KaI600-2566_6a

C TUNTSRNN

A

|

|

|

E

N

"

ph

&

ä

;

*

Pa

»

La

E

*

*

:

d.

/g;

.

*

*

1

v

i

*

&

s

*

^

*

*

as

N

t

D

b

^

i.

L

Á

u d-

Y

,ä'l

^

:ï

3

X

E

ln —

*

E i

ia

*;:;

$

E

M

&

s

-

*

ET

J

t

;

*

^

v»

"

3

**

seodt

"

LA

L4

j

*

d

E

1

E

*

IN

^s

4

*

n

»*

3

«-—,C .

f?

&.

ï&

*

s

:E

*

*

*

*

"

k

*

-

$s

-

x

Ü

h

E

.

*5

"

x

ä'x

E dl

5

- il

*

» d

*

(

*

E

3 ;

*

n

i

,

*

-

1

*

*

osqar

5

X

D 3

r

1*

H

*

&

P

:

e

i

Kl

^

x

Z

E

x

s

w

*

^a.

*

*

-

Y

?T

gl

w

3

&

hs

*

"-

3

*

N

s

:

u

E

l-.

d

a d

QO*

&

*

L

L.

E

x

o

5

.

*s

L m

*;äi

*

hs

- n

&

As

5

4

"

*

*

D

E

E

"1

T

L

$.

T

Hw

P

Pj

k s

*

h*&

*

W

xX

»-: 'w,v w

"!

L

$

a

E

*

*

»

d

4

tj

t

.

24

i

:

-

*

E^

"- t

t

;

2

H

g k

$

d st

ag

TE 7

»^

æ"*'*

——

de i

: d

) .

i^

1

E

»

r

s.

x

43.""

:

P ais À

æsl-

»

A.

*

t

-

E

"

"

"s

T

ls.

-

R

u

-

N

"

*s

E

^

*

*

L

L*

ho d

t* -

*

:

D

u

i

"

*-&'ö*

hs

d

w

:

E

'5? ^r

&

34

Á-

"w

»

P

*

E

w ,

*

x

gl

^

A

&

»

*

*

Lj

K

E

4

*

6

1

*

LE 4

*

& st

$l

*5

^

ï;

"3

v*

x E

*

E

æïl'«

b

L^

x

L

*

2

*

z o5v

p

3

É

d*

*

*

*

:

A

&

d

"

^

L

E

$

]

Vs

4

*

k

s

:

ä

$

*

"

H

"

E

£

i

y,

:i

"

E od

*

4

Es

L

*

"

D

?

53

E

*

j

'?

&

$.

ET

-

Ae

y

:

E d

;

p

A

"2

x

E .

il

*

Eu

v

.

L.

Ed

VT

"

1

h

&t

E^

L

*

a

f^

*

-

-

»

L

h

"

Á

-

*

X

7

a

*

fa.

$

»

g

H

L

;

P

^j

*e

Fj

?

*

t

*

E d

'-.';*?7; j

&

r

"

*

E

M

:

x

E i

p

J

"

^

5

u

3

&

u

"

^

É

X

M

H

L

T

ü

H

E

*

£

:

LW

r

de

v

*

P

E

3

r

3À

L

a

p

b

*

-

iE

&

ii

"1

4

E

ases

x

a

3

n

-

-

r RE

——

us ii

—v

EL

E

AL

v

—

E

N

E

" AÉ

E

*

EEE

J

4

At d.

"l

m

-

qm

g s

s

M

g

LA

Vr

L

A

nokel

Sy

aisf

u.u

g as

.,

;

-

N m

|

b

ü

Q

L.

:

—

[

|

a

[

4

N

M

"

ts

T

i

b

ER

z

-R

-

5

As

x

A

-

a

$

x

xE

$s

*

i

E

.

E

r

-

-

"

A

RC

N

e

z

B

AR

SSSAES

T.

RESS

du

M

$

:

N

33

gm

N

-

E

5

EE

-

es

s

Bo

N

GNMAN

E

:

:

W;*W(;

DE

VSV GPT

SALVBRI E'T NOXIO

IN

MORBIS INFLAMMATORIIS

DISSER TATIO ALTERA

QVAM

CONSENSV

GRATIOSI MEDICORVM ORDINIS

P-R A E S I'D E

D. IOANNE GOTTLOB HAASIO

MEDICIN. PR()FESS PVBL, EXTRAORD.

FACVLTAT.

MED. ASSESSORE

PRO GRADV DOCTORIS

OBTINENDO

A. D. X, SEPTEMBR. A. R. S, .MDCCLXXVIIII

PVBLICE DEFENDET.

IVSTVS GODOFREDVS APEL

LIPSIENSIS

MEDICINAE BACCALAVREVS

LIPSLAE

€X OFFICINA HOLLII

^

Q

al

AU

——

od

Yes

E

VE

,:..a);-;/

/5;,4

)

5

N

GV

N

F

,

Ncxa

À

C

E

'äf

E

h-

EE

R

y

n

—

RI J **ä&&

u

p

VSV OPIT SALVBRI ET NOXIO

IN MORBIS INFLAMMATORIIS

I.

$.

E

—

|

pium in inflammatoriis iifque morbis , in qui-

Neaus .ratios

n

bus ab excitatis neruis vaíorum auctus fuerit

[",

motus, efficaciffimum effe remedium , priori

argumentx parte *) demonflrauimus ita, vt, duputano-

ne in vtramque partem protracta, appareret nihil qui-

dem a medentis partibus fufcipi periculofius et naturae

inflammationis minus aptum, quam motus iam auctos

intendere, alio tamen tempore eos narcotico fàluberri-

me refraenan. Res eo redibat, vt, quamdlu in febre in-

flammatoria vafa nimis contracta 1rr1tatlon€:m neruorum

nimiam, nimiumque fanguinis calorem proderent,

ad

opium non confugeremus

fed vel fopientibus non.ir-

-

A 9

ritan-

2) Differtat, L de vía opii falubri. et| soxio, in. muorbis infl..V7T7.

edit,

4

DE VSV OPII SALVBRI ET NOXIO

ritantibus *),. vel euacuantibus antifpafmodicis vteremur,

quo facto praefentlfïimun. in opio fore auxilium.

His,

quae tunc tempons in vniueríum difputauimus, nune

addimus, ad varia inflammatoriae febris ftadia refpici

debere, neque perinde eífe, quonam morbi tempore co

medlcamento vtaris.

Nollemus enim imitari eos, qui

initio morbi, quo crudi humores mouentur, vaf forum

motum narcoticis nimium reprlmunt et nc tum qmde im,

cum vena tuía fuerit,

in a('C*: 1'»:

quorum humoribus

acrimonia vel contagium mePt vis vitae reflinguenda eft,

cum multi fint in corpore: reeefïuc ad quos n.atem reten-

tà coniici et partem quamcunque demum CO!'l'llleCl'e ac

deftruere poffit, nifi forte impetuolius mota vaíà indica-

tionem curatorlam rehnquendam et vires : vaäorum ad

Ne

certum tempus víque moderandas effe fuaderent.

coctionis et crifeos quidem tempore, quo tamen tutius

id fieri poffe videtur, ad fopientia facile fugiendum eft.

Etíi enim materia febre.mota et codla, fi fpafini ceffent,

facile vel exhalari vel phlogofeos. e&e&u in parte qua-

L

dam colligi atque. deponi potefi

?

cauenduin tamen eft,

ne, quam vna cademque via ex corpore expellere volu-

mus, materiam, ab aliis non minus aptis ad excretio-

nem locis arceamus,

fomitemque morbofum retinea-

mus, quod nifi eonfefhm àegro nocet, in futuri mali

ericulum eum coniicit.

Quae res nos mouit, vt, quae

de opiatis morbis inflammatoriis adhibendis in vniuerium

alio tempore a nobis effent difputata et contracta, ea quafi

diffun-

b) Sopientia non irritantia, quae proxime- fibras tenfas emolliunt,

fi ftimuli vis euanuit

virtutem

—ab us diftinguimus, quae vel,

anodyn;m probant, vt opiata.

vel dum irritarionem in alio locé

efficiunt , alius dolentis partis fpafinum imminuunt,

^UYN MORBIS INFLAMMATORIIS.

bl

diffünderemus latius, et applicaremus morbis quibuf-

-

dam, in quibus partim ipfi ad opium caute porrectum

accuratius attendimus, partim praeflantiffimi practici

vires eius vel proficuas vel parum fidas tutasque effe di-

xerunt; quo iunioribus, quorum cauffa haec à nobis fcri-

benda erant, non folum quid ipfi experti (imus, fed et-

iam quid alii de ea re recte fcripfiffe nobis vifi fint, tra-

deremus additi

nibus.

s pathologicis therapeut;cifque fatio-

-

$.

