KaI600-2567_14
author: Tarusell, Georg Josef

—

T

M

»

-

-

n

z

»-

*

P

p

-

*|

—

E

m

.

Á

»

i

,

»

L

»

n

"

9.

Y

Ls

—

P»

-

*

,

J U*

d

b

»

r

E

"ib

»

4*

t

*

»

P

L

A

H

-

*

e

-^

3

Aa

j

-

A^

»

h m

--

^

*

,

(

Mx

»

"

M

T.

»,

L.

»

P.

A^

.

"

^"

E

-a

F]

-

.

-

w

"

*

"

"

»

-

" f

-

A a

"

4

ET

ER

"

M

2«

?

:

»

-

*

E

i

E

&

-

4

-€

--

-

-

$9i

Y

-

»

»

.

*

-

«

-

"

&

&

2

-

s

-

»

-

b

P

&i

-

—

P.

-

y

E

T

—

T a

——

»

À

"i

Y

m

«

L.

E]

-

M

- ba

*

»

*

N

T

2

s

"

-

"

*

W

^

y

h

——

»

r.,um

ad

d

"

M»

d.

m

4

-

-

t

A

*

*

-

1

Á

,.

;

Í

*

"

D wi

»

*

,

J

T

"

*y

À

od

ao

L

X

-

P

—

at

-

*te

»

r

:

4

E.

(

vé

^

2$ -

"

Yb

E

",

*

-—À

?

-

Em

;

^X

Á'*

l

À

4

n

A

d

"

p

wH

"wb

Se*t-

».

*

u

z

t as

.M

m

w!kn

ét

**

P ao

Á

«,

4 .

*

4

N

t

$^

*

i

»

E

[

K*

*

E

^

9X

A o

-

!

*Y

E.

-

xfX

/kt

P^

a

P

Á

;

ia

*s

»i

»*

»

^

"

)Mlc)f:

E t

W.

A

E

P

*

ET

*

m

d

*

A

f*

$

nt

.

A

£T

/

1

P

T

,

A^.

gt

4

r

A

OM

A

-

Pl

—

)

Kælk.

FF

$-

d

TM

d m

N

N 7

p

»

»..

23 1

7

7

^

$)2

a

]

W..

sE

hn

um i d

4 ^

^

»

^

-—a

-

w,

*

J&

i

RE

&

M

À

d

-R OC

r*

9 N

w

w

w

F*

.;

Ls

j4

"8

o

"

T

t

P d

R

*x

Wh

j

N s

*

-

M

*

x

v3

Wv

T

d

äv«

- M

*

-

W

H x

;

n

:

v

A*

P**

af

7

P.

*

W

d«

xPF

t

W

.w

Á

R

4

-

.m

&e

"

A

À

2

"

n

; Ws

E

i

& f

$

?

,W.

f

7

]

WW/M

d

Ül*

£

A at ]

f

Í

;

:

RA -* t

-

1

v d

z

MI..

r]

n

31

!

MJ

M

.»,x

E. 5

* f

4

$

1

i

L^ 1

A d

j

i

m

Y

W

iEX

f«

)

w.

: m

À

EEXA

N o

|

ptA

3

À

W

qornpepeps

—

"

"n

-

À

r

M

—

—

— Á

— Ó

—

-

-

——

R.

z

——

od

Ed

EH

Rl»:

m

EM

26

T

z

x

I

Y

P

EY

x

us

ij

?

Ü

^

H

n

"i

rl

M

t

3

as

d

-

&

:

D

r.w

muä

5

k A

Iu

:

a

E

É

t

T

*

L

m

-

"d

DISSERTATIO CHEMICO- MEDICA

INAUGURALIS

í

DE

Bo

qumpe

PLUMBO

m o

QUAM

peopem

AUSPICE DEO TER OPTIMO MAXIMO

tunc eft

EX

INCLYTAE FACULTATIS

TICUOTES.

MEDICAE DECRETO

SUB

k Pal

PRAESIDIO

- l

VIRI CLARISSIMI ET EXPERTISSIMI

]utaretd

pant

DANZELIS WVILUDLELOUME NGGG

PHIL. ET MED. DOCTORIS, MEDICINAE, CHEM. ET PHARMACIAE

PROF. PUBL, ETORD, ACADEMIAE ELECTORAL. SCIENTIAR

THEODORO-PALATINAE SOCII

PRO GRADU DOCTORATUS

SUMMISQUE IN MEDICINA HONORIBUS AC PRIVILEGIIS RITE

ET LEGITIME CONSEQUENDIS

PUBLICO EXAMINI SUBMITTIT

AUTHOR

GEORGIUS

JOSEPHUS TARUSELLO

FRANKENTHALIO - PALATINUS,

ARTIUM LIBERALIUM ET PHILOSOPHIAE MAGISTER

AD DIEM ] ",

NOVEMBRIS M. D, CCLXXVII,

IN AULA ACADEMICA NOVI WILHELMIANI

HEIDELBERGAE,j,

Typis joannis Baptiftae Wiefen, Univerfitatis Typographi

N of of Pa 9X fOf rf a, AC gf X f

Sine experientia vana ommnis theoria, bella fit utcunque.

Hoxnaw Opera Phyfico- medica.

'Tom. III. pag. 68.

f

pi

&

NI

If

Z

IN

TM

——

NN

!

—

—

lil

/

N

A

/,

NS

j

//

I II

äx

f

N

ün r

li

N

V ff

J)

U;Q/

"

n

TU u p m p n

ii

pnny

TR

ponocuítt

DISSERT ATiO INAUGURALIS

CHEMICO - MEDICA

PLUMBO.

$— L

PLUMBI COGNOMINA.

lumbum apud veteres Chemicos & hiftoriz naturalis:

Ícriptores variis infignitur nominibus: Denomina-

tur a SATURNO, cui tribuebatur. Plumbum quoque

nigrum dicebatur , inprimis veteribus, ut diftinguerent a

Plumbo cinereo, quod ipfis Bissmutbum eft, & a Plumbo

camdido, quo juxta plerosque 4) Stammuem fignificabant,

Alchy-

3) Sunt tamen, qui diftinguunt inter plumbum candidum & ftan-

muüm, Sic CumisroPHORUs ENCELIUS de re muialica. Franc, 1581. Libr. f»

Cap. '»

A

Z

Alchymicis & Chemicis veteribus modo dicebatur, Bal.

an

neum Regis €9 Regima, Supo vellavacrum metallorua ,

Ti

modo Sadex inorrüptuüs, 'ortor gebemue, PARACELSO

Tifi

quarta columna Chirurgie & fic porro: denominationibus

lic

potiffimum defumtis a plumbi proprietatibus vel veris

&

vel fictis.

Reticeo lubens plura alia nomina variarum

:

linguarum, que hujus rei curiofus colle&a inveniet ul-

Tiüf

tra quinquaginta apud MicHAELEM ToxiTEM P).

f

20l

$ AL

i

PLUMBI DESCRIPTIO ET NONNULLAE

ff

PROPRIETATES.

tim

tid

T3]lumbum metallum eft imperfe&um , coloris ex albo

mit

coerulefcentis, fplendentis, fingularem livoris fpe-

file

ciem habens, hinc ftanno auflerius; operatoris manus

Citif

levi nigrore commaculans. Poft Aurum, Platinam &

Dus

Mercurium eft ponderofiffimum: pescubicus hujus me-

D«

talli pondere «quat 828 libras ; in aqua fui ponderis

amit-

u

——

Ccp. XXXI quo de plumbo candido agit, dicit. ',, Improprie autem plum-

bum hoc noftrum candidum, Q9ínf, ftannum dicitar ; & non funt idem

ut ha&enus voluerunt , ftannum & plumbum candidum.

Aliud eft ftan-

num & aliud plumbum candidum noftrum, quod nigro plumbo quafi eft

"6

quiddam purius G perfe&ius. Priwrus hoc Caffiterium vocat a Caffiteride

infüla, ubi hoc primum eft inventum a Mydacrito. Et in fequenti Capite

XXXII quo ftannum pertractat, plura de hac differentia addit: rem tamen

Pa :

non clargm reddit.

b) OwowasricA II. — l, Philofophicum, Medicum, Synonymum ex

i'ariis vulgaribusque linguis. II Tüsornünasr: PARACELS:: hoc eft earum

& ph

yocum , quarum in fcriptis ejus folet ufus effe, explicatio &c. 1574 in 8v^,

Senfen

-

3

,

l

amittít , aut j&, mollifimum eft, facilique negotio

lu

malleart poteft, minim: du&ilitatis & tenacitatis, facile

]

rimas trahit & finditur, filum plumbeum diametris 45 pol-

licis, 29 $ !b tantum fuftinere valet: Omnis elafticitatis

expers eft: fi acuto cultro fecatur, exhibet füperficiem

m

i*

denfam, levem atque fplendentem , hic fplendor autem

non diu durat, in aere enim libero obducitur fenfim fen-

fimque nigrore, & tandem füperficies ejus calce lànugi-

nofa alba incruftatur, ut in te&tis plumbeis antiquis con-

Ípicitur c), nunc citius nunc lentius, pro diverfitate ni-

mirum aeris; ficuti eandem in aliis metallis ànimadver-

timus diverfitatem.

HoMsnEncro d) tefte füb Zona tor-

bo

rida plumbum trium vel quatuor annorum fpatio confu-

mitur & fit mera terra: Et plumbum in Belgio ab aéreo

X

u$

fale vertitur in ceruffam e). Inter metalla pdf'c ftannum

citiffime rarefit plumbum f). Maximamque pre omni-

bus metallis patitur rarefattionem g). Solutio ejus femper

I

fpeciem Saccharine dulcedinis exhibet.

Satis frequen-

i

ter occurrit, Plumbi chara&er eft $.

A5

i«

$. IIl

dem

(lat-

c) Warrz&nu Elementa Metallurgiz , fpeciatim chemicez, Holmie

fielt

1768. pag. 120. $ 3. c).

vide

d) Hiftoire de l'Academie Royal, de Paris. A. I7I3. pag. 55.

ypitt

lt

€) MUSSCBENBROEK Introductio ad Philofophiam. naturalem $ 1075-

pag- 383. Tom. I.

f) MuvsscnxusRozx l. c. $. 1531.

m a

arurm

8) MvsscuzNBRozx l. c. $. 1530. quo loco Experimenta Errrcor:

ex Philofophicis Transa&ionibus, & Bovcvz&m ex Adis Parifinis etiam re—

ng

eenfentur, qua idem demonftrant.

EL

LE

p

D

$. -

AN DETUR PLUMBUM NATIVUM?

Ü

rum Plumbum nativum detur, nec ne, de eo non

t

Ut

T

confentiuntomneshiftlorie naturalis fcriptores & che-

mici: pauci Plumbi nativi mentionem faciunt; plurimi

li

tale dare negant.

De Plumbo nativo ita inquit FAanI-

cmus b) Plumbum wügrum . aut ex lapide, excoquitur , aut

I

naticum effoditur. — Quod matioum efí , aut durum foliduza-

que, ut Polonicuszm , aut animus durumi, ut moflrate. HxR-

Ti

MANNUS i) Granula defcribit plumbea, alba crufta obdu-

€&

&a, varie magnitudinis, GRos - ZaucHAE prope MassEL

li

ab ipfo reperta, que nativum plumbum effe ceníet.

[

Hinc & LERMANNUS K) dicit, variffisuum licet fit plum-

bil

buin nativum , tale taznen dari taim diu mequit negari, u]que

lit

dusn. eviclum fuerit unde proveniant granula plumbi nativt,

D

!

que prope Maffel in Silefia reperiuntur , binc & plumto

n

locum inter 1netalla natioa megare 2on po[fumus. Ait idem

Wt

LEHMANNUS poftea re cautius examinata fuam mutaffe

(

fententiam videtur, dicens /), dubiums admodum e[Je, an

I

7id-

$

W

h) De metallicis rebus ac nominibus obfervationes varie & erudi-

tz ex fchedis Gzonou Fasznrcu: quibus ea potiffümum explicantur, quz

GzoncGrus AcmicoLA praterüt. Tiguri 1565. 8vo pag. I9.

;

i) Maslographia. pag. I94.

b

k) $urge Ginleitung im einige Sbeile ber SSergteerfàroitfentipaft

ita

Syerli! 1751. pag- 79*

fWj

1) SBer(ud) einer Gefibidte sor G15« Gebürgen, Sberlin 1756. pag.

