rite diftin-

YCenfean

guere poíffimus, prius diligenti harum mdaaanone

opus elfe videtur.

Qäxl

W

$. 7

h]

Gl

Sanguis a corde mufculo validiffimo, omni mo-

dd'eqültm

mento magna vi propulfus non poteft non ingenti im-

R, f

petu, qui in arteriis earum contractlone, in venis motu

musculorum adiacentium augetur, in vafa fanguifera

"i od

Jmum

deferri in eorumdemque o[txa ac latera impelli. llla

facile

àdly

ICOC(

9g

-ä

11

»

rtleng,

facile dilataret, haec dirumperet, nifi vafa vi quadam

jvà -

huie impetui refifterent.

Hinc elucet, femper duas

ne ekulo

vires in fanguinem, dum per corpus movetur, age-

por; p

re; altera, qua per vafa a corde verfus fines eorum

;oplexia;

propelliÀtur; altera, qua vafa fanguini refiftunt ean-

!

cordis

demque e receptaculis a natura fibi deftinatis emanare

tellina-

non permittunt.

Ut autem hic finis, fanguinem in

h

vafis fuis coécere, rite confequatur, harum virium

integritas et aequilibrium adeffe debet, quae quamdiu

Q e& d'l'

confervantur, haemorrhagiam oriri, fieri non poteft.

y. 9

Ttaque quaecunque haemorrhagia pro caufa proxima

li, Ch.;-

fublatum àequilibrium inter vires, quae propellunt,

r extere

et vires, quae in vafis f'uis contiuent fanguinem, agno.

, C

fCit'.

Oritur haemorrhagia, 1) fi vis propellens lan-

b

guinem nimia eft ratione vis refiftentis vaforum, ita

ut illa hanc faperet, 2) fi refiftentia valorum nimis

imminuitur ratione vis, quae fanguinem protrudit,

8 Qläe

Duae hae fyftematis circulationis morbofae mutationes

fi certum adfecutae fuerint gradum , femper produ-

f m]ï f)O'

cent haemorrhagiam, Ad eas nunc caufas, quae du.

nOIhO p

arum illarum virium integritatem et aequilibrium tol-

lere poffunt, animum advertemus.

Quas antequam

|

r

j dl

recenfeamus, accuratiore definitione' ac difquifitione

virium illarum opus effe videtur.

Voce vis fi utimus

,dgaallüua

in explicandis phaenomenis maturae, nil aliud fub

— —

ea intelligimus, mniü caufam, vel fummam omnium

caufarum , quibus phaenomenon quoddam exiftentiam

m

adfequitur, et plerumque ad hance vocem confugi-

mus, fi caufae illae ipfae nobis adhnc latent. Sic vis

ii

vitalis eft coniunctio omnium caufarum , tum iuter-

fis moid

en

nárum, tum externarum, maximam partem mnobis

g

: J

adhucoccultarum , quarum elfedius eft phaenomenon

g

vitag.

fl

x

—

e

4

z

vitae. Eodem modo ad propellendum fanguinem, nec

diry

non ad continendum ipfum in vafis, variae .contribu-

tem

unt.caufae, quas coniunctas antea fub wocibus vis pro-

pellens fanguinem. et. vis refiftens vaforum compre-

l]i

hendimus.

at

Caufae in ftatu fano fanguinem per vafa

promoventes fünt: vis cordis, contractio arteriarum,

quit

Tum

refpiratio, motus mufculorum; caufa refftentiae va-

forum quaerenda tum in firmitate ac denfitate mem-

mu

branarum ,. quibus. conftant, tum in facultate, qua

imprimis arteriae gaudent, fanguine in ipfis contento

1

irritatae fefe contrahendi et lumen fuum imminuendi;

quo fit, ut non folum vi,. qua fanguis, ut omne flui-

!

i

dum. in..canali contentum, in latera vaforum premit,

hi

obftaculum ponatur et vi oppofita reagatur, fed oftia

Y

aperta quoque vaforum, ne nimis dilatentur et fan-

guini.cum impetu propulfo in eademque inenunti exi-

tuin praebeant, impediatur.

Y

li

$. 8

Q

Expofitis fic legibus, fecundum quas per vafa

promovetur et in ipfis continetur fanguis, patet, om-

nes . haemorrhagiarum caufas eas producere. vel augen-

do contractionem cordis et arteriarum , motum mu-

fcularem et refpirationem, vel imminuendo firmita-

iem et contractilitatem vaforum, vel efficiendo . in

iis folutioném coutinui, INunc recenfebo caufas, quas

haemorrhagias producere, experientia docet, et quem-

admodum hoc fiat, oftendam.

Quarum has clalfes

conttituendas eífe, cenfeo ;

L) Caufae augentes impetüm fanguinis ita, ut refi-

ftentia vaforum. fuperetur, eorumque vel latera

dirum-

-

15

g, nec

dirumpantur, vel oftia ita dilatentur; ut fangui-

W

nem eflluere permittant,

vis p

*

À) Omnia, quae motum. fanguinis.in toto fyfte-

ympre

er vafa

mate. circulationis augent

Augetur motus fan-

guinis, vel aucta contractione cordis et arteria-

Tarum,

u Yà

rum , ; el mechanico. modo refpiratione et motu

musculan auctis.

« men

*

lt g

Qnten

1) Áucta contractio. cordis et arteriarum, . Pen-

det actio harum partium , ut omnium muscu-

inuendi,

lorum,.tum ab 1rr1Lab111tate, quae ipfíis inelt,

ne fl

tum a ftimulis. in eas agentibus.

Quo irrita-

Pïemlts

bxhor ePc musculus, vel quo maior eft vis fti-

oua

muh in eum agentis, eo validior eft eius actio.

r

Sic etiam cordis et arteriarum actio augebitur

u &

vel aucta eorum 1rntabxhtate vel augmento irri-

tamentüi caufa afficientis.

Hinc merito inter

caufas haemorrhagiarum xeferri poteft

Per W[

a) aucta irritabilitas cordis et : arteriarum. In-

, 00

de exphcandum, quod i, qu1 irritabilitate

]augeü

mmm laborant magls ad haemorrhaglas di-

j m

fpoün fint, quam alii.. Hinc i iuniores, foe-

f

mmae et deblhores facxhus in, haemorrha-

d !

giás mmdunt, quam adulu, viri et robufti.

, qüBS

b) hritamenta in totum fyfteria circulationis

quem

agentia, quibus augetur cordis et arteriarum

lcmeö

contractio, et fanguis in partes' praefertim

debiliores vehementius impellitur, in qui-

j

bus inde congeftio et, fi vafa minus, quam

| u

par eft, refiftunt, fanguinis proflüvium oritur.

&)

fíru

w

:

14

&) Sanguinis, naturalis fyftematis arteriafi

fiüimuli, abundantüia five plethora.

Raro

autem et vix unquam haec per fe hae-

morrhagidm 'producit, nifi.fimul accedat

localis partis cuiusdam debilitas, Sanguis

enim cum vi àequabili omnia vafa irritet,

—eorum aucta contractione fimul refiftenti-

am,qua agunt contra fanguinis impu fum,

auget et fic haemorrhagias oriri impedit.

Qnui fanguine abundant, fimul autem ro-

bufto corpore praediti funt, raxó patiun-

&ur haemorrhagias, facillime autem ple-

thorici, qui fimul folidorum debilitate ct

" laxitate laborant.

Hinc débiliores et ex-

fangues faepius menftruis nimiis obnoxiae,

quam robu[tae etü fanguine abundantes

foemine.

Videmuüs, prae aliis haemor-

5

xhagiis fubiectos effe, qui cibis ac potu-

1

^Jentis bene' nutientibus copiofe fruentes

digeflione bona praediti, fimul a motu et

labore abfüinentis defidiofam et quietam

in luxu agunt vitam vel locali partis cu-

iusdam laxitate laborant.

Hinc etiam ad

'haemo'rrhqgiag proni, qui temperamento

fanguineo gaudert, in quo femper cum

abundantia *faïn'gginis laxior corporis tex-

Jf

tiura iuncta efít,

(x(me

EE .Motue nimius corporis , veheinens cur-

J

, fus,

equitatio, faltatio, labor.

Auget

d

*nim incitationem, in toto-corpore et fta-

il

tum . inHammgtorium producit, Aucta to-

E

tius

E.

p

15

iaterig/

tius corporis incitatione, augetur euam in

n, o

fyfiemate circulationis ,

et fanguis malori

fe hat

vehementia et: celentate propelhtur per

] accedi

canales fuos,

Singus

i[a irritet,

y) Febres,. in quibus magna vi circumagi«

vefiflent:

tur fanguis, impriris inflammatoria,

xmpu [

$) Alffectiones animi vehementes tales,

r impetà

quae augcnt actiionem et funcuones COr-

utetm 10

poris, ut ira, gaudium

Yü pz ]un

ifen p

£) Calor auctus.

