KaI600-2566_6

C TUNTSRNN

A

|

|

|

E

N

"

ph

&

ä

;

*

Pa

»

La

E

*

*

:

d.

/g;

.

*

*

1

v

i

*

&

s

*

^

*

*

as

N

t

D

b

^

i.

L

Á

u d-

Y

,ä'l

^

:ï

3

X

E

ln —

*

E i

ia

*;:;

$

E

M

&

s

-

*

ET

J

t

;

*

^

v»

"

3

**

seodt

"

LA

L4

j

*

d

E

1

E

*

IN

^s

4

*

n

»*

3

«-—,C .

f?

&.

ï&

*

s

:E

*

*

*

*

"

k

*

-

$s

-

x

Ü

h

E

.

*5

"

x

ä'x

E dl

5

- il

*

» d

*

(

*

E

3 ;

*

n

i

,

*

-

1

*

*

osqar

5

X

D 3

r

1*

H

*

&

P

:

e

i

Kl

^

x

Z

E

x

s

w

*

^a.

*

*

-

Y

?T

gl

w

3

&

hs

*

"-

3

*

N

s

:

u

E

l-.

d

a d

QO*

&

*

L

L.

E

x

o

5

.

*s

L m

*;äi

*

hs

- n

&

As

5

4

"

*

*

D

E

E

"1

T

L

$.

T

Hw

P

Pj

k s

*

h*&

*

W

xX

»-: 'w,v w

"!

L

$

a

E

*

*

»

d

4

tj

t

.

24

i

:

-

*

E^

"- t

t

;

2

H

g k

$

d st

ag

TE 7

»^

æ"*'*

——

de i

: d

) .

i^

1

E

»

r

s.

x

43.""

:

P ais À

æsl-

»

A.

*

t

-

E

"

"

"s

T

ls.

-

R

u

-

N

"

*s

E

^

*

*

L

L*

ho d

t* -

*

:

D

u

i

"

*-&'ö*

hs

d

w

:

E

'5? ^r

&

34

Á-

"w

»

P

*

E

w ,

*

x

gl

^

A

&

»

*

*

Lj

K

E

4

*

6

1

*

LE 4

*

& st

$l

*5

^

ï;

"3

v*

x E

*

E

æïl'«

b

L^

x

L

*

2

*

z o5v

p

3

É

d*

*

*

*

:

A

&

d

"

^

L

E

$

]

Vs

4

*

k

s

:

ä

$

*

"

H

"

E

£

i

y,

:i

"

E od

*

4

Es

L

*

"

D

?

53

E

*

j

'?

&

$.

ET

-

Ae

y

:

E d

;

p

A

"2

x

E .

il

*

Eu

v

.

L.

Ed

VT

"

1

h

&t

E^

L

*

a

f^

*

-

-

»

L

h

"

Á

-

*

X

7

a

*

fa.

$

»

g

H

L

;

P

^j

*e

Fj

?

*

t

*

E d

'-.';*?7; j

&

r

"

*

E

M

:

x

E i

p

J

"

^

5

u

3

&

u

"

^

É

X

M

H

L

T

ü

H

E

*

£

:

LW

r

de

v

*

P

E

3

r

3À

L

a

p

b

*

-

iE

&

ii

"1

4

E

ases

x

a

3

n

-

-

r RE

——

us ii

—v

EL

E

AL

v

—

E

N

E

" AÉ

E

*

EEE

J

4

At d.

"l

m

-

qm

g s

s

M

g

LA

Vr

L

A

nokel

Sy

aisf

u.u

g as

.,

;

-

N m

|

b

ü

Q

L.

:

—

[

|

a

[

4

N

M

"

ts

T

i

b

ER

z

-R

-

5

As

x

A

-

a

$

x

xE

$s

*

i

E

.

E

r

-

-

"

A

RC

N

e

z

B

AR

SSSAES

T.