At

o1r, & paullo poft dicit. 90[8 id) biefe8 vertoid)ene Srübjabr auf alletbód)

ïügt |

fen. Sónigl, Syfebl eine. 3veile nad) &ilefien tyun mufte, (o erinnerte id)

dic)

mid)

Em

5

natioum. detur plumbusm , cum mondum certo confiet unde

erana plumbea Maffeleenfia proveniant ; Hifce granis in-

du&us videtur WArrERIUs 77) quod plumbum ftatuat

inveniri nativum.

WooDWARDUS 7) in Saxonia fuübinde

reperiri Plumbum nativum, fe autem femel tantum tale

ll

vidiffe afferit.

Nuperrime MicHAEL Monmis o) men-

tionem fecit plumbi nativi in Mommouthshire reperti,

i

Ín indice foffilium que collegit & in ordines ac claffes

j

À 3

difpo-

d

mid, bag SBoldimanm in Silefia fübterranea p.233. fagt, baf man Dep

€dónemalbe im gunfterbergi(dben auf bem 26ege, ba man über Cilbete

i

d

berg gebet, an ber Ctrafe gebíegen 33ley al& Sobnen ober Crbfer grof,

aud) grófer finbe, fo feo aud) bafe[bft eim Iettiget SDerg, Darinnen gebieget

Il

9Meg liege, 8 bat Derr sBolmann redf, unb bie &ade gebet gang naz

Tl!.e

fürlid) ju, banm an biefem 28ege Dat ebebeffen bie alte &dmelsbiütte geftatte

Jl

ben, auf teeld)er bíe Gilberberger Cr&te qu gute gemadt morben, — as i(f

]o

il

alfo natürlid)er, al8 baf tmit oerem Cdladen iele8 3Slen abgeboben mors

ben, unb in bie Óafbe gelaufen, toelibe8 nad) unb nad) burd 3tegen ub

anbere bergleic)en 3ufálle i ben 20eg gefdemumet morben, too e8 nod)

üï,e

fl

je&o gefunben wmitb.

Gben Dergleidben itmftanb fann oieffeiót aud) bey

Sinafict fíd) ereignet baben, — o Teícbt fann man fíd) irren, mena man nidt

guf alle tunftánbe bep eergleiden Gelegenbeiten genau 9Idtung giebt,

udi

m) Sitietalogie, pag. 375.

quæ

n) 9sboficali(be Crbbefdbreibimg. pag. 717.

o) Philofophical Transactions. Vol. 63. Part. 1, 1772. pag. 20. vid,

fSedmann8 pbofifali(d) - ótonomi(d)e SSiblioted& , 6ter S5anb pag. 472. ubi

g

ita dicit: (&8 folín febr geringet Siefe, unb toenm moir iDn redt bere

fteben im ber SDamumerbe gefunben (epn, (o tag mam obl auf alferten

n

Sibeifel fallen fann, u beren -ebung in biefer. Éurgen Stadricbt nidt8 ge-

(agt toorber, Porro vid, Commentar. de Rebus in Scientia naturali & Me-

Wt

il

dicina geftis. Vol, XXI. pag. 103, ubi fequentia leguntur, — Zria fruflula

j

plum«

6

ass

[

difpofuit lluffris IoNATIUS S. R. L. Eques 4 BonN

itt-

D

venio quidem Plumbaum natioum mnalleabile, fe&ile ex alt

)

be[cherten Glück ad Bleiffadt Boboem: fed in nota adjungit

f

Jllufiris NurBoR, Dono oblatum a. D. HvrrER fodmarum

tf

Bleiffadtenfiumm. Divectore, qui Plumbusm boc natroum e Ga-

Ti

lena , cui znfidebat , femnet i

»

bfum 'excugiJïc* afferit. Sit pe-

P

ues Autborem fides.

Princeps veterum, qui folide metallorum naturam

fcrutatus eff , GEoRGIUS ÀGRICOLA q) inquit, purum au-

tem fepe invenitur Aurum, Argentum, Aes, Argen-

751

tum vivum; minus fepe Ferrum, & Plumbum cine-

reum; vix unquam Plumbum candidum & nigrum. Ve-

fi0

rum recentiorum plurimi nativum Plumbum ha&tenus

e

repertum fuiffe negant ; ut voz Jusr1 r) Cori1 5) Hrzx. £).

iij

CRONSTEDT 2/). SPIELMANNUS V). VOGEL »). ScoPoLI x)

Wor-

hi

plumbi puri/ffimi Audtori allata funt, qu& in parva profunditate in campo

L

aliquo effoffa fuerunt. Erat vero plumbum, cum plumbi minera commifium,

Cum vero plumbi minera &2 utrum in vena metallica ea reperta fit., an fru«

Jiula disjedía cffoffa fuerint , non hic indicatum Jst, verendum omnino eff,

ne etiam hoc Plumbum, ut ftannum ante aliquot annos in Cornubia re&«

[

pertum , &pro nativo venditum , ignis vim jam expertum J

i

p) Litophylacium Bornianum. Part. I. pag. 93.

q) De Re Metallica. Lib. V, pag. 76.

r) Grunbrif be8 gejammten sotineralteid)e8. & 124

s) A&a Academie Tmzopono-ParariNAs. Tom. Il. pag. 510«

t) Hiftory of the Materia Medica. pag. 19.

&) SBerfud) einer treuen Seinetalogie. pag. 181, $. I9I,

v) Inftitutiones Materis Medice. pag. 439.

w) Siracti(doe8 SUtineralfyftent. pag. 455.

x) Differtationes ad fcientiam naturalem pertinentes. Part. T. p. YY,.

fkga]

(W-:——.m—

7

W'orTERSDORFP y) BAUMER 2)) PEITHNER 4) & alii plures,

Í

Ex hisergo1inter fe comparatis, quam maxime dubium eft,

Plumbum nativum ha&tenus efie repertum: falem quod

J

nobis huc ufque ob oculos venit, nunquam tale pro na-

tivo agnofcere potuimus; nec tamen aflerere conamur,

nativam Plumbum exiftere non poffe; uti temere non-

nulli flatuerunt.

$. IV.

PLUMBI MINERAE.

un

equenter fatis occurrunt Plumbi minere. De his au-

Qe

ä?r

tem diverfa fepe eft Authorum opinio, quod re&de

notavit Clariffimmus Coriwi in egregio tra&atu fur l'in-

n

certitude de Phifloire maturele dans letude des mumes ane-

Hl

talliques b). Sufficiat nobis earum precipuas enarraffe.

j

Huc pertinet inprimis.

o

L. Garzwa, eft Plumbum fulphure & argento tninera-

ITf

lifatums: conflat ex teffulis modo majoribus modo tmi-

Til

noribus, diciturque Galeza

teflalata. '"Teffule fubinde

d

tf

tantze magnitudinis deprehen

untur, ut earum diame-

[f

ter duos pollices equet, fubinde adeo exigue funt, ut

teffulata figura non nifi armato oculo diftingui poffit,

Alia Galenz fpecies non ex diftin&is teffulis, fed era-

nulis

-

y) Syítema minerale, pag. 59,

2) Staturgefibidte be8 9yrineralteidjed, Tom. I. pag. 423,

$) €rfie Grünbe ber SSergmerfamiffenfpaften. Tab. XVIII.

b) Hiftoria & Cemmentationes Academiz EleGoralis fcientiarum &

clegantiorum Literarum 'Tuxopono-PavATINAE. Vol. Il P3g* 519,

»

8

QUE —

II

nulis aut areolis conftat, que diverfe fünt magnitudi-

nis, fub Galeme granulate vel punclate nomine ve-

fí

(

nire folet. Alia texture eft denfe & fere ftriate, dici-

turque Galeua firiata, nonnullis Plumbago , inprimis

f

fi non ftriata eft, alii PIuzibaginez] Plumbum dicunt

H

fülphure & arfenico mineralifatum, & a Galena di-

flinguunt, eamque tanquam feparatam fpeciem con-

Tie

fiderant.

Subinde Galena lapidi infenfibiliter immixta

dep

eft, tumque Galeza audit smimeralifota ; pro diverfi-

Offif

tate lapidis, cui inhsret, colore variat,

1L MiwERA PruMmr SPaTAcEA, vel fpatum plumbife-

vum aut [patum . Soturm.

Differt tum ratione coloris,

tum figure

Deprehenditur enim coloris vel al/i, ci-

dTieracei ,

ex

avo-fu[ci , wigricantis, viridis , modo

,

|

diluti, modo [aturati, vel;

uod tamen rariffimum,

vubri c). Ratione figure conftat vel ex lamellis modo

V8 t

gnan

1najoribus, modo minoribus, craffioribus vel tenuio-

ribus, modo rhomboidalibus vel irregularis figure;

Opiti

td$;

lerumque inordinatim concretis: vel ex cryftallis;

in quibus magna deprehenditur diverfitas. His addi-

long

Plur

mus, quod fpatum plumbiferum fubinde fit pelluci-

,

dum, fubinde opacum.

1nus

III.

flrari

Prir

c) LznMaNNUuS de noya minerz plumbi fpecie cryftallina rubra, Epi-

huj

ftola. Petropoli 1766. In linguam germanicam translata exftat ír Dett neuett

tis [

Samburgtíden 3Xagasitt, ote &tid pag. 336. & feqq. unb in benen 9Xti»

tter

neralogticen SSeluftigunaen jum 3Debuf Der Gbpmie umb 3taturgefdiibte De8

Quar

Sineralreid)s, Vter £beil pag- 36. Locus natalis, inquit LenwaxNvs. $. 2.

quantum adhuc conftat unicus eft in Sibiria prope officinam fuforiam Piro-

trejd

Dati

fowka Sawod, di&am, quindecim Leucas ruílicas ab Urbe St. Catharinen-

burgo diíffitam &«c.

9

"

TII. TrRRA PLUMBARIA, continet fepe particulas Gale-

[:

ne, que nonnunquam adeo funt exigue, ut nudis

[*

oculis difcerni non poffint, fubinde plumbum mine-

Vs

ralifaum vel ochram plumbi,

Colorem habet vel

It

album, flavum vel rubrum.

i

n

He Plumbi minere variis aliis mineris mixte fübinde

X

deprehenduntur; diverfiffimasque matrices habent, quas

if

omnes recenfere prolixum nimis foret.

It«

S V.

[i$

PLUMBI PARTES CONSTITUT IVAE.

(

Xlo

f *mnia metallorum principia conftitutiva proxima de-

terminare, difficillimum effe, nonnulla vero eorum,

n

lo

vel etiam remotiora tantum perícrutari poffe, Chemie

I)

enarus haud inficias ibit: hinc etiam eft, quod tanta fit

Iq,

opinionum circa partes conftitutivas metallorum diverfi-

J

tas, quas omnes hic recenfere non fcopi noflri eft, &

$

ldi-

longum nimis foret. Quod de fingulis valet metallis, de

Plumbo quoque verum eft. — Nos hic de iis tantum agi-

(

mus partibus conftitutivis Plumbi, que certo demon-

ftrari poffunt. Ad Plumbi partes conftitutivas pertinent.

Primo Terra vitre[cibilis , que bafin Plumbi conftituit;

Ep!

hujus prefentiam , preter alia; demonftrat facilis tranfi-

tus Plumbi in vitrum.

(

Aft objici poteft, terra hec vi-

g

trefcibilis omnibus ineft metallis, atque compofita eft;

|

du

quaritur ergo qua terra fimpliciori compofita fit hec vi-

$a2

trefcibilis Plumbi terra: hoc certe difficilius eft determi-

llemus

piro

natü, & vix, nifi conje&ura affequi poteít; ma

j

hac

ífOo

hac in re confiftere in determinandis partibus conftituti-

tio

vis remotis.

Sed fi ad quzftionem refpondendum, fa-

pfO

temur, accedere nos fententie WALLERII d) quippe que

It

nobis verifimillima videtur: Nimirum Plumbum ab al-

n

calino quodam principio, falino vel terreftri, a materia

Hül

inflammabili penetrato & mutato, ac quoad partem vo-

pn

latilifato, originem ducere. Alcali hoc minerale in Plum-

bo probat fequentibus argumentis e). r) A calcis plum-

Cip

pi

bi ejusdemque vitri facili folubilitate in acidis. 2) Ab ejus-

$u

dem calcis potentia acidum in fpiritibus acidis deftruendi,

df

eo effe&u, ut non modo nullam poftea effervefcentiam

cum alcalinis oftendere poffint, fed & fyrupi violarum

colorem in viredinem, falium alcalinorum more, com-

mutent. 3) A calcis Plumbi combinatione cum oleis in

faponaceam mixturam. 4) À cubica figura, quam Plum-

bum mineralifatum frequentiffime affumit, que fali com-

muni, vel potius ejus bafi competere folet.