Calor irritat, hinc aucta

ilitate et

àcüio cordis et vaforum et accderatus mo-

& u U

tus fanguims per va[a.

; Opnoxudt

bandantt

€) Ingefta irritartia ^ et 'cálida, - riatrimen-

aemor-

ta et medicamenta aromatica, fpirituofa,

x QOW

imprimis quae fpecifice in partes agunt;

; raentes

quae fedes haemorrhagiatum elffe'poffunt,

3 Tn0U [

ut Myrrha, Aloe; Crocus in üterum et

vafa

j queam

haemorrhoidalia,

Cantharides

in

vaía renalia.

Huc pertinet imprimis aer

paï tjg OU

fixus, quem prae aliis haemorrliagias fa-

emmöüfo

cile excitare, experientia docet.

We[ cam.

2) Functiones, quae mechanico modg. circula-

PGUS tex

tionem fanguinis accelerant

auctae,

3) Re[pn-atlo aere nimis tenui, vel loqneu-

o5 0U

do dm et clamando, cantando vel flando

]

Auüet

aucta.

Cum aucta enim refpnan(me fempu

acceleratus fanguinis motus coniunctus eft,

Aacm [

b?

[ui

A6

Q'

b) Motus. mufculorum vehemens.

Praeter

€ea, quae iam' de eo commemoravi , auget

crculationem quoque o modo, ut fangui-

!

nis per venas circuitum et fic eius reditum

ad eos acceleret.

$

i

Huc

u

B) Quae impetuüm fanguinis topice augent,

i

pert inent Oomnia,

.quae congeftionem verfus par-

tem ahquam producere polïunt, nempe.

1) lIrritamenta localia, quia irritatio attrahit.

j

Omnia. enim, irritamenta actiopem augent in

h:

parte nmtablh, et eo magls, quo irritabilior

eft pars illa.

Artenae malorem irritabilitatis

gradum pofüdent quam venae, hinc irritatae

eliam |citius, et' maiori qüantitate. fanguinem

parti - alicui adducunt,. quam. venae reducere

poffunt.

Inde;..fi.vafa fatis refiftunt, inflam-

ma!io; fi.minus refiftunt, haemorrhagia ori-

tur.

Saepe :'haemorrhagiae ab his caufis pro-

ductae ;videntur eíle morbofa fecretio partis.

Quemadmodum erim a ftimulis localibus aliae

fecretionés .morbofae producuntur, ut in ure-

thra.et raembrana pituitaria mucus vel materia

puriformis, in hepate fecretio perverfa bilis;

fic etiam fanguinem nonnunquam ex hac cau

Ea ratione in pul-

B/

fa excernere polfunt váfa

monum infHammatione mitiori imnateria punfor-

mis, in vehementiori fanguis fecernitur atque

Haec irritamenta localia

per fputa eii&itur.

poffunt effe:

) in

um

-

17

Trieter

3) in loco ipfo, in quo haemorrhagia oritur

, quget

(idiopathica). Sicoritur ab ingeftis ftimulanti-

ut [angui

bus, mmedicamentis drafticis, vermibus, in

; redituma

dyfenteria, vel a clysmatibus nimis irritan-

tibus alvus cruenta, a nimio coitu haemor-

Thagia uteri, a nutrimentis vel medlcämen-

nt, Huc

tis irritantibus vomitus cruentus, ab equi-

verios nar

tatione vehemente et diuturna in corporibue

!T

dlfpoütls Huxus haemorrhoidalis,

b) in locis a parte affecta remotis, Hic agunt

) à mhll

wzent i

per confenfum et producunt haemorrhagias

vitabiliot

mxhüm

&). in partibus, inter quas et locum irri-

o raue

tatum per nervos confenfus intereft natu-

famguinem

ralis, magna enim in vafa fanguifera vis

eit nervorum, quod. imprimis rubore vel

; reducere

inflant

palore cütis a pathématibus animi caufa-

13g13 or

to demonfítratur. Frequens fymptoma elft

aufis p'?

in. febribus galiricis epiftaxis

qnia per

ajo p

nervum Vidianum nervus intercoftalis cum

nafalibus cohaeret

|

Eodem modo haemor-

jibis gt

i um

rhnagia mnarium Oritur a Yvermibus et ob

v

Éructionibus vifcerum abdoóminalium.

rerf3 mha,

) in partibus debilitate et irzitabilitate mor-

1 h;(*, Cdü

-—

bofá - fáborantibus.

-

Saepe enim videmus,

ET

fimulum in partes per confenfum agere,

i Pufl

quae cum parte idiopathica affecta multo

locaha

Ininus mnervis iunctae funt

quam aliae,

r

in quibus nullum morbofum confenfum

obfervamus.

Hic in initabilitate nimis

I)

aucta

/m

18

:

ilarum caufía

confenfus

aucta partx um

Hac ratione in hominibus

qu aerenda eft

pulmombus debilibus praechhs ab omni-

bus fere irritamentis haemoptifis oritur

[/

X

2) Obftacula circulationi pofita. Huc referen-

ib

da, quaecunque refluxum. fanguinis ex parte

T

"

quadam per venas impediunt, unde non folum

:

in parte alfecta oritur cougeftio fanguinis, fed

cor

etiam

obfaculo hoc crculationi pofito

irritatur et frequentiore contractione accelerat

fanguinis motum.

Haec obftacula polffunt elfe :

li

a) Conformationes corporis malae, vel con-

p

genitae, vel acqunfxtae. Hinc explicandum,

V

quod fpinae dorfi incurvatio vel thoracis

nimia anguftia ad haemoptifin difponat, quia

inde !

iberior fanguinis fluxus per pulmones

z) Cluge

impediatur

Hinc ii, qui habitu praediti

xäWhOn

funt fic dicto apoplectico, ob difficiliorem

Ioh« IU

fanguinis e capite per venas iugulares redi-

tum facile in haeniorrhagiam cerebri et apo-

1

plexiam incidunt.

Qen

b) Tumores et obdurationes glandularum

len

venas cempnmentes.

Vulgan[l'ima eft ob-

Tà

]"m

fervatio, quod ii, qui obítructione vel in-

tumefícentia vifcerum abdominis laborant,

u

W

haemorrhoidarii fint, quia facillime per quod-

H

Pïq

cunque obftaculum fanguinis curfus per ra-

Émos venae portarum valvulls carentes 1mpe-

lg

diatur,

Eodem.modo a tuberculis in pul

üt

monibus haemoptifis faepe oritur.

hu«

Qu

c)

:

19

OB[CIALUS

c) Spasmi, quibus motus fanguinis per vafa

mlblls

inaequalis redditur

Si enim partes quaé-

ib Onni

dam contractióne fpasmodica ita angnuflantur

oritüt,

eafrumque vafa comprimuntur

ut impervia

1

redantur fanguini

tunc

i

referen-

ic alia loca petit

ibique accumulatus e. vafis relaxaiis vel di.

ex parte

ruptis effluit

folom

Excitantür hi fpasmi praeci-

pue in corporibus nimis fenfibilibus óm-

inid, fid

nibus

irritamentis

in partes fenfiles aut

]i pol (o

quae magnum . habent confenfum agentibus,

acctlont

unt ele

Sic animi affectus trifies, vel ii, qui fpa-

fmum. periphericum caufant,

ut terrof, (ic

| cot

potus frigidus, balnea frigida, vel quaecun.

candolty

que alia repentina corporis refrigeratio hae-

| boraus

morrhagia8 producere po[ffunt.

(

OHJfrqu

UPU EM

u I mOHED

IT) Cauf2e imminuentes refiftentiam vaforum, vel

relaxatione vel mechanica diftenfione oftiorum, vet

?(uedm

folutionem continui in illis prodücendo.

baliortm

P

|ores 1et

b & p

1) Debilitas totius fyftematis circülationi

Huc

perüunent omnia quae imbecillitatem univerfa-

lem corpori inducere poffant:

Congenita tene-

dub

ra corporis flructuta, haemorrhagiae antece-

dentes vel aliae nimiae excretiones,

defectus

] vei

vitae

nutnmentorum, puerper:a frequenua

&abomnfy

genus delicatius et quietius, labor nimius,

Praeterea huic claffi aduumeranda videntur ve-

yet qlwd-

Pcf ra

nena quaedam nmarcóticà, quae praeter debili-

g imp*

tatem lyftematis nervofi indeque orientem to-

j Pul

tius corporis

imbecillitatem ,

quam

rodu:.

cunt, fortaffe peculiarem quoque vim habent,

()

ha

fangma

w

unde eius

faagninem tenuiorem reddendi ,

eflluxus e vafis facilitatur.

2) Debilitas .partium Éingularium,

| Haec po-

teft effe :

a) congenita.