RESS

du

M

$

:

N

33

gm

N

-

E

5

EE

-

es

s

Bo

N

GNMAN

E

:

:

LE

VSV

PII

SALVBRI ET NOXïO

IN

MORBIS INFLAMMATORIIS

DISSERTATIO PRIOR

QVAM

CGIO'N. BN SY

GRA'TIOSI MEDICORVM ORDINIS

PUORUCODNME OH WISSE

D. IOANNE GOTTLOB HAASIO

MEDICIN. PROFESS PVBL EXTRAORD

FACVLTAT

MEDBD. ASSESSORE

PRO GRADV DOCTORIS

OBTINEND O

A. D. V. DECEMBR. A. R. S. MDCCLXKXVII

PVPBLLICE IDEFIENI)ET

MKCH AEL CHRISTIAN.1VSTVS ESCHENBACH

LIPSIENSIS

MEDICINAE

DACCALAMNLVS

LI P5 I ASB

EX

OFFICINA

LANGENHEMII

r

-

m

*

x

pou-

f

d

/

BU

^AU-

À

Üíg

£a

b

AW

4'

d

E

a

(7^

Ll Lnd . cme

'N.;

exwy

IU

q

]j

a

X

[

z

j,

. 3'

€;

S

N

E

À

4 ,

&j

QU

j

)

NS

E

3

2725

M

z

€-

j

"

32

N

Q

r

2

"d

9

o

lb

e

N

ii

W

Q

IH XX

DE

V

VSV OPII SAL

BRIET NOXIO

1N MORBIS INFLAMMATORIIS.

E

D

a

E

M

5

$

á

anguinem, cordis contractione þroïeütï1n, InMoras vafo-

WE

Lsbg.

a

vafis arteriofis maioribus aeque ac minori-

vuN avierio-

. Jorum ofcilla-

^

bus non tam elaflica, quam neruofa et v

^ vll

Jj

l rorigi

tali vi promoueri, ) facile conceder is, qui

perpnderit,

eum intra canales mufculofos et admo-

dum irritabiles contineri, qui, quotiescunque a ftimulo

sxcitentur , toties f& contrahant et irritanti cauffae reni-

A.3

tc R«

3) GORTER.' compend. med, tract. 46. de accelerato humorum

motu p. 235. verum confitendum,

ibfa vafa motu quodam vizali do-

nata efle; quo-fluxus álle

promouetur vlzerius ;

bunc morum elafficita-

zi vaforum adfivibere alienmum

extinguirur cum noftva virg —

fentio; elafficitas enim. in fris nonu

baec vero vis vermicularis forfan illi

Jétiilis, quae obferuazur

3u inteflHinis, bretti « shorze quoque ceffaz exc.

Á

DE. VSY ,.oäu EA-LVBR.'l ET NOXIO .

tantur.P) — Etfi enim in maloribus arteräs, guiþpe quae

cordi propiores fint, non opus effe videatur ea, quae in

minoribus tam valida eft,, mufcularium fibrarum contrz

Gione, cum folam cordis vim ad fanguinem per 1fta va-

fa promouendum füfficere quis putare poffit; attamen,

cum omnibus mufculofi quid inhaereat, nil ab hoc ca-

nalium genere alienum eft dicendum, quod mufculo con-

veniat, et praecipua contractilitatis, quae iis ineft, cauffa

in fümme irritabili eorum fabrica mufculofa quaeri de-

bet.

Huius autem motricis facultats, quam, cum e

nerauorum fonte fluat, nerüofam diximus, non vbique

eadem eft ratio: ea enim ad eum modum m continuatis

iruncis atque ramis increfcit, ad quem vires cordis im-

minuuntur, ita vt, quantum difpendi virium hoc ia re-

motis partibus fecerit, tantum roboris vitalis et vi$ ner-

vofae illis additum effeintelligamus. ^) — Vix erit, qui

diffentiat, cordis motu humorem, arteriis inclufüm, ad

arterias longe remotas propelli, et, quanracunque ra-

morum fit refiftentia, impetum, a tergo globulis com-

münicatum, non ita tamen imminui, vt motus fangui-

nis progreffiuus prorfüs füfflaminetur.

Arteria enim

quotiescunque ligata eft, toties quolibet pulfü non tan-

tum amplior, fed longior etiam redditur, et, fi rami ar-

teriae maioris omnes vinculo conftrithi fünt, cor vehe-

men-

b) wnvTTSs works, p. 227. zhe fmall veffels tbevefore. apkich bave

a muftular coot as w'elas zbe larger ones, muft neceffarily be agi-

zated amitb altermat courradlions as ofteu as tboy are adied upou by

any thing capable - irrizating tbem.

