KaI600-2566_6a Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 A. D. X. Septembr. A. R. S. MDCCLXXVIIII. Pvblice Defendet Ivstvs Godofredvs Apel Lipsiensis Medicinae Bacclavrevs, 2 C TUNTSRNN A | | | E N " ph & ä ; * Pa » La E * * : d. /g; . * * 1 v i * & s * ^ * * as N t D b ^ i. L Á u d- Y ,ä'l ^ :ï 3 X E ln — * E i ia *;:; $ E M & s - * ET J t ; * ^ v» " 3 ** seodt " LA L4 j * d E 1 E * IN ^s 4 * n »* 3 «-—,C . f? &. ï& * s :E * * * * " k * - $s - x Ü h E . *5 " x ä'x E dl 5 - il * » d * ( * E 3 ; * n i , * - 1 * * osqar 5 X D 3 r 1* H * & P : e i Kl ^ x Z E x s w * ^a. * * - Y ?T gl w 3 & hs * "- 3 * N s : u E l-. d a d QO* & * L L. E x o 5 . *s L m *;äi * hs - n & As 5 4 " * * D E E "1 T L $. T Hw P Pj k s * h*& * W xX »-: 'w,v w "! L $ a E * * » d 4 tj t . 24 i : - * E^ "- t t ; 2 H g k $ d st ag TE 7 »^ æ"*'* —— de i : d ) . i^ 1 E » r s. x 43."" : P ais À æsl- » A. * t - E " " "s T ls. - R u - N " *s E ^ * * L L* ho d t* - * : D u i " *-&'ö* hs d w : E '5? ^r & 34 Á- "w » P * E w , * x gl ^ A & » * * Lj K E 4 * 6 1 * LE 4 * & st $l *5 ^ ï; "3 v* x E * E æïl'« b L^ x L * 2 * z o5v p 3 É d* * * * : A & d " ^ L E $ ] Vs 4 * k s : ä $ * " H " E £ i y, :i " E od * 4 Es L * " D ? 53 E * j '? & $. ET - Ae y : E d ; p A "2 x E . il * Eu v . L. Ed VT " 1 h &t E^ L * a f^ * - - » L h " Á - * X 7 a * fa. $ » g H L ; P ^j *e Fj ? * t * E d '-.';*?7; j & r " * E M : x E i p J " ^ 5 u 3 & u " ^ É X M H L T ü H E * £ : LW r de v * P E 3 r 3À L a p b * - iE & ii "1 4 E ases x a 3 n - - r RE —— us ii —v EL E AL v — E N E " AÉ E * EEE J 4 At d. "l m - qm g s s M g LA Vr L A nokel Sy aisf u.u g as ., ; - N m | b ü Q L. : — [ | a [ 4 N M " ts T i b ER z -R - 5 As x A - a $ x xE $s * i E . E r - - " A RC N e z B AR SSSAES T. RESS du M $ : N 33 gm N - E 5 EE - es s Bo N GNMAN E : : W;*W(; DE VSV GPT SALVBRI E'T NOXIO IN MORBIS INFLAMMATORIIS DISSER TATIO ALTERA QVAM CONSENSV GRATIOSI MEDICORVM ORDINIS P-R A E S I'D E D. IOANNE GOTTLOB HAASIO MEDICIN. PR()FESS PVBL, EXTRAORD. FACVLTAT. MED. ASSESSORE PRO GRADV DOCTORIS OBTINENDO A. D. X, SEPTEMBR. A. R. S, .MDCCLXXVIIII PVBLICE DEFENDET. IVSTVS GODOFREDVS APEL LIPSIENSIS MEDICINAE BACCALAVREVS LIPSLAE €X OFFICINA HOLLII ^ Q al AU —— od Yes E VE ,:..a);-;/ /5;,4 ) 5 N GV N F , Ncxa À C E 'äf E h- EE R y n — RI J **ä&& u p VSV OPIT SALVBRI ET NOXIO IN MORBIS INFLAMMATORIIS I. $. E — | pium in inflammatoriis iifque morbis , in qui- Neaus .ratios n bus ab excitatis neruis vaíorum auctus fuerit [", motus, efficaciffimum effe remedium , priori argumentx parte *) demonflrauimus ita, vt, duputano- ne in vtramque partem protracta, appareret nihil qui- dem a medentis partibus fufcipi periculofius et naturae inflammationis minus aptum, quam motus iam auctos intendere, alio tamen tempore eos narcotico fàluberri- me refraenan. Res eo redibat, vt, quamdlu in febre in- flammatoria vafa nimis contracta 1rr1tatlon€:m neruorum nimiam, nimiumque fanguinis calorem proderent, ad opium non confugeremus fed vel fopientibus non.ir- - A 9 ritan- 2) Differtat, L de vía opii falubri. et| soxio, in. muorbis infl..V7T7. edit, 4 DE VSV OPII SALVBRI ET NOXIO ritantibus *),. vel euacuantibus antifpafmodicis vteremur, quo facto praefentlfïimun. in opio fore auxilium. His, quae tunc tempons in vniueríum difputauimus, nune addimus, ad varia inflammatoriae febris ftadia refpici debere, neque perinde eífe, quonam morbi tempore co medlcamento vtaris. Nollemus enim imitari eos, qui initio morbi, quo crudi humores mouentur, vaf forum motum narcoticis nimium reprlmunt et nc tum qmde im, cum vena tuía fuerit, in a('C*: 1'»: quorum humoribus acrimonia vel contagium mePt vis vitae reflinguenda eft, cum multi fint in corpore: reeefïuc ad quos n.atem reten- tà coniici et partem quamcunque demum CO!'l'llleCl'e ac deftruere poffit, nifi forte impetuolius mota vaíà indica- tionem curatorlam rehnquendam et vires : vaäorum ad Ne certum tempus víque moderandas effe fuaderent. coctionis et crifeos quidem tempore, quo tamen tutius id fieri poffe videtur, ad fopientia facile fugiendum eft. Etíi enim materia febre.mota et codla, fi fpafini ceffent, facile vel exhalari vel phlogofeos. e&e&u in parte qua- L dam colligi atque. deponi potefi ? cauenduin tamen eft, ne, quam vna cademque via ex corpore expellere volu- mus, materiam, ab aliis non minus aptis ad excretio- nem locis arceamus, fomitemque morbofum retinea- mus, quod nifi eonfefhm àegro nocet, in futuri mali ericulum eum coniicit. Quae res nos mouit, vt, quae de opiatis morbis inflammatoriis adhibendis in vniuerium alio tempore a nobis effent difputata et contracta, ea quafi diffun- b) Sopientia non irritantia, quae proxime- fibras tenfas emolliunt, fi ftimuli vis euanuit virtutem —ab us diftinguimus, quae vel, anodyn;m probant, vt opiata. vel dum irritarionem in alio locé efficiunt , alius dolentis partis fpafinum imminuunt, ^UYN MORBIS INFLAMMATORIIS. bl diffünderemus latius, et applicaremus morbis quibuf- - dam, in quibus partim ipfi ad opium caute porrectum accuratius attendimus, partim praeflantiffimi practici vires eius vel proficuas vel parum fidas tutasque effe di- xerunt; quo iunioribus, quorum cauffa haec à nobis fcri- benda erant, non folum quid ipfi experti (imus, fed et- iam quid alii de ea re recte fcripfiffe nobis vifi fint, tra- deremus additi nibus. s pathologicis therapeut;cifque fatio- - $. IT. Variolae ; Exordium a variolis fumendum eft, quae generis in- flammatorii effe nofcuntur. Etfienim in multis variolofis dij.';'retüe aegrotis virium proftratio magna, pulfus celer atque depref- fus, puftulae feffiles faepiufque fanguinolentae vel atrae, aliaque, quae putridam magis quam inflammatoriam ar- guunt humorum diathefin, fymptomata inueniuntur; haec tàmen non morbi, fed alius cauffae effeca fünt.. Conta- gium in omnibus, a quibus füfceptum ett, more plera- rumque, quae inflammmationem inferunt, cauffarum, fenfi- libus partibus ftimulum imprimit, et cordis, vaforum- que motum intendit, nec vnquàm, nifi antea humori- bus iam corruptis et paene diffolutis, aliam quam inflam- matoriam prae fe fert naturam. Quodfi vero quaeritur, vtrum in eo morbo, et quolibet eiufdem fladio Opio vti, an cum Cl. rissor *) ab víü eius abftinere debeamus, quaeftionem primum ad difcretas, deinde ad confluen- tes accommodandaim effe arbitramur. Inuadit morbus vel eos, qui, cum bona fit fanguinis atque humorum À.3 mixtio, €) Epiftol. n;cdicopra&. d:!wrz'alii*.» 