Hinc faepe partium fingulari-

)

um ad haemorrhagias difpofitio oritur. — Hac

T

ratione 'explicandae haemorrhagiae haeredi-

tariae.

Vüulgaris eft obfervatio, haemopti-

fin

haeémorrhoides ex haereditate oriri, [fi

nempe vafa pulmonum aut haemorrhoidalia

nativa et congenita laborant debilitate,

b) Acquifita, vel relaxatione, vel nimia irri-

tationé partis cuiusdam.

Relaxantur partes

vel calore magis, quam par eft, ipfis appli-

cato, vel nimia earum diftenfione, vel fubi-

ta liberatione a pondere aut preffione, cui diu-

turno ufíu adfíuetae evant.

Haemorrhoidum

Y

frequens caufa eft abufus clysmatum emol-

lientium.

Eo modo explicandae haemor-

rhagiae, quae interdum oriuntur, fi pus ex

abfceffu magno, vel aqua ex abdomine ni-

mis cito evacuatur, vel fi fubito ex aére den-

90

Bpre in tenuiorem tranfimus.

là te

Vulnera val'onim.

Solutio continui in va-

hï*fïm(

fis effici poteft.

'lum

a) per erofionem

di,.

dere

«&) ingeftis 'a'cribus,. imprimis venenis, quae

d

internam tubi inteftinalis fuperficiem ar-

xodunt

[l

&

li

at

[

GL"

-

1

il e

B) ichore, praecipue cancrofo.

Hinc in

hoc malo tam frequentes funt haemor-

Haet v

rhagiae, quae interdum fubito triftem mi-

ferorum aegrotorum vitam terminant,

ingulari-

b) per dilacerationem vel difcifionem vafo-

rum , quae oriri poteft

w, Hac

» Dneredi

&) nifu. Obfervatum eft, tuífin vehemen-

haemopl^

tem ac fternutationem haemorrhagias pro-

TU

A

duxiffe, et a nifu fortiori in partu vomi-

rhoidal

tum cruentum caufatum effe,

1t6,

É) concusfione vehemente.corporis. -Hae-

ia -

moptilin a verberibus in tergus oriri, fre-

m ?artei

quens eft obfervatio.

Eundem effectum

iplssp

producunt conculfiones. vehementes vel

: 1"6! [llbi'

lapfus in terram

y) infirumentis acutis,

yrboicon

His adnumerandi

um n

ä

quoque funt calculi acutis praediti fpicu-

e haemOï'

lLs in renibus vel vefica urinaria haerentes,

quae non raro mictus cruenti caufa elfe

j [ p D

folent.

d i

TA

4) Obftacula, quae mechanice diducuntet aper-

ta tenent vaforum oftia.

Ex hac caufa oritur

haemorrhagia uteri, fi placenta ex parte tan-

u "

tum ab interna uteri faperficie feparata impe-

CR EL

dit, quo minus ille fefe contrahexe et fic clau-

dere poífit vaforum oftia aperta.

Eodem nmo-

do Oritur interdum haemorrhagia difficulter

ojb

quae

fiftenda e vafis femidifciffis, quorum contractio

den ?'

fic impeditur.

g]

b$

5. 9.

w

T

e

$. g.

n

Ex hoc caufarum recenfu exþ!ican'da fingularis

m

partium quarundam ad haemorrhagias difpofitio. Om-

[i

nés partes ad haemorrhagias pronaé hoc habent com-

mune, ut vel multa contineant vafa eaque in fuper-

)1

ficie magis ferpentia, vel laxioris fint ftructurae,. vel

m

ob Ht(um fuum, functionem et confenfum cum aliís

1.

paftibus caufis haemorrhagiarum occafionalibus magis

po

fint expofitae.

fer

Hinc plerumque haemorrhagiis hag

partes obnoxiae:

4

qu

igi

1) Membrana pituitarja narium.

Laxa eít et

lex

multis vafis fanguiferis tenui membrana obte-

PU

ctis gaudet.

Qpinto pare nervorum cum toto

In iunioribus

Y

fyftemate nervorum cohaeret.

epiftaxis ideo tam frequens eft, quia in hac

aetate impulfus fanguinis verfus caput maior

vu]

eft, quam in adultis.

fang

Qul

9) Pulmones.

Tota niaffa fanguinis femper

o

per eos tranfit; ftruciura eorum eft laxa; faci-

Yan

le iniectiones in arterjam bronchialem tran-

IG

feunt in cellulas puimonum. fefpiratio cum

Tà

tam facile turbetur ac inaequalis reddatux, fae-

I

pe liberiori curfu fanguinis per eos obftaculum

Ind

ponitur.

Huic accedit cordis vicinitas, cuius

impetui laxi pulmones facile cedunt.

m

5) Ventriculus. Mb'tas habet 3rterias et venas.

]()x

Praetcrea lien, vifens inter omnes maximam

le

quantitatem fanguinis continens cum ventriculi

(

vafis anoftomofi eft iunctum, unde fit, ut £acilli-

li

me fanguincm in ipfo retentum in ventriculum

u

effun-

LE

2.

p

20

effundat.

Huc accedit, quod ventriculus ob

|

magnum fuum confenfum facillime ab irrita-

[ingiri

mentis remotis afficiatur, ideoque multis cau-

fitio, On.

fis odcaüonalibus haemorrhagiarum obnoxius fit.

ent con

4) Uterus.

Haec pars cum deftinata fit, etiam

in fuper-

in ftatu fano certis periodis fanguinem excerne-

qme, vel

re, ftructura eius a natura ad hunc finem com-

um aliig

Wbg magi

polita eft. . Hinc permultis gaudet vafis fangui-

8

feris; laxa eft fiructura eius et irritabilitas at-

hagiis lt

que cum aliis partibus confen(io magna. Omnes

igitur caufa occafionales haemonhagiarum in

y2 eif &

fexu ['equiori' facillime in uterum agunt, quia

jna obte-

in eo omnia fere, quae ad haemorrhagias dif-

eum

ponunt, iuncta fint.

sumioribd

5) Vafa inteftini recti. Venae huius partis val-

ia i li

vulis carent, ideoque facilius, quam in aliis,

fanguis in iplis retinetur et accumulatur obfta-

culis eius refluxui pofitis.

Haec poífunt effe

il

m

obítructiones in hepate, mefenterio mechanice

ID

l

r

h

fic

venas comprimentes , repletio ventriculi et in-

SRESeN

teftinorum , fpasmi, qui in vifceribus abdomi-

-

TVJ

'l-] Clm

nalibus ob magnam eorum irritabilitatem et

j

J

fympathiam facile oriuntur, vita fedentaria et

Hf'hmln

inde facta conipreffio. abdominis,

Praeterea

us

omnis irritatio in tubo inteftinali,

imprimisg

ab ingeltis calidis et irritantibus facile plethoram

localem ibi prodmcit, quae, fi debilitas in-

er [ '.135-

teflini recti frequenti clysmatum ufu aliisque

m

yt

caufis contracta fimul adfit, faciliime fluxum

enu'xsüü

haemorrhoidalem procreat.

His addi potelt,

quod per venas haemorrhoidales ob fitum €a-

B 4

rum

ii

eiün-

E.

T

-

rum perpendicularem fegnior et difficilior fit

)

fanguinis refluxus

In adultiore aetate ideo

facilius haemorrhoides obfervantur, quam in

P)Br

iunión, quia in adultioribus fanguis magis

gtss

l) a

verfus inferiores partes tendit et caufae occalio-

nales, quae plethoram abdominalem inducere

) H à

pollunt frequentius in corpus agunt.

3)!

6. 10

b)|

His praemiffis nunc ad divifionem ha emorrhagia-

[

rum caufis fuperítructam progrediar.

Omnes cmus-

cunque generis haemorrhagiae his claffibus compre-

CJI

hendi polfunt:

)

I) Haemorrhagiae a vitio totius l'yftemans feu morbo

) 8

univerfali pendentia.

1) H. inflammatoria f. fthenica

9)l

)n

a) H. infiammatoria febrilis ( critica in febre

inflammatoria evacuatio )

b) H. inflammatoria apyretica

) H. a debilitate umvcrfah live putrida f. a-

?mum

fthenica

CQUHb, d

lït, Con

3) H. putrida febrilis ( fymptomalfebns pu-

Vif

tridae )

lmq

!E )xme de

b) H. putrida apyretica

Mag

«&) H. fcorbutica

ülis m

Xü[a f ra

£) Morbus maculofus haemorrhagicus.

hi

qumm

II) Haemorrhasiae a viuo locali ortum ducentes

i)

hum Qmm

um

z

ï

2

i»

3

tor (it

1) H. a locali partis irritaiione

(afe Ven

ï

3) idiopathica

quam ia

l$ magi

b). confenfuali

occali g

2) H. ab obftaculo circulationi pofita proveniens

nducere

a) H. fpaftica

b) H. a tumoribus et obftaculis internis Val'ä

orhagie

comprimentibu's.

b

"] cwfus-

c) H. a preífione externa vaforum.,

jorpre-

5) H. a laxitate topica

j mono

4) H. traumatica

a) H. per diabrofin

b) H. per cliaereün.

in [btt

Progno/is

$. 11.