€) Nam.fi iuxta experimenta clariffimi Wintringhanü truncorum ra-

mi firmiores funt et denfioris fabricae, vis motrix quae a fabrica

arteriae pendet, tanto erit maior, quanto plures in ramos arteria

diuiditur. Vid. Ill. HALLER. oper. minor. tom. I. . p. 234-

AUA

T

IN MORBIS INFLAMMATORIIS.

5

menter fe contrah1t Iängumemque magno renifü repcl-

^j Neque tamen inde colligi volumus, eandem vim

COI'dlS in omnes arterias efle, et parem effe&um ad mi-

nores et maiores pelunere nullamque ]n variis arteriis

ipfius etiam motus fanguinis varietatem extare; opma—

mur potius, motum humorum in vafis minoribus exigua

ex parte ad vim cordis, longe maiori vero ad propriam

ofcillationem referendum effe.

Veluti enim natura, quae

in omnibus,

quae in animalibus conftiruxit - ordinauit-

que, fibi 1pïä fuffecit, ad pondera mouenda, quae extus a

nobis fuüftinenda et fi éperanda funt,

corpon adiümenta

dedit ofïïbucque mufculos appofmt, ita etiam ad fluida,

quae in internis corporis partübus continer| earümque

canalibus 1ncludi fcimus, propellenda ,

auxilia dhpoüut

quorum varia eft ratio.

Etfi enim vis illa, quae omnia

in corpore regit, omnibusque paruübus vitam et motum

tribuit Vmuerfahs et vbicunque loci in corpore eadem

eft: certum tamen eft

effectus eius, cum variis ad eos

excitandos vtatur organis, modis oriri admodum diuer-

fis.

In vafis arteriofis maioribus et cordi vicinis potior

motus fanguinis cauffa in contractilibus cordis fibris eft,

in minoribus plurima nobis occurrunt, quae eam ahunde

alisque ab organis repetendam effe. nobis : perfuadenr.

COpla ramorum a corde remoufiïlnoi um, eorundem mi-

ra et varia directio et conuolutio, au&aque ex maiore

canalium numero et robore refifienua cauffae funt,

ob

quas fluida in iftis, per quas mouenda funt, angu&us

haererent, nifi Vaf'd ipfa propria fuaà vi neruofa et vitali

fubfhtuns humoribus fvccurrerent

et eos ad eum. 1no-

Az

- dum

d) HALLER. oper. minor. tom. L. p 185

6

DE VSUY OPII SALVBRI ET. NOXIO

&utm proiierent, ad quem vel 1nterno et proprio, vel ex-

terno, a vafis ipfis lonze remoto, fümulo excitentur.

Vt enim cuique neruofae et writabili parti fims

a quo

aliae'non irritantur, fümulus cft5 1ta vaía arteniofa, for-

te et venofa, a fanguine ad contrathionem euocantur,

qua m re non qmd;m ad prefhonem fed vt cum CL

WHYTT fengiamus. ad pr opriam €1uS IHLXELOD-GLQ, 4quae

mritabilitan vaforum refpondeat;

mentem: dingimus. *)

Morborum enim phaenoinena aeque ac propria humo-

rum cuiusbhbet hominis mixtio luculenter monílrant, ner-

voífarum ac irritabilium. parrium motum tam naturalem

quam praeternaturalem ;

ex propria partcularum, quae

humorum et fangumls confhtuuuae funt, mdüle aefti-

mandum effe, quae cim modo mitius modo acrius cele-

riusque neruos ftimulent, variorum motuum cauffae eua-

dant

Sumulum vero non femper in vafis ipfis effe, fed

aquacunquere, quae neruos moueat, proficifci, non potuu:

negari,, fi cogitare velimus, quales in 3is, quibus nerui ex-

terna cauffa moti.fint, 'excitentur effeQtus quantaeque in

tmotu vaforum a nobis defcripto oriantur turbae; ipfae

venae vel fanguini ab arterus minoribus appulfo cedunt,

et eo turgentes ruborem cutis monftrant, vel, laxae, pai-

101'15 cauffa. ex1ftunt 3

$.