Altera pars

conflitutiva eft Phlogifton, feu Principium inflammabi-

1

I

uod tum analyfis Plumbi per ignem, tum calcis

Plumbi facilis redu£tio per addita inflammabilia fatis evin-

toyr

Y

Cif.

Verum unicum adhuc enodandum, nimirum ut

Iin

re&e meminit WarLERIUSf). Cum Plumburp , Argen-

vl

tum, Mercurius & Bismuthum ratione principiorum con-

ftitutivorum maxime inter fe convenire videantur, que-

tum

filus

ritur ergo in quo differentia eorundem confiftat ? tam in

beo

horum principiorum minori aut majori attenuatione,

I

quam in eorundem diverfa proportione, nec non for-

tio-

puur

d) Elementa Metallurgie fpeciatim chemicg. Holmis 1'768, p. 143.

€) Eodem mox citato loco.

ÀN

f) L c. pag. I45.

ir

Itt

tiori ac debiliori nexu hanc confiflere differentiam Tpfi

j

robabile videtur. Certe nullum eft dubium, quin hujus-

ln

d-

todi diverfitates, varias mutationes producere valeanut:

etia

An vero he folz füfficientes fint, ad tantos effe&us prz-

YO

ftandos, quis facile determinabit? An forfan preter dicta

um

principia conftitutiva proprium eft cuilibet metallo prin-

üm

cipium, quod fpeciem determinat, indeque denominari

poffet, ut in Argento, principium Argenti, in Plumbo

j

nidiy

Saturninum & fic porro? Lubens fateor, abdita hac cfle

nature, denfisque ha&Genus obvoluta tenebris.

af

fUf

$5 VE

oftl

isin

PLUMBI HABITUS AD AQUAM COM-

MUNEM.

um

z0f1o

Y.

ullam aquam in rerum natura perfe&de puram inve-

pars

l

N

mabie

niri, omnemque admixtas habere partes heteroge-

neas, terreo falinas aliasve, que non femper primo in-

calcis

evif-

tuitu, fed ulteriore & accuratiore demum examine appa-

rent, omnia teftantur Chemicorum hac de re tentamina.

n u

Hinc certe non mirum, aquam de Plumbo quid folvere,

rget

vel corrodere, eamque nocivam reddere, quod toties jam

| C0f

tum a veteribus, quam recentioribus adnotatum legi-

quæ—

inus.

Hinc GarENvs g) inquit; Aqua, quz per plum-

m i

beos canales derivatur , fugienda eft, limus etiam quidam

jorte,

ex Plumbo in ea continetur: Et IngM afferit, quod per

| for«

plumbeum canalem derivata aquaDyfenteriam generet 5).

tlo-

2

Et

p

2g) De Compofitione Medicamentorum.- Libr. VII; Cap. 2. p. 180

H. Venetiis apud Juntas. A. 1609, fol.

h) Loco mox citato.

[—GWP

12

p

r

Et VirRUviUS 7) inquit, multo falubrior eft ex tubulis

fl&ilibus aqua, quam per fiftulas plumbeas: quod per

À

plumbum videtur effe ideo vitiofa;, quod ex eo cerufía

naícitur: hec autem dicitur effe nocens corporibus hu-

manis, ita fi quod ex eo procreatur id eft vitiofum, non

p

eft dubium, quin ipfum quoque non fit falubre, Exem-

»

plar autem ab artificibus plumbariis poffumus accipe-

[

!

re, quod palloribus occupatos habeant corporis colores,

lt

Namque cum fundendo plumbum flatur, vapor ex eo in-

fie

fidens corporis artus, & indies exurens, eripit ex mem-

[

bris eorum fanguinis virtutes.

Itaque minime fiftulis

D

plumbeis aqua duci videtur, fi volumus eam habere (a-

u

lubrem.

Fi&ilibus quoque tubis aquam deducere jubet

il

CoruMELLA £. Idem falutare effe docet AEMirIANUS 1),

D

qui fiftulas plumbeas, quod aquas noxias reddant, reji-

ij

cit; dicens, nam cerufía plumbo creatur attrito: quae

D

corporibus nocebit: falubrius & utilius eft, aquam duci

LU

fi&ilibus tubis z). Illuftris van SwrrEN 7) vidit integram

bit

familiam colica pictonum laboraffe, dum ad culinares ufus

W

adhibebatur aqua in magno receptaculo plumbeo colledta,

& diu herens. Hinc eo magis improbamus antlias plum-

r

beas: perattritum enim emboli, facillime fubtiliffimce

bt

plumbi particule abradi poffunt, que aquam nocivam

35

red-

b

ei,

D

i) De ArchiteQtura. Lib. VIII. Cap. 7,

k) De re ruftica. Lib. I. Cap. 5.

hi

&

1) De re ruftica. Lib. 1. Titulo.XVII.

f)

)

1) Idem loco mox citato. Libro IX. Titulo XI.

Ll

n) Commentadia in BozaHaavii : Aphorismos. "Tom. III.

hr

j

pag. 35T.

miQpEecntties

L

(

N

reddunt, quod notabili exemplo confirmat PERcIvAL 0)

pa

Aquam faturninis Vaporibus impreghatam, vel in qua

uffa

3

utmn-

hu

of

o) 85cobadytungen umb Crfabrungen tiber. bie äleogime. Vid. 9tas

ff*

gasim vor 9leryte , 3te8 &tf v775. pag. 287. & feqq, quod fic fe habet.

[l

» Gin angefebter SDtann in ber &tabt i&ordbefler at ber CBater einer abl

j:

I S,

reid)en. Svad)fomen(daft,

€r batte ein unb jmangg Sinber. gejeugt, ol

)ffl

toelden adt jung ftarben, ub bregjel)en ibre.9lelterm überlebten, & [ange

fie niod) unermad(en toaren, unb in ber SDat, (o lange bif fie ben Ort, tvo

em

Lulis

fie gemóbntid) mobneten , verlieffen, toaren fíe alle mer&lid) ungefunb, ie

efi

tearen Daupt(adlíd) ben Sranffjeiten be8. Stagen8 unb ber Ginaetveibe ands

gefett.

Cibr 9Bater moat feit bielen Cyabren gelabmt, unb bie SDeutter toat

uþet

3

feit langer 3eit ben Coticft)mersen nnb gatlígten 3Berftopfungen ausgefest ge-

"h

(

toefen, €ie ftarb enblid) an einer bartnáadigen Gelbfudt. Giefe $anfber£

teje

feat ter(dbiebene male burd) ben. Gebraud) be& 9Satbmaffer8 geboben moorbem,

que

abet fie ftellete fíd alletial gleíd) nad) ibrer SBieberfunft su Sibordyefter miez

dud

bet ein, unb enblid) mar bie franfbeit gegen alle Curarten unb Oirgneper

j

bie man ber(ud)te, Dal&ftartig, — — 9ad) beur Sobt ber 9leltern verfauften

vfüs

bie Svadfomimen ba8 Sauf, meídje8 fíe fo Iange Demobnet Datten, Y

[6&23

$ aufer Dielt e8 vot nótbig , bíe qMumpe aui&efferen gu laffer, — &ie beftunbe

[uft

au8 25len, tveldeà tan nad) ber tinterfudyung fo jerfreffen fanb , baf fo gar

ber Gplinber, in teldyen ber &tópfel paft, serfdiebene &idyer Datte, Ger

fime

ivatm

3iBafecbebálter at anf bett obern Sbeil fo bünne, alà braune8 qJapiet, unb

Ü

oller óder, t»ie ein Cieb,

Syie 9affet ber Gtabt finb merflid) Derbe,

€jie coaguliren mit &viffe, geronnener Sild); e8 erfolat ein (tatfer Sies

berfiblag menn man tlcali , e8 mag feuerbeftánbig ober ftüdbtig fenn, Dineim

toirft, Cju frodenem Sjabresseiten fdjmeden fie Ditter unb alaunartig, Cie

entfalten folglid) eine burd) vitriolift)e Cdaure aufgelóffe feald)etbe, $6;

ftbon eine folde 9Xtifjung ba8 25affer nidt u einem boüfommenen 9tuffós

fungs&mittel be8 5Bleges tnadbt, fo fann e3 bod) getoifi ba8 9Dtetall anfteffert,

, TIl

SDie eben ergüblte Gefibidte beflátiget bie SiBabrbeit ibrer SSeobadbtungen

voBfommen, unb c8 iff mebr al roabrfdeinlid) , baf. ba8 foldyergeftalt mit

&Blep

14

— QR

vl

Plumbum.lotuf erat, nocivam evadere animalibus;

[

teftatur WirsoN.p) & plures alii.

g

VII.

fe

N

Ü

PLUMBI HABITUS AD IGNEM.

16

1

nter omnia metalla Plumbum facillime liquefcit; quod;

M

fi Plumbum faltem in tenuem laminam didu&um eft,

Id

ad flammam candele facile fieri folet: fluit antequam

Pl

candefcit; chartain liquidum Plumbum immerfa, inde

non comburitur, & guttula Plumbi liquefa&i delapía in

i

hir

chartam albam ad diftantiam trium quatuorve pollicum

ii

L

vix levem maculam imprimit,. Igni expofitum varias

mutationes fübit.

Nullum eft metallum, quod adeo fa-

lo

cile calcinatur ac Plumbum, quodque ex calcibus fuis

[

tam levi opera in priftinum metallum reduci poteft. Li-

j

[rl

quefa&um Plumbum, quod novicum valde fumum, fum-

inopere vitandum, emittit, mox tegitur pellicula cine-

fj

rea;

qi

f

$5(ey vermíidte 98affer ben ungefunben 3uffanb ber Samilíe, bie babott

fül

ftanf , verurfad)et babe,

Sya id) biefe Gefibidte aufgefibrieben Datte, fagte

il

tir ein SSleyarBeiter er Dabe Diefe 3Mumpe au ver(diebenen malen, umb ba8

de

leste al obngefebr Drey ober sier CXabre oor bem £obe be8 SBefitier8 ausgez

lil

beffert, 100 et fie bepnabe im bem obenbe(d)riebenen 3uftanb gefunben babe,

ex

€o geídabe alfo ba8 3erfreffen in febr. furser 2eit, unb folglid) muf ba8

j

SiBaffer febr eiel som ben fdbàofiden Gígenídaften be8 9Xetaüs ím feineg

Sieifdung gebabt baben.

Idem exftat it argnepfunbigen 9tbbanblunger ,

berausgegeben vomn bem Collegio Der 9Merste in €onbor, Tom. 1I. pag. 3o9

& feqq.

Quo

'SIO

p) 9tadridt con ber unfer benen. SBergleutett am. berten 5SlepBergen

fogenannten. SDeillreeffrantbeit i bem er(ten. $5anb ber neuen SBerfudye unb

bi;

SSemerfungen einer Gefellfbaft qut Goinburg. 'pag. 539.

Is5

h

Te2, QUæ ejus füperficiem obfcurat, atque calcegi Plurbi

conftituit, fed quoties aufertur hec pellicula, mox nova

generatur, fic ut demum, protra&a hac operatione omne

fere Plumbum in calcem converti poffit. Hac calx, dum

diutius aut majori ignis gradui exponitur , flavum colo-

rem induit, diciturque Calx Plumbi flava, Flavedo Plumn-

M

bi, Mafliot q), nonnullis etiam, Ceruffa citrina vel

Minium . flavumi. audit.

$i vehementiori igne urgetur,

J

df

ita ut flamma lambat ejus fuperficiem, rubro colore tin-

eitur, diciturque Minum.

Si Plumbi calces diutius in

de

fl

igne vehementiori torquentur, abeunt denique in maf-

fam femivitreatam, ex fquamulis compofitam, quam Li-

qm

M

thargyrium , aut Spumam argenti appellant, eft autem co-

loris vel pallide flavi, diciturque vulgo Lzbargyrus ar-

T

fuis

genti, vel Argyritis; vel ex flavo-rubentis, tum Litbar-

Li-

gyrus auri, vel Chryfitis audit: preter coloris diverfita-

ifí*

tem autem nulla plane in his eft differentia, que vel a

folo diverfo ignis applicati gradu dependet, vel fubinde

Ws

quoque ab adharentibus heterogeneis particulis, inpri-

mis cupri, originem ducit, fi nimirum obtentum fuerit

atl

fub cupellatione metallorum nobiliorum cum Plumbo,

nihil tamen vel argenti vel auri continet.