Prognofis in haemorrhagiis valde diverfa eft pro

d f -*

caufis, a quibus pendent, parte, in qua fanguis ef-

fiuit ,

couftitutione corporis et quantitate fanguinis

effufi, in quae fingula medicus in formanda prognof

r p

refpicerle debet,

s

Magnam imprimis attentionem meretur copia faü-

guinis amiffi. Quaecunque haemorrhagia fit pericu-

lófa, fi fanguinis, fluidi, in quo motus ac roboris

IE

folidorüam caufa quaerenda, et fontis omnium aliorum

ionem

humorum, ex quo toli corpori partes ad nutxit

t

necef-

)

B5

U

"

-

26

J.

neceffariae fuppeditantur,

tantum profunditur, ut

Mag

funciones vitales corporis inde turbentux aut impe-

thagiae.

diantur.

E

Nam fanguis eft irritamentum naturale cor-

culum (

dis et totius fyftematis arteriofi, quod nifi a fanguine

funt ei

femper irritetur, nullam exfereret actionem femper—

L

premit a

que quiefceret.

Quaecunque igitur fanguinis iactura

Carias €

circulationem debilitat lentioremque reddit penitus-

Áctus ex;

que impedit, fi magna eft. Cum omnes functiones

modo, .

ad vitam necelfariae a circulatione pendéant, etiam

yué fang:

ratione circulationis im—peditae turbántur vel penitus

tam brev

cobibentur. Ex hac functionum perturbatione etiam

lingaine,

humorum prodit deterioratio.

Sanguis ipfe redditur

tur, tame

tenuior, oritur cacochymia, unde multi morbi origi-

Yilceribus

nem ducunt, inter quos maxime vulgaris eft hydrops.,

m

Praeterea quavis magna fanguinis iactura nutritio cor-

puraon:

pors imminuitur, unde faepe oritur tabes, atrophia,

pue i h

febris lenta hectica, Symptomata haemorrhagiae ni-

miae funt pulfus parvus, debilis, intermittens, pallor

1) 1

cutis, fufurrus aurium, Oobnuhilatio oculorum, deli-

LU

quia animi, debilitas omnium functionum.

i

M

Y

Semper falutaris et boni ominis eft in febribus

?

inflammatoriis haemorrhagia critica, cum non folum

)f

remiffionem motus febrilis folidorum oftendat, fed

llc

ipfa quoque evacuatione fanguinis utilis effe poffit,

Ut autem falutaris fiat,

pu

equiritur, ut febris natura

h

evacuationem fanguinis permittat, corpus non nimis

n

debilitatum,. locus haemorrhagiae non periculofus et

quantitas fanguinis effu& [ufficiens fit, nam mimis

I

parva evacuatio demonftrat, vel vires aegri elfe fra-

ctas, vcl veram crifin nondum adelle, et figaum fae-

pe eft lethale,

Magni

,;æä&vh

Ra

6&7

dr, ut

Magni momenti in nrovnoü eft locus haanor-

àu p«

rhagiae.

Haemorr hagias internas femper maius peu—

urale or»

ä

culum comitatur, quam externas.

Hlae bez umqué

funt lethales, raro arte fanandae, nam 1) fanguis effufus

fanguine

[empet

premit et irritat Plerumque partes ad vitàm perne-

8 1actura

celfarias earumque turbat functiones, qui triftes ef-

fectus evacuatione fanguinis maximam partem nullo

i.

Qemm

2) efllu-

üncnono

modo,

certe non cito fatis auferri poffunt

jt, eum

xus$ fanguinie ipfe arte non impediendus, certe non

] perits

tam brevi fpatio, ne interea moriatur aeger perfufo

il-

n etiarm

fanguine; 5) mors fi quoque .non tam repente Laq

in

redditat

tur, tamen evitari faepe nequit, fi fanguis effufus

i orgte

vifceribus nobilioribus remanet, Ítagnat, corrumpi-

hyürop

tur, ipfa irritat et inflammationem excitat atque fup-

Ktritio COf

pu: ationcim,.,

Periculofae funt haemorrhagiae praeci-

atropal

pue :

paru us.

arue n

Hic enim fanceuis firmis calvariae

1) in Caplte.

] p t

offibus inclufus evacuari facile non poteft, idem-

1, g

que cerebrum comprimehs plerumque caufat

mortem apuülec icam.

(ehri

2) in pulmonibus.

Nam locus, ubi fanguis ef-

funditur

primis fi fit . per diaerefin

ifl-

g fou

dlfv nd

flanmatur, unde peripneumonia, et fi in fup-

purationem tranfit inflammatio, phthifis ulcero-

gPOü

pattra

fa oritur. . Difficulter etiam vas in pulmonibus

ob continuum eorum motum ,

Ccoa-

j mml5

Tuptum

jofus &

lefcere. poteft

Si infignis et copia faiiguini

iti$

et magna debilitas aegri accedit, tunc in tra-

chea ftagnat fanguis, ob defectum' virium, pul-

lïe ii

iones obruit et fuffocat

aecrovtum

vel coa-

gulatur et format tübércula, vel coxrumpitur

et

Mg

i,

20

ä

sai n

ab e

et arrodit pulmones; in utroque cafu Oritur

phthifis.

inagna

pericul

5) in ventriculo.

Hic producit haemorrhagia

facile gaftriudem, et ob mágnum ventriculi

T

cum aliis partibus confenfum, faepe oriuntur

qus, qu

, fymptomata periculofa, ut fumma debilitas,

(f X«

—

fudor frigidus, pulfus intermittens, deliquia

lehales,

animi, convulfiones et alia,

Mu

4) in renibus et vefica urinaria, Sanguinis effu-

f li in his partibus aliquid remanet, tunc coa-

morrhag

gulatur et grumus inde ortus vel producit ifchu-

Si lente

riam Oobftruens urethram, vel generat calculos,

Áne vitie

——

Qu n

cüum pro nucleo inferviat, cui dein materia cal.

V ian

carea ex urina fecreta apponitur, vel caufat

initatione' inflammmationem et fuppurationem

puinis ]

harum partium, unde phthifis renalis et vefica-

guinig,

lis oritur.

Ttto ubi

m

Saepe prognofis in haemorrhagiis pe;ndet a caufa,

à)]

In internis praecipue partibus baemorrhagia per diae-

T€nï, qua

refin periculofior eft, quam ea per anaftómofin , quia

1 Qs

bl

ilam facilius inflammatio infequitur.

Maxime no-

quam 3

cent haemorrhagiae a debilitate orientes, quia caufam

mali au gent.

Salutares faepe funt in morbis inflam-

matoriis, quia in his augmentum virium adeft. Hae--

morrhagiae e vulneribus cafu aut inftrumentis chirur-

gicisintlictis faepeutiles, quoniam inflammationem fub-

Ü

lequentem imminuant, .Si caufa tolli non poreft, hae-

UY

morrhagia ipfa quoque fanari nequit. Hincoriuntur in-

übïiUm

terdum haemorrhagiae habituales et periodicae, quae

UET

falntares effe. poffunt, di!gaufa congcfiionem in parte

Qufa

nobi-

p

a

^

^

9

ln orur

nobili exctat, fa'nguinis effufi . quantitas. non nimis

mágna et locus, qui fedes. eft haemorrbagiae, non

periculofus eft.

orrhaga

RRM

mtricüli

Haemiorrhagiae e vafis, arteriis imprimis, ma-

runtur

gnis, quae' ob fitum aut partis, cui fanguinem addu-

ehilitas,

cunt, nobilitatem, ligari non poIfunt,þ femper funt

dqtit

leihales.

Multum intereft, quoad periculum, num hae-

nis el-

morrhagia fit fiillicidium, an profuvium fanguinia.

inc C04-

Si lente ex vafe minori proíluit fanguis, tunc facile

ob

fine vitae difcrimine magna eius copia amittitur ; cor-

lculos,

pus enim, tempus habet, reparandi fanguinis et viri-

jX od«

um iacturain.

Si vero fubito infignis quantitas fan-

] lat

.

guinis perditut, tunc cor non fat

is irritatur parte fan-

*

ationer

guinis, quae fupereít, ad iplum contingente, et non

t vl

xaro fubitanea mors imdeL fequitur.

Habituales haemorrhagiae in genere minus no-

m

rent, quam aliae,

Hinc in foeminis periodico fangui-

;e! (itt-

nis fluxui iam adfuetis plerumque minus periculofae,

inl qUil

quam in viris,

ge n

g

Iherapia.

nüam-

Hae

$. 12.

birur«

Omnis morbi fanatio perficitur tollenda caufa eius

[b

proxima.