6 DRRT EEEERETTS DE VSV 021; SALVBRÍ ET NOXIO mixtio, ipfique validis inftructi fint vafis, a contagio valide excitantur et magna febre tenentur , vel iftos, qui, nifi fluida corum peruería fint, ita tamen inueniuntur vel debiles,, vt, vi variolofi fomitis oppreffi, ftimulum non excutiant et langueant; vel ita fenfiles, vt vafo- rum. partiumque - irritabilium ftridturam nimiam patian- tur, et, quae expellenda effet, materiam inclufam reti- neant. In illis cum vafa partim ob propriam particula- rum fanguinis mobilitatem, partim propter nimiam vaforum ofcillationem, turgeant, contagii et inflamma- tionis ftadiis nunquam tutus, fed anceps ct periculofus erit opiatorum vfus, quippe quae, cum ftimulandi vir- tute praedita fint, humorum turgefícentiam augeant, fauces, pulmones, aliafque partes in grauiffimani in- flammationem ducant, et, febre aucta, gangraenoíam defttuctionem | inferant 9). Experientia enim docet, | contagii tempore venaefectione in manifefto plethoricis, diluentibus, diaeta refrigerante et iflis, quibus febris temperetur, inflammationis fymptomata leniri, cardia- cis et calidis augeri, et eruptionem papularum fperatam Secus tamen de febre fecunda fentiendum impediri. eft, . Conftat tempore fuppurationis cutis vafa a pure acri vellicari atque conftringi, febrim, iectitationem, dolorem et agrypniam augeri, vnde imminuta perfpira- tione ea, quae exhalanda erat, materia retinetur. Quae fi accidunt, etfi natura fponte in multis morbo fuperan- do fufficit, anodyna tamen profünt, cum, íomno in- ducto, fpafmifque folutis, fuppuratio et exhalatio ma- ligni d) Ib. p. 5or. in gram'lak: inflammatoriis variolis praefens efi j?amp;r metu$ gaugraeuae; tutene ergo, dum ardent omnia , dumn pü!egmo eft quafi vnicus totum corpas , praefcribetur opium ? IN MORBIS 1NF,L4MM-ATORIIS; - ligni humoris aegrum leuent. In iftis vero, quos mor- bus ita deprimit, vt vel nerui non excitentur, vel ex crebrioribus conuulfionibus languor oriatur, in car- diacis, quae ex opio fünt, exhibendis non eft cunctan- dum, cum moderata laudani dofis cum aromatico con- iundcia vires : erigat, et exanthematum ömorefccxitigm juuet. $. I1I. In confluentibus quo £grauiora funt fymptomata ma- Confluentes, iorque morbi vis, eo maiori prudentia opus eit, vt, quae pracfentiffimam opem ferant, remedia, cum effica- ciffima fint, non reformidemus, fed confidenter arripia- mus. Fatentur MonTON *), wenrEHOrF f), TRALLES g), et alii praeftantiffimi practici, in periculofiffimo ifto vario- larum genere, quaecunque effe videantur contraindican- tia, non alio tamen, quam narcotico, rem fere defpe- ratam reftitui poffe, quorum auctoritate adducti, eo- rumque, quàae in febre lecunda barum variolarum acci- dunt, obferuatione admoniti, multa effe fcimus, quae opiatorum vfum interdicant, alia, quae eum imperent. Caufi"a, vnde e conHuenwtibus tantum moleftiae et peri- - culi e) Oper. medl. ifi traCtat, de febribus inflammator. v:zz'uerj?z/; p. 1c6, $) De variolis et authracibus, p. 96. Experientia enim tefle fub vae riolis benignis, fed iu[lo moleflioribus ," inmocuus; füb medis, di- Jlindlis: anomalis, cobaereutibus, immo füb. ipfis impenfé conflaenti- bus malignis ,. fi. quid iuttare odhuc potefl (funt emim nonnunquam maligniffimae , vbi mibil omnino iuuat) et. dum virium aon mimis profirazavum , puifas non. mimium languidi, fmni mon comntefr, fcd potius deficientis refpirationifque integrioris votio fimul, meque flu- us falubris aduerfum. indicat, perquam faepe vjus ifte felix jl «b mulris siolefliis pevicalifque auertendis aptus, & Tra&. de vfu opii, tom. I p. 133., 3 DE VSV. OPIL SALVBRI ET-NOXTO culi aegti cäpiant,)copia materiae morbo(ae eft, quae, partim a fanguine feparata et ad cutim. fuppurationis cf- fectu coniecta, neruos, cuticula orbatos, irritat, et dolorem concitat, partim in vafis mota, quibuícunque fenfilibus partibus internis ftimulum inprimit; febris igi- tur, quae mitior facta erat, eo magis incenditur, quo niagis copia humorum acrium cutis vafa alia conftringit, alia inter contextum cellulofum cutis et epidermidem ef- fufa comprimit, adeoque exhalationem, quae genuina Quid ita- et optima eft in vatiolis iudicatio , fupprimit. que magis a medico agendum, quam vt feligat reme- dium, quod neruos contra humorum aculeos obtundat, cutisque fpiracula aperiat; quo quidem opio non cogno- fcimus effe melius, quod calida alia, ipíam contrayeruam et ferpentariam virginianam viribus longe fuperat? .Aft nunquam illud, nifi caute, et prudenter omnibus, quae eo vti vetant, perpenfis, in auxilium vocandum efle ea. monftrant, quae partim a natura, partim a morbo in va-. riolis oriuntur. Peffimus is motbi mos eft, vt ad in- teriora, pulmones, cerebrum, inteftina, aliafque par- tes coniecla acrimonia inflammationes acerrimas conci- tet, quibus ortis, fi quis opium daret, ícintillas laten- Eueniunt etiam crifes ac- tes in incendium euocaret. ïä cefforiae, et ruunt humores vel ad glandulas fàliuales, vel ad inteflina, quae excretiones cum criticae fint, nar- coticis nunquam , nifi tum fupprimendae (unt, fi vel acri- monia eorum telam earum partium, quae eos dimittunt, laceret et inflammet, vel copia iacturam virium contra- hat. Quibus pofitis patet, opium in variolis confluen- tibus ad febrem fecundam moderandam cum fructu fua- , nec de-rj, fi nullae internae factae fint inflammationes accc'f- meuTCIREEM IN MORBIS INFLAMMATORTIIS. 