II.

AMotus ofcil-

Haec cerebri, neruorumque poteflas non tam an-

latovii effe-

ss

puftis circumfcripta tenetur terminis, vt fanguinis tantum

mo-

€) wuycT's effay of the vital and other mvoluntaxy motion of

animals, p.28. of the motion of the fluids in the fmall veffels,

P- 228.

f) sENAC traité du Coeur. II

. I08. I09. HALLER oper. tnit

de fanguinis motu eiusque cauffi.s: P. 233*

IN MORBIS INELAMMATORIIS.

4

motus ab ea regatür; ea etiam, vitra vaforum rübrofun

limites extenfà, ipía fecretoria et excretoria comprehen-

dit atque terruiorum humorum euolutionem et curfüm di-

rgi. um enim eos audiendos '"negemus, qui, vt ex

iftis, quibus impedita eft fecretionum doGlrina, fe extri-

cent difficultatibus, dari in minimis iftis vafis motum

ofclatorium diuerfi generis exiftiment, quem diuerfae

fecretionis humorum cauffam effe? Non dubitemus mul-

tum, vnde ifta in fibrarum vaforum minimorum motu

affumta varietas oriatur; et quae cauffa fit, cur fecretio-

nes, etfi copia mutentur, loco tamen nunquam a

Ad

I

e in-

veniantur; füflicit fcire, eadem vafa, vt fanguifera, irzi-

us

tabilitatis imperio fübeffe, quae, vti rubra a ftimulo (àn-

guimnis. excitata reaount,

eundemque mouent.et mi-

fcent, ita pariter a liquidis diuérfi generis euocata, non

vbique eadem et fimili ofcillatione, fed admodum diuerfa,

humoribus irritantibus renitantur.

Quamuis enim iis,

qui fingulis vifceribus fanguinem füi et proprii generis

attribui fcripferint,. affentiri nolumus, cum nulla nobis

fuficiens ratio commemorari poffit, vnde ille particula-

rum felectus conflet; verofimile tamen eft, in arteriis

vifterum diuerfae flru&urae ob diametrum , anaftomo-

feos rationem, flexionem et longitudinem ita mutari fan-

guinem, vt in ramis a fyftemate vaforum rubrorum re-

motioribus, fluida proprii et füi peneris vi attraGionis

colligantur. Quibus pofitis, non folum hoc fequitur, va-

forum fecretoriorum et excretoriorum tam variam pofle

eífe ofcillaionem, quam variae (int fpecies fluidorum a

fanguine promanantium, . horumque plenam elaboratio-

nem et excretionem ea ratione metiendas effe; fed er hoc

eft ;corïx*cederxd'um, ofillatorio hocce motu ex cauffa, quae

extra

8

pE VSV OPIL SALVBRI ET '*«Nwoxxo

extra Và(a extar, depráuato, ipfas has functionés mirum

án modum turbari et modo imminul ,. modo augeri pof-

fe. .Phyfiologicae huic fpeculationi diutius cogitatione

4

inbae

Iv

^ r

emus; nifi iàm haec ipfa argumento eflent,. mo-

tu. vaforum neruorum culpa mutató, tum. mixtionem

- fànguiniser humorum, tum motum eorundem peruerü

póffe. ^ Quidquid illud fitj quod vim nerüofam diximus,

fiue eam foli parti folidae neruórum tribuamus, fiue flui-

do proprii generis et quoad maiorem eius partem nobis

non cognito, fiue vtrique eanm ineffe ftatuamus, «certum

eft; pofís corpori fentienti varia accidere, quae cauffae

-euadant, quae neruorum. á&tionem ita mutent, vt vafc-

rum motu vel au&o, velimminuto, humores a naturali

miüxtione et motu defle&ant. ld eorum maxime, 'qui

magna irritabilitate praediti funt, exemplis conftat, qui,

quacunque cauffa affe&ti, circuli fanguinis mutationem ex-

periuntur. Recentiorum nonnullis haec ita, placuiffe le-

gimus, vt omnes morbos a neruis deriuandos horumque

praecipue in exhibendis medicamenus rationem haben-

dam eíle cenferent. $) . Quam vero fentantiam eam ob

cauffam, quóniam multi morbi, nifi humorum antea ra-

tionem habuefis, eorumque vel copiam vel mixtionem

mutaueris, vel peruerfam eorum partem expuleris, non

fanantur, non

,

in vniuerfum Valete .et lilniïandanï effe pu-

&

tamus. ")

$.HL.