IT.

Variolae ;

Exordium a variolis fumendum eft, quae generis in-

flammatorii effe nofcuntur. Etfienim in multis variolofis

dij.';'retüe

aegrotis virium proftratio magna, pulfus celer atque depref-

fus, puftulae feffiles faepiufque fanguinolentae vel atrae,

aliaque, quae putridam magis quam inflammatoriam ar-

guunt humorum diathefin, fymptomata inueniuntur; haec

tàmen non morbi, fed alius cauffae effeca fünt.. Conta-

gium in omnibus, a quibus füfceptum ett, more plera-

rumque, quae inflammmationem inferunt, cauffarum, fenfi-

libus partibus ftimulum imprimit, et cordis, vaforum-

que motum intendit, nec vnquàm, nifi antea humori-

bus iam corruptis et paene diffolutis, aliam quam inflam-

matoriam prae fe fert naturam.

Quodfi vero quaeritur,

vtrum in eo morbo, et quolibet eiufdem fladio Opio vti,

an cum Cl. rissor *) ab víü eius abftinere debeamus,

quaeftionem primum ad difcretas, deinde ad confluen-

tes accommodandaim effe arbitramur.

Inuadit morbus

vel eos, qui, cum bona fit fanguinis atque humorum

À.3

mixtio,

€) Epiftol. n;cdicopra&. d:!wrz'alii*.»

6

DRRT EEEERETTS

DE VSV 021; SALVBRÍ ET NOXIO

mixtio, ipfique validis inftructi fint vafis, a contagio

valide excitantur et magna febre tenentur , vel iftos, qui,

nifi fluida corum peruería fint, ita tamen inueniuntur

vel debiles,, vt, vi variolofi fomitis oppreffi, ftimulum

non excutiant et langueant; vel ita fenfiles, vt vafo-

rum. partiumque - irritabilium ftridturam nimiam patian-

tur, et, quae expellenda effet, materiam inclufam reti-

neant. In illis cum vafa partim ob propriam particula-

rum fanguinis mobilitatem, partim propter nimiam

vaforum ofcillationem, turgeant, contagii et inflamma-

tionis ftadiis nunquam tutus, fed anceps ct periculofus

erit opiatorum vfus, quippe quae, cum ftimulandi vir-

tute praedita fint,

humorum turgefícentiam augeant,

fauces, pulmones, aliafque partes in grauiffimani in-

flammationem ducant, et, febre aucta, gangraenoíam

defttuctionem | inferant 9).

Experientia enim docet,

|

contagii tempore venaefectione in manifefto plethoricis,

diluentibus, diaeta refrigerante et iflis, quibus febris

temperetur, inflammationis fymptomata leniri, cardia-

cis et calidis augeri, et eruptionem papularum fperatam

Secus tamen de febre fecunda fentiendum

impediri.

eft, . Conftat tempore fuppurationis cutis vafa a pure

acri vellicari atque conftringi, febrim, iectitationem,

dolorem et agrypniam augeri, vnde imminuta perfpira-

tione ea, quae exhalanda erat, materia retinetur. Quae

fi accidunt, etfi natura fponte in multis morbo fuperan-

do fufficit, anodyna tamen profünt, cum, íomno in-

ducto, fpafmifque folutis, fuppuratio et exhalatio ma-

ligni

d) Ib. p. 5or. in gram'lak: inflammatoriis variolis praefens efi j?amp;r

metu$ gaugraeuae; tutene ergo, dum ardent omnia ,

dumn pü!egmo

eft quafi vnicus totum corpas , praefcribetur opium ?

IN MORBIS 1NF,L4MM-ATORIIS;

-

ligni humoris aegrum leuent. In iftis vero, quos mor-

bus ita deprimit, vt vel nerui non excitentur, vel ex

crebrioribus conuulfionibus languor oriatur, in car-

diacis, quae ex opio fünt, exhibendis non eft cunctan-

dum, cum moderata laudani dofis cum aromatico con-

iundcia vires

:

erigat, et exanthematum ömorefccxitigm

juuet.

$.

I1I.

In confluentibus quo £grauiora funt fymptomata ma-

Confluentes,

iorque morbi vis, eo maiori prudentia opus eit, vt,

quae pracfentiffimam opem ferant, remedia, cum effica-

ciffima fint, non reformidemus, fed confidenter arripia-

mus.

Fatentur MonTON *), wenrEHOrF f), TRALLES g), et

alii praeftantiffimi practici, in periculofiffimo ifto vario-

larum genere, quaecunque effe videantur contraindican-

tia, non alio tamen, quam narcotico, rem fere defpe-

ratam reftitui poffe, quorum auctoritate adducti, eo-

rumque, quàae in febre lecunda barum variolarum acci-

dunt, obferuatione admoniti, multa effe fcimus, quae

opiatorum vfum interdicant, alia, quae eum imperent.

Caufi"a, vnde e conHuenwtibus tantum moleftiae et peri-

- culi

e) Oper. medl. ifi traCtat, de febribus inflammator. v:zz'uerj?z/; p. 1c6,

$) De variolis et authracibus, p. 96.

Experientia enim tefle fub vae

riolis benignis, fed iu[lo moleflioribus ," inmocuus; füb medis, di-

Jlindlis: anomalis, cobaereutibus, immo füb. ipfis impenfé conflaenti-

bus malignis ,. fi. quid iuttare odhuc potefl (funt emim nonnunquam

maligniffimae , vbi mibil omnino iuuat) et. dum virium aon mimis

profirazavum , puifas non. mimium languidi, fmni mon comntefr, fcd

potius deficientis refpirationifque integrioris votio fimul, meque flu-

us falubris aduerfum. indicat, perquam faepe vjus ifte felix jl «b

mulris siolefliis pevicalifque auertendis aptus,

& Tra&. de vfu opii, tom. I p. 133.,

3

DE VSV. OPIL SALVBRI ET-NOXTO

culi aegti cäpiant,)copia materiae morbo(ae eft, quae,

partim a fanguine feparata et ad cutim. fuppurationis cf-

fectu coniecta, neruos, cuticula orbatos, irritat, et

dolorem concitat, partim in vafis mota, quibuícunque

fenfilibus partibus internis ftimulum inprimit; febris igi-

tur, quae mitior facta erat, eo magis incenditur, quo

niagis copia humorum acrium cutis vafa alia conftringit,

alia inter contextum cellulofum cutis et epidermidem ef-

fufa comprimit, adeoque exhalationem, quae genuina

Quid ita-

et optima eft in vatiolis iudicatio , fupprimit.

que magis a medico agendum, quam vt feligat reme-

dium, quod neruos contra humorum aculeos obtundat,

cutisque fpiracula aperiat; quo quidem opio non cogno-

fcimus effe melius, quod calida alia, ipíam contrayeruam

et ferpentariam virginianam viribus longe fuperat? .Aft

nunquam illud, nifi caute, et prudenter omnibus, quae

eo vti vetant, perpenfis, in auxilium vocandum efle ea.

monftrant, quae partim a natura, partim a morbo in va-.

riolis oriuntur.

Peffimus is motbi mos eft, vt ad in-

teriora, pulmones, cerebrum, inteftina, aliafque par-

tes coniecla acrimonia inflammationes acerrimas conci-

tet, quibus ortis, fi quis opium daret, ícintillas laten-

Eueniunt etiam crifes ac-

tes in incendium euocaret.

ïä

cefforiae, et ruunt humores vel ad glandulas fàliuales,

vel ad inteflina, quae excretiones cum criticae fint, nar-

coticis nunquam , nifi tum fupprimendae (unt, fi vel acri-

monia eorum telam earum partium, quae eos dimittunt,

laceret et inflammet, vel copia iacturam virium contra-

hat. Quibus pofitis patet, opium in variolis confluen-

tibus ad febrem fecundam moderandam cum fructu fua-

, nec

de-rj, fi nullae internae factae fint inflammationes

accc'f-

meuTCIREEM

IN

MORBIS INFLAMMATORTIIS.