9 ?ccew;m crifis Licet enim va ï"lO]äs mor- alia lmïfcut m inflammatorium. effe diximus, eo tamen temporeé infiammatoria diathefis vel ita iam mitigata eft, vt:ex.e f dQ GL Q L:'T'tur medicamento, non tantum nil trali, - d p'w; mufn etiam-fructus capmtm* Ne qne verendum. eff ne imminentes, quas natura molitur , crifes inde fupprii mantur, P'LOCLO C;LIIS ita; caute. ve FiCï[lï vt talem praes beat. p regorici dofin, quae non Hugorem Íed blandapi F(f(i! ä tem. conciliet. Haud enim ignoramus, .febre fe* cunda variolarum confluentium pmfï"uum effe- more BpISSOTILJ mannatis laxantibus: materiae paxtam pex ins teftind fübtrahere, ita, vt aluum enemate follicitare et euacuare falubemmum fit, peffimum materiam dilapfuram coercere fed tum. dolores infimi ventris fuborientes; tenfio ét borborygmi facile medicum: docebunt, nuimn diarrhoea immineat, et num iuuari ea debeat; etmmfl - opmtum deder:t modo moderata. eius fuerit dofis , cretiones accefforme diluentibus et euacuanubus vel re- ftitui vel promoueri poterunt. IV. $. Multis quidem morbilli cum variolis Conuemunt Morbiliz. ab il'is vero tufficula, illacrymatione oculorum et pu?u— lárüm, quae ad eryfi pelms fpeciem accedünt, : rubore et deprefhone differunt. Si exanthemata fponte nec iuito citius prorumpunt, neque calido regimine extorquentur, mitis eft morbus; nihi lominus fieri folet , vt ab acri fero tales excitentur tum in re piïähOUlQ 01'2:811;'9 tum in re- liquis fenfilibus partibus, lp:z mi, vnde Velcruptxom*pedia- tur, vel inflammatio concitetur. Periculofiffimum, quod eo tempore imminet, fymptoma pulmonum inflamma- tiO 10 DE VSV OPII SALVBRI ET NOXIO tio eft vtrumque antifpa(modicis et opiatis tollitur Venaefeclio quidem tum, cum iam confirmata eit pe- rlpneumoma plurimum iuuat, praeter eam tamen 1in adultis fufcipiendam , et hirudines infantibus applican- das, ex opiatis multum proficimus, fi irritantem eorum facultatem aliis remediis temperamus. Quodfi igitur anxia refpiratio , fomni defectus, genarum rubor, pul- fus celer et paruus, fudorefque, .modo aucti, mOdo füppreffi, acre morbillofum ad pectus conuerfum, ner- voíque acerrimo ftimulo ita affectos effe prodebant vt papillarum eruptio vel nulla prorfus effe poffet, vel, fi qua facta fuerat, illae palle£cebant et receffum minaban- tur, in mfantlbus trium circiter annorum verfus Vefpe- ram enema iniiciendum curauimus, quod infimum ita emolliuit laxauitque. ventrem, vt motus fanguinis per vücera liberior effet ,. hora autem .poft laudani aliquot guttas exhibuimus, 'eadem. dofi bihorio poft, fi opus erat, repetita. Laen vidimus, in fomnum, qui capi antea non poterat, per aliquot horas pufillos iücidille et madore per cutim diffufo puftulas effloruiffe, quarum apparentiam analepticis adiuuimus. Memos Ad morbos inflammatorios etiam rheumatica febris Pebris rben- giaitca, referenda eft, quae cum aegros vel dolore totius corpo- ris, vel decubltu male habeat, iis medicamentis impu- gnanda videtur, quae a vi fedatiua commendationem ha- bent. Symptomata , qu:bm imorbus ftipatur, funt do- lor capitis, dolores vagi, qui modo in ceruicibu: piru- modo artus Vdïidiilït* fi()ï*(ï re OrIOht*S int IQG"" pmmur et cum febre vel creícunt, vel imminuuntur. Clldl l ï- gulg IN MORBIS INFLAMMATORTIS; 1t guis in iis, qui ea febre decumbunt, fpiffus fit morbus- A que iifdem ,. quibus aliae' febres inflammatoriae, iudice- tur excretionibus, in eam venerunt fententiam, cauf^ fam proximam fpiffum inflammatorium effe,. quo in:va- iis haerente et aucto, ipfam humorum phlogiflicam diathe- D Es fin nafci et febrim incendi, Qu aVv fententia fi vera effet; foli illi, quorum denfüus eft fanguis, inuaderentur; ni« hilominus conftat ,. debiles 'et laxae compagis homines, in quibus magis tenues quam fpiffi funt humores, vagis doloribus in ceruicibus, dorío et pectore affici, et, fi perfiftant, febre decumbere ^).-. .A vero igitur alienum non eft, vt in reliquis inflammatoriis morbis, ita in hod cauffam non a fánguinis fpiffaindole, fed.a ftimulo la- tentis cuiufdam materiei neruis admodum infenfae. pe- tendam effe, cui opiniohi etiam inde pondus additur, quod neruis vnius partis affectis vniuer(us fanguinis cic- culus intenditur. Haec autem, etíi eam in totum ner- vorum genus agere ponimus praecipue fibras mufculares ferire poterit, cum talis earum videatur effe tenfio et fen- filitas, vt nec leuem motum fine dolore aeger moliri poffit: hinc in articulis, quorum in confiniis arctior eft fibrarum mufcularium nexus et maiortenfio, acrior percipitur dolor. Quaeri ergo poteft, an nimiam neruorum íenfilitatem imminuendo morbo occurrere liceat? — plerique fcripto- res, quos inter ipfe svybpENHAMv s numeratur !), per omnem morbi decurfum ab opiatis ftudiofe abftinendum effe fuadent, quod confilium, etfi in plerifque eft exe- quendum, jta tamen nobis n on probatur, quin'ab eo b 3. intetf- h) saRCoNE Piflor, morb. tom, I. $. 102. 1) Opufcul. vniuerf. cap. 5. de rbeumatiftmo , edit, Lipf. p. 347 1 9, d DE VS$V OPII SALVBERI ET NOX?7O intsrdinh recedere malimus. Medentis. eft humores fpiffos diluere, deüütatcm inHammatoriam imiminuere, et quicquid febrilibus motibus coctum eft, huius per cola excretionem adiuuare. Vtilifima igitur eft venae- fectio, quae, nifi febris priore fanguinis miffione mitior facla erat, aucto motu, repeti debet, ferum vero laétis potufque acidulatus humores diluunt; |nec negligenda funt eafalia, quae non taütum inteftina vacua reddunt, fed fünguinem etiam refrigerant. " Quicunque vero Qionis fladio humores medicatricibus tum, quando co corporis viribus ad cutim dimittuntur exhalanturque, hanc exerctionem eiufmodi medicamentis iuuare vellet, uae Iän-guinem commouent et perfpirationem inten- dint,. nifi dolorem; ' qui'éxterna corporis obfidet loca; anodyno-compefcüerit, eam ob cauffam, quoniam opia- motres 1m- to neglcéto per diaphoretica medicamenta bu mis di í a v ntis do- petaolius in vafis mouerentur, hifque ni lor augeretur,' aegro male confüleret. Quemadmodunm cum- humoresexagitent igitur in'initio morbi, opiata, B de m expandantque; - füfpecta. habenda fünt; ii eo D clinan- TO v tefilubrem effe eorum vfüm, tum.obfen ötl-:—ä o'9, tum ipfa'ratio dócet. Hac enim ratione fpafuis vatorum cdn4les. excreto- fópitis , quidauid fuit eoncoctunr, per riós 'feijrfi»: ïvätqræ; tuni P í Puïpfff*üme *t(;äxg ä—iqrgiii facile'ex Pbrenitit, 53 0A morbis vniuerfalibus ioflammatoriis, -qurüm ad eos tranfi- nonnullos tantum receniere aDimus Crat, turi k) sá&CoS, l, c. p. 112, a3 IN MORBIS INELAMMATORIIS. a 1 i 14 turi, in quibus vna praecipue cbrporispars--pfae re uis affecta eft, qui vero febre non carent, phrcnitidem fpectemus. . In ea modo membranae cerebri, modo ce- rebrum ipfum, modo vtraeque partes inflammatae funt, vtram vero pártem morbus praecipue teneat, quae de- mum cunque figua proferant, dici certo non poteft '). Cognolcimus eo morbo quemquam laborare ex febre acuta, vultu fubinflato, fi vigiliae fint iuges, oculique fanguinolenti et fixi lucifque impatientes, atque fi celeris deprehenditur