Quod fi tan-

(l

)

dem Plumbum vel ejus calces vel Lithargyrium, vehe-

mentifimo ignis gradui, quem vitrificatorium.dicunt,

I

htmu

exponitur, in Vitrum abeunt, de cujus ufu & colore

i

Glarif. VocEL r) re&e ita dicit: ; Ufus vitri faturnini

QU

praci-

ngdy

q) Sunt, qui inter Flavedinem þlumbi & Mafticot diftinguunt, id

..

quod ex caleinata Plumbi minera nsfcitur, FlaVedinem Plumbi, quod

vero ex ipfo Plumbo calcinato oritur, Mafticot dicunt.

$ed fuperflua no-

vt

bis hzc diftin&tio videtur.

eunt

Y) Inftitutiones Chemiz. $. 695,

16

?5

precipue eft pro amaufis & ad docimafiam. — Color

fil

2

ejus aliquantum differt. . Quodfi enim cinis Plumbi ad

pu

L

fumtus eft, & Vitrum bene co&um eft, id flavum eft

(ic

»

acfüccineum; filithargyrium, viridefcens; isque co-

ipf

??

lor proditor eft particularum venerearum, lithargyrio

Mi

»

inhzrentium.

Quodfi vero hoc vitrum cum ignobi-

IQ

L

lioribus metallis, ferro, cupro, aut horum calcibus

Iu

»

liquatur, tunc pro varia horum proportione nunc ni-

Ph

EP]

grum, nunc fufceum, nunc rubicundum colorem;

cal

2

nunc viridefcentem fingulosque magis vel minus pel-

f

lucidos füfcipit ,.

Porro Plumbum diu fufüum per

Lid

Va

fa pleraque tranfit. .His denique addimus, quod Plum-

Ti

bum fortiori calcinatione non exiguum ponderis abfoluti

qu

incrementum acquirat; Centenarius enim Plumbi dat

fU

Minii libras zx10 ad 120.

Vi

$. VIII.

af

lono

PLUMBI HABITUS AD ALIA MENSTRUA.

Que

ulta habet menftrua Plumbum , a nonnullis eorum

Tfdg

l

facile fatis, ab aliis difficilius folvitur,

De aéris &

h

aque vi in Plumbum jam diximus.

Aqua Fortis, quas;

[

lK

fi concentratior fuerit, aquà diluenda eft, Plumbum fol-

at

vit cum aliqza effervefcentia; talis Plumbi folutio, fieva-

Cru

poratur leniter , formantur inde cryftalli parvz, elegantif-

Plu

fime, folide, valde ponderofe, 5a] Saturui, Sal Plumnbi,

tup]

dicunt: remanens liquor ad ulteriorem cryftallifationem

ptt

ineptus, dicitur Oleum Plumbi, quod, affundendo huic

pon

fali novam aquam fortem ad folutionem usque, folutum-

fufo

Solutioni

que iterum infpiffando etiam parari poteft.

Ttet:

Plumbi in aqua forti fi additur acidum vitriolt , przcipi-

tatione nafcitur Vitriolum. Plutubis ab addito autem acido

. falis

E ——

r?7

WUf

falis communis, PIuenbusn coruuum; ab addito alcali fixo

Id

puro, precipitatur pulvis albus, qui Magifferiusm Plumbi

elt

Q

dicitur. Calces Plumbi & Lithargyrium facilius, quam

ipfum folidum metallum ab aqua forti folvuntur. Sol-

J

UI

vitur quoque Plumbum & inprimis ejus calces ab aqua

regia, fed difficilius ab acido vitriolico & acido falis com-

iDus

imunis.

fit

Acetum vini ejusque vapor pro parte folvit

Plumbum & ejus calees, idemque penitus corrodit in

(l

Co&ionis admi-

calcem albam, quam Ceraffazu dicunt.

pd

niculo diffolvuntur quoque Plumbum ejusque Calces &

pe

|um.

Lithargyrium in aqua, que tartarum diffolutum conti-

net

orro a vinis acidiufculis inprimis & aufteris. Salia

Ofüd

d

quoque alcalina folvunt Plumbum & ejus calces, nec mi-

nus refiftere valet falibus nonnullis mediis, ut Tartaro

vitriolato, fali mirabili Glauberi fimilibusque; item fali

ammoniaco.

Co&ione folvitur etiam Plumbum, fed

äl

longe facilius ejus calces Oleis expreffis & ftillatitiis, fic-

que oriuntur Bal[azza Saturni.

Encheirefes hic neceffa-

rf

rias optime defcribit BoeRHAAvIUs $). Plumbum cum

T

fulphure fufficiente ignis gradu folutum , mutatur in

VUdy

caleem nigram , Pluzubum ufluzm dicunt, fi nimirum

n fol-

partes decem Plumbi cum fulphuris partibus quatuor in

]evte

crucibulum candens fuccefüve ingerantur; fi vero fufo

;'äntif-

Plumbo füperingeratur fülphuris quadruplum vel quin-

Ql

tuplum, mutatur Plumbum in maffam fragilem, Galenz,

oneti

particulis minoribus nitenti, fimilem , cum incremento

) Tuic

ponderis. Idem etiam valet de Plumbi calce; fic Minio

It

fufo additum fulphur producit mixturam fulphureo

ütioftt

inetallicam , Galene fimilem, W'ALLERIO 7) tefte.

gUpe

C

$.Ix.

d

fs

$) Elementa Chemiz. Tom. II. Proceff. I77 & 178.

t) Elementa Metallurgiz fpeciatim Cheiniez,. pag. 151.

I8

(ti

$.

IX.

(

PLUMBI HABITUS AD ALIA METALLA.

(

[

T

agnus profe&to eft in Metallurgia Plumbi ufus; ejus

f

?

M

. énim adminiculo, operatione, quam Cupellationem

i

dicunt, metalla nobilia ab ignobilibus feparari poffunt.

10

Aurum, fi Plumbo liquefa&o immittitur, füb certo ignis

Tuí

radu a Plumbo folvitur, ab eodem pallefcit, & fragile

(h

fit, teftibus CRAMERO 4) & BEAUME v). JUNCKERUS »)

fafi

Plumbutn fufum fuo vapore Aurum fragile reddere tefta-

tur, fed WarrERIUs x) Aurum inde fuam dudilitatem

py

Xif

non amittere afferit. $i tantus adhibeatur ignis gradus,

Tàt

quantus requiritur ad Plumbum in Lithargyrium con-

Itl

vertendum ,. remanet tum aurum purum & plane immu-

Hiri

tatum, quod etiam cum argento contingit, quod eque

Cuprum &

ftao

facile cum Plumbo liquefaéto commifcetur.

Plumbum colliquefcunt in unam maffam, fed Plumbum

II

l

(

le

facile iterum inde feparari poteft, dum maffa exponitur

ndum Plumbum, fub quo

ienis gradui fufficienti ad folve

Cum ftanno Plumbum fa-

Cuprum nondum liquefícit.

cile colliquefcit & unitur in maffam quafi homogeneam

du&ilemque, & vix reperitur ftannum, quo ad varia

ï

utenfilia vulgo utimur, quod Plumbo non adulteratum

fit, cujus fraudis mentionem jam fecerunt Prmivs y) &

ante

GALENUS z) dicens, flamuum autem. Plumbo adulteratur ,

quod

u) Elementa Artis Docimafticz, Part. 1. pag. 22,

LO

v) Grláuterte Grperimental « Gbpmíe, Tom. IHI.. pag. II4,

w) Confpe&us Chemiz. Tom. L. pag. 970.

inify

x) Qopfifde €bemie. 3meiter Sbeil. peg- 41o.

y) Hiftoria naturalis. Libro XXXIV. Cap. 17,

C&P 54

z) De Antidotis. Libro I. Cap. 8,

H

o — Q

19

quod vitare comveniet wmon [oluzm in bac antidoto, fed &9 dm

quibuscunque alüs snedicimis.

Hinc patet, quanta cum

cautela ftannea vafa adhibenda fint in culinis, rebusque

economicis ; legi hac de re meretur BücnERUS a). Opti-

x.]u

Cm

me autem detegitur ftanno admixtum Plumbum ex ejus

gravitate, cum Plumbum dimidio ponderofius fit. ftan-

ünf

ls

no, quam methodum defcripfit ScurürERvs P). Fer-

01

rum, quamdiu in ftatu metallico eft, juxta plerorumque

öl

le

aW)

Chemicorum opinionem non commifcetur Plumbo, cui

tamen fententie contradicit WALLERIUS c) afferens, tres

lh

LOI

partes Plumbi granulati mixtas cum una parte ferri ma-

ximopere candentis, tedique fluxu nigro, quo & calci-

(us,

COf*

natio impeditur & fufio promovetur, commifceri, mix-

tumque inde obtentum, Plumbi faciem habere, & a

TO

K

magnete attrahi. Semimetalla cum Plumbo colliquefcunt,

Qu

fragile autem inde redditur. Mercurius cum Plumbo fa-

m

bum

cillime amalgamatur , qui inde cognita fatis methodo fa-

cile revivicatur.

[l

tur

) quO

S v d

ul

(

PLUMBI SUMTI NOXAE.

Varà

oxiam Plumbi fumti naturam tot teftantur , tum ve-

aturm

ï.

terum tum recentiorum teftimonia.

GALENUS, uti

y&

antea jam notavimus d) a Plumbo Dyfenteriam generari

'AWH,I

C

afferit.

j

—

3) 3Ibbanblungen verfcbiebelier gur eranenge[abrtt)eit gebórigen 9ma-

terien. — 3mote &amml[ung 1760. von bem bebutfamen Gebraud) metalfener,

inibejonbern sinnerner Zifb» unb Sudengefáffe pag. 280 & feq.

b) Orünblider tinfetrídt pon Oüdttemerfen, Cin bem qobierbudy,

Cap. 56,

«) 39byfift)e €bemie ater £beil, pag. 312

d) Hujus Differtationis $. VI.

20

afferit.

Qui Plumbi ramentum vel loturam hauferunt,

D

ftomachi, alvi & inteftinorum ingente gravitate cum

raviffimis . circa umbilicum torfionibus affici , tradit

j

JÉGINETA e).

Limaturam Plumbi qui fumfit , eadem

I

experiri triftia mala, quam qui Lithargyrium bibit, no-

tat AVICENNA f). Pariter gravia ; que Plumbum uftum

q

& limatura Plumbi inducunt mala tradidit ARNALDUS DE

VILLA NOVA g) & FERNELIUS b) exemplum enarrat fe-

ii

X

quens Empirici , qui Plumbi pulverem adverfus Arthri-

tim ita commendavit, ut in eo folo, ejus recurrentis

d

precautionem pofitam effe; ftatim perfuaderet. Cujus

f

idcirco ufüm amplexus, pulveris ejus fesquilibram ex

hi

jusculis, ex vino & piris codis, aliisque cibis, facchari

loco, dierum quindecim fpatio abfumfit. Sed Dyfente-

fo

ria crudelis, febri ftipata, die duodecimo exorta eft, cum

0

90

graviffimis, non ventris folum, fed & ventriculi torfio-

nibus. Ventriculi tanta diffolutio ; tanta oris oblzfio fub-

pi

fecuta eft, ut ne conta&um vel blandiffimum ferre pof-

Tat

fet: Et quecunque ingerebantur, vel in plumbeum

ái

nidorem, velin mucorem tenuiffimum vería, mox re-

th

vomebantur. Sedata Dyfenteria; graves illi ventris , lum-

fe

borum & ventriculi cruciatus dies viginti perfeverarunt,

[

cum incendii interni moleftiffimo fenfu totidemque no-

P

&es peregit infomnes.

Atque hoc temporis intervallo

li

l

licet fitis ipfüm non valde exercuerit, appetentia tamen

Ya

femper proftrata jacuit: nec alvus quidquam , nifi vel

i

ciy-

D

t

e) Lib. V. Cap. 62 & 63.

f) Lib. IV. Fen. VI. Tra&. I. Cap. 3.

g) Opera. Lib. de Venenis. pag. 219. Lugd. 1509 Fol.

h) Uuiverfa- Medicina.

De Luis Venerez curatione. Cap. 7, psg:

Q

. 588,

oj ——

2*

t

IÀ

elyftere vel cathartico medicamento proritata reddidit: &

quecunque tum infra, tum fupra, aut fponte, aut artis

lit

beneficio prodiere, plumbeo colore infe&a erant omnia.

4

Interim exorta idero corpus totum fedatum apparuit.