Haec eft in haemorrhagiis fublatum aequi-

, hit

libium inter vim fanguinem propellentem et vim,

um

qua vaía fangninis impeini rclftunt. .Qum autem

| quab

caufa haec proxima. effecius . dit caufarum remotarum

| païw

et

n(]bi'

Em

ïiï

Ó

[

-———mz:äüzm—waa:.

Tenedia

et tolli on poffit, nifi his primum fublatis; elucet,

enrationem: baemorrhagiarum valde. diverfam elfe fe.

[ribui

cundum cauías remotas, a quibus pendent.

!

li

$. 15.

]

3v

Haemorrhägïas igitur, fi tuto fanare volumus, fem-

i

per in caufas remotas inquirere. iisque perfpectis, ea

d

adhibere debeimus remedia: quae tollere illas.valeant.

Fit autem interdum, ut tutiffimae citiffimam fanati-

onem praàeferre debeamus,

Hac accidit tunc, quan-

do haemorrhagia tam enormis eft, vel vires aegroti

adeo fractae [unt, ut effluxu fanguinis lethalis xdeple-

tio vaforum et fubita mors, vel periculofa inde exo-

riens debilitàs metuenda fit.

Tunc promtiffimum

auxilium: ferendum et adhibenda illa methodus, qua

quam minimo temporis intervallo háémorrhagiam fi-

ftere, nobis datum eft.

locífit, fi vafa, quae fan-

guinem profundunt, clacdimus vel ope chirurgica,

vel aditringentibus forþibus ingeftis et externe appli-

Catis,

d

$. 14

"n

"

Caufa ómnis haemorrhagï

e vel in aucto impetu

fanguinis verfus locum haemmrhagiae, vel in immi-

n

nuta vaforum refiftentia conüftit; hinc omnis haemor-

Yhagia velillo imminuendo, vel ha augenda fanari

!

debet.

Cum autem impetus f«.nguiniä vel aucta vi

l

cordis ét arteriarum , vel mechanicis circulationis im-

pedimentis , obfiructionibus , tumoribus, externa com-

preffione venarum , vel fpasmis, vel topica irritationa

augeri, àtque refiftentia vaforum vel eorum laxitate

et debilitate, " vel laefione chirurgica imminui polffit;

reme-

3

—

—

a

*

—

U

31

-

$ dutef,

remedia in haemorrhagiis adhibenda in has claffes di-

m ls fe«

firibui poffe, exiftimo:

EE

1) Remedia actionem cordis et arteriarum debili-

tauntia, Quae cum pendeat tum a ftimuli in

partes. illas agentis inaiori vel minori vi, tum

us, fem

a vaforüm irritabilitatis :gradu diverfo, reme-

AUs ea

diorum huius claffis duae lpecies exiftunt:

s Volet,

m fanati

a) quae ftimulos in corpts agentes detrahunt:

p, qui

&) hnuminutio copiae fanguinis, quae fit

j aegroti

vel ipfo profluvio vel venae fectione,

g deple

de exo-

L]

[) Abftinentia ab ommnibus, quae irritare

AW

poffunt corpus: victus tenuis et antiphlo-

Qus, Qu

gisticus; quies cOrporis et animi, [itus

horizontalis; aéris frigidior temperies.

um l

quie fir

y) Purgantia, quibüs maífa humorum im:

lif'xlïg'lüu

minuitur.

" QPPH'

*

8) Fafciae extremitatibus ita applicatae, ut

folummodo venae,non arteriae comprimau-

tur. ÉHis enim [anguis in extremitatibus

j impet

retinetur, ita ut minor eius pars ad cor-

redire polfit,

j 1 IIl

eniot*

b) þQuae irritabilitatein cordis et vaforum

[l

anat.

imminuunt.

Ad hunc fcopum confequen-

u v

dum. fucceffu adhiberi poteft Digitalis pur-

y» Im

purea, quae znodo nobis adhuc incognito ir-

j C0

ritabilitatem fyüeniatis arteriofi. imminuit,

ed

htmne

CX*

unde fexe femper eius ufu pulfus I?ntäox- T

ditur, -

ff

&)

PO

rane

x

ä

N

E

2) Remedia . derivantia.

Ádhibentur imprimis

&

vel ad derivandum impetum fannuxms a paru,

k

nobiliori et pexiculofo, vel i füppreffio confue-

i

E

]

P

et habitualis [anoumls Ilofiuvu caufía eít

ü

haemorrhagiae, ad illud reftituendum.

Ad,

P'lh

hunc fcopuim utimur vel tela: xantibus vel irri.

i

tantibus topiéis remediis

Sic agunt baln

Íed

tepida pedum et manuum, cucurbitulae, rube-

üïi

facientia

hirudines.

Magna quoque eft utili-

H

tas evacuantium primas vias ad derivandum ;

E

irritant enim tabum inteftinalem, ideoque, cum

oemnis irritatio "attrahat, huc derivant malflam

P]'c

humorüm immiünuuntque congeftiones verfus

C

alias partes nobiliores,

Eodem modo agunt

hw

Cl:)r Lmama irritan

W

tio

) Bemedia demulcentia et involventía.

Siir-

tan

USMSUSMUNTON

rtamentum -topicum, quod caufa eft haemor-

rüJag212e removeri nedquit,tunc immuinuimuseius

frie

Ti

ellectum noxium rebus, quae. mechanice par-

tes fenfibiles Ab eius 1rntauone tuentur,

Huc

$

pertinent mïpvnus omnia mucllamno[a et ole-

Ino

ofa.

Sic adhibetur cum [fuccelfu in haemo-

b

ptif interdum oleum lini

H

Eadem ratione in

lt

haemorrhagiis a vermibus oleofa interna et per

£m

clyíteres applicata utilia funt

Thag

t

) Remedia. antifpasmodica;

Quemadmodum

n

in

univerfum

agumnt

antifpasmodica

de

lg

hoc diffentiunt medici; alii;caufam omnium

fpafmorüm

in

aucta

hn

incitabilitate

folido-

m

Tum (debilitate directa Brunonis) quaerentes

l

--

co1i-

T L i t

C

———*M

33

f 1mprm^n

tontenduünt

ea folum "«t flimulos in' fibras

i ; parte

agere et Ífic eorum mnimiam irritabilitatem

m() DO

imyninüere; alii dividunt antifpasmodica in

M

éa, quae [hmulö agunt in nervos , et eà, quae

M

lum.

MP

principio fopiente et directe fenfibilitatem im-

18 vel i

ininente ,

narcoticum 'quod vocant,

fpafmos

dt balnea

fedent; quarum [ententiarum accuratior diiu.

lae, wube

S8i

dicatio nimis longe a copo me deduüceret.

jne eft uti

in efféctás-in oculos cadentes, quos in torpore

erjandut,

animali- producünt; '

refpicimus, hànc impri-

0gue, Cat.

mis divetfitatem in iis obfervamus; qüod alia,

m mallan

praeter vim antifpafmodicam, fimul excitantem

185 verfus

calefacientem et motum fanguinis accelerantem

QdQ aguà

habeant, alia hac vi deftituta folumimodo fo-

piendo in nervos agere.

In haémorrhagiis ra-

tio fuadet

remedia huius generis mmus irri-

us u

tantia eligere, inter quae radix Ipecacuanhae

5

(t haertor

fracta dofi et Hyofcyamus praecipuam laudeni

poimuseu

merentur.

chanitt J

In has«

"EM Remedxa primas. vias evacuantia.

ator, D

morrhagiis. fordes in tubo inteftinali faepe vel

iofa t d

unica caufa funt, yel effectum noxium aliorum

]iaenno

Ihmulorum irritdtióne, quam producunt, au»

p falione 1

gent

Hmc faepe haec: remedia .in. haémor-

g p

rhagus utilia.

Emencorum ufus mterdum ob

commotxonem quam caufant, prohibitur, im-

pnmls in iis haemorrhagus, ad quarüm fana-

aam()[.llm

de

tlonem quies corporis necelfaria eft,

ut m ine

Qc,

flammatoms, praecipue haemoPuü.

Latiué

; 0

patet ufus purgantium et clysmatum,

De vi

)

[l

tlerivandi evacuaniium iam locuti fuzus.

quaeïe"te

7

C

6)

M

24.

€) Bemedia, refolventia. faepe cum. fruetu adhi-

ii

bentur in haemorrhagis, quia hae non raro

€on

Or.iunt'ur ab obfiructionibus imprimis in: abdo-

fit

ine ihaequalitatem in circulatione fanguinis

valo

Acaulfami-bus. Fit autem earum xefolutione ex-

jute

citantibus internis et externis in iotum.corpus

liten

í

aut fpecifice in partes quasdam aut fyftemata

Q

Hngularia agentibus, quibus humorum per va-

Q

fa motus augetur, velremediis, quae vi che-

3

anica huzores flagnantes et indurationes [ol-

Aim

vunt.