9

?ccew;m crifis

Licet enim va ï"lO]äs mor-

alia lmïfcut

m inflammatorium. effe diximus, eo tamen temporeé

infiammatoria diathefis vel ita iam mitigata eft, vt:ex.e

f

dQ GL Q L:'T'tur

medicamento,

non tantum nil trali,

-

d

p'w; mufn etiam-fructus capmtm*

Ne qne verendum. eff

ne imminentes, quas natura molitur

, crifes inde fupprii

mantur, P'LOCLO C;LIIS ita; caute. ve FiCï[lï

vt talem praes

beat. p

regorici dofin, quae non Hugorem Íed blandapi

F(f(i!

ä

tem. conciliet.

Haud enim ignoramus, .febre fe*

cunda variolarum confluentium pmfï"uum effe- more

BpISSOTILJ mannatis laxantibus: materiae paxtam pex ins

teftind fübtrahere,

ita, vt aluum enemate follicitare et

euacuare falubemmum fit, peffimum materiam dilapfuram

coercere

fed tum. dolores infimi ventris fuborientes;

tenfio ét borborygmi facile medicum: docebunt,

nuimn

diarrhoea immineat,

et num iuuari ea debeat; etmmfl

-

opmtum deder:t modo moderata. eius fuerit dofis ,

cretiones accefforme diluentibus et euacuanubus vel re-

ftitui vel promoueri poterunt.

IV.

$.

Multis quidem morbilli cum variolis Conuemunt

Morbiliz.

ab il'is vero tufficula,

illacrymatione oculorum et pu?u—

lárüm, quae ad eryfi pelms fpeciem accedünt, : rubore et

deprefhone differunt.

Si exanthemata fponte nec iuito

citius prorumpunt, neque calido regimine extorquentur,

mitis eft morbus; nihi lominus fieri folet , vt ab acri fero

tales excitentur tum in re piïähOUlQ 01'2:811;'9

tum in re-

liquis fenfilibus partibus, lp:z mi, vnde Velcruptxom*pedia-

tur, vel inflammatio concitetur.

Periculofiffimum, quod

eo tempore imminet, fymptoma pulmonum inflamma-

tiO

10

DE VSV OPII SALVBRI ET NOXIO

tio eft

vtrumque antifpa(modicis et opiatis tollitur

Venaefeclio quidem tum,

cum iam confirmata eit pe-

rlpneumoma

plurimum iuuat,

praeter eam tamen 1in

adultis fufcipiendam ,

et hirudines infantibus applican-

das, ex opiatis multum proficimus, fi irritantem eorum

facultatem aliis remediis temperamus.

Quodfi igitur

anxia refpiratio , fomni defectus, genarum rubor, pul-

fus celer et paruus, fudorefque, .modo aucti, mOdo

füppreffi, acre morbillofum ad pectus conuerfum, ner-

voíque acerrimo ftimulo ita affectos effe prodebant vt

papillarum eruptio vel nulla prorfus effe poffet, vel, fi

qua facta fuerat, illae palle£cebant et receffum minaban-

tur, in mfantlbus trium circiter annorum verfus Vefpe-

ram enema iniiciendum curauimus, quod infimum ita

emolliuit laxauitque. ventrem, vt motus fanguinis per

vücera liberior effet ,.

hora autem .poft laudani aliquot

guttas exhibuimus,

'eadem. dofi bihorio poft, fi opus

erat,

repetita.

Laen vidimus, in fomnum, qui capi

antea non poterat, per aliquot horas pufillos iücidille et

madore per cutim diffufo puftulas effloruiffe,

quarum

apparentiam analepticis adiuuimus.

Memos

Ad morbos inflammatorios etiam rheumatica febris

Pebris rben-

giaitca,

referenda eft, quae cum aegros vel dolore totius corpo-

ris, vel decubltu male habeat, iis medicamentis impu-

gnanda videtur, quae a vi fedatiua commendationem ha-

bent.

Symptomata ,

qu:bm imorbus ftipatur, funt do-

lor capitis, dolores vagi, qui modo in ceruicibu: piru-

modo artus Vdïidiilït* fi()ï*(ï re OrIOht*S int IQG""

pmmur

et cum febre vel creícunt, vel imminuuntur.

Clldl l ï-

gulg

IN MORBIS INFLAMMATORTIS;

1t

guis in iis, qui ea febre decumbunt, fpiffus fit morbus-

A

que iifdem ,. quibus aliae' febres inflammatoriae, iudice-

tur excretionibus, in eam venerunt fententiam, cauf^

fam proximam fpiffum inflammatorium effe,. quo in:va-

iis haerente et aucto, ipfam humorum phlogiflicam diathe-

D Es

fin nafci et febrim incendi,

Qu

aVv

fententia fi vera effet;

foli illi, quorum denfüus eft fanguis, inuaderentur; ni«

hilominus conftat ,. debiles 'et laxae compagis homines,

in quibus magis tenues quam fpiffi funt humores,

vagis

doloribus in ceruicibus, dorío et pectore affici, et, fi

perfiftant, febre decumbere ^).-. .A vero igitur alienum

non eft, vt in reliquis inflammatoriis morbis, ita in hod

cauffam non a fánguinis fpiffaindole, fed.a ftimulo la-

tentis cuiufdam materiei neruis admodum infenfae. pe-

tendam effe, cui opiniohi etiam inde pondus additur,

quod neruis vnius partis affectis vniuer(us fanguinis cic-

culus intenditur.

Haec autem, etíi eam in totum ner-

vorum genus agere ponimus praecipue fibras mufculares

ferire poterit, cum talis earum videatur effe tenfio et fen-

filitas, vt nec leuem motum fine dolore aeger moliri poffit:

hinc in articulis, quorum in confiniis arctior eft fibrarum

mufcularium nexus et maiortenfio, acrior percipitur dolor.

Quaeri ergo poteft, an nimiam neruorum íenfilitatem

imminuendo morbo occurrere liceat? — plerique fcripto-

res, quos inter ipfe svybpENHAMv s numeratur !), per

omnem morbi decurfum ab opiatis ftudiofe abftinendum

effe fuadent, quod confilium, etfi in plerifque eft exe-

quendum, jta tamen nobis n

on probatur, quin'ab eo

b 3.

intetf-

h) saRCoNE Piflor, morb. tom, I. $. 102.

1) Opufcul. vniuerf. cap. 5. de rbeumatiftmo , edit, Lipf. p. 347

1

9,

d

DE VS$V OPII SALVBERI ET NOX?7O

intsrdinh recedere malimus.

Medentis. eft humores

fpiffos diluere,

deüütatcm inHammatoriam imiminuere,

et quicquid febrilibus motibus coctum eft, huius per

cola excretionem adiuuare.

Vtilifima igitur eft venae-

fectio, quae, nifi febris priore fanguinis miffione mitior

facla erat, aucto motu, repeti debet, ferum vero laétis

potufque acidulatus humores diluunt; |nec negligenda

funt eafalia, quae non taütum inteftina vacua reddunt,

fed fünguinem etiam refrigerant.

" Quicunque vero

Qionis fladio humores medicatricibus

tum, quando co

corporis viribus ad cutim dimittuntur exhalanturque,

hanc exerctionem eiufmodi medicamentis iuuare vellet,

uae Iän-guinem commouent et perfpirationem inten-

dint,. nifi dolorem; ' qui'éxterna corporis obfidet loca;

anodyno-compefcüerit, eam ob cauffam, quoniam opia-

motres 1m-

to neglcéto per diaphoretica medicamenta bu

mis di

í

a

v

ntis do-

petaolius in vafis mouerentur, hifque ni

lor augeretur,' aegro male confüleret. Quemadmodunm

cum- humoresexagitent

igitur in'initio morbi, opiata,

B

de

m

expandantque; - füfpecta. habenda fünt; ii eo

D

clinan-

TO v

tefilubrem effe eorum vfüm, tum.obfen

ötl-:—ä

o'9, tum

ipfa'ratio dócet.