10

Nec minus notatu digna eft Obfervatio DETHARDINGIE

l]l

quam his verbis defcribit ;). "Vocor ad figulum & non

DE

modo Herum vel Heram, fed omnes fervos fervasque,

it*

imo omnes domefticos graviter decumbentes, & de an-

hri.

Xietate precordiorum maxima , lancinantibus abdominis

IU

doloribus, quxrulantes offendo. Subit animum, noxium

]jüs

fi non toxicum cum cibo vel potu fuiffe affumtum , (dua-

| OX

bus enim horis poft prandium hec Tragedia ceperat, )

iiv

& poft varia quzfita, ipfe cibos in. prandio appofitos vi-

xn e-

fo, cerevifiam degufto, nec quicquam deleterii obfervo.

CUfIl

Opportune fatis, microfcopio portatili inftru&dus, panem

rlio-

oculis armatis contemplor, & ftatim micantes quasdam

fub

particulas confpicio, quas dum cultro effodio , & accu-

pof-

ratius examino , ramenta effe Plumbi, apprehendo.

euftt

Fa&o examine, unde hoc peregrinum pani accefferit, fa-

x E

imulus pariter graviter decumbens, tandem confitebatur,

[uft«

ífe vas illud , quo in cineres Plumbi, pro vitrificandis

run

r

terris figulinis affervari affolent, auferre voluiffe, fed per

e o

incuriam quandam, Plumbi partem in proximum, quod

vallo

illi adftabat farinz receptaculum cecidifle, quam, ne inde

l

vapularet, apte farine commifcuiffet.

Cognita ergo la-

j vd

crymarum talium caufa felicius remedia dare licuit, ac

l

Dzofint grates , omnes penitus convaluere. Venena-

tam quoque Plumbi naturam incufat RAMAZZINI k) Ope-

e 3

rarios

i) Ephemerid. German. Decur. I1I. Ann. VII & VIII in Appen-

"a

dice, Obfervatio 131, pag. 75.

k) De morbis artificum. Cap. V. de Figulorum morbis.

—

£2

tarios Cremonenfes, qui & cryftallinas fi&itias gemmas,

j

tum & pretiofos alios. parvos lapillos levigant, variis-

[

que modis perbelle complanant, iis plerumque excru-

p

ciari morbis fymptomatibusque, quibus Figuli torqueri

f

fübinde folent, teftatur. VarcanENotr 7) in cujus cauffam

inquirens ita dicit.

» Unde nam tot, tamque varia; mo-

[

leftiffiinaque eveniant ipfis mala, facile erit intelledu , fi

l/

quo munere fuo funguntur,

Ti

perpendamus modum,

eaque omnia, quibus uti folent.

Illi namque ut Ame-

L

cryftallinosve lapillos complanent, levi-

J

thyftos illos;

gent atque poliant, p

lumbea utuntur rota, fupra quam,

H

(0

in gyrum citiffime a&tam, molandos lapillos altera manu

identidem figunt. Prius autem rotam illam luto quodam

£

undique illiniunt, quod parant diffolvendo in aqua are-

nam quandam mineralibus particulis. refertam, quam

H

Smerium dicunt, eodemque luto lapillos eosdem obli-

p

niunt, ut levigari commodius poflint. Infenfis adeo

fic

conftat moleculis lutum iftud, ut, fi in aqua diffolvatur,

u

fi

atque ex illa feles bibant, vel aves, aut extemplo mo-

riantur poft univerfales vehementesque Corporis contor-

I

fiones, aut furibundi & phanatici ad aliquod tempus eva-

dant, in gyrum undique cum tremoribus corpus volu-

tantes. Infuper alio utuntur pulvere, quem in tenuiffi-

mum pollinem redigunt,

ad confricandos, levigandos-

lapillos, ut majorem ipfis lar-

d

que magi

s complanatos

iantur n

itorem, Pulvis ifte ex minerali alio lapide; feu

bif

T

mavis luto, elicitur, Tripoli di&o, faporis fubdulcis par-

tim & aliquantulum fal

fi,. Dum hec preftant, ada fz-

tli

Vi

pifme in gyrum rota,

fuprapofitum ipfi infenfifimum

lutum

n

D

nita

1) Continuatio epidemicarum Cremonenfium Confítitutionum, An-

qu2

norum I731- 1740- pag. 85. & feqq.

tth

23

M

futum in pulverem redigitur, quem per aeret avolan-

N

Ü.

tem ore naribusque adfumunt, una cum alio tenuiffimo

Jl

pulvere. Hujuscemodi pulveres, qui ceteroquin vene-

nata pollent vi, eo magis ipfis infenfi evadunt, dum

I

u

plumbea illa rota, a complanandis lapillis diu vehemen-

terque preffa, eodemque tempore velociter circuma&ta,

brevi confumitur. Tunc fecedentes a rota plumbee mi-

1I',

nime molecule predi&is affociantur pulveribus ; unde

6

venenatum magis emergit compofitum, quod eo nocu-

V

I)

um ipfis evadit, quo magis prava femina Pluzmibum in

finu recondit, que per folam exhalationem exerit, dum

Qu

Af

conteritur & aqua diffolvitur, uttam male afficiantur Fi-

guli, qui illius opera indigent ;. Et BoERHAAViUs ) de

[e

Colica Pidonum agens, Pidoribus, inquit, frequens eft,

atl

iisque, qui de Plumbo pigmenta parant, vel fundendo

bl

l

Plumbo operantur, maxime qui vetus Plumbum puri-

deo

ficant & utenfile reddunt, unde peffimus fumus ori-

t

r

tur 7: iis preterea, qui per Plumbum in fornace vafis

N

figulinis incruftandis operam dant &c.

Vinum poma-

t0f-

)Va.

ceum in cifterna plumbea per aliquot tempus harens,

noci-

j

l

iff-

m) De Morbis nervorum. 'Tom. Il. pag. 379.

dos-

n) Idem notat Clarif. Mza» Opera Medica. Tom. II. Tentam. IV.

hr

de Mineralibus & Plantis venenatis. pag. 163 itadicens; Obfervatur Plum-

feu

bi fumum nocere iis, qui ei fundendo conftanter operam dant, quemad-

päl'-

modum plumbariis & eloborum fclopetariorum fuforibus &c. DoGiffimus

eliquis Medicus, Amicus meus, nuper mihi narrabat, a maegno in hac arte

d

viro fibi affirmatum effe, experientia edoctum fe, minime tanta vehemen-

nufn

tia malum iftud adeffe fufioni recentis Plumbi, quam vetuftioris: effe fibi

f

operas complurium annorum in tra&ctando novo Plumbo nihil quidquam fa-

nitati detrimenti patfos.

Rede hoc diferimen imputabat corrofivz qualitati,

M

quz Plumbo atri diu expofito, a falibus in aére obvolitantibus, fubnafces

£etur,

24.

EE

Mj

tife

nocivum inde factum fuiffe notat BAckERvs o) & Illuftris

pE HazN p) mentionem facit Tin&orum , Pidorum,

fu.

perie

Pharmacopeorum , Figulorumque qui ex Plumbo mor-

bum fibi contraxerunt.

Multa alia addere poffemus ex-

lis a

empla, fed ha&enus adduda fatis fuperque Jam evincunt

IBQU

Plumbi venenatam naturam. Haud ita pridem in Figulo

alii

tolo

hujus Civitatis triftifimos Plumbi effe&us obfervavimus,

qui Colica faturnina correptus, tertia vice recidivam paf-

mixt

fuseft, ufüus confiliis Clariffimorum Virorum GATTEN-

in4

uorn & Prefidis, adhibitis leniter evacuantibus, muci-

inde

laginofis, oleofis, clysmatibus idoneis, balneisque emol-

lientibus &c. . Colica quidem ceffit, fed Paralyfin artuum

füperiorum & inferiorum poft fe reliquit, cui per trime-

flre Ele&rica vis opponebatur, tanta cum efhicacia, ut

nunc baculo fuffultus incedere & brachia quoque, aft vix

0i

dum digitoslibere movere poffit: nec defperamus de ulteri-

ori felici progreffu fub continuatione hujus cure. Venenata

pores

eif,

Plumbi vis fefe manifeftat non folum in hominibus, fed

10SC

& in quadrupedibus, avibus atque pifcibus. Canes ve-

firuà

naticos, qui alimentum ex vafis Plumbo intus obdu&is

Plum

accipiebant, convülfionibus mifere excruciatos, fepe

Pium

inde enecatos fuiffe, teftatur PERcIvAL 4), cauffam mor-

Titus

tis a folutis vel derafis Plumbi particulis fufpicabantur,

fentit

hincaliis vafis ufi, canes a priori malo liberi erant. Ar-

tifex

PH],

o) linterfud)ung Der Virfadbe ber einbeimifen Solif in Deboxtöbire

betteffetb, Gtebet in benen 9Irjnepfunbigen 2ibbanblungen. Syerausgegeben

$0n Deti Collegio ber 2lergfe in fonbon; von fraufen überfegf, Tom. I.

pag. 159. 168 & aliis.

p) Ratio medendi. Part. X. Cap. I & II.

q) $Beobadytungen unb Crfabrungen über bie SBlepgiffte ín ben 900ds

XXHI.u

gajin cor 9lerite, 3te8 &t 1775. pag. 269.

W

25

Tf

tifex plumbarius non ultra duos menfes feles in domo

T

- fua fervare poterat, mox egrotabant, brevique marafino

J«

perierunt , cujus rei cauffam querit in minimis particu-

2

lis abrafi Plumbi, in pavimento officinz fuz copiofe h-

Mil

rentibus, quas feles delingebant.

Idem obíervarunt

lo

alii, eodem Tefte, Aves & pulli, qui pane, folano tube-

us

uf

rofo efculento, hordeo &c. oxygale in vafis plumbeis com-

mixtis nutriebantur, inde macrefcebant; & piíces, qui

IN

d«

in aquis particulis faturninis inquinatis degunt, morbofos

inde evafiffe notat quoque PrncivAL 7).

0.

Y g. XI.

Ut

Te

VAPORES PLUMBI VENENATI.

üt

vix

ïo' 0

n folum Plumbum in fubftantia noxam infert, ut va-

el

riis ha&enus evicimus exemplis, fed ipfos etiam va-

d

f

pores faturninos exitiabiles effe; jam pridem notum

erat, idem quotidiane obfervationes docent.

Nonne

fed

v

Diosconipzs s) in preparatione Plumbi ufti monet, ob-

xdis

ftru&is naribus illud effe eximendum , alioquin halitus

Plumbi noxius fentitur? . Et PriNiUs £) cum coquitur

zpe

1or

Plumbum, inquit, munienda in eo opere foramina fpi-

tUl

ritus convenit, alioqui Plumbi fornacium halitus noxius

fentitur & peflilens, &c. Idem docet obfervatio 'TRuM-

Ar'

X

PHn, quam fic defcribit z) Medicus quidam itinere per

Angli-

il

u

r) Loco mox citato.

g

i

Jfri L

s) Libr. V. Cap. 96.

t) Hiftoria naturalis. Libro XXXIV. Cap. 18.

u) Commercium litterarium Norimbergenfe. Ann. 1742. Hebd,

XXIII. pag. 194.

É

iP di

D

26

qt

Angliam, Bataviam & Galliam confe&o, uftrinas noftras

89

J6

nuper invifebat. Quum ex me audiret, fumum atque

l

ulverem ex Lithargyrio, ceruffa, fufione Plumbi, de-

j

puratione Argenti a Plumbo, maxime nocivum effe, ex-

de

erimentum hujus afferti in fuo ipfius corpore fadurus,

V

di&um fumum, ex furno feparatorio prodeuntem, pleno

la

& aperto ore haurit. Fa&um eít inde, ipfo fatente, ut

y

brevi poft naufea, oculorum obfcuratio , lipothymia,

tandem vormitus exorirentur.

Poftridie quum peflime

cpj

X

adhuc fefe haberet, & de apoplexia metueret, largam

fanguinis per vene fe&ionem inftituit fubtra&tionem, que

adeo bene ceffit eidem, ut ad fuos ftatim proficifci jva-

luerit, metuens, ne morbus gravior fit fubfecuturus.

(

Alieno damno itaque cavere difcant increduli, ne in po-

fterum experimenti hujus periculum faciant, quod multi

Medici circa uftrinas verfantes, experientia jam dudum

(

comprobarunt.