mentis alienatio "). Quae mala, cum a nimio fanguinis motu ad. cercbrum eiufdemque difficili per vaícula eius tranfitu proueniant, a medico id exi- gunt, vt tum copiam humorum, tum corundem ad at- fc&tas partes nimium motum euacuationibus fanguinis, aliorumque hurforum imminuat, et fanguinis fübtractio, etfi in omni morbo inflammatorio. laudanda eft, in nul- Sed lo tamen adeo larga, ac in hoc ipfo, effe debet. elirii, quod ia co morbo effe folet, ferocitas, coma vigil et quáe ob vigilias increfcit, virium tenuitas peri- culi pleniffima fymptomata fant, eamque ob cauffam opem celerrime narcoticis ferendam, ne ruofque ad cer- tum gradum certique temporis interuallum ftupefacien- dos effe fuadere. videntur, quo,. induciis cum morbo inductis, et nouis viribus fomno collectis,. vaforumque pacato, morbi-vis reliquis ;'1im'i0: motu quodammodo auxi- B b savvaars in. Nofolog. aethod; tom. T. p. 458. et 484. inflamma- tionem ipfius fübftantiae cerehri, quam cephalitidem appellauit; delirio fomnolento dignofci dicit, obiermouir autem. Cl; CVLLEN odón elemzit: ciedicin, prac. verfion. teuton. . 285. figndum fidum boc non «íle, s m, C.AiE.L, AVRELIANVS de morb, acut. et cbron, lib, T. cap. 3. 14 DE VSV OOPII SALVBRI ET NOXIO auxiliis frangi poffit. Aft cum progreffum fafw uinis per cerebrum in eo morbo tardiorem reddere aeque anceps fit ac eundem intendere, . opiique vis nullam corporis o partem quam cerebrum Bia o Is feriat, in phrenitica paf fione opíata fufpecta dicimus, remque antiphlogifticis agendam effe putamus. Quodít tamen venaefectione larga diluentibus et moderate refrlacrantlbus inflamma- toria diathefis remota fuerit puHufque durus mollior fieri cutifque perfpuarc incipiat, lene opiatum, quod fo- mnum., adeo in eo morbo defideratum atque profi- cuum ad ahquot horas refectionis cauffa alliciat, no- xain noón contrahet. $. VIL Artbritis, "Vtrum arthritidi opponenda fint. opiata, tum de- mum difcerni poterit, quando cauffa huius morbi a no- bis definita erit. In eo autem morbo materiam extare dicunt, quam, humoribus femper immixtam , per cauffas occafionales euolui et ad articulos coniici cu1ufque faculta- te doloreset inflammationem eorum oriri. Quaefivera ef- fent, non folum fànguis eorum, qui arthritide laborant, a fanvume aliorum differret, fed et illi, quiacrem eiufmodi materiam humoribus continerent, fanitate illibata vix vn- quam fruerentur, quorum autem contraria vfüs docet, Ne- que pondus habent, quae de tophacea materia nota fünt, quae in articulis e vafis in contextum cellulofum exha- latur, quamque aliquando in medio offe humeri tophum parere meminimus :- . haec enim non cauffa, fed effectus morbi eft, nec videtur adeo effe fubtilis atque mobilis, vtea, qua morbus ex vna in aliam partem tranfit, cele- xitas in eam cadere poffit, Maximum eft, quod arthri- tidem YN MORBIS INFLAMMATORIIS, 15 tidem contagiofum morbum efle- dlcant fed nec hoc ita firmum eH qum labefactari poffit. Symptomata, qmbus morbus incipit atque ftipatur, nec non ea, quae iis accidunt, qui, poüquam per multos annos cum eo confhdarum ob actatis magnitudinem viriumque defe- Gum loco hulus arthritici doloris aliis malis afogun- tur ?), ia eam nos inducunt opinionem, oportere, qu1- bus tales aegroti affecti fint, malorum omnium princi- pium a neruis. duci, eligique medicamenta eiufinodi, quae neruis faciant medelam. Quibus enimmorbus im- minet, illi toto corpore languent, neque vlli parti ab initio morbi maiorem moleftiam: fa&tam effe conftat, quam ventriculo, qui, cum neruis inftructiffimus fit, de viribus ita deieétus deprehenditur, vt alimoniam nec appetat, nec COHCOCiU&t fed naufea et vomitu quane quUG V€X8fUS in neruis vitium III€G€ pl'()d&t. Atque, vt penitius in morbum introfpiciamus, verifimile effe nobis videtur id, quod nonnulli ftatuunt, effe quoddam in fano quolibet inter cerebrum, partefque corporis reliquas aequilibrium , quo-per quamcunque cauffam non fublato ab affectibus arthriticis quis non inuadatur, eo auteni demto vim vitae, quam in cerebro neruifque quae- punt excitari et Irn. externas et a fenfus fonte reimotas pártes tam diu dirigi, donec, inflammatione partiali or- t3, vis elaftica totius corporis reactione ita reuocata fue- rit, vt actioni cerebri refpondeat ?). Subeffe autem par- txdïem praccipue laxitatem, quam affectae partis inflam- mationem fequi, exinde clarum cft, quoniam. partes quas n) $vprNHAM opnufcul, tra&tat, de podagra, : 9) CVELEN, l c $. 495 16 DE VSV OPII SALVBRI- ET NOXIO tiorbus femelinü dhl, i nf;l— (q £ iepius ab eo inuadi folent. Quid ita- m commouerint, articulis do que miremur, fi, quae animu lores contraxetint, et i is, quae eundem ad fe reuocarint, depulíus fuetit acerrimusdolor? Haud difücile etiam me &ivat EPT nepntis ae- tclligi poterit, quantum damni ex iftis med foluuntur et ad cutim g roto afieratur , quibus humores re protrudüntur, cum non m erus peruerfüs humor;. fed blandus, lymphaticufque ex haletur, nerui vero, obruti iis, qui hue compulh era nt, humoribus magis irritentur. in neruis excitatis cau- Quo magis autem verifimile eft, £MPER co minus i Sgl (Q-P xorari debet, an in iito íam mali haer vivs neruorum tuimultu narcoticis fit. vtendum. Exacerba- tionis tempore ab omnibus quidem diligenter abftinen- dum effe, quibus irritentur pártes iam nimis commotae, penes omnes medicos in c onfeffo eft, dolorumque inde amen. facile natum augmentum comprobat; haud ita t definitur, vtrum doloris grauitati et inflammationi cum ea coniunctae fine metu futurae noxae autifpafmodica Si vera funt, quae svpexHAwvs fcripfit, opponenda fint. reuiorem effe exacerba- quo vehementior fit dolor, eo b tionem, eoque longius effe tempus, quo aeger a mor- bo liber inueniatur, narcoticorum víus noxius eft. Quod- fi. vero. cogitemus doloris grauitatem auxilium prom- efflagitare, et infammationem, nimis ptum interdum diu protractam, folida nimis debilit are, cauffamque exi- ftere poffe, vt morbus faepius tedeat, an nil prorfus agendum, quod dolorum leuamen aegro afferat? . Qui in initio morbi et ipfo eius flatu nernorum motus fopit, inter cerebrum reliquaíque cot- cum, quod füblatum erat, dvc €?r^ quilibrium non reddat, fed falutari naturae poris partes nam cum, extincla commini refiftat, n)i'l auxilii affert: opii IN MORBIS-INFLAMMATORIIS. PT apii fumti vi, vires. vitae denuo infurgant, dolorum augmentum íe feciffe intelliget. Satius eft diacta regi- : mineque , et, fi fanguine füccifque plenum aegri corpus eft,. venaefectione, quae tamén, cum folida debilitet, faepius non.eft repetenda , motus febriles in emolu- mentum aegri dirigere, et, facta remiffione, debilitatis partibus roborantibus, martialibus, motu, imo balneis frigidiufculis fuccurrere.. Opiata itaque nunquam in ini- tio; maxime autem tum commendanda fünt, fi , füperato Ífere morbo, ea relicta eft fenfilitas partiumque laxitas, vnde nouae fibrarum tenfiones oriantur, - nouique iníul- tus aegrum inuadant, ^ Nec in iis negligenda íünt, in quibus, ex articulis in ventriculum regreffa, arthritis dolorem, naufeanr vomitumque effücit; in his enim opium, cum aromaticis coniunctum, anomalos neruo- rum motus compefcit , fibrifque robur reddit. r $. VIII. In pectoris inflammationibus faepius. 