D

Con

lefoli

7) ngheäia roborantia. Latisüzhe patet eorum

mín,

-ufus in haemorrhagiis, Agunt autem alia ita,

ü'&ügu

ut fiüimulo vehemente fed. fubito tranfeunte

folida . irritent,

quae proprie . dicuntur ex-

3

citantia,

analeptica, .nervina; | alia effectum

D

roborantem magis conftantem in ,corpus ha-

Ql

bent, et roborantia fenfu ftrictiori appellan-

ln

tur; alia hoc peculiare babexnt , ut fibras

(ig

»

contrdhent et breviorés reddánt; quibus no-

t

rnen adftringentiam vulgo tribuitur.

Omnia

lu

haec remedia augent' vafotum [fanguiferorum.

actionem,

t

Hinc élücét, quemadmodum in

efi

haemorrhagiis ab imminuta reliftentia vel de-

liuy

bilitate et laxitate Vaforumi prodelfe poffint.

Tet

2

Aucta enim in'bis váfis actione , eorum pro-

u

ducent contractionem íta, ut reliftere poffint

ii

fanguini in ipfa impulfo, Sunt, qiïït"reiiciunt

Tet

excitantium in haemorrhagiis ufum ideo, quod

iu!ll

fanguinis motum augeant, Sed his refponden-

iit

dum, eandem vim irritantem , quae auget mo-

M

tum

Qu

5

[

o adi

tum fanguinis in vafis, etiam efficete earum

n W

contractionem ad oftia ,

et utrumque hunc ef-

in 2

fectum pendere ab una caufa, aucta nempe

fanzuinit

vaforum agione.

Sic.videmus etiam in tuboó

(0ne ex

inteftinali remedia nonnuila, e. g. Rheum, cor-

Qorpus

ticem pervumnum €ius acii0nerm augenttia pro

(yftemata

dofü vel fubiecti varia conftitutione

Inox au-

m

ctàm alviexcretionemi, mox eiusdem quaparme

a «t d

Inter haec remedia ma-

nem producere pofle,

jones fl

xime multiplici experientià cómprobata funt:

Cortex Cinamomi, herbae adftringentes, Mil-

lefolium

acida vegetabilia et mineralia, Alu-

: eQrum

men, martialia et alia,

Praeter haec ad hanc

Vi w

clalfem pertinere exiftimo:

suleuntt

anur

a) Opium.

Hoc remedium an agat fola vi

a. t

excitante, an habeat fimul primncipium nara

Q x

coücum , hic difcernere non conabor

Hoé

tamen certum eft, quod vim poffideat, cor-

" appellzn-

t "bfaS

dis et arteriarum contractiones augendi; hoc

qmbus n

enim, augmentum pulfus, quOd producit,

faóis demonftzat,

; n

Hinc in haemorrhagus

iferorum

contrahendo dilatata vaforum minimorum

oftia agere, verifimile eft

Si, ut alii fen-

mgdum Il

tiunt, opium haemorrhagias eo: modo fifte«

j [

ret, ut vi fua narcotica vaforum fenfibilitatem

1 Pomntv

hinc et eorum contractiones imm:nueret, et

m p

inde pendentem.motum fanguinis ita retarda.

e POH"IS

reicm

ret, vel fi fola vi fua antifpasmodica ageret,

tunc in activis lfolummodo et fpafmodicis hae-

(0, qllo

anorrhagiis utile effe polTet, in paffivis noceret,

fponden

quod àautem experientia nonu Ccomprobatur.

C 2

b)

f

ÁÁ

36

b) Frigus. Effectus frigoris in*üüendis hae-

morrhagiis, in quibus vulgariffimus eft eius

ufus, fic explicandus elfe videtur:

&) & repente vehemens frigus corpori appli-

catur, tunc fenfatio ingrata, quam cau-

fat fubita caloris privatio, in parte impri-

mis valde fenlili, ut irritamentum agit in

totum corpus,

Hinc a fubita frigoris ap-

plicatione figna magnae irritationis: rubor

inflammatorius partis, pulfus accéleratus,

tremor artuum, immo convulíones, Agit

autem frigus, ut ftimulus, vel in ipfo

loco, cui applicatur, vel per confenfum

nervorum in partibus remotUs, imprimis

fenfibilioribus, hinc eífectus eius genita-

libus applicati in epiftaxi aliisque haemor-

rhagiis;

B) Alio modo explicandus 6ffectus frigoris,

poftquam fubita illa impreffio in nervos

tranfierit; Xtunc alio et illi fere oppofito

modo agit. Lex videtur elTe corporis no-

Éri, ut in ea ratione, qua detrahuntur

ftimuli confueti in ipfum agentes, eo ir-

ritabilior vel, fecundum Brunonem, di-

0

recte debilior reddatur.

Sic calor natura-

lis, qui femper ut ftimulus agit in corpus

noftrum, Íi in parte aliqua imminuitur,

tunc haec ixritabilior fieri, nece[Ie eft,. Quo

irritabilior autem e[t pars, eo maiori vi

ftimuli in ipfum agunt et maiorem in ipfo

s, uüut

producunt actionem. Nuþc fingamu

a

a,

e

.'

39

7

lendis hae-

valis partis cuiusdam aþplicaiione frigoris

nuge) dug

calor naturalis detrahatur, tunc alii ftimu-

s

[

r

li, imprimis naturales, ut fanguis, maio.

pori app

rem contractionem in illis producent, qua-

[uam Cau

re augebitur refiltentia, quam fanggini in

rte impri

ipfa irruenti opponunt, eique, fi antea ex

obicem

ofüiis, eorum dilataüs eflluxerit,

m apit in

obiiciunt,

rigoris p

nig: rubot

q) Frigus fibris carpdriä noftri applicatum

t

3

coeleratus,

etiam imminuta earum volumine et ex-

nes, Agi

panüone, quae calor auget, agere, veri-

| in ipb

fimile eft. Cur enim haec lex, quae in to-

yufenfom

ta natura obtinet, in corporeanimali locum

ïm?ümis

habere non poffit, non video, Alii opponunt,

jug gent

hoc fieri non polffe, quia, fi calor vel fri-

; hao

gus corpori noftro applicentur, fere nul-

lam temperiei in illo mutationem oftendat

Sed

thermometrum.

in thermometrum

ys frigons

folummodo calor liber agit; caloris autem

jg ned

materiae fi in corpus noftrum tranfit, fta-

t OPFOflm

s J

tim tam intimam cum eius elementis inire

m*POTiS n

videtur. chemicam .coniunctioneá, «t in

arihontüt

thermometrum amplius agere nequeat.

n g r

eil, d

c) Alfectus animi, qui fubita et vehemente

impreflione in nervos vafa irxitare-atque con-

) o

ftringere poffunt.

Experientia docet, hae-

wiorrhagias interdum terrore cohibitas effe,

Eodem modo fympathetica quaedam reme-

d Q"(f

r V

dia agere videntur, quae laudantur in hae-

u ;pf

morrhagiis: bufones v. c. partibus' affectis

qmusi

nt

applicati vel in manibus aegroti detenti, fi

nüt

C

»

hae-

Em

38

[z]

D a

haemorrhagias fiftunt,

hoc perüciunt fine

dubio fola vehemente irritotione, quam pro-

ducunt in corpore aegri horror et faftidium.

d) Huc pertinere quoque videtur . remedium,

C€ulus virtutes. veteres in haemon-hagus lan-

darunt, nempe cucnurbitulae.in locis valde

fenfibilibus, imprimis hypochondriis et re-

gioni hepatis vcl mammis applicatae, INam

praeter vim derivandi,

ebpam

quam habent,

fimulo fuo et nervorum confenfu irritatio-

D

nem in parte, ex qua fanzuis profluit, pro-

ducere eiusque' vafa conftringere poffunt

Sunt inter haec remedia quaedam, quae fii-

mulo peculiari in partes nonnullas magis,

quam in alias, agunt

Haec ergo , fi in his

partibus haemorrhagias fiftere cupimus, im-

primis nobis eligenda funt

SiC v. c, opi-

um, Millefolium imprimis in uteri vafa a-

gunt, ideoque magnam vim habent ad fiften-

das uteri haemorrhagias.