Plumbi fufores 1nde Colica faturnina

quod

&

affici , refert WirsoN v). In furno piftorio, ligno,

colore ex Plumbo parato tin&um erat, fervefadto coque-

eff

ni

batur panis ,

qui faturninis hinc imprzegnatus vaporibus,

inde commederunt, graviffima

g

novem perfonis, qui

fymptomata excit

avit,

quorum duo mifere perierunt,

qu

& PeRcIvAL X) exemplum enarrat ho-

1

tefte MonEL »);

minis, in cubiculo, co

lore ex Plumbo confe&o, noviter

tin&o, dormientis, qui gravia inde perpeffus eft fympto-

mata. Avis, per longum jam tempus fui affuetus aviarii,

reponebatur in cubiculum haud ita pridem, colore

quo-

4

Y

—

v) Nova A&ta Edinburgenfia. 'Tom. I. pag. 538-

w) fleite copmifibe &xbriffen : vid. Bsckwaws vbofitatifri - ofonos

wifde Sbibliotfef. "Tom. IV. pag. s6r.

x) l c.

— GUEU EE —

ZT

((

quodam ex Plumbo confedo , tin&um, periit inde poff

Jut

paucos dies; idem accidebat alio avi, in idem cubicu-

De turture & cardueli

de'-

lum repofito, teffe EoDEM y).

Q

in officina figulina convulfionibus fepius correptis tan-

AX WP

JLIE

Qs,

demque mortuis, obfervationem reliquit W«

IUS 2)).

9

Venenofas effe Plumbi exhalationes variis exe

iip

m»pl

is pro-

g

bat GMELINUS 4).

lmo faturninos vapores viridem

li,

plantarum, prope officinam plumbariam creícentium,

ifile

colorem delere, animalibusque , illas depafcentibus no-

um

xias reddere teflatur quoque PERcivAL 7).

güæ

V

$. XII.

IAI'US.

CERUSSAE, MINII, LITHARGYRII, ALIORUM-

m

xulti

QUE PLUMBI PRAEPARATORUM NOXAE.

Juff

ue de fumto Plumbo , infpiratisque Plumbi vapo-

nind

(3

- ribus ha&enus diximus, valent quoque de Ceruffa

1110d

& reliquis Plumbi preparatis.

Ceruffe potum lethalem

que.

effe, afferit DioscomipEs c), & AEGiNETA d) inquit, Ce-

'ib'».ls,

ruffa fingultus cit, tuffim, lingue ariditatem, artuum fri-

fima

giditatem cum delirio & mentis percuffione, corporis-

"unt,

que torporem, motumque difficilem ingerit.

Ínter ve-

tho.

nenaCeruffam refert AgrTiUs e); & AvicENNA de potatione

viter

D2

Q-

p

y) Pzacuar.

À

1

[v

Q1f

olort

z) Commercium litterarium Norimbergenfe. Ann. 1741. Hebd.

XXXVI. pag. 287 & feq.

m

a

r

2) Siffgemeine Gefdite ber Gifte. €

TO E

G?"z

K

i. pag. 2

48 &fe

b) 1. c. pag. 276.

: mnw

€) Lib. V. Cap. 103.

d) Libro V. Cap. 6o.

e) Tetrabibl, IV. Serm. I. Cap. 46.

W

—

Ceruffz agens f, gravia que inde oriuntur defcribit mala.

Venenorum catalogo infertam quoque legimus Ceruffam

a jacobo GREVINO g), & de eadem

— w

Hancuius b)

'ita canit Jodocus

Ulceris ardorem reprimit , carnemque refolvit,

Et ficcata tegit vulnera cruda cute.

Sumpta venenofa tamen hzc cor füffocat aura,

-—À txyO t v

Copia cui ladtis fübvenit haufta malo.

[u

Noxaám ex interno & erroneo Ceruffe ufü in puerpera

—

Vi

defcribit HELwicn 7), & memorabile eft exemplum quod

refert "FRoNcuiN k), Vir fanifimus, juvenis, corpore

Ti

gaudens athletico, licet periculi non ignarus, intrat in-

cautus moletrinam, ubi Ceruffa conterebatur, vix horu-

al

lam conflitit, calidus erat aér & ficcus; domi redux;

Ü

rima die, de levi anxietate pe&oris conqueftus, fe-

di

uenti die naufeofüs , pracordiorum anxietatem perfen-

W

tit, alvus prius dura, cum doloribus fenfim increfcenti-

bus, claufa mox evafit.

Vomitus fere perpetui fubfe-

cuti, intra paucos dies, una cum doloribus colicis in pa-

refim defierunt.

Quz de Ceruffa mox diximus, valent

g

Y

quoque de Minio & Lithargyrio, quibus, ut re&e mo-

net DoenHaavius 7) eadem virulentia venenata femper

De Minio id docent Pi&torum alio-

adheret, manetque.

rum-

f) Libr. IV. Fen. VI. TraG. I. Cep. 4.

g) De Venenis Libri duo. Libro II. Cap. 3. pesg; 17I-

h) Enchiridion medicum. pag. 86.

i) Ephemerides Academig Naturz- Curioforum. Centur I & I,L

x

Obferv. 145. pag. 300.

Ber

k) De Colica Pictonum. pag. 29.

1) Elementa Chemiz, Tom. II. Proceffu 171. pag. 453.

29

H

rumve exempla, qui illo incaute utuntur. — Lithargyrii

noxa , omnibus nota, multisque experimentis atque ob-

"

fervationibus evi&a, patet quoque ex vinis Lithargyrio,

nefaria arte, fucatis; de quibus confuli merentur Zzr-

LERUS 77), GockKELIUS, de vini acidi per acetum Lithar-

eyriicum maximo bibentium damno, dulcificatione q).

BnuwwERUs o) Zircbiater quondazm Palatimus, &9 im bac

Univerfitate Profe[for Medicmue — Celeberrimus, de Ex-

erimento circa noxam Lithargyrii.

Vicanius p) de

CIÀ

Vino lithargyriato. RErmELIUs q) de noxa Lithargyrii in

od

vino.

WzsrPHAL 7) de inquifitione in vinum Lithar-

gyrio fucatum , occafione Sacchari Saturni ex . Lithargy-

-qre

rio confe&i, & inde orta noxa.

if

LzNTIiLIUS $) & plures

[ü-

alii.

In hujusmodi vinis Lithargyrio adulteratis fucus

UX

optime detegitur Zframento [ympatbetico feu liquore fic

fe-

di&o vimi probatorio, cujus jam mentionem fecit ZELLE-

fer-

RUs£) &alii quem clare defcripfit Illuforis Gausius u)

3

quam-

nti

be-

mm) Differtati('), Docimafiam, Signa, cauffas & noxam vini Lithar-

|pe-

Jent

gyrio mangonifati experimentis illuftrans. Przfide, ZziiERo. Refpond.

WzisMANN. Altorfii.- 1721.

fo-

n) Ephemerid. German. Decur. IHI. Ann. IV. Obferv, XXX. p. 77.

npïl'

o) Libro mox citato. Obfery. XCII. pag. 195.

1lit«

p) Ibidem Obfervatione. C. pag. 208.

n-

q) Ephemerid. German. Ann. V & VI. Obferv. CCLXI. p. 6or.

r) Eodem libro. Ann. VII & VIII. Obferv. CXXXIV. p. 228.

S) Jatromnemata theoretico-pra&tica. Cap. XIl. pag. 63.

t) In Differtatione antea citata. pag. 12.

u) Verhandelingen uitgegeeven door de Hollandfe Maatfchappy

&

der Wetenfchappen te Harlem eerfte Deel, pag. 120 & feqq. cujus verfio

germanica exftat ir 9banblungen aus ber Staturgefipidte, praftifien 9lg«

ticg

36

zzeY

[

quamque compofitionem poftea in egregia tra&tatione de

pa

Colica Pi&onum communicavit Illuffris ng HazgN v). Eft

£or

autem fequens.

. Pulveris Auripigmenti Unciam

t

unam, Calcis vive pulverifate Uncias duas, mixtis in

rd

phiala vitrea affunde Aque pluvie puriffime Uncias duo-

decim.

eni

Obturato phiale orificio,; per viginti quatuor

horas leni igne digere, quovis bihorio phialam concu-

qui

hh

tiendo: poft refrigerationem & fübfidentiam limpidum

provide decanta & in phiala vitrea probe obturata ad

li

W

ufum ferva: digeftionis loco fubíftitui poteft coctio, quae

autem non ultra dimidiam horam protrahenda eft: nota

exi

fiti

probitatis hujus liquozis eft, quod fi affundantur non-

ide

nulle guttule aceto Lithargyrii; illud opacetur & nigref-

cat, examen hoc femper, & inprimis neceffarium eft

Ím

N

cum liquore hoc , diu ante jam parato, quippe qui

tra&tu temporis fuam amittit efficaciam. Servari debet in

U

&t

lagena probe obturata, vel quod preftat, in plurimis

parvis lagenulis, ut aéris acceffus, quantum poffibile,

coerceatur. . Quod fi vinum cum liquore hoc probatorio

examinare velis, inftilla guttulas nonnullas vino in vitro

mundo, fi vinum inde turbatur & nigrefcens fit, major

vel minor hec mutatio docet majorem minoremve ad-

mixtionem quantitatis Lithargyrii: Vinum enim non fu-

catum pallide tantum turbatur. Butyrum Ceruffze ope ad-

ulteratum obfervavit quoque Illuftris GauBIUS ») cujus

eon

i

fucum ejusdem liquoris ope detexit. Saccharum faturni,

licet

tl

nenf:mü unb Cpirurgie; au8 ber Goriffen ber :aarlemer uno anberer

lànbi(den Gefeüifc:baften, Tom. I. pag. 28.

-1)0!5

v) Ratio medendi. Parte X. pag. à4. & feg.

w) Loco citato. pag. 125. & feqq.

Es Is

5X

(

licet quondatm a nonnullis Medicis interne, fed rarius,

El

parcaque dofi ufürpatum fuerit, & vel hodie ab Agyrtis

m

contra varios morbos inprimis Gonorheam fübinde, fed

j Il

trifti plerumque eventu in ufum vocetur, fimiles cum

lg.

reliquis faturninis vires deleterias habet, invincibilem

jl

M

ot

enim alvi ftriduram cum immanibus torminibus relin-

IQü-

quit: Cujus rei plura teftimonia habet TRoNcHmN ») pE

l

Wil

Hazw y) TniLrLERus 2)& plures ali..— Eadem de cauffa

4

a

huc referimus Tin&uram antiphthyficam GRAMANNI;

que

quam Tmi.LERUs 7) nunquam adhibendam effe, re&e

iri

exiftimat , ob füummum nempe quod ex ejus ufü, & (a-

10l

nitati, & vite adeo ipfi, imminet perigulum , quamque

ret

ideo deteftabilem in perniciem humani generis infelicif-

ef

fime repertam tinduram dicit: idem fentiunt alii Medici.

Simile valet de pilulis faturninis, verbo de omnibus

qui

em

compofitis, que faturninum quodquam in finu fuo re-

Ifil

I

conditum habent.x

lbllï/)

$. XIIL

)

Vitr

PLUMBI EJUSQUE PRAEPARATORUM USUS

EXTERNUS.

najor

)a.

2

icet Veterum plurimis noxius Plumbi faturninorum-

fl

11

u*

:— que ufus internus notus fuerit, nec tamen illos latuit

e ad

eorundem ufüs externus; Teftibus GarENo, DrosconiDE,

Qujus

Azri0, ÀÁVICENNA, AEGINETA, PriNi10, Mzsu& i& plu-

[Umi)

ribusalis, qui tum ipfum Plumbum , tum ejus prepa-

«

—

rata

i

x) De Colica Pi&onum Cap. X. pag. 26.

y) Ratio Medendi Parte X. pag. 87 & feqq.

z) Difpenfatorium Pharmaceuticum univerfa]e, pag. $94 & feqq.

3) L. mox citato. pag. 765 & feqq.

52

E QUE Q

rata ätque ex his compofita variaad ufüm externum fum-

vl

mopere commendarunt, tanquam adflringentia, refri-

Ül

j

gerantia, cava explentia, fiflentia oculorum fluxiones

& ulcerum excrefcentias , fanguinem füpprimentia, pro-

p

deffe contra fedis ulcera , condylomata, hemorhoides,;

p

cancrum, idem ad ea que egre cicatricem ducunt, Ex-

tor

terne, magno ab omni tempore faturnina in ufu fuiffe

i

teftantur tot Compofitiones, Unguenta, Emplaftra &c.

W

que in omnibus fic di&is Difpenfatoriis frequenter adeo

C0l

occurrunt. Confirmant tot Virorum Clariffimorum tefti-

Uh

monia atque experimenta profituum fepe faturninorum

(ui

remediorum.externum ufum.