4tan£tls ïne& Pleuritis fpa- — dolor, vt medicus, etfi de remedio anodyno eligendo /fice. diu baeferit , . querelis tamen - acgroti tandem ad opium trahatur. Hic autem duplicis generis morbi occurrunt, vehementia et natura diuerfi, quorum alter pleuritis eft et membranaceas fenfü acerrimo praeditas partes inuadit, alter profundius et in ipfo pulmonum parenchymate fe- det. Partium continua commotio, dolori(que, qui in pleuritide aegrum angit, grauitas, et celere,; quod breui fu- neftum eft, incrementum efficaciffima efflagitant remedia, in quibus opio eiufiodi locus eft, qui alii vlli concedi non potefl. Non enim, vt antiquiores et modernorum multi flatuerunt, in pleura, quae coftas obuoluit, quippe quae, cuim 18 DE V5V O.PII SALVBRI ET NOXIO cum neruis deflituta fit nec vulnerata doleat,- fenfu care- re recte dicitur P), mali fedem ponimus, fed in cellulofo- membranacea pulmorum exteriore parte, vnde nata in- flammatio. cellulofouafculofae telae, pleurae coftifque interpofitae, communicatur. Placet quidem aliis opi- nio, primam fauguinis congeftionem ad hanc cellulofo- váfculofüm pleurae partem fieri, unde diaphragma et pulimonum exteriorem partem, nifi foluatur morbus, in mali focietatem rapi; fed, praeterquam quod haec pet eaà, quae in defunclis reperta funt, non confirmentur, ipnfa etiam ratio hanc, quam affumfimus, fententiam fta- bilire videtur ) Cum 'enim per exteriorem pulmonum fuperficiem plurima vafa fub velamento externo ab arte- riis pectoris minoribus , oefophaeis iuprimis atque bron- chialibus difperfa fint, quoruim ofculis tenuiffimus hu- mor in pectoris caua exhalatur, verifimile eft, perípira- tione cutanea, quae pulmonali analoga eft, imminuta, humores ad vaía ifla cogi eo citius, quo magis pulmo- nes exteriore fua parte omnes in pectore reperiundas partes mollitie antecedant. Quodfi vero dicendum eft, vtrum ille, de quo pleuritide affecti conqueruntur , do- lor fupprimi debeat, nihil de ea re in vniuerfum regeri poffe praemonemus, fed effe huius morbi varias fpecies atque tempora, quorfum nifi quis refpiciat, a vero ab- errare facile poterit. Eft pleuriticae affectionis fpecics, quae neque a fanguinis fpiffitudine nec acrimonia nata, fed a neruorum fenfilitate profe&a*adkfpaünodicos refe : fi b il, part. 2. experim. 1 1.3. I 14. p) nALLER. de partib. fentient, et irritab q) Eadem eft fententia MOKGAGNII. Viq. de Rgmgäf et. (edib. mo.rb. 1cjgiffol. 21, attic. 37. - IN MORBIS INFLAMMATORIIS 19 ri debet morbos, quae, etfi in initio omnis inflamma- tionis expers eí am tamen, nifi obuiam ei iueris, -con- trahit Hanc produnt pulíüs contractus, fudor extre- marum partium frigidus, et lotium tenue, quae vbi in initio huius morb1 mucm.mtur non mfiamma*ionem fed id fignificant, primas mali latebras in neruis quae- rendas effe ita fpaüxce affeclis, vt, nifi fj pafmo medearis, ipía vita in difcrimen veniat Num vero-opium pmebe- re dubitemus, quo non laudatur aliud quod nimios mo- tus citius temperet? an inflammationi, quae a medi- cunctando fores aditum- co non timido auerti poterat que aperiamus?. nam fi in parte quacunque, | praefertim membranacea, fpaímis conuulía, dolor intenditur, hu- mores in valis comprimuntur, nihil vero vtilius fuadetur, quam hoc, vt incipienti inflammatioui quantocyus effi- caciffimo anodyno occurratur *). Salubrem effe pare- gorici vfum etiam inde nouimus, quoniam facta venae- íectione dolor quidem ad aliquot horas ceffat,. pottea tamen ita ruríus augetur, vt ad ea, quae neruos foplant confugere cogaris; vnde patet nullam in ea pleumudxb fpecie indicationem , quam eam, quae fpafinos tollere iu- beat, citius effe adlmplendam. Aft opium neruos fti- mulare fangunn inflammatoriam diathefin inferre, vn- de malum augeri. Non eo víque cunctandum eft, do- nec inflammatio locum fibi fecerit, et, fi quem fibi fe- cifle videtur, venaefe&wne, maxime in iis, in quxhus fanguinis penuria nom eft, ea mala, quae ex opiati vfü timenda effent, praeuertenda funt. Hanc ob cauffam, etfi celeberrimi. practici ab opio in initio pleuritidis abfti- C x nere f) SARCON. l, c, $. 154 20 ,,w VS Y * OPII SALEVBRI ET NOXIO D E nere imperarunt, inueniuntur tamen alii, qui, opiatis cum laxantibus coniunctis, humores a pecloris partibus profperrimo euentu auocarunt, doloremque coinpe- fcugruqt f). $. VIHL Pleuritis ttt- Alia pleuritidis fpecies inflammationis effectu ori- flammatoria, tv quae,cum cauffa ab illa differat, etiam aliam meden- di rationem poftulat. Spiffi acrefue humores, alio mor- bo in.corpore iam antea latente, decubitu ad membra- naceas pecloris partes conuerfi, primum cum impctu, poftea lentius per vaía minima mouentur, et, cum fenfi- les partes irritent, vagum, deinde fixum creant dolorem, donec is vera inflammatione, quam febris incendium Vti in illa opio -prodit, fadia, admodum increuerit. mature füccurri aegroto poterat, fic in ifta eo, quo fe- 'bris viget, temporeab eo feuerius abftinendum eft, ne calida eius vi tenera membranacea partium tela deftrua- tur et gangraena inferatur. - Praeftantius éft venaefectio- ne vna et larga quidem, alteraue, quin tertia humorum copiam et motum imminuere, vt irritata vafa nunc mi- mnus'excitentur, ipfi vero affeclae. parti emollientia ap- plicentur. Laudant etiam in pertinaci dolore veficato- ria *), attamen, 'cum haec non humores ad exteriora alliciendo , fed. neruorum fyftemati alium