$) MYSGRAVE, de neruis eorumque morbis, verf. teuton.

b) Quicunque arbitrantur curari omnes morbos, düm nerui muten-

tur, his opponi poteft, inflammatorios morbos faepius non prius

tuto et ita quin mali quidqua

m in corpore relirquatur, nifi ve-

naefedio vna vel altera praemiffa fuerit, fanari.

Febris biliofa et

inteftinalis nulla prius eft remiffio , quam materia corrupta et bi-

10-

.1510fa per euacuantia e corpore fuerit remota , quo fad&o ipfi

tus

IN MOBRBIS -INFZA?&IMATOä*IïI;*S;-

»

IIL

$.

Refoluzo fanguinis ergo non femper à materie, Di/oofzio od

quae humoribus fuerit admixta diuque in corpore ante "?r^um in-

imorbi acceffum latuerit

; fed interdum ab aliis cauflis pes: m

det, quae folidis attribwuntur. Etfi enim nondum in

corum partes nos fle&i paffi fimus, qui eo vfque a ve-

terum «loGrina recefferu

-

nt, vt, quae de crifi et co&tione

fCl'

ipta funt, ea fere vana atque irrita ludicarent *), ma-

teriam, quae vel aegrum tollat, vel in declinatione mor-

bi expellatur, folis folidorum contractionibus praeter na-

turam fa&is nafd, non autem in fuidis euolui rati ; ea

tamen, quae hactenus de fibrarum motu difputauimus,

quemque conuincere poremunt, in fniflimo quolibet,

vel fine fomuite putrido, morbum acutum inalignum et

exitiofum fieri poffe, etiamfi neque in folidis neque in

fluidis notae antea apparuerint, quae tanti -mali füfpicio-

nem potuerint mouere, et in iudicio de morbo ferendo

20$, nifi ad cauffas ftimulantes ref;

pexerimus, admodum

fali poffe. Effedus enim in iffa quidem re idem erit,

etiamfi cauffae fint. diuerfae, poteruntque humores re-

folui, fiue nerui fint a ftimulo vafis inclufo , fiue externo,

commotl^).. Sed alia eademque non minus vita infidio-

fa humorum corruptio phlogiftica eft, quae, cum ofnni

iorbo inflammatorio coniuncta, non migus , àc putrida,

2 ni-

tus:pacati funt.

Cortex peruuianus febrim intefmittentem no&

prius tuto et ita tollit, vt mali quid non relinquatur, nifi mate-

ria fuerit refoluta et exturbata, fed tum vtiliffime neruos contra

ftimulum. munit, $j cauffà non amplius in materia febrili, fed ia

nimia neruorum fenfi

litate quaerenda eft,

i) FORDYCk, de febri

-,-

* k) In partibus,

b. putrid. et inflamm. verfión. teuton. p. 142

X

quarum nerui ligat! erant, putredinis

1 :

»Hgna erant,

'111. HALLER. exper. de partib. fenfilib. 1$92.

IO

DE VSV OPII SALVBRI ET NOXIO

"

H

4 nimia vaforum irritabilitate

inafcítur. ^ Quicunqnä in

eam incidunt, in iis febrim inflatmmatoriam praecedunt

cauffae, quibus vis ineft, qua nerui maxime commouert

vaforumque fyftemaagitari poffint, . Nouimus etiam non

folum eos inprimis ad hanc effe praedifpofitos, quibüs

tantum eft corporis. elafticum robür, vt fibrae vaforum,

neruorum facultate excitatae, fortius fe contrahere et in

fed eam etiam

fanguinem. vehementer reagere poflint ,

motui vaforüm parem effe confendam.