Hac enim ratione fpafuis vatorum

cdn4les. excreto-

fópitis , quidauid fuit eoncoctunr, per

riós 'feijrfi»: ïvätqræ; tuni

P

í

Puïpfff*üme *t(;äxg ä—iqrgiii facile'ex

Pbrenitit,

53 0A morbis vniuerfalibus ioflammatoriis, -qurüm

ad eos tranfi-

nonnullos tantum receniere aDimus Crat,

turi

k) sá&CoS, l, c. p. 112,

a3

IN MORBIS INELAMMATORIIS.

a

1

i

14

turi, in quibus vna praecipue cbrporispars--pfae re

uis affecta eft, qui vero febre non carent, phrcnitidem

fpectemus. . In ea modo membranae cerebri, modo ce-

rebrum ipfum, modo vtraeque partes inflammatae funt,

vtram vero pártem morbus praecipue teneat, quae de-

mum cunque figua proferant, dici certo non poteft ').

Cognolcimus eo morbo quemquam laborare ex febre

acuta, vultu fubinflato, fi vigiliae fint iuges, oculique

fanguinolenti et fixi lucifque impatientes, atque fi celeris

deprehenditur mentis alienatio "). Quae mala, cum a

nimio fanguinis motu ad. cercbrum eiufdemque difficili

per vaícula eius tranfitu proueniant, a medico id exi-

gunt, vt tum copiam humorum, tum corundem ad at-

fc&tas partes nimium motum euacuationibus fanguinis,

aliorumque hurforum imminuat, et fanguinis fübtractio,

etfi in omni morbo inflammatorio. laudanda eft, in nul-

Sed

lo tamen adeo larga, ac in hoc ipfo, effe debet.

elirii, quod ia co morbo effe folet, ferocitas, coma

vigil et quáe ob vigilias increfcit, virium tenuitas peri-

culi pleniffima fymptomata fant, eamque ob cauffam

opem celerrime narcoticis ferendam, ne ruofque ad cer-

tum gradum certique temporis interuallum ftupefacien-

dos effe fuadere. videntur, quo,. induciis cum morbo

inductis, et nouis viribus fomno collectis,. vaforumque

pacato, morbi-vis reliquis

;'1im'i0: motu quodammodo

auxi-

B

b savvaars in. Nofolog. aethod; tom. T. p. 458. et 484. inflamma-

tionem ipfius fübftantiae cerehri, quam cephalitidem appellauit;

delirio fomnolento dignofci dicit, obiermouir autem. Cl; CVLLEN

odón elemzit: ciedicin, prac. verfion. teuton. . 285. figndum fidum

boc non «íle,

s

m, C.AiE.L, AVRELIANVS de morb, acut. et cbron, lib, T. cap. 3.

14

DE VSV OOPII SALVBRI ET NOXIO

auxiliis frangi poffit.

Aft cum progreffum fafw uinis per

cerebrum in eo morbo tardiorem reddere aeque anceps

fit

ac eundem intendere, .

opiique vis nullam corporis

o

partem quam cerebrum Bia

o

Is feriat, in phrenitica paf

fione opíata fufpecta dicimus, remque antiphlogifticis

agendam effe putamus.

Quodít tamen venaefectione

larga diluentibus et moderate refrlacrantlbus inflamma-

toria diathefis remota fuerit puHufque durus mollior fieri

cutifque perfpuarc incipiat,

lene opiatum, quod fo-

mnum.,

adeo in eo morbo defideratum atque profi-

cuum

ad ahquot horas refectionis cauffa alliciat, no-

xain noón contrahet.

$. VIL

Artbritis,

"Vtrum arthritidi opponenda fint. opiata,

tum de-

mum difcerni poterit, quando cauffa huius morbi a no-

bis definita erit.

In eo autem morbo materiam extare

dicunt, quam, humoribus femper immixtam , per cauffas

occafionales euolui et ad articulos coniici cu1ufque faculta-

te doloreset inflammationem eorum oriri. Quaefivera ef-

fent, non folum fànguis eorum, qui arthritide laborant, a

fanvume aliorum differret, fed et illi, quiacrem eiufmodi

materiam humoribus continerent, fanitate illibata vix vn-

quam fruerentur, quorum autem contraria vfüs docet, Ne-

que pondus habent, quae de tophacea materia nota fünt,

quae in articulis e vafis in contextum cellulofum exha-

latur, quamque aliquando in medio offe humeri tophum

parere meminimus :-

. haec enim non cauffa,

fed effectus

morbi eft, nec videtur adeo effe fubtilis atque mobilis,

vtea, qua morbus ex vna in aliam partem tranfit, cele-

xitas in eam cadere poffit,

Maximum eft, quod arthri-

tidem

YN MORBIS INFLAMMATORIIS,

15

tidem contagiofum morbum efle- dlcant

fed nec hoc

ita firmum eH qum labefactari poffit.

Symptomata,

qmbus morbus incipit atque ftipatur, nec non ea, quae

iis accidunt, qui,

poüquam per multos annos cum eo

confhdarum ob actatis magnitudinem viriumque defe-

Gum loco hulus arthritici doloris aliis malis afogun-

tur ?), ia eam nos inducunt opinionem, oportere, qu1-

bus tales aegroti affecti fint, malorum omnium princi-

pium a neruis. duci, eligique medicamenta eiufinodi,

quae neruis faciant medelam.

Quibus enimmorbus im-

minet, illi toto corpore languent, neque vlli parti ab

initio morbi maiorem moleftiam: fa&tam effe conftat,

quam ventriculo, qui, cum neruis inftructiffimus fit, de

viribus ita deieétus deprehenditur, vt alimoniam nec

appetat,

nec COHCOCiU&t

fed naufea et vomitu quane

quUG V€X8fUS in neruis vitium III€G€ pl'()d&t.

Atque,

vt penitius in morbum introfpiciamus, verifimile effe

nobis videtur id, quod nonnulli ftatuunt, effe quoddam

in fano quolibet inter cerebrum, partefque corporis

reliquas aequilibrium , quo-per quamcunque cauffam non

fublato ab affectibus arthriticis quis non inuadatur, eo

auteni demto vim vitae, quam in cerebro neruifque quae-

punt

excitari et Irn. externas et a fenfus fonte reimotas

pártes tam diu dirigi, donec, inflammatione partiali or-

t3, vis elaftica totius corporis reactione ita reuocata fue-

rit, vt actioni cerebri refpondeat ?).

Subeffe autem par-

txdïem praccipue laxitatem, quam affectae partis inflam-

mationem fequi, exinde clarum cft,

quoniam. partes

quas

n) $vprNHAM opnufcul, tra&tat, de podagra, :

9) CVELEN, l c $. 495

16

DE VSV OPII SALVBRI- ET NOXIO

tiorbus femelinü

dhl, i

nf;l— (q

£

iepius ab eo inuadi folent. Quid ita-

m commouerint, articulis do

que miremur, fi, quae animu

lores contraxetint, et i is, quae eundem ad fe reuocarint,

depulíus fuetit

acerrimusdolor? Haud difücile etiam me

&ivat

EPT

nepntis ae-

tclligi poterit, quantum damni ex iftis med

foluuntur et ad cutim

g

roto afieratur , quibus humores re

protrudüntur, cum non m

erus peruerfüs humor;. fed

blandus, lymphaticufque ex

haletur, nerui vero, obruti

iis, qui hue compulh era

nt, humoribus magis irritentur.

in neruis excitatis cau-

Quo magis autem verifimile eft,

£MPER

co minus i

Sgl

(Q-P

xorari debet, an in iito

íam mali haer

vivs

neruorum tuimultu narcoticis fit. vtendum.

Exacerba-

tionis tempore ab omnibus quidem diligenter abftinen-

dum effe, quibus irritentur pártes iam nimis commotae,

penes omnes medicos in c

onfeffo eft, dolorumque inde

amen. facile

natum augmentum comprobat; haud ita t

definitur, vtrum doloris grauitati et inflammationi cum

ea coniunctae fine metu futurae noxae autifpafmodica

Si vera funt, quae svpexHAwvs fcripfit,

opponenda fint.

reuiorem effe exacerba-

quo vehementior fit dolor, eo b

tionem, eoque longius effe tempus, quo aeger a mor-

bo liber inueniatur, narcoticorum víus noxius eft. Quod-

fi. vero. cogitemus doloris grauitatem auxilium prom-

efflagitare, et infammationem, nimis

ptum interdum

diu protractam, folida nimis debilit

are, cauffamque exi-

ftere poffe, vt morbus faepius tedeat, an nil prorfus

agendum, quod dolorum leuamen aegro afferat? . Qui

in initio morbi et ipfo eius flatu nernorum motus fopit,

inter cerebrum reliquaíque cot-

cum, quod füblatum erat,

dvc

€?r^

quilibrium non reddat, fed falutari naturae

poris partes

nam cum, extincla

commini refiftat, n)i'l auxilii affert:

opii

IN MORBIS-INFLAMMATORIIS.