acrioremque, qui priorem obtuudat, fenfüm imprimendo agant, nifi larga.venaefectione periculum aügmenti inflammationis .fuerit auerfum, ea non coknlïïgndailïtzs. "Ponamus àu- 3tem, $) HAEN. rat, tied. tom, L. C. 2. p. 26. t) i. . c 2l d4N MORPB'IS INFLAMMATORIIS. tefn, haec. a. medico facta effe, dolorem autem non ce- dere, fed tuffim frequentem aegrum vexare, ei fuffoca- tionem- fere minari atque Íputationem purulentae et co- Clae materiei impedire, .nonne quiuis facile intelliget, Íymptomatum remiffionem neruorum fenfilitate nimia et Ípaflica affectione impediri? Si haec in. aegro occur- runt, paregorico folatiutn: ei afferre non dubitamus: vt- E plurimum, . fi praemiffa fünt ea, quae laudantur, anti- phlogiflica remedia , opii- dofin moderatam tranfpiratio aequalis fequitur, quae-fpafini remiffionem cum magno aegri leuamine factam effe indicat. Id ipfi in femina vi- dimus, cui poflquam larga facla erat venacfectio, lauda- ni guttas decem. exhibuimus;.-applicatis parti dolenti ca- taplatinatibus emollientibus altero die, madente corpo- [e, doloris et febris: aderat remiffio "). P x In. pleuritide partes membranaceas , in periþneumoQ Peripneumo- "8 nia. profundiorem pulmonum fübflantiam. inflammatio obüdet. .. Etfi vero dubium eít, vtrum congeflio fangui- nis ad vaía pulmonum - Ruyfchiana, an ad interiorem vafculofam eorum partem pertineat ?), quidquid demum fit, certum eft, in peripncumonia tanto grauius tranfi- turo fanguini factum effe impedimentum, quanto maior eft in- pleuritide dolor, in latere affecto perceptus, Par- và, cum obtuío dolore coniuncta, refpiratio medieum monet;-vt Qzaþure ea íe ligat remedia, quibus inflamma- tioni C; u) Confelrj. quae igg'ixätt;xx* apucï nvx -— E -IAH. differt, d/e'p!euriz. ctip"e- ripnet, cap..4. X) CVLLEN. 1. c, 5 334. 22 n:ia?vsf;f OPTI 'S'AL.»VNBRI ET NOKIO tioni fraena iniiciantur, et pulmones humoribus congeftis liberentur. Praeter largam fanguinis miffionem et di- luentem copiofüm potum, etiam laxantia antiphlogifti- ca, quibus fputi reiectio fupprimi noii poteft, addenda effe iam nrPPocRATESs iislocis, in quibus curam in- flammátoriorum pectoris morborum tradit, feuere im- perawit ). Quo facto nifi doloris fit remiffio liberior- que fanguinis per pulmones tranfitus, veficantia externis Quamuis vero fola fputi, puri fimi- partibus applicant. lis, reiectione morbus ifte vix curatur, cauendum ta- men eft, ne vel nimis fero, vel nimis large fanguinem mittàmus, ne fputi critici eiectionem perturbemus. Opiata in initio et progreffu morbi, cum dolor magis prefforius quam pungens fit, non indicantur et nocerent, eo tamen tempore, quo febris ex antiphlogifticorum re- mediorum vfu decreuit, refpiratio autem magis aequalis atque plena facta eft, praefertim cum tuffis molefta do- lore redintegret, fomnummque et tranfpirationem im- pediat, cum fructu exhibentur. Nam etfi reiectionem fputi cohibent, eatamen breui poft fponte redit et de- mulcentibus reddi poterit, aegrotus vero materiem, quam mora fpiffiorem fccit, facilius reiiciet. 90 X I. ltg'ïaïm;mtia Periculofiffimus aeque ac fumme dolorofus morbus jateflinorum, inflammatio inteftinorum eft, cui, fiue illa morbus fit, NC fiue eius fymptoma, num competat paregoricum, cum praeftantiffimi practici de ea re diffentiant , paucis eft ex- mam plicandum, HorrMANNVS rcxh- pcriculi pleniffi éeum g) In fag victus in morb. xacut. JN MORBIS INFLAMMATORIIS. 23 eum agere dixit, qui paregoricum iis fuadeat, quibus ventriculus et inteftina ad inflammationem inclinent 7) ; BOERHAAVIVS *) et TRALLES P). etfi in inflammatione ifta opiatis alia praemittenda laudant, eadem tamen a nume- ro eorum remediorum, quae commendant non exclu- dunt, in adhibendis autem iis magna prudentia opus effe dicunt. Liberalior in opio propinando recentiffime WIRTENSORHNVS fuit^), cui illud, cum fibrarum mo- tricium inteftinorum vim debilitet nnmxnutoque motu vermiculari cauffam inflammationis tollat, princeps me- dicamen effe videtur. morbum intra E qu:s covltet paucos dies funeftum efïe, et efficaciffimis laepius non depelli remediis, : opium autem inflammationem , . qua pereunt aegri, modo augere modo omnium citiffime auertere. poffe, medicum in eo feligendo neque praeci- pitem, neque nimis tardum effe debere, quilibet intelli- gs.t. Sed vt audaciae aeque, ac timiditatis fcopulum eui- temus, duo, quorum ratio habenda fit, ponimus, quo- rum: alterum ad-cauffas,- alterum ad tcmpora pertinet. Quodili enim bilis vel acrior eft fa&ta, vel copiofius effu- fa, etfi ratio neruos contra ftimulum ftupefaciendos effe fuadeat, experientiae tamen hac in re plus fidendum eft, quae docuit, praetet vinum et falia alcalica opium bilis acrimoniam admodunr augere *).. Praeftat. corruptos, in inteflino duodeno et veutriculo contentos, humores diluen- z) Med; Syfleim. tom, II, patt..3/ c. 7. & 11: 2) SWIETEN. Cofitient, in apbarifin. Y3. 5 964. b) l. c. p. 252. c€) Differtat. d2 opio vires cordis debilitante $. 56 d) GRANT. de fibrib. verf, teut, de [ynocba pamdzt-. £e p DE V$V OPII SALVBRI ET NOXIO 4 diluentibus, quae demulcendi vim habent, qualia ea funt, quae ex amygdalis, auena excorticata, hordeo, vel gummi arabico: cum aromaticis coniuncto per de- coctionem parantur, diluere et anodynis clyfimatibus Ípafmos remouere, quibus cundtis, fi ventris meteori- finus, vomitus dolorque acerrimus et alia inflammatio- nem vere-adeffe produnt, venaefectio eft praemittenda. Quodfi vero vomitus non ceffet, neque medicamenta in cánali alimentorum ob nimiam eius irritabilitatem retine- antur, fed ex eo ftatim vomitu reiiciantur, num patiamur, vt bilis in duodeno collecta acrior fpaímos augeat, et in- flammationem, cuius forte leue erat principium, et quae validis antifpafmodicis fupprimi poterat, perfectam red- dat et prorfüs contrahat, vel eam ftimulo fuo ad plura inteftinorum loca diffundat? - certe tunc indicatio eligen- di remedii ab iis, quae aegrum iuuant, petenda et ten- tandum effe videtur, num laudani modica dofis cum de- cocto demulcente commixta motum inteflinorum ver- micularem moderari. valeat, dum interim vel ea, quae diluendi facultatem habent, acre abluunt a pariete villo- ío, vel euacuantia, cum opiatis coniuncta, et per os aeque ac per inteftinum rectum immiffa, acrem mate- riem euerrunt. Si ab arthritide retrogrefía