Maguio BoreRHaAvio D)

Tat

tefte, ( qui ceterum faturninis adeo infenfus eft, ) Ce-

DU

ruffa auxilio eft aquofis, ulcerofis, ftillantibus ulceribus,

cutisve vitiis, fi iisdem afpergitur: & paulo poft inquit,

omnium ( de faturninis ibi fermo eft) eadem poteftas ex-

D)

ficcandi medicata: & de faccharo faturni ita dicit c), eft

fer

adftringens, ftipticum, fanguinem coagulans fatis prom-

i

ptum; aqua diffolutum reddit acetum Lithargyrii, bo-

&

num ad inflammationes, externo ufu.

Quotquot inter-

TX

num faturninorum ufum damnarunt, tot eorundem ufum

T

externum commendarunt tum Veteres, tum Recentio-

res, quod teftimoniis ipforum Authorum facile, fi opus

effet, demonftrari poflet. Pre reliquis autem . eorum

DI

ufum externum extulit, &, ut nobis videtur, ultra mo-

dum laudavit GovrARDus d), commendat ea ad inflam-

mationem, eryfipelas, cutaneos morbos, fcrophulas,

ulcera,

PT

li

b) Elementa Chemiz. Tom. Il. Procefíuü 171. pag. 452.

Tioy

9

€) L. c. Proceffü 173. pag. 456.

d) Gbirurgi(de äBerfe, aus bem Sranjofí(den z':fafrfest. fübed r767.

aE

EE

33

(s

ulcera, cancrum &c. parare docet hunc in finem Extra-

r

Gum fic didum Saturmi, (quod fit coquendo continuo

(5

in aheno totidem Lithargyrii libras, quot menfuras aceti,

-

er horam vel quinque hore quadrantes, agitando fem-

)s)

per fpaiuula lignea, fepofito aheno, quieícat materies ,

»

ll

tum liquor fedimento fupernatans purus inclinatione va-

fis provide decandetur , & in lagenis ad ufum fervetur.

i

Eft ergo! hoc Extrad&um Saturni, Acetum Lithargyrii

3U

concentratifimum?). zquam vegeto-zmeralem , Ceratumn,

l

Ungueutum; Nutritum, Sparadrapum Saturni, vavia-

que inde compofita Exnplafiva €?. Candelulas, quas prepa-

j

rationes omnes, cum fatis fufe defcribat iple Gouran-

-

DUs in modo citato libro, qui in omnium Medicorum

J

& Chirurgorum manibus eft, & in plerisque etiam Dit-

Il

penfatoris inveniantur defcripte, hinc eas hic repetere

X

noluimus. De externo faturninorum ufü egregie quoque

li

fcripfit ArkiNe).. Repetite obfervationes egregium ufum

[]e

externum aceti Lithargyrii 1n fanandis Carcinomate colli

(

In

& cancro labiorum docuerunt SCHoENHEITERUM f ).

ll'-

morbis oculorum variis externe Extra&um Saturni com-

mendat JANNiN g). In multis preterea morbis laudatur fa-

turnino-

I

e) $Seobadbtungen über ben aufferlid)en Gebraud) ber 3Blenmittef,

Silfenburg rT776.

-

i

f) Societatis Medice Havnienfis Colle&anea. Vol. L. p. 33. & feqq.

g) Sinatomifde, vpbofiologi(be unb pbofitalifibe 9D5banblungen unb

Y

S5eobadbtungen üiber ba8 9luge unb. beffen &ranfbeiten 2c-. 2008 bem Sramó«

fi(den dbefe&t. Sherlin 1T76. qui p. 395 & feq. füb No. 3. Extra&um Saturni

novum ab ipfo di&um, fequentem in modum defcribit ,, Seeues 3SMeyeytraft.

San neme Cilberglátte ein pfunb , guten eilfen 3eineffig, cín x2uart , tbue

afc&

Ü

E

34

diic

turninorum externus quoque ufusab aliis, quibus omnibus

recenfendis autem nunc non immorabimur. Experientia

ext

tum aliorum, tum propria novimus, faturnina externe ap-

Qu

plicata vi gaudere infipni exficcante, conftringente , &

1.10?;

diícu-

ind

diu

alle8 in cinem glafirten £opff, ftetle e8 auf ein feoblenfeuer, Laffee8 foden, rübre

e8 Beftánbig mít einem . bolsernen Cypatel um, big aller SiDeineffig pertbün(tet

ift, unb nur eín Seig aurüd Bleibt. Dierüber gíefe man nad) unb nad

adit 3ouart fod)enbe8 SBrunnentaffer, unb rübre e8 sufattumen eine 3Biertefz

fiunbe lang um , laffe e8 al&benn bíer unb $manjig Ctunben ftcben, oiefe

ba8 flare ab, ub Dermabre e8 qutr Gebraud), 7Xrófte. Siefe8 neue 3Sfep»

C

ertra£t ifl meit beffer al8 ba8 Goularbijde, 9Xan mirb bemerft baben, baf

(i ba8 Goularbifie Grtraft nitbt genug in bem 9baffer. sertbeilt, bann fo

M

Palb man e8 mit SBaffer vermi(dt, fiebt man &lümpden , tvelde balb gu

g

ll

85pben falfett.

Syasjenige Gyttaft, beffen 3ubereitung id) bíer anjeige, bat

biefen Sebler nidbt, unb moirft baber aud) meit gefibminber unb fiberet.

9Iud) erbált ian auf biefe 2lrt at SÓuart; Dabingegen man aus8 eben betz

felben SXenge nut eit. toffel Goularbifdes erbált, G8 if ein vortrejticbeà

3

topi(d)e8 SDtittel gegen rtgünbungen ber 9Lugen unb anbere €beíle be8 r«

»

per8.

Syer Gebraud) bícfe8 neuen 9Xtittel8 ift ; bier. Sropfen gu einer tnge

SArunnentoaffer su mi(den, mammifdt bre) Sropfen. Sampferfpiritu8 bitts

73(

"

qu, unb (düttelt e8 mobL burd) einanber, meldes matm bep jebesmabligen

QGebraude mieberbofen muf.

Hic notare debemus, quod fi Extractum

»

Saturni ad mentem Gouranp: rite paratum & provide decantatum fuerit, ut

D

a fedimento nullo plane modo turbetur, illud fine precipitatione cum aqua

y€

fefe commifcere.

Hoc vero JaxxiN1 novum fic di&um Extractum Saturni

»

nobis nil videtur aliud effe, quam Aqua vegeto-mineralis GovurAnp: ad-

»

modum concentrata , quz facillime etiam obtineri poteft, admifcendo

aque majorem quantitatem Extra&to Saturni Gourampr. Porro idem CÀ

Jaswiw füb No. 4. commendat przcipitatum Saturni, & aliud refolvens

Ophthalmicum fub No. 8. cui Saccharum Saturni admixtum eft.

— a —— O

MF

b

difcutiente, eademque tuto, fed caute femper, in ufum

Df

externum trahi poffe & debere; imo cito fepe id efficere,

qp.

uod alia tarde nimis preftant, ut in ambuftis aliisque

T.

nonnullis morbis toties obfervavimus, & egregiam fub-

inde opem ferre, in morbis, quibus alia remedia fruftra

diu oppofita fuerunt.

tiltt

S. XIV.

TR

af

MONITA CIRCA PLUMBI SATURNINORUM-

u

QUE USUM.

g

älen«

£^um Plumbum , ejus vapores & preparata fumta Cor-

,W

pori animali perniciofa adeo fint, hinc ea ex numero

!t (

Medicamentorum internorum, merito, tanquam infida,

lb

ejicimus.

Re&e hinc F. HorFMANNus b) inquit; ,in

mj

, numerum eorum medicamentorum , que minus tuta,

dutuf,

» & triftibus exemplis quafi infamatal funt, jure meri-

n

, toque ex Saturno parata referri debent,,; & paulo

j

poft 7) ita dicit, ;, Quum tanta noxa a Saturninis intro

TU

»

fumtis corpori humano immineat, prudenter ii agunt,

a

f Dl

2

qui plane ejusmodi medicamentis, quze Plumbum ha-

35

bent, in curationibus abftinent, ut funt Saturni Sac-

Mgut

adum

»

charum , Tin&ura GRAMANNI antiphthyfica. Ego, per-

3

it IDEM, teflari hic bona fide poffum, me nunquam

rit X

ag

»

aufpicatum, vel diu durantem effe&um ab ejusmodi

utarní

»

remediis exhibitis annotaffe.

Lefus inde non modo

fuit ventriculus, ejusque digeftio, fed & alvus ad-

») ad-

32

fcendo

2

,, firi&tior

2 C']»

(oyens

h) Medicine rationalis fyftematicz. Tom. Il. pag. 293-

3) L c. pag. 296. $. XXIII.

56

b

Bl)

ftri&ior reddita &c. Et alibi &) ita dicit, ,, Immanis eft

33

illa Colice fpafmodice fpecies, que a fumis faturni-

»

2»

nis, ore hauftis & cum faliva deglutitis ortum fuum

7)(

32

ducit, atque iis qui mineras Saturni igne tra&tant &

»

2

calcinant, vel Plumbum ab Argento in docymafticis

^

35

furnis feparant, ut in Hercinia fit, familiariffima eft,

»!

22

vulgo dicitur bie $2ütten-Sat6e. — Dolor eft in inteftinis

»

?5

intollerabilis, alvus conftipatiffima, nec clyfteribus ne-

2

que laxantibus facile cedit, umbilici fit introrfum re-

?

jl

2

tradio, fumma adeft inquietudo & artuum tra&tio,

))(

»

naufea & affiduus ad vomendum conatus, in parefin,

»1

)5

vel veram paralyfin vel afthma fpafmodicum quam

))(

35

facile terminatur, ac diu & mifere fepius vgrotantes

U0

»

torquet.

Ejusdem generis dolori, figuli, qui vafa

»

»

figulina vitro ex Plumbo obducunt, obnoxii funt.

7)(

»

Teftantur quoque obfervationes pra&ice , quod medi-

?,I

»

camenta, que Saturnus ingreditur, ut T'in&ura an-

0b

2

tiphthyfica GRAMANNI, vel magiftrerium Saturni, qui-

fin

25

ia

bus Medicaftri in Gonorrhea fupprimenda frequen-

»

tius uti folent, invincibilem alvi ftridturam cum im-

N

2

manibus tormentis ftipatam relinquant.

Quam gravia

fU

25

& periculofa valetudinis damna atque incommoda, a

fm

$

vinis acidis, Lithargyrio immiffo, dulcificatis, ante

n

aliquot annos in Suevia oborta fuerint, id exquifite

gt

»

& do&e in Differtatione, Prefide Clariff. Z&rtERo ha-

fa]

2

bita de 10xa vini Litbargyrio snangoni[ati, eft dedu&um,

t

2

Inde enim non modo dolores ftomachi, abdominis,

(

finiftri hypochondrii cum forti alvi ftridura, item co-

QU

?5

lica convulfiva, fed & afthma convulfivum oborta

IU..

lisdem Obfervationibus triftiffimis motus

»

BoE&n-

k) Libro mox citato. Tom. IV. Parte 2. pag. 323.

37

id

BornnaAAviUs I) inquit ; ;, Pulvis ille tenuis ( loquitur de

ürfi-

2

Ceruffa) infpiratione du&us in pulmonem , afthmata

um

?5

creat terribilia , infanabilia fere, tandem lethalia. Si

-t

2

[lis

ore receptus, deglutitur cum faliva, peffimos creat

2

morbos vifceribus, languores, debilitates, dolores,

T

2»

oppreffiones intolerabiles, tandemque mortem. "Tetra

[tini

25

hec mala, at quotidiana videntur apud eos, qui Plum-

S5ne-

,1

bum quomodocunque tra&tant, maxime autem qui al-

] It

2

bum Plumbi conficiunt : caveant homines venenum,

Idio,

»

quod odore carens & fapore tanto pejus afficit, quo

efin,

»

irrepit tedius, nec fe manifeftat nifi in devi&is Jam

iuam

corporibus. , Etífub finem' do&rine de Plumbo 9)

AISY

fü

os ita commonet Auditores: ;, Vos inquit, Auditores,

vafi

» eftote memores, femper caveatis a fumo , pulvere,

funt,

, omnique parte Plumbi: eft femper venenum peffi-

edi«

» mum,. um ex his magnorum in arte Virorum,

. dl*

Obfervatorum diligentifimorum & Pra&icorum felicif-

qui-

fimorum teftimoniis, quibus alia plura, idem proban-

UFII-

tia facile addere poffemus, tum ex iis, que fufius füpra

1f

SS. X. XI & XII. enarravimus, fponte fequitur, inter-

iT

num faturninorum ufum nunquam non effe periculofif-

i; 1

fimum, & hinc femper in quovis ufü hujus metalli cir-

anie

cumfpedaiffimos nos effe oportere.