PT

apii fumti vi, vires. vitae denuo infurgant, dolorum

augmentum íe feciffe intelliget.

Satius eft diacta regi-

:

mineque , et, fi fanguine füccifque plenum aegri corpus

eft,. venaefectione, quae tamén, cum folida debilitet,

faepius non.eft repetenda , motus febriles in emolu-

mentum aegri dirigere, et, facta remiffione, debilitatis

partibus roborantibus, martialibus, motu, imo balneis

frigidiufculis fuccurrere.. Opiata itaque nunquam in ini-

tio; maxime autem tum commendanda fünt, fi , füperato

Ífere morbo, ea relicta eft fenfilitas partiumque laxitas,

vnde nouae fibrarum tenfiones oriantur, - nouique iníul-

tus aegrum inuadant, ^ Nec in iis negligenda íünt, in

quibus, ex articulis in ventriculum regreffa, arthritis

dolorem, naufeanr vomitumque effücit; in his enim

opium, cum aromaticis coniunctum, anomalos neruo-

rum motus compefcit , fibrifque robur reddit.

r

$. VIII.

In pectoris inflammationibus faepius. 4tan£tls ïne& Pleuritis fpa- —

dolor, vt medicus, etfi de remedio anodyno eligendo /fice.

diu baeferit , . querelis tamen - acgroti tandem ad opium

trahatur. Hic autem duplicis generis morbi occurrunt,

vehementia et natura diuerfi, quorum alter pleuritis eft

et membranaceas fenfü acerrimo praeditas partes inuadit,

alter profundius et in ipfo pulmonum parenchymate fe-

det. Partium continua commotio, dolori(que, qui in

pleuritide aegrum angit, grauitas, et celere,; quod breui fu-

neftum eft, incrementum efficaciffima efflagitant remedia,

in quibus opio eiufiodi locus eft, qui alii vlli concedi non

potefl. Non enim, vt antiquiores et modernorum multi

flatuerunt, in pleura, quae coftas obuoluit, quippe quae,

cuim

18

DE V5V O.PII SALVBRI ET NOXIO

cum neruis deflituta fit nec vulnerata doleat,- fenfu care-

re recte dicitur P), mali fedem ponimus, fed in cellulofo-

membranacea pulmorum exteriore parte, vnde nata in-

flammatio. cellulofouafculofae telae, pleurae coftifque

interpofitae, communicatur.

Placet quidem aliis opi-

nio, primam fauguinis congeftionem ad hanc cellulofo-

váfculofüm pleurae partem fieri, unde diaphragma et

pulimonum exteriorem partem, nifi foluatur morbus, in

mali focietatem rapi; fed, praeterquam quod haec pet

eaà, quae in defunclis reperta funt, non confirmentur,

ipnfa etiam ratio hanc, quam affumfimus, fententiam fta-

bilire videtur ) Cum 'enim per exteriorem pulmonum

fuperficiem plurima vafa fub velamento externo ab arte-

riis pectoris minoribus , oefophaeis iuprimis atque bron-

chialibus difperfa fint, quoruim ofculis tenuiffimus hu-

mor in pectoris caua exhalatur, verifimile eft, perípira-

tione cutanea, quae pulmonali analoga eft, imminuta,

humores ad vaía ifla cogi eo citius, quo magis pulmo-

nes exteriore fua parte omnes in pectore reperiundas

partes mollitie antecedant. Quodfi vero dicendum eft,

vtrum ille, de quo pleuritide affecti conqueruntur , do-

lor fupprimi debeat, nihil de ea re in vniuerfum regeri

poffe praemonemus, fed effe huius morbi varias fpecies

atque tempora, quorfum nifi quis refpiciat, a vero ab-

errare facile poterit. Eft pleuriticae affectionis fpecics,

quae neque a fanguinis fpiffitudine nec acrimonia nata,

fed a neruorum fenfilitate profe&a*adkfpaünodicos refe

:

fi

b

il, part. 2. experim. 1 1.3. I 14.

p) nALLER. de partib. fentient, et irritab

q) Eadem eft fententia MOKGAGNII.

Viq. de Rgmgäf et. (edib. mo.rb.

1cjgiffol. 21, attic. 37.

-

IN MORBIS INFLAMMATORIIS

19

ri debet morbos, quae, etfi in initio omnis inflamma-

tionis expers eí

am tamen, nifi obuiam ei iueris, -con-

trahit

Hanc produnt pulíüs contractus, fudor extre-

marum partium frigidus,

et lotium tenue, quae vbi in

initio huius morb1 mucm.mtur

non mfiamma*ionem

fed id fignificant, primas mali latebras in neruis quae-

rendas effe ita fpaüxce affeclis, vt, nifi fj pafmo medearis,

ipía vita in difcrimen veniat

Num vero-opium pmebe-

re dubitemus, quo non laudatur aliud quod nimios mo-

tus citius temperet?

an inflammationi, quae a medi-

cunctando fores aditum-

co non timido auerti poterat

que aperiamus?. nam fi in parte quacunque, | praefertim

membranacea, fpaímis conuulía, dolor intenditur, hu-

mores in valis comprimuntur, nihil vero vtilius fuadetur,

quam hoc, vt incipienti inflammatioui quantocyus effi-

caciffimo anodyno occurratur *).

Salubrem effe pare-

gorici vfum etiam inde nouimus, quoniam facta venae-

íectione dolor quidem ad aliquot horas ceffat,.

pottea

tamen ita ruríus augetur, vt ad ea, quae neruos foplant

confugere cogaris; vnde patet nullam in ea pleumudxb

fpecie indicationem , quam eam, quae fpafinos tollere iu-

beat, citius effe adlmplendam.

Aft opium neruos fti-

mulare fangunn inflammatoriam diathefin inferre, vn-

de malum augeri.

Non eo víque cunctandum eft, do-

nec inflammatio locum fibi fecerit, et, fi quem fibi fe-

cifle videtur, venaefe&wne, maxime in iis, in quxhus

fanguinis penuria nom eft, ea mala, quae ex opiati vfü

timenda effent,

praeuertenda funt.

Hanc ob cauffam,

etfi celeberrimi. practici ab opio in initio pleuritidis abfti-

C x

nere

f) SARCON. l, c, $. 154

20

,,w

VS

Y

*

OPII SALEVBRI ET NOXIO

D E

nere imperarunt, inueniuntur tamen alii, qui, opiatis

cum laxantibus coniunctis, humores a pecloris partibus

profperrimo euentu auocarunt, doloremque coinpe-

fcugruqt f).

$. VIHL

Pleuritis ttt-

Alia pleuritidis fpecies inflammationis effectu ori-

flammatoria, tv quae,cum cauffa ab illa differat, etiam aliam meden-

di rationem poftulat. Spiffi acrefue humores, alio mor-

bo in.corpore iam antea latente, decubitu ad membra-

naceas pecloris partes conuerfi, primum cum impctu,

poftea lentius per vaía minima mouentur, et, cum fenfi-

les partes irritent, vagum, deinde fixum creant dolorem,

donec is vera inflammatione, quam febris incendium

Vti in illa opio

-prodit, fadia, admodum increuerit.

mature füccurri aegroto poterat, fic in ifta eo, quo fe-

'bris viget, temporeab eo feuerius abftinendum eft, ne

calida eius vi tenera membranacea partium tela deftrua-

tur et gangraena inferatur. - Praeftantius éft venaefectio-

ne vna et larga quidem, alteraue, quin tertia humorum

copiam et motum imminuere, vt irritata vafa nunc mi-

mnus'excitentur, ipfi vero affeclae. parti emollientia ap-

plicentur.

Laudant etiam in pertinaci dolore veficato-

ria *), attamen, 'cum haec non humores ad exteriora

alliciendo , fed. neruorum fyftemati alium acrioremque,

qui priorem obtuudat, fenfüm imprimendo agant, nifi

larga.venaefectione periculum aügmenti inflammationis

.fuerit auerfum, ea non coknlïïgndailïtzs. "Ponamus àu-

3tem,

$) HAEN. rat, tied. tom, L. C. 2. p. 26.

t) i. . c

2l

d4N MORPB'IS INFLAMMATORIIS.

tefn, haec. a. medico facta effe, dolorem autem non ce-

dere, fed tuffim frequentem aegrum vexare, ei fuffoca-

tionem- fere minari atque Íputationem purulentae et co-

Clae materiei impedire, .nonne quiuis facile intelliget,

Íymptomatum remiffionem neruorum fenfilitate nimia et

Ípaflica affectione impediri?