$) Remedia chirurgica

Remedia, quae chirur

gia praebet

ad haemoxrhagms fiftendas in

ires claffes dividi poffunt, nempe:

4) Remedia, quae fola vi mechamca vaforum

*

aperturas obftruunt

&) Natuxra ipfa, vel vis, quae fanguini ineft

quando non , movetur,

coagulandi, quo

modo faepe fiftantur haemorrhasgiae Quan-

do. enim impetus, quo: fanguis : profluit,

fmg

non

E

99

-R

cimt [rte

£&on nimius eft, tunc fanguis in oftiis v2

ftàm vt

forüm haerens tempus habet in maífam

Fftidiam

folidam coeundi et fic l"anguml a tarao ap-

Puifo obwcm opponere.

y

medit

ï*ï

LUE

tmofa et reänofn, ut orumxm ara-

yeris ln

B) V ariag

n hlüc

bicum, Puxv;s amvu, colophonium ahaque

iij €

'y) ceqap;*elïio vuxnerum dvgxz:o vel agarico.

i, M

5) ligatara vaforum,

àié

1t, C0

irrtatio

£) torcular.

li, pr0*

b). Remedia, : quae. fimul ut ftimuli iu (ibrae

po[ïmt.

vaforum-irritabiles agunt earundemque con-

que f

tractionem: effiiunt,; : vel:fic dicta füiptica.

$ magis

Huc pertinent omnia acida vegetabilia et mi-

Á in hi

neralia,: alumen; «herbae adfiringentes fpi*

1U$, It

xitus vin

etc,

His áàdnumerahndum quoque

c, 0f

videtur: cauterium:actuale ,:quod. agn'folum

iuhe

efchara ,' quam producit,:claudit:wafa mecha-

ad lts

nhice, .fed. ftimulo. quaque vehemente lgfa

coüftringeré mdciur.

ecrie

c) OPerat;ones removentes quze mechamcc

uj

Hae

vaforum 1mpewunt contractwnem.

funt perfectà dilciffio. vaforum quae partlm,

tantum difcilfa funt et extractm Pla(*entae

forum

uteri,

f haec volumme fuo uterum maPe.,

dlat quo mmus fe coni: ahere queat

jid

€or:5s

r qüa

hpph catio rcmedmmm niodo recenfitorum quem-

Qnan-

ddmodum ^ in unaquaque "haemorrhagiarum? fpecie

ii

&

fiat,

e 4

(0n

o

40

:

fiat .. huc indicare, angufíii huic dilfertationi pofiti li-

A eo

mites non permittunt, cum illa a permultis pendeat

(ui in ]

momentis, quae fi ingula ; medicus | conliderare debet,

n haem

Itaque hic tantam gcneralem quae in praecipuis hae-

-

ftemuta

morrhagiarum fpeciebus adhibenda e& miedelam

haemori

propönere c0nabor.

auleri m

lus eor

5. 16.

Paetere;

1) Haemorrhagla ab aucta vi cordis t arteriarum

tontalis «

five inflammatoria. Praecipua, cui in hac haemorrha-

àuimi w

giarum fpecie fatisfacere debemus, indicatio eft, re-

Cireumga

Iinovere omnia lrntamenld. quae poffmt augere actio-

calidg,

nem- [yftematis arteriofi: tum interna;

thm externa,

topica aeque ac univerfalia.

Hinc profluvium ipfum,

9) Y

cum:imminuat maífam fanguinis, faepe .eft optimum

vendi [i

TCmedmm " ldeoque non praep()ltero artis auxilio ftatim

Iiüendum.

poïïun

.Sin autem cum periculo iuncta fit fan-

Vilüram

. guinis- profufio,,

nnpnmls !fi natura vias fibi elegent

DT

periculofas,.v. c. pulmones, velíi non fuffecerit na-

at

tura ;indicationi. magnam evacuationem fanguinis

4 Yilge (

pofcenti, tunc hoc: Iupplendum venae fectione. — Ca-

V ad ]

vendum autem ne nimis: copiofa fanguinis miífione

landa

haemorrhagia activa tranfeat in paífivam, ideoque fem-

lantia

per ad pulfus conditionem refpiciendum. Praeterea

remedia deb:htanua

Ij Cnda

quae antiphlogiftica vulgo ap-

pellantur adlnbenda

imprimis falia media,

Evacu-

31

anombus pnmarum viarum, non drafticis, fed refri-

hii

gerantibus. auferendae ordes,. quae ut irritamenta

Titlign.

agere póffint, fimulque imminuenda máífa humorum

producenda alvo liquida;

Abflinendum ab omnibus,

buf, h

quae irritare pofünt vafa, nutrimentis et.medicamen-

T

fita:

tis cahdls .et Ihmuldnubus, hnprimis quae aérem

-

fixum

l0ngg

-

4

át

püti li

fixum .continent. . Removeantur praecipue-ii ftimuli

pentat

qui.in. partem affectam agere poffint; inde evitanda

e dehe,

in. haemoptifi, quae tuffim extitare pofüint,.in.epiftaxi

uis has

fernutatoria, in haematemefi ingefta ivritantia, ,in

jedelam

haemmrhagla uteri coitus. .Si irritamenta ipfa ftatim

auferri nequeunt, tunc involventibus aut-demulcen-

tibns;eorum . actio in fibras fénfiles |imminui debet

Praeterea, fuadendum aegri fumma quies, fitüs hori-

!

efjatumt

zontalis et paullo elatior partis affectae, abftinentia ab

OLTl

animi pathematibus; victu fruatnf tenuüi' éf aer eum

00 j [2

circumdans fit neque fngldus nimis neque'nimis

Ti

cahdus.

!

terna,

-

L

x?hm Ó

9) Haemorrhagia ab irritaüone locali,

Bemo-

pnmum

vendi ftimulos locales, qui haemonhagxas producere

ol

poIIunt methodus valdc dwerfa eft fecundum eorum

[i

naturam et locum , quem occupant

F requentiffi-

legeri

me occurrit [aburra ga&nca ut caufa 1rntans haemor-

rjl nd

rhagiarum ; haec 1g1tur evacuannbus 1em0venda. Si

y us

a vitae confueta ratione eiusmodi irritatio localis. par-

v

tis ad haemorxhaglas pronae, pendet, tuuc'illa . mu-

Ufiont

tanda.

In. yulneribus [aepe. corpora aliena wafa. ir-

Ia feu

ritantia efïluxum fanguinis, promovent, . ad quae re-

lerta

movenda auxiliis chirurgicis eft utendum,

I 3P'

a

2 Haemorrha gia fpafm odica.

In,hac haemor-

reiti

rhagiarum fpecie indicatio eft,. fpafticas vaforum: con-

nenia

ftrictiones folvere

Omnis fpafmus confiftit..in mor-

yunl

bofa fibrarum irritabilium contraetione, earum nimia

iUv

irritabilitate et flimulo in eas agente producta,

Hmc

in fanandis fpasmis duaé nobis fefe olferünt indica-

mal

tiones, nem

pe-removere ftimalum et imfminucre ir.

ran

€ 5

11 La'

(

——

42

—w———

ritabilitatemy imorbofe:uctam

De illo iàmá egimus,

golLmi

viunt

altera "indicationi tunc 'fatisfacere^debénius, quaundo

irritaxientum removeri nequit , vel^plàn& nüllus praé-

£5 p

térnarürális :Rimuhlis adeft

Intéerdüm enim tanta elt

hagiae

irritabilitas; ut ipfi Gic dicti naturales fimrüli n "cor:

hibed;

pus agentes, "ut fanguis, calor naturali$; .;functioónes

penioa

cóorporisipfae fpafmodicas producarit cótitractiónes.

dcet

Hie- adhxbenda funt pfbpue fié dlcla anü[þasmodlca.

'

)v

,,M'

&

7)

4) Haemcrrh&gm; ab ob&aculo lecah cn-culauo-

Stahl e

1iis. fanguinis.

Haec polffunt elfe:

t

*

erdim

a) externa: Veftimenta angufia, fafciae arctiuis,

Otttetue «

( te

L

quam par elt contraetae,

Hacr removeantur.

tl

lnterna ;

mdma 10"«65 vel ob&rucuones

quod i

l

5

Qandularum

"tüinores c;fïxm Vma compn—

f '1"("!

elam ? ]

ma.n eg.

Haec 1e['olvx

aut ,.

h fïen poteü

PGH& (

ïnrurvl manu tolh dcbent.

L

Tj 4

M

;

y

C0 nto

) Haemorrhagiáe à debilitate "niverfali feu pu-

T lerer

íridae.

Hae fanzntur.remiédiis totuüm 'corpus robo-

f Tay

ràntibus.

Si in' febré' pütrida' contingüht; tunc iis

mtemum

pracGipue remediis ütendum, quae Buümorum' colli-

l

! Qu

quationem imminuuünt; "inter quaé dcida mineralia

d. 1

prae aliis laudem merentur,

Si fcorbuti fymptoma

T

funt, reiedia adhibeantir, quae experientia in morbo

Pïerumqm

hoc'comptobavit, 'némpe' acidá, fucci recentes her-

Wnt, Te

barum- antifcorbutieéarum|, cortex peruVIanas, beus

lita tsf

ïaene nutnens

vinum dhao ue

r

6) Haemorrhagza a. ila'«ma!e locali.