Cum vero toties vel

ufite

Stanneis ( quod metallum uti $. XI. diximus , femper;

h-

faltem apud nos Plumbo adulteratum eft) vel intus fal-

ütll,

tem ftanno obdu&is utamur vafis, tum in culina, tum

ifi;

cella penuaria, vel ex iis alimenta capimus, Plumbum

2utem a vix non omnibus acidis at

| Q

que falinis folvatur,

D

E.5

inc

otus

R-

D Elementa Chemiz. Tom. II. Proceffu CLXXI. pag. 452.

—

m) Libro mox citato. pag. 462.

38

sstl pE gset

hinc patet, in ejusmodi vafis non indifcriminatim omnes

effe coquendos cibos, nec diutius in iflis affervandos :

eadem cautela de variis quoque valet potulentis. Imo

figulina vafa, quorum fuüperficies plumbeo encaufto ob-

ducta eft, non ab omni noxa femper effe libera, exemplo

D o r E i ao s

quodam confirmat CI. 7acobus LiND 9) ; quo aliquis ni-

P

mirum Medicus limoniorum fuccum in tali vaíe eva-

poraturus, infignem Sacchari Saturni copiam in fundo

»

11

&L

e ufu economico feu alio

vafis reperiit.. Ab omni itaq

»

etiam, ubi accedunt falia; exiftimat LiNDiUs remo-

vendum effe hocce fuppelle&ilis genus, ad cujus pre-

2

$2

parationem receptum fuerit Plumbum ,,.

Et profe&o, fi dirze Colice, que Saturninis originem

debet, & hinc re&e Saturnina dicitur, graviffima peri-

culofifimaque, quibus flipata eft, fymptomata confidera-

mus, quis non omni cura, omnique follicitudine Satur-

ninorum internum reformidabit ufum? Iis vero artifici-

bus, qui Plumbum ejusve preparata fepe traétare de-

bent, fuademus, ut, quantum poffibile, fibi caveant ab

halitibus faturninis: utantur fepe, inprimis matutino

tempore, antequam periculofos fuos aggrediuntur labo-

res, prophyla&tico fcopo, cibis pinguibus, qui, ut Me-

dicorum obfervationes quoque confirmant, diu fepe ab

hoc malo tuentur Metallicolas. lis autem , quos morbus

jam invafit, primo quoque tempore füccurendum. .Mox

ergo ii fugiant aérem particulis faturninis inquinatum , &

cum vehementiffimi fpafmi, dolores & obftru&iones ur-

geant, lenium evacuantium emollientiumque requiritur

ufus,

n) Commentariü de Rebus in Scientia naturali & medicina geftis.

Volum. V. pag. 443*

sE

39

d

ufus, quibus, urgentibus fymptomatibus interdum pare-

O'OI'ICU"" aüdt Tïud.u

hinc inprimis rhabarbarina, man-

0

nata

oleofa ,

mucilaginofa ,

clyfteres mere oleofi &

molhentes, bahea cataplafmata, & que huc pertinent,

l)

conducunt...

Dizta. inprimis commendanda eft ladtea,

falía vel acida.

l

evitentur acria quæws

Et fi, quod

haud raro contingit, proülgato malo, illud paralyün re-

n

linquat, conducunt therme, eledrica vis, fri&tiones, vel

U

fomenta & linimenta.

Externus quoque remediorum

faturninorum ufus, providus femper fit, ad mali enim

Oa

naturam, corporisque conftitutionem omnino attenden-

dum. Mira fepe preftant faturnina rite applicata; cito

& jucunde fanant fubinde , quod alia remedia recufànt;

illorum ufui externo jungenda fepe funt medicamenta i in^

f*

terna, fic ulcera fanavimus in corporibus cacochymicis

finuofa atque manantia, que nullis aliis cedebant reme-

g

diis externis, faturninorum extus applicatorum ope, jun-

]e

Expe-

&is fimul convemenubus medicamentis internis.

rientia convicti novimus tutum femper & feliciffimum

fepe effe faturninorum providum externum

ufum.

ïg

Z J E S 3 &

Ó

EDDEVUENCUUHHNNEDUEPEE U ERERT

1 gwwtabzlztas €9' Vis nervea diver[ze omnino funt.

2 Unde autem if depeudeant certo determinari nequit.

[

. Arterie Coronarie , [y[lole Cordis, non [yflole Ar-

terzæ Aorte inplentur.

4. Datur Pabulum vite atreum.

5. In

40

EOE

5. In quo autem illud. preecife confiftat , determinatu eft

difficilnum.

6. Anismal, dum includitur. vafi vitreo ita, wut movi

aPris extermi aditus perfethi[Jime cobibeatur, po[b aliquod

tempus snovitur ;-fic €g flammna inclu[a exfliuguitur: bujus

Pbenormeni cau[fa juxta experimenta a Cl. Prefide bac de

ve capta confiflere videtur partim , tum in aliquala defiruclio-

ne elaflicitatis aéris, tum snaxime im. exbalationibus aérem

corrumipentibus, €9' n smutata aéris ele&rica virtute.

T. Aer putvidis exbalationibus impreegnatus, [auitati aua-

xime obeft.

8. Hiomc Cemeteria, Laniene , Coriarie , verbo omnes

opificine , quavum tetris exbalatiouibus a?v corrumpitur, in

uburbauis locis funt. exftruenda.

9. Phtbyficos in bouusm vaccarumove flabula relegare , ut

ibi [alutezm querant , vidiculum | eff.

1O. Inoculatio variolarum , que per levem incifionem

fit, veliquis easdesm inoculaudi suethodis preeferimus.

1I. Scabies tuto & felici]umo cum effediu quandoque

inoculavi pote[L &9 debet.

12. Mira Eleé£iricitatis efficacia im corpus animale [atis

evincit ejusdemm ufun. in varüs sorbis: idem teflantur vepe-

Uuta [zepmis. experimenta.

13. Maximatamen e[t in applicando hoc remedio adbiben-

da cautela, cumn efficaciffimusn boc vemedium iutempe[trve, nec

Jatis circum[pecte applicatum , oaria damma inducere poffit.

14. Hemorbagie vulnerum non eadem [emnper ?Óetbodo

fffli poffunt.

15. Oumem bemnorrbagiarm illico fiflere w1on convenit.

16. Febris fubinde felicius snorbos Janat, quam alia sue-

dicamenta.

17. Hiuc non [emper indifcriminatim mox fupprimenda.

VEkBDOQUP PAU DNENGEXUNURI LOAT RUR GINCNEENOENTUREA

P d

VISURES

MT UR

-

-

35

^

;

d

N

i

li

I

RC

:

$t

a 2

á

E

"

»W

"

lus

]u

$

W

"

14

|:

d

-

»

pE

E

-

—

P

GEOISR U

EM p

rdets

t

o ia

m

i

E

a

n

-

UE T

Eitertip o

DXGSHRER MR ;

p

*

( i

»

u-

b"

*

P

*

--

2

* !

«

E

E

d

w

*

6

X

H

»

—

*

x

-

M

PA

M

*

r

EM

-

d m

H

N

uv

.

-

-—

P

E

*

IN

T

D

*

Y

x

"m

W

Y

"

"

Ép

m

-d

&

M

^

H

"

.—(

NT

TY

W

"--

v

1

E.

À

»

es

b

*

o a A

VX

*

2D»

1

N 24

, Y

:

h

T

*

rac

X

4

"

N

-

PA

-

y

*

i

o

A

P

wf

"

w

*

-

x

y

l

.P,.

r

)

""

-

mäf.

P s

l

*

».

w

z

&

-

"d

—

À.

.f.v...

1

E

-

-

M

*

XK-.

^.

3

.

$

:

6

-

"i

P

^

?

W

"

*v

»£

-

*

-

- -

1 fxw

p

(

d-

x2 M

w

"

Hn

,*

"

E

,

aa 1

AL

m

!

&

o d

d w

»

-

w-4

imh

2

-

[

«

A

p

,

-

ET

f

»-

d

s

h

-

—

"o

-

i

"

t

-

-

]

*

O

A

a

Í

"

À

-

3

À.

-

- u

od

*

v^

d

/XH..(

,,M

.A.r

*

be-

k

I

"

"

"— 74

X

l

^

-N

*

^sl

-

..

L

;

^

E

)

ao Á

w m

*

Y

"-

à -

P

-

*

ia

P

tl

».

*

"

*

d

m

A

?

»

h

*

-

L2

1

H

*

;

* u

N

* 3.

&

P —

"

E

-

n

—

E

w* J

D

ET

*

-

-

tb

—

*

i

N i

»-

H

-0

* w

l

N

-

j

LT

Q

p -

"z

-

*

4

A.

-

n

s 9-

i

*

d RA

E

at

E

«

-

E

d

XX

M

B

3 N

M r

.a

E

fä —

A

-

v

A

b i

-

.

.

-

-

al -

N

i

-

W. ww

T

D

.

LE

"

t

, i

4

b

x m s

À.

a

:

LP

Á

(

-

D.2

q554;

n

[

lE

—

m

—

*

-

-

1

— 9

"

TW

i.

EE

d

MW .

"«*

-

r

m

"-

ss

-

»

*

*

A

|

M £

^

-

a

v

W

RC

—

,1

E

H

AT

-

odl

E

"—

,w

-

^

DN

Li

p

1

6ub

ET

£«

R

e* rl

p*«

as

,w

--

-

w..

M

-

s

h 3

s

,

-

y

EX ]

*

-

"

4

M w

.

a

"

FN

N

£

--

NY

Y

"m

g d

.

-

-

'Te

us

*

H

k

R

4*

,

T

-

Md

xX

w

E

A& X

b

"

"

«

P d

m

g

F

k

A

[

-

b

A *4y,

P

^

N n

YX,

ln

[4

-

m

«

M x

»

f

r

E

s

t

je

m

»t

W

À

)

M

N*

4.

9)X

/*

-

á

M.,..

.w

À

!

4

ML

[

M

j

i

.w

A

H

p N

E

$

E

-

m e

*

/

á

yd

Y

wv

.Wu

v

T d

D

-

J

EY

j

*s

r

A^Pv

"

o

1

j

H

j

*

-

*

*

w -

*

&

í *

*

«

^

ET

W

^

l

]

*

-

M. sst

NH

"*

:

-

&

NM

Í

£

m

-

i.

CX

j

1

m

"j

*

j

o

ty

d

:

P

L

od

.W

&

)

|

I

v

itsscescid ais

yw

2

&

Y

DISSERTATIO CHEMICO- MEDICA. f

INAUGURALIS

DE

R

L

9

PLUMbBO

um

VUESSUBUCOECHEEZISEUNTUQIESURORINSENP

eo

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

a lg«

i'.'

QUAM

r

c opeln

;ä

AUSPICE DEO TER OPTIMO MAXIMO

EX

ä

e

Inc erme

KQrones

INCLYTAE FACULTATIS

p

I.ï

ä

MEDICAE DECRETO

SUB

! Dalf

PRAESIDIO

X

VIRI CLARISSIMI ET EXPERTISSIMI

lutareng

DANXELIS WVILGLELNMUE NDI

12

inant

PHIL. ET MED. DOCTORIS, MEDICINAE, CHEM. ET PHARMACIAE

d

PROF. PUBL. ET ORD, ACADEMIAE ELECTORAL. SCIENTIAR,

THEODORO-PALATINAE SOCIT

2

PRO GRADU DOCTORATUS

SUMMISQUE IN MEDICINA HONORIBUS AC PRIVILEGIIS RITE

ET LEGITIME CONSEQUENDIS

PUBLICO EXAMINI SUBMIT'TIT

AUTHOR

GEORGIUS .JOSEPHUS "TARUSELLO

T.

FRANKENTHALIO - PALATINUS,

um

6

ARTIUM LIBERALIUM ET PHILOSOPHIAE MAGISTER

AD DIEM £

m

?

NOVEMBRIS M.D, CCLXXVII,

5

IN AULA ACADEMICA

NOVI WILHELMIANI

ä

Ám

4

HEIDELBERGAE,

Typi; Joannis Baptiftae Wiefen, Univerfitatis Typographi,

3

2

3

Qy Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com