Si haec in. aegro occur-

runt, paregorico folatiutn: ei afferre non dubitamus: vt-

E

plurimum, . fi praemiffa fünt ea, quae laudantur, anti-

phlogiflica remedia , opii- dofin moderatam tranfpiratio

aequalis fequitur, quae-fpafini remiffionem cum magno

aegri leuamine factam effe indicat.

Id ipfi in femina vi-

dimus, cui poflquam larga facla erat venacfectio, lauda-

ni guttas decem. exhibuimus;.-applicatis parti dolenti ca-

taplatinatibus emollientibus altero die, madente corpo-

[e, doloris et febris: aderat remiffio ").

P x

In. pleuritide partes membranaceas , in periþneumoQ

Peripneumo-

"8

nia. profundiorem pulmonum fübflantiam. inflammatio

obüdet. .. Etfi vero dubium eít, vtrum congeflio fangui-

nis ad vaía pulmonum - Ruyfchiana, an ad interiorem

vafculofam eorum partem pertineat ?), quidquid demum

fit, certum eft, in peripncumonia tanto grauius tranfi-

turo fanguini factum effe impedimentum, quanto maior

eft in- pleuritide dolor, in latere affecto perceptus, Par-

và, cum obtuío dolore coniuncta, refpiratio medieum

monet;-vt Qzaþure ea íe

ligat remedia, quibus inflamma-

tioni

C;

u) Confelrj. quae igg'ixätt;xx* apucï nvx

-—

E

-IAH. differt, d/e'p!euriz. ctip"e-

ripnet, cap..4.

X) CVLLEN. 1. c, 5 334.

22

n:ia?vsf;f OPTI 'S'AL.»VNBRI ET NOKIO

tioni fraena iniiciantur, et pulmones humoribus congeftis

liberentur.

Praeter largam fanguinis miffionem et di-

luentem copiofüm potum, etiam laxantia antiphlogifti-

ca, quibus fputi reiectio fupprimi noii poteft, addenda

effe iam nrPPocRATESs iislocis, in quibus curam in-

flammátoriorum pectoris morborum tradit, feuere im-

perawit ). Quo facto nifi doloris fit remiffio liberior-

que fanguinis per pulmones tranfitus, veficantia externis

Quamuis vero fola fputi, puri fimi-

partibus applicant.

lis, reiectione morbus ifte vix curatur, cauendum ta-

men eft, ne vel nimis fero, vel nimis large fanguinem

mittàmus, ne fputi critici eiectionem perturbemus.

Opiata in initio et progreffu morbi, cum dolor magis

prefforius quam pungens fit, non indicantur et nocerent,

eo tamen tempore, quo febris ex antiphlogifticorum re-

mediorum vfu decreuit, refpiratio autem magis aequalis

atque plena facta eft, praefertim cum tuffis molefta do-

lore redintegret, fomnummque et tranfpirationem im-

pediat, cum fructu exhibentur. Nam etfi reiectionem

fputi cohibent, eatamen breui poft fponte redit et de-

mulcentibus reddi poterit, aegrotus vero materiem, quam

mora fpiffiorem fccit, facilius reiiciet.

90 X I.

ltg'ïaïm;mtia

Periculofiffimus aeque ac fumme dolorofus morbus

jateflinorum,

inflammatio inteftinorum eft, cui, fiue illa morbus fit,

NC

fiue eius fymptoma, num competat paregoricum, cum

praeftantiffimi practici de ea re diffentiant , paucis eft ex-

mam

plicandum, HorrMANNVS rcxh- pcriculi pleniffi

éeum

g) In fag victus in morb. xacut.

JN MORBIS INFLAMMATORIIS.

23

eum agere dixit, qui paregoricum iis fuadeat, quibus

ventriculus et inteftina ad inflammationem inclinent 7) ;

BOERHAAVIVS *) et TRALLES P). etfi in inflammatione ifta

opiatis alia praemittenda laudant, eadem tamen a nume-

ro eorum remediorum, quae commendant non exclu-

dunt, in adhibendis autem iis magna prudentia opus effe

dicunt.

Liberalior in opio propinando recentiffime

WIRTENSORHNVS fuit^), cui illud, cum fibrarum mo-

tricium inteftinorum vim debilitet nnmxnutoque motu

vermiculari cauffam inflammationis tollat, princeps me-

dicamen effe videtur.

morbum intra

E qu:s covltet

paucos dies funeftum efïe, et efficaciffimis laepius non

depelli remediis, : opium autem inflammationem , . qua

pereunt aegri, modo augere modo omnium citiffime

auertere. poffe, medicum in eo feligendo neque praeci-

pitem, neque nimis tardum effe debere, quilibet intelli-

gs.t.

Sed vt audaciae aeque, ac timiditatis fcopulum eui-

temus, duo, quorum ratio habenda fit, ponimus, quo-

rum: alterum ad-cauffas,-

alterum ad tcmpora pertinet.

Quodili enim bilis vel acrior eft fa&ta, vel copiofius effu-

fa, etfi ratio neruos contra ftimulum ftupefaciendos effe

fuadeat, experientiae tamen hac in re plus fidendum eft,

quae docuit, praetet vinum et falia alcalica opium bilis

acrimoniam admodunr augere *)..

Praeftat. corruptos,

in inteflino duodeno et veutriculo contentos, humores

diluen-

z) Med; Syfleim. tom, II, patt..3/ c. 7. & 11:

2) SWIETEN. Cofitient, in apbarifin. Y3. 5 964.

b) l. c. p. 252.

c€) Differtat. d2 opio vires cordis debilitante $. 56

d) GRANT. de fibrib. verf, teut, de [ynocba pamdzt-.

£e

p

DE V$V OPII SALVBRI ET NOXIO

4

diluentibus, quae demulcendi vim habent, qualia ea

funt, quae ex amygdalis, auena excorticata, hordeo,

vel gummi arabico: cum aromaticis coniuncto per de-

coctionem parantur, diluere et anodynis clyfimatibus

Ípafmos remouere, quibus cundtis, fi ventris meteori-

finus, vomitus dolorque acerrimus et alia inflammatio-

nem vere-adeffe produnt, venaefectio eft praemittenda.

Quodfi vero vomitus non ceffet, neque medicamenta in

cánali alimentorum ob nimiam eius irritabilitatem retine-

antur, fed ex eo ftatim vomitu reiiciantur, num patiamur,

vt bilis in duodeno collecta acrior fpaímos augeat, et in-

flammationem, cuius forte leue erat principium, et quae

validis antifpafmodicis fupprimi poterat, perfectam red-

dat et prorfüs contrahat, vel eam ftimulo fuo ad plura

inteftinorum loca diffundat? - certe tunc indicatio eligen-

di remedii ab iis, quae aegrum iuuant, petenda et ten-

tandum effe videtur, num laudani modica dofis cum de-

cocto demulcente commixta motum inteflinorum ver-

micularem moderari. valeat, dum interim vel ea, quae

diluendi facultatem habent, acre abluunt a pariete villo-

ío, vel euacuantia, cum opiatis coniuncta, et per os

aeque ac per inteftinum rectum immiffa, acrem mate-

riem euerrunt.

Si ab arthritide retrogrefía is-morbus

ortus fuerit, citius ad opium cum aromatis coniunctum

confugiendum effe,: quippe quibus praeter fenfilitatem

imminatam fibris etiam robur reddatur, $. VII. monui-

mus.

Quotiefcunque vero fpafimus nondum in veram

inflammationem tranfit, - toties etiam praemiffis aliis,

uae contra flricturam partium commendantur, veluti, fi

pulfus id indicet, venaefectione aliifque, opio inter au-

ríe-

gilia praecipuus locus eft,. cum malum, quod pe

um

YN MORBIS INELAMMATORIIS,

25

&um difficile tollitur, vtplurimum ea ratione fuperari

poflit,

$. XIL

- Haec plenam nobis praeferunt lucem; Qua via in

Cbholera,

biliofis morbis fanandis, colica in primis, cholera et

dyffenteria tuto incedere nos oporteat. Quemadmodum

in colica biliofa bilis viae obftructae funt ita, vt modo

parcior, modo copioftor repente. factus eius fit ex clau-

ftris efluxus, fic illa in cholera vel ex abundantia, vel

ex nimia commotione in inteftina copioíe effunditur,

quo facto non fine fummo infimi ventris dolore biliofi

humores per os etaluum reiiciuntur.