Si pars ita

fita eft, ut.externa remedla roborantia ipli applicari

elre Qj

POL'

AT

$

d

43

i Bgn'flïli ,

poffunt, his imprimis utendum; adquem finemy infer-

qmo

viunt fomentationes vel iniectiones roborautes, fri-

i

lus n

gus parti applicatum, electricitas.

Si fodes " haemot-

| tantà d

rhagiae pars eft interna

tunc,;roborantia interna ad-

m r

hibenda, eaque imprimis eligenda, quae actioneim

mtonts

fpecificam in partem atïectam ex[erþxe, expeve ii

«

acgnef.

docet,

*

kgmodm.

7) Haemorrhagia habitualis '€t periodica.:

Get.

r

Stahl eiusque fectatóres contendunt, has haemorrhàzias

i

femper effe falutaria naturae conamina, qfibiis natura

interdum a plethora noxia liberaret corpue, quae faepe

a

oriretur ;; hinc femper eífe promovendas, immo arte

N B&me

excitandás, .et nunquam fiftendas.

Nitebantür iü eo,

quod homo plerumque plusalimenti alfumeret, hine

rncbond

etiam plus. fanguinis generaret

quàm corpus ferre

commpr

poffet, quae abundantia in foeminis menftruis, in feyqu

1 ?Oæü

potiori aliis fangumls excretionibüs excerni deberet;

quod interdum morbi periculofr haemorrhagiis fponta-

neis fanarentur; (ut epiftaxi ápoplexia vertigo , epilep-

[ p

y 1020

fia, mania) et.quia fuppresfonem haemo**rl*amarum

interdum morbi lethales fequerentur

t D

z

Falfa 'autem

eft

quam ex his obfervationibus derivabant

con-

lm CO)U

dufio, haemorrhágias femper. promovendas'ét faluta-

j UMIM

ria conamina naturae elfe,

Haemorrhagiae enim

quf(lma

plerumque ad. breve tantum tempus morbos: illos tol.

l morb()

lunt, nec radicalem / praeftant. cuxam, quae fola^ fab-

ye hd

lata caufa fieri poteft; fi enimdiligentius in caufas hae-

]

y»

morrhagiarum 'inquirimus,

videmus, eas plerum-

que non in plethora noxia, fed in longe aliis morbis

effe quaerendas.

Deinde (anguis lóca periculófa eli-

(i

gere et uimia quantitate. effundi poté(t, quo fit, ut

aP[)Il

faepe

gof

m m

ab

4

MNE

P CT

faepe morbus levior morbo multo periculofiori, im-

& ad

no lethali tollatur.

Denique quo faepius in parte

Si lev;

baemorrhagia adfnit, eo. difficilius fanatur.

Hinc

folummodo menftraa. promovenda:effe videntur, quia

provan

glutine

haec a naturali genitalium muliebrium (tructura eo:

Ihingur

rumque ad nutriendum foetum deftinatione pendent.

Omnes reliquae auferendis caufis praecavendae, aut fi

t ul

adfunt, quam primum fiftendae.

'Tamen fi caufa fta-

Tae ,

tim ;emoveri nequit, tunc congefliones periculofae

dquà v

orirentur, fi illico fupprimerentur; hic tamdiu flu-

€0cla

ant,.donec cau[a fit fublata.

fitarni

Valde enim. periculo-

panum

/fum eft, fi eiusmodi habituales haemorrhagiae fubito

fupprimantur; tunc enim fanguis ad partes nobiliores,

iuprim

ut pulmones et caput, deferri, ibique haemorrhagias

Chanita

periculofas vel| alios, amorbos difcrimine nom: vacantes

Iu

excitare potelt. .. INegari quoque non potell, in iis, qui

pofito (

SPEISUNSNSQNE

Horum

diu iam eiusmodi fanguinis evacuationes paífi erant,

üeü ne

interdum morborum atrociffimorum fauationem folo

reftiiaendo hoc effluxu perfici. poffe, imprimis fi

Adtugle,

ex cohibita fanguinis babitaali excretione ortum duxe

Yant; eximia enim elít in corpus noftrum vis habitus

et confuetudinis.

: ;8) Haemorrhagia chirugica. . Hanc fi fiftere vo-

lumus, difnguendum eft, an fanguis veniat ex vafis

minoribus, an ex maioribus.

]lae faepe fine . ullo

artis auxilio üüuptur ; fanguis enim in váforum oftiis

coagulatur eademque mechanice ob(iruit, aéris quo-

que athmosphaerici ftimulus faepe contrahit vafa.et

circumiacentes partes ea.comprimunt, vel.ipfa aegroti

magna debilitas. vel fuperveniens lipothymia retardat

fanguinis cfuxum.

Si.minus hoc contingat, tunc

arte,

VA

3Ne

$

-

Oïl, lt«

arte, quae hic imitari debet naturam, fuccurrendum,

n pme

et adhibenda remedia chirurgica fupra recenfita,

Hint

Si levis eft haemorrhagla atque e valis valde exiguis

ur, qua

proveniens, plerumque remedia fufficiunt, quae vel

glutine vaforum vulnera ohducunt, vel leniter ea con-

tura €0

endent

ftringunt. Eo fcopo fuperficies fauciata confpergi po-

e at f

teft pulvere gummi arabici, amyli, Colophonii , Myr:

a la

rhae, vel linteis applicanda fpiritus vini, acetum,

icillt

aqua vulneraria Thedenii, aqua limplex frxglda, de-

cocta herbarum adflingentium ,

acida mineralia,

lo du«

faturnina, martialia aliaque.

Haec remedia autem

vericulo

« [nbi

parum aut nihil efficiunt, fi e vafis IDagnis, arteriis

iliorel,

imprimis, fanguis prorumpit; tunc accedere debet me-

chanica compreffio vaforum qua haec obftruantur et

riagia

fangmm exitum praecludant

Haec efücitur vel im.

vacantl

pofito digito, agarico, fafciis, torculare, vel ligatura

jis, qu

Horum remediorum applicatio fi ob fitum vaforum

| erütl,

fieri nequit

IU

tunc confugiendum eít ad cauterium

actuale,

unis

n duxe

Dapit

gt n

Y rs

] uïïo

j qu

j

gt

mj

m

me)

g

sst

i'f

oOX

um

: ii

t d

EE

-

-

—

al

NDI EE

ais

a

RRP

d-

— Ü

—

-

i ii

-

ia

ia

T

-

ia

Em

-

--

P-

-

—

i

x

"

-

a

*

—

É

Z

a

*s

"

$2

a

T

*

s

2

p

«

7

^s

jj

7

E

:

s

M An

&

3

M

-

23

n

al

£

d

v

£

M -

t

y-

E

-

.

s

2*

.?

ss

a

lstl i

-

i o

x

———————

EM

I

T./hu

INCL

À

hUA

C

"«'4

iltïw Vibeenc-

GE

x

i

-

a

—qene

EU N

-

.v.n

-

-

d

A

P.

u

d

d

Ea

i

L

m

Ü

Ua

i

—

Es

p5

ia

m

mense

nui.ääw»d)

Mecenmus

—

tll

s

TA

-

-

—

u

qum

-

—

—

—

l——

n

——

—

-

—

w

v

a

"

5

-

fa.

z

A

KC

a

s

"]

A m

ao

2*

E.

d

a

ABruc

o

É

T

1

:

sl

b

nj

-

«

ho M

o

m

MM«

.

—

2

Qt.q

l

wv

«

iT

d

d

-—*

|

i

de

cm

20

M-

DISSERTAÁATIO INAY GE RALIS MEDICA

SISTENS

2

PATHOLOGIAE AT QVE THERAPIAE

9

HAEMORBHAGIABVM

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

ADVMBBRATIONEM.

E

r

3—

9

QVAM

ää

Eäg

.........

ARECTORE ACADEMIAE MAGN IFICENTISSIMO

H

HHHHH

l:.ä

15

SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO

DOMINO

CAROLO AVGVSTO

13

DVCE SAXONIAE IVLIACI CLIVIAE MONTIVM

ANGARIAE ET GVESTPHALIAE LANDGRAVIO

12

— — —

TIHVRINGIAE nzr,

CONSENSV

Jl

GRATIOSI MEDICORVM ORDINIS

3-

PRO GAADV DOCTOBIS

10

SYMMISQVE IN MEDICINA ET CHIRVAGIA

HONORIBVS

IVRIBVS ATQVE PRIVILEGIIS

RITE CONSEQVENDIS

EEE

A. D. xvir.

Ivrir cloloccrxxxxviir.

PVBLICE DEFENDIT

FAIDERICVS

HVFELAND

l5

SAXO - VINARIENSIS

SOCIETA TIS MEDICOR VM CORR

ESPONDENTIVM IENENSIS

SODALIS,

E OVE

AL A UE,

Trris

G—OEPFERDTII.

4 E.

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

l

x

!

E