is-morbus ortus fuerit, citius ad opium cum aromatis coniunctum confugiendum effe,: quippe quibus praeter fenfilitatem imminatam fibris etiam robur reddatur, $. VII. monui- mus. Quotiefcunque vero fpafimus nondum in veram inflammationem tranfit, - toties etiam praemiffis aliis, uae contra flricturam partium commendantur, veluti, fi pulfus id indicet, venaefectione aliifque, opio inter au- ríe- gilia praecipuus locus eft,. cum malum, quod pe um YN MORBIS INELAMMATORIIS, 25 &um difficile tollitur, vtplurimum ea ratione fuperari poflit, $. XIL - Haec plenam nobis praeferunt lucem; Qua via in Cbholera, biliofis morbis fanandis, colica in primis, cholera et dyffenteria tuto incedere nos oporteat. Quemadmodum in colica biliofa bilis viae obftructae funt ita, vt modo parcior, modo copioftor repente. factus eius fit ex clau- ftris efluxus, fic illa in cholera vel ex abundantia, vel ex nimia commotione in inteftina copioíe effunditur, quo facto non fine fummo infimi ventris dolore biliofi humores per os etaluum reiiciuntur. Hanc excretio- nem vtramque, quam natura ipfa molitur, neque pur- gantibus augendam .effe, neque narcoticis füpprimen- dam,. enormes ifti edocent dolores, qui oriuntur tum quando vel ftimulantibus vires naturae nimis excitamus, vel motus fopientibus füpprimimus. Quaecunque agenda funt, redeunt eo, vt diluentibus, quae demulcent, enema- tifque emollientibus ea via, qua tuto euocari poffint, cru- da egerantur, quo facto opio eft vtendum. In plethoricis, et in iis in quibus viresnondum quocunque modo fünt ex- hauftae, non aberrabimus facile a fcopo, fi facta fuerit ve-. naefectio, cum non huius ipfius tantum auxilio fpafini im- minuantur, fed etiam, quae poftea applicanda funt, diluen- tiaet abftergentia ipfaque opiata fpem noftrarn non fallant. Hinc nunquam ab initio paregoricis in cholera eft vten- dum, íed exfpectandum, donec per praegreffas vomi- tiones et catharfes, quarum vehementiam diluentibus et demulcentibus temperari oportet, materia morbofa, nifi prorfus , maiori tamen ex parte expulía fit, ad ca ta- inen 26 pE VSV OPII SALVPEI ET xoxm' men confugiendum tunc eft, fi, vt fentit sybpENHA- Mvs, dolor eft vehemens, vomitus et deiectio enormis et fpiritus infignis ataxia *). $. XIIL D»wfjenterta. Non efficacius opio remedium morbo dyffenterico opponitur, in quo neruofae inteftinorum partes a bile acri eique analogis huc congeflis hümoribus ita velli- cantur, vt, nifi tollatur dolor, certo quandoque aegro fit pereundum: ANam etfi ex hepatis biliariis ductibus copiofior et acrior bilis ad duodenum effluit, malorum- que, quibus flipatus eft morbus, fufficiens exiftere pot- eft cauffa; permulta tamen fünt, quae doceant, ex vni- verío fanguine biliofas in' eo contentas particulas effectu febris feparari et ad inteflina critice coniici. Cum vero periculi grauitas partium affectarum fenfilitate metien- da fit, ad dolorem eiufque cauffas praecipue dirigenda cft curatio. Suntautem duplicis.generis, quarum alte- ra corruptus in inteflinis colle&tus humor eft, altera ni- mia per diuturnitatem morbi- orta irritabilitas; vtraque pari attentione digna eft. . Vix-enim eft morbus, qui, vbi euaeuantia non ftimulantia frequentius repetita. po- ftulet, ita etiam citius antifpafmodica et narcotica exi- gat, quam is, cum. partes, in quibus ipfa morbi fedes eft, ceteras omnes irritabilitate fuperet: quare praeftan- tiffimi practici, vt vtrique indicationi faciant fatis, ano- cent f). d;:na cum euacuantibus chiungenda effe do Opïata e) Oper. p..573. : TRALLE'S in biffor. cboler. P. 346. f) Confer, quae de his habet Cl xvRzAY, in apparat, tntdicam. 4 [ tqm; H.p.276. Gotting. 1776. I - IN MORBIS INFLAMMATORIIS, Opiata vero in initio morbi nocere quilibet 'in&lliget ; fi velit fibi reuocare in mentem, potiorem doloris cauffam non in irritabilitate, fed in acrimonia, quae partes rodit quaerendam hancque eiufmodi euacuantibus extermi- nandam effe, quibus tam profluuium bilis ex biliariis vafis et inteflinis, quam tranfpiratio augeatur, cui in- dicationi emetica leniora cum blande la xa xed li tibus coniun- &a faciunt fàtis, fi ea dofi fuerint exhibita, qua vel le- nem vomitum concitent, vel periftalticum inteftinorum motum ad inferiores partes deducant. Nam qui primo dyffenteriae fladio, excretionem, quae in hoc morbo effe folet, opio cohibere vellet, hunc non folum dolo- rem reddere afperiorem, íed alia etiam, vt aphtas, in- flammationem, conuulfonem, concitare fymptomata, qui opium admodum amauit, sypENuAMvs fàpienter monuit $) . JSed cum in progreffu morbus aliam induat formam, et ab acri humore, copiofius affluente, mu- cus a villofà tunica inteftini abradatur; ita augentur do- res, vt irritabilitatis maior cura fit habenda, et meden- tes de neruorum extremis contra aculeos muniendis, neceffario cogitent, atque, quoniam euacuantia non- dum Íunt feponenda, eo ipfo motbi tempore irritantis medicamenti flimulum more Px 1NGrrEI *) oleofis in- voluunt, vel opiata euacuantibus interponunt. Cum vero eo tempore laxantia propter nimis auctum motum periftalticum iufto citius e canali inteftinorum effluant, et, licet frequentius foluatur, aluus tamen parum acri- at, laudandi fünt illi, qui nmoniae þ—et cum tenefímo dimitt D 2 €ud- £) Oprr. p. 222, TRALLES , oper. de 'æif t 0pii tom, IIL p, 199« b) Qn tbe diftaf?t of tbe artmmy , part, IUI, ch. G 28 DEÉ V$V OPII SALVBRI ET KOXT1O euacuánti paruam 'opii dofin addunt, qua ratione neruls ad breue tempus fopitis et mora medicamento catharcti- co facta maior peruceríae materiae copia conuerri atque eliminari poterit. Videtur quidem is, qui ambabus in- Jicationibus eodem tempore fatiffacere ftudet, cum fibi contrariae fint, neutram adimplere; fed cum parua ano- dyni dofis ad certum tempus nimiam fenfilitatem immi- nuat, laxantis medicamenti eo certior falubriorque erit effectus, quo magis, fpafio lenito, humores biliofi, tum in valis retenti in inteflina effluere, tum exinde, per diluentia corredii , eliminari poterunt. Declinante iorbo et correcta fanguinis mixtione humorum decu- bitum inteftinis tantam faepe contraxiffe laxitatem, atque fenfilitatem norunt medici, vt nec alimentorum nec me- dicamentorum vel leuem tantum ftimulum ferre poffint, fcd, ipfo roborantium ftimulo affecta, humores dimit- tant. Nil co reconualeícentiae ftadio iftis aegris falu- brius füadetur, quam opiata, ea dofi cum roborantibus coniunéla, vt irritabilitas iramiuatur laxitafíque corriga- tur!) Etfi enim motu, diaeta aliifque, quibus infrmi- tàs corporis tollitur, imbecillitati fuccurri poteft, haud raro tamen, nifi deiectionibus ifüs, ex nimia irritabili- tatc ortis, valida remedia tempeftiue opponantur, ante- quam alia proficua effe poffint, lenta humorum diffolu- tio oritur, et vires aegri prorfus confumuntur. 