Hanc excretio-

nem vtramque, quam natura ipfa molitur, neque pur-

gantibus augendam .effe, neque narcoticis füpprimen-

dam,. enormes ifti edocent dolores, qui oriuntur tum

quando vel ftimulantibus vires naturae nimis excitamus,

vel motus fopientibus füpprimimus. Quaecunque agenda

funt, redeunt eo, vt diluentibus, quae demulcent, enema-

tifque emollientibus ea via, qua tuto euocari poffint, cru-

da egerantur, quo facto opio eft vtendum. In plethoricis,

et in iis in quibus viresnondum quocunque modo fünt ex-

hauftae, non aberrabimus facile a fcopo, fi facta fuerit ve-.

naefectio, cum non huius ipfius tantum auxilio fpafini im-

minuantur, fed etiam, quae poftea applicanda funt, diluen-

tiaet abftergentia ipfaque opiata fpem noftrarn non fallant.

Hinc nunquam ab initio paregoricis in cholera eft vten-

dum, íed exfpectandum, donec per praegreffas vomi-

tiones et catharfes, quarum vehementiam diluentibus et

demulcentibus temperari oportet, materia morbofa,

nifi prorfus , maiori tamen ex parte expulía fit, ad ca ta-

inen

26

pE VSV OPII SALVPEI ET xoxm'

men confugiendum tunc eft, fi, vt fentit sybpENHA-

Mvs, dolor eft vehemens, vomitus et deiectio enormis

et fpiritus infignis ataxia *).

$. XIIL

D»wfjenterta.

Non efficacius opio remedium morbo dyffenterico

opponitur, in quo neruofae inteftinorum partes a bile

acri eique analogis huc congeflis hümoribus ita velli-

cantur, vt, nifi tollatur dolor, certo quandoque aegro

fit pereundum:

ANam etfi ex hepatis biliariis ductibus

copiofior et acrior bilis ad duodenum effluit, malorum-

que, quibus flipatus eft morbus, fufficiens exiftere pot-

eft cauffa; permulta tamen fünt, quae doceant, ex vni-

verío fanguine biliofas in' eo contentas particulas effectu

febris feparari et ad inteflina critice coniici. Cum vero

periculi grauitas partium affectarum fenfilitate metien-

da fit, ad dolorem eiufque cauffas praecipue dirigenda

cft curatio.

Suntautem duplicis.generis, quarum alte-

ra corruptus in inteflinis colle&tus humor eft, altera ni-

mia per diuturnitatem morbi- orta irritabilitas; vtraque

pari attentione digna eft. . Vix-enim eft morbus, qui,

vbi euaeuantia non ftimulantia frequentius repetita. po-

ftulet, ita etiam citius antifpafmodica et narcotica exi-

gat, quam is, cum. partes, in quibus ipfa morbi fedes

eft, ceteras omnes irritabilitate fuperet: quare praeftan-

tiffimi practici, vt vtrique indicationi faciant fatis, ano-

cent f).

d;:na cum euacuantibus chiungenda effe do

Opïata

e) Oper. p..573.

: TRALLE'S in biffor. cboler. P. 346.

f) Confer, quae de his habet

Cl xvRzAY, in apparat, tntdicam.

4

[

tqm; H.p.276. Gotting. 1776.

I

-

IN MORBIS INFLAMMATORIIS,

Opiata vero in initio morbi nocere quilibet 'in&lliget ; fi

velit fibi reuocare in mentem, potiorem doloris cauffam

non in irritabilitate, fed in acrimonia, quae partes rodit

quaerendam hancque eiufmodi euacuantibus extermi-

nandam effe, quibus tam profluuium bilis ex biliariis

vafis et inteflinis, quam tranfpiratio augeatur, cui in-

dicationi emetica leniora cum blande la

xa

xed li

tibus coniun-

&a faciunt fàtis, fi ea dofi fuerint exhibita, qua vel le-

nem vomitum concitent, vel periftalticum inteftinorum

motum ad inferiores partes deducant.

Nam qui primo

dyffenteriae fladio, excretionem, quae in hoc morbo

effe folet, opio cohibere vellet, hunc non folum dolo-

rem reddere afperiorem, íed alia etiam, vt aphtas, in-

flammationem, conuulfonem, concitare fymptomata,

qui opium admodum amauit, sypENuAMvs fàpienter

monuit $) . JSed cum in progreffu morbus aliam induat

formam, et ab acri humore, copiofius affluente, mu-

cus a villofà tunica inteftini abradatur; ita augentur do-

res, vt irritabilitatis maior cura fit habenda, et meden-

tes de neruorum extremis contra aculeos muniendis,

neceffario cogitent, atque, quoniam euacuantia non-

dum Íunt feponenda, eo ipfo motbi tempore irritantis

medicamenti flimulum more Px 1NGrrEI *) oleofis in-

voluunt, vel opiata euacuantibus interponunt. Cum

vero eo tempore laxantia propter nimis auctum motum

periftalticum iufto citius e canali inteftinorum effluant,

et, licet frequentius foluatur, aluus tamen parum acri-

at, laudandi fünt illi, qui

nmoniae þ—et cum tenefímo dimitt

D 2

€ud-

£) Oprr. p. 222, TRALLES , oper. de 'æif

t 0pii tom,

IIL p, 199«

b)

Qn tbe diftaf?t of tbe artmmy , part, IUI, ch. G

28

DEÉ V$V OPII SALVBRI ET KOXT1O

euacuánti paruam 'opii dofin addunt, qua ratione neruls

ad breue tempus fopitis et mora medicamento catharcti-

co facta maior peruceríae materiae copia conuerri atque

eliminari poterit.

Videtur quidem is, qui ambabus in-

Jicationibus eodem tempore fatiffacere ftudet, cum fibi

contrariae fint, neutram adimplere; fed cum parua ano-

dyni dofis ad certum tempus nimiam fenfilitatem immi-

nuat, laxantis medicamenti eo certior falubriorque erit

effectus, quo magis, fpafio lenito, humores biliofi,

tum in valis retenti in inteflina effluere, tum exinde,

per diluentia corredii , eliminari poterunt. Declinante

iorbo et correcta fanguinis mixtione humorum decu-

bitum inteftinis tantam faepe contraxiffe laxitatem, atque

fenfilitatem norunt medici, vt nec alimentorum nec me-

dicamentorum vel leuem tantum ftimulum ferre poffint,

fcd, ipfo roborantium ftimulo affecta, humores dimit-

tant.

Nil co reconualeícentiae ftadio iftis aegris falu-

brius füadetur, quam opiata, ea dofi cum roborantibus

coniunéla, vt irritabilitas iramiuatur laxitafíque corriga-

tur!) Etfi enim motu, diaeta aliifque, quibus infrmi-

tàs corporis tollitur, imbecillitati fuccurri poteft, haud

raro tamen, nifi deiectionibus ifüs, ex nimia irritabili-

tatc ortis, valida remedia tempeftiue opponantur, ante-

quam alia proficua effe poffint, lenta humorum diffolu-

tio oritur, et vires aegri prorfus confumuntur.

5; X1lV.

i) Laudatur pro.fcopo froborandi data. ipecacuanha, fi dofis aliquot

granorum cum parua dofi opii confungitur, Éxempla, in quibus

apparuit huius radicis vis adftringendi, fi parua eius éft. dofis,

leguntur apud Cl. MvRRAY; 'in apparat. ied. xom. L p- 535.

d

IN MORBIS INFLAMMATORIIS,

29

6; XIV.e

Vltimo tandem loco conuulfiones partu'fienthzh

Eclamþfz'(; ,

inflammatio

vterique 1nflammatio attingendae funt, tanta confinitate

vieri; febris

coniunctae inter fe, vt haec, etfi non femper ex illis

?uer'pcmrum

naícatur, a fpafmis tamen trahat originem.

Quemad-

modum vero in quocunque morbo, ita;jin conuulfioni-

bus parturientium, quarum ex.perfeueratione atque pet-

tinacia inflammatio vteri nafci poteft, auertendis tollen-

difque cauffae explorandae funt, vnde tanti excitati inue-

niantur tumultus, quafque vel ia abundantia et orgafmo

fanguinis, vel in defectu eius et vacuitate vaforum, vel

in nimia totius compagis neruofae irritabilitate deprehen-

dimus *). Si a cauffa qua demum cunque procatartica farr-

guisin vafis ita agitatur, vt, cum per infimi ventris vifcera

ob molem vteri, foetum continentis, libere tranfire ne-

queat, vel cerebri folius, vel totius corporis vafa nimis di-

ftendat, atque oppleat, mala inde metuenda opiatis augeren-

tur, quae nunquam, fi plethora et orgafimus fanguinis re-

periantur, falutarem edere effectum abunde diximus:

praeferenda fünt ea, quae fanguinis copiam et motam

inminuunt.

Si vacuitas vaforum cauffa eft, quam a

nimio fanguinis profluuio prouenire fcimus, nec tunc

falubre eft opium, cum laxatis vafis et aucto pulfü hae-

morrhagia et debilitas crefcant. . Moderandi tamen fünt

eo tempore narcoticis nimii neruorum motus, fia ni-

mia irritabilitate fuerint nati, fj, quae huius cauffa fit,

lateat, adeoque aliis remediis füccurri parturienti non

poffit In inflammatione vteri, in qua inflammatus fan-

DgA

guis

k) Excell, GEHLER, äifï'ert."aïci de eclampfia parieutiuu v« 19«

3

c

DE VS5V OPII SALVBRI ET NOXIO

30

guis fenfilia huius partis vafaà diftendit, cum. fanguinem,

antequam dolorem,compefcat, exagitet, funeflum fa-

cile edit effectum, nifi venaefectione, emollientibus ct

euacuantibus antifpa(imodicis inflammationem ita com-

peícueris, vt opiata non huius, fed irritabilitatis nimiae,

adhuc füperflitis, cauffa praebueris.

Non minus cau-

te agendum eft in ea inflammatoria febre, ad quam

puerperae menfibus grauiditatis vltimis praecipue a cauf-

fis, quae fere euitari non poffunt, difponuntur et quae

puerperarum febris dicitur, cum dolore hypochondrio-

rum infimique ventris coniuncta !). Etfi faepius fi me-

dicus quarto die ad eiuímodi aegram vocatur, imbecilli-

tis eius pulíufque debilitas! roborantia et calida fuadere

yidentur, attamen cum ex víu eorum inflammatio-

nes pulmonum, omenti et inteftinorum oriantur fune-

ftae, lochiorumque interruptio, quae ineffe in eo mor-

bo folet, pertinacior reddatur, ab omnibus calidis ad-

eoque ab opio eft abftinendum.

Duo íünt praecipua

et calidis ptorfus oppofita remedia venaefectio et anti-

Venaefectio tum maxime cum

phlogiftica euacuatio.

aegrot3 viribus abundat et pulfüs magna eft durities,

fuadetur, neque tamen larga effe debet; omnibus ante-

ponenda fünt antiphlogiftica laxantia, quibus, fi cruda

tempore grauiditatis collecta remota fuerint, omnia,

quae

terrorem

continebant,

Íymptomata tolluntur.

Argumentum a nobis tractatum tam late patet, vt ad plu-

res morbos cum inflammatione coniunclos nos diffun-

pio a

dere poffemus; ea tamen, quae bactenus de o

nobis

1) HvLME de febre paerper, veif, touton. p. 42,

^

—

IN MORBIS INFLAMMATORIIS,

3I

nobis expofia funt, monftrare poterunt, quid de eius

víu in reliquis inflammatoriis morbis internis modo [a-

lubri, modo noxio, fit iudicandum,

gt

d

f05

&f

C

(fa

v

xY

:

20

—

£

$-

CL

1«

Y2

d

N

4

:

4

g

;

À

(s

X

d

KOX

!

a

t

l

J M,

H

N

Q

E

)u2

s

I

Hs

3

3- N

P d

"

U

^«

—

ha

T

T.

-

a

»

-

"3

Ü

-

s

P

2X

P

t

2

s

L

3

p

ï

1

$

od

p

Ts

af

Y

9

E

L;f

r&'

j

4

du

p

b

$

É

2

23

U

Y

z

]-

d

*

j

p

156

M

"

v

$

ï,

n

LR

u

X

2

E

u

z

s

N Va

f

"

"-

[

um

E.

FA

"m

k

$

?

s

-

u

z

X

Euno

d

ET

5

f."

Y

z

z

x

TïF

E

—

EEE

z

"

:

-

á

i

——

-

,

A

x

i.

26

al

x

m

AT

n

—

3.

s

A

dic

RRE

as

*-

-

um

w

i

u-

m

z

"-

-

d

h)

u*»ä&.

Z

E

P

^

s

ak

. n

*

"VE

p

s

Y

.

L

d

E

: s

L

P an

Y

$

A?r

d

k

i as

PA

*A

4

p

E

d

v

22

Vi

Á 4

*

w

^

a

p

E d

M

P s

v

Fs

P

P

E

N

w3

»w

r d

»

*

;!

w

W

$

*

"u

"

wf

f

*

*

»

&

T

^

A

ao

W

d

^

MMW

Í

é

y

^É

$

Sedis d

" A

j J

E

-

M

:

s

]

p

:

*

»

"d

-s

A

w

4

x d

&

71

W&/p

J

&

E

*

s

w

.

.

v

F d

Ms

j

s

d

i

*

*

z

PAU

L

E

E J

"us i

^

D

J

X?À

M.&

E

w

É

d

X

r a

$

"

*

»cd.

P

h

t

k

B. i

*

M

aw

F

*

p

M

"m

—

5"ecf

-

!

[

a m

n

—

*

-

E

&

ii

F3

[ d

"

L

Mm

*

E

*

*

p

E

^ d

*

h

d

"

x

3

eeme

p d

MT d

*

k

E

d

"

N

^

"-

N

*

:

y^

$

d

&

x :

*

"

d.

-

"

w

*

a^

d

E

E

El

3

Á

9T

E

aW

s

P d.

z

£

y

g

"*

*

*

-

^

-

a

k

F

M

g

d.

"

r xl

ee

- d

*

3*

$

3?

db

:

L.

s

X

g

*

$*

Á

P.

"z

P

m

M

-

E.

P

"

H

-

E

2*

E

*

ir

g

P

*

il

hd

d

-

w

;

i

"

"p w

o

*

d

d*

i

M

ae

*

a

P^

-

a

lo

3

E^

-

s

»

t

"

*

ii

,

»

,

J d

&

"

*

5

EN

T

-

P

d

-

*

Ye

».

"

^ fs

g

&

i

£.

at

r

*

fFe

5 a

L.

*

E

*

"

E

^

"d

5

E

-

L.

al

m

Mu

P

m

s

F3

,Ul

U

L.

"

3

E

a

y

E

- d

F

£

a

AFer

"1

A

Eal

&

»W»

iad

*

*

-

d

m

t

EJ

E

5

&

F

*

b

3

£^

et

€

£

"n x

I

W

"

l

r

E J

v

TX

F.

*

—

Fl

r

r d

PA

*

x

Ej

J

h

m

-

us d

X ii a

od

BM R SE.. N

W

-

s

Vi

RAR

.;

Z

Y

w("?

X

DE

W

VSV OPT4.

19

SALVBRI E-L. NOXIO

18

IN

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

MORBIS INFLAMMATORIIS -

TT

Balance Q

DISSERTATIO ALTERA

16

Focus 0

HH

T5

QVAM

CONSENSV

GRATIOSI MEDICORVM ORDINIS

P R àA E G ID E

N

D. IOANNE GOTTLOB HAASIO

T

MEDICIN. PROFESS PVBL EXTRAORD

ä

FACVLTAT. MED. ASSESSORE

9

PRO GRADV DOCTORIS

OBTINENDO

A. D. X. SEPTEMBR. A. R. $. MDCCLXXVIIII

PVBLICE DEFENDET.

IVSTVS GODOFREDVS APEL

LIPSIENSIS

MEDICINAE BAGCCALAVREVS

ä

LIPSLIAE

€X OFFICINA HOLLIIE

Qj Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com