5; X1lV. i) Laudatur pro.fcopo froborandi data. ipecacuanha, fi dofis aliquot granorum cum parua dofi opii confungitur, Éxempla, in quibus apparuit huius radicis vis adftringendi, fi parua eius éft. dofis, leguntur apud Cl. MvRRAY; 'in apparat. ied. xom. L p- 535. d IN MORBIS INFLAMMATORIIS, 29 6; XIV.e Vltimo tandem loco conuulfiones partu'fienthzh Eclamþfz'(; , inflammatio vterique 1nflammatio attingendae funt, tanta confinitate vieri; febris coniunctae inter fe, vt haec, etfi non femper ex illis ?uer'pcmrum naícatur, a fpafmis tamen trahat originem. Quemad- modum vero in quocunque morbo, ita;jin conuulfioni- bus parturientium, quarum ex.perfeueratione atque pet- tinacia inflammatio vteri nafci poteft, auertendis tollen- difque cauffae explorandae funt, vnde tanti excitati inue- niantur tumultus, quafque vel ia abundantia et orgafmo fanguinis, vel in defectu eius et vacuitate vaforum, vel in nimia totius compagis neruofae irritabilitate deprehen- dimus *). Si a cauffa qua demum cunque procatartica farr- guisin vafis ita agitatur, vt, cum per infimi ventris vifcera ob molem vteri, foetum continentis, libere tranfire ne- queat, vel cerebri folius, vel totius corporis vafa nimis di- ftendat, atque oppleat, mala inde metuenda opiatis augeren- tur, quae nunquam, fi plethora et orgafimus fanguinis re- periantur, falutarem edere effectum abunde diximus: praeferenda fünt ea, quae fanguinis copiam et motam inminuunt. Si vacuitas vaforum cauffa eft, quam a nimio fanguinis profluuio prouenire fcimus, nec tunc falubre eft opium, cum laxatis vafis et aucto pulfü hae- morrhagia et debilitas crefcant. . Moderandi tamen fünt eo tempore narcoticis nimii neruorum motus, fia ni- mia irritabilitate fuerint nati, fj, quae huius cauffa fit, lateat, adeoque aliis remediis füccurri parturienti non poffit In inflammatione vteri, in qua inflammatus fan- DgA guis k) Excell, GEHLER, äifï'ert."aïci de eclampfia parieutiuu v« 19« 3 c DE VS5V OPII SALVBRI ET NOXIO 30 guis fenfilia huius partis vafaà diftendit, cum. fanguinem, antequam dolorem,compefcat, exagitet, funeflum fa- cile edit effectum, nifi venaefectione, emollientibus ct euacuantibus antifpa(imodicis inflammationem ita com- peícueris, vt opiata non huius, fed irritabilitatis nimiae, adhuc füperflitis, cauffa praebueris. Non minus cau- te agendum eft in ea inflammatoria febre, ad quam puerperae menfibus grauiditatis vltimis praecipue a cauf- fis, quae fere euitari non poffunt, difponuntur et quae puerperarum febris dicitur, cum dolore hypochondrio- rum infimique ventris coniuncta !). Etfi faepius fi me- dicus quarto die ad eiuímodi aegram vocatur, imbecilli- tis eius pulíufque debilitas! roborantia et calida fuadere yidentur, attamen cum ex víu eorum inflammatio- nes pulmonum, omenti et inteftinorum oriantur fune- ftae, lochiorumque interruptio, quae ineffe in eo mor- bo folet, pertinacior reddatur, ab omnibus calidis ad- eoque ab opio eft abftinendum. Duo íünt praecipua et calidis ptorfus oppofita remedia venaefectio et anti- Venaefectio tum maxime cum phlogiftica euacuatio. aegrot3 viribus abundat et pulfüs magna eft durities, fuadetur, neque tamen larga effe debet; omnibus ante- ponenda fünt antiphlogiftica laxantia, quibus, fi cruda tempore grauiditatis collecta remota fuerint, omnia, quae terrorem continebant, Íymptomata tolluntur. Argumentum a nobis tractatum tam late patet, vt ad plu- res morbos cum inflammatione coniunclos nos diffun- pio a dere poffemus; ea tamen, quae bactenus de o nobis 1) HvLME de febre paerper, veif, touton. p. 42, ^ — IN MORBIS INFLAMMATORIIS, 3I nobis expofia funt, monftrare poterunt, quid de eius víu in reliquis inflammatoriis morbis internis modo [a- lubri, modo noxio, fit iudicandum, gt d f05 &f C (fa v xY : 20 — £ $- CL 1« Y2 d N 4 : 4 g ; À (s X d KOX ! a t l J M, H N Q E )u2 s I Hs 3 3- N P d " U ^« — ha T T. - a » - "3 Ü - s P 2X P t 2 s L 3 p ï 1 $ od p Ts af Y 9 E L;f r&' j 4 du p b $ É 2 23 U Y z ]- d * j p 156 M " v $ ï, n LR u X 2 E u z s N Va f " "- [ um E. FA "m k $ ? s - u z X Euno d ET 5 f." Y z z x TïF E — EEE z " : - á i —— - , A x i. 26 al x m AT n — 3. s A dic RRE as *- - um w i u- m z "- - d h) u*»ä&. Z E P ^ s ak . n * "VE p s Y . L d E : s L P an Y $ A?r d k i as PA *A 4 p E d v 22 Vi Á 4 * w ^ a p E d M P s v Fs P P E N w3 »w r d » * ;! w W $ * "u " wf f * * » & T ^ A ao W d ^ MMW Í é y ^É $ Sedis d " A j J E - M : s ] p : * » "d -s A w 4 x d & 71 W&/p J & E * s w . . v F d Ms j s d i * * z PAU L E E J "us i ^ D J X?À M.& E w É d X r a $ " * »cd. P h t k B. i * M aw F * p M "m — 5"ecf - ! [ a m n — * - E & ii F3 [ d " L Mm * E * * p E ^ d * h d " x 3 eeme p d MT d * k E d " N ^ "- N * : y^ $ d & x : * " d. - " w * a^ d E E El 3 Á 9T E aW s P d. z £ y g "* * * - ^ - a k F M g d. " r xl ee - d * 3* $ 3? db : L. s X g * $* Á P. "z P m M - E. P " H - E 2* E * ir g P * il hd d - w ; i " "p w o * d d* i M ae * a P^ - a lo 3 E^ - s » t " * ii , » , J d & " * 5 EN T - P d - * Ye ». " ^ fs g & i £. at r * fFe 5 a L. * E * " E ^ "d 5 E - L. al m Mu P m s F3 ,Ul U L. " 3 E a y E - d F £ a AFer "1 A Eal & »W» iad * * - d m t EJ E 5 & F * b 3 £^ et € £ "n x I W " l r E J v TX F. * — Fl r r d PA * x Ej J h m - us d X ii a od BM R SE.. N W - s Vi RAR .; Z Y w("? X DE W VSV OPT4. 19 SALVBRI E-L. NOXIO 18 IN VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset MORBIS INFLAMMATORIIS - TT Balance Q DISSERTATIO ALTERA 16 Focus 0 HH T5 QVAM CONSENSV GRATIOSI MEDICORVM ORDINIS P R àA E G ID E N D. IOANNE GOTTLOB HAASIO T MEDICIN. PROFESS PVBL EXTRAORD ä FACVLTAT. MED. ASSESSORE 9 PRO GRADV DOCTORIS OBTINENDO A. D. X. SEPTEMBR. A. R. $. MDCCLXXVIIII PVBLICE DEFENDET. IVSTVS GODOFREDVS APEL LIPSIENSIS MEDICINAE BAGCCALAVREVS ä LIPSLIAE €X OFFICINA HOLLIIE Qj Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com