Cum autem de

remedio agere conftituerimus ,. qaod, . fi in morbis u-

flammatoriis re&e ádhibitum fuerit, propterea quoniam

eius virtute impetuofà vaforum: a&io refraenatur, prae-

fentiffimum auxilium eft, etgrauiffima mala anteuertit,

:

imprudenter tamen fümtum ingens damnum affertfebrim

inflammatoriam eiusque ftadia breuiter fpectabimus, et

de víà opii in ifta -morþorum daffe nonnulla in geüerc

addemus.

IV.

Febris inflam- —

Inflammatoria febre labcsasicid dicitur, in quo non

ahaioria,

.folum pulfüs celer et durus 'eft, fitisque moleftiam facit,

fed totum etiam corpus vel pars eius rübet et dolet; fi

dolor partem tantum obfidet; grauis eft, fin toti corpo-

zi ineft, de molefto magis fenfu, quam vere dolorifico

aeger conqueritur.

Symptomata haec a fpaftica. cordis

vaforumque contra&tione adeoque nimio oftillatorio mo-

tu naícuntur'et irritabilitatis nimis excitatae effectus funt ;

quod non negabit, qui ad cauffas remotas tum externas,

Ponamus enim, quemcunque

tum internas attenderit.

vel ab acri inflrumento effe laefüm; vel obtufo vim ei ef

'fe illatam, vel eundem frigore effe ta&nm, qnod non tam

humores cogendo, quam folida ftimulando in animale

COI-

ll

IN MORBIS I-NPI'.AMMATOR;I'IS.'

corpus agere opinamur , " certe vulneratus, vel contufus

grauem, is yero, qui frigoris vim expertus eff, leuem

et, fi cauffa fortius egit; etiam grauiorem fentiet dolo-

rem. . Sed quid moleftus ille fenfüs aliud eft, qui mente

percipitur et dolor dicitur, quam fpaüni index, quia fti-

mulo partibus neruofis et vafculofis impreffo fuerit eXci-

tatus ?

Protinus ea oriuntur mala, qtae diximus cum

inflammatione efle coniun&a, eademque euadun: tanto

maiora, quanto maior vis a ftimulante parte fenfiliffimis

vaículis- fuerit ilata, quaeque tranfirum fanguinis, wt

per totunr arteriarum genus, ita maxime per eas, quae

laefae partis funt, au&tum effe indicant; qnod miran-

dum non eft, cum cerebri partiumque omnium, quibus

nerui intexti funt;illud fit commercium, vt, fi vis ftimuli ad

fenforium commune füerit propagata, totum corpus elus

particeps reddatur, fpafinusque vniuerfilis: excitari que-

at.. Cum vero cerebrum ne leuem quidem ftimulum im-

pune ferat, ad eum víque modum eias in mouendum

fanguinem imtenditur vis, vt, quae partes impetum eius

antea moderate expertae erant, eae illum fortiorem exci-

pere cogantur.

"Tenfio arteriarum, quae tunc temporis

tangentis digito percipitur et magniradine, duritie et

celeritate pulfüs cognofcitur, non effe&tus eft, quem foli

cordis fpafino. tribuamus, fed in ipfis earüm tunicis mu-

rationem fa&tam effe indicat, quae ad vniuerfüm arteria-

rum genus pertineat, quaeque a. neruis quippe cum: iftis

canalibus connexis proficifcatur. , Solet quidem in non-

nullis, qui febre inflammatoria decumbunt, fieri, vt in

pulfu ea, quam nimiae irritationis cordis et arteriarum

fignurm effe affirmauimus, magnitudo et duritiesnon per-

cipiantur: fed, cum huius rei cauffa nimia vaforüm ma-

B 2

iorum

I2

DE VSVY OPII SALVBRI ET Nd:;xo

iorum pïeniäudo fit ex fpaftica minorum contractiote na-

ta,!) fa&aque fanguinis miflione pulfus, qui antea ob

nimiam refiflentiam humoris mouendi depreffus erat,

attollatur; ") certum eft, yt in quacunque inflammatio-

ne, ira etiam in hac, in qua paruus et contractus pulfüs

nos fallere poffet, vim vaforum vltra modum auctam

effe.

Caufla, quod vix nata tali febre et antequam fpif-

fitudo inualuerit et corifirmata fuerit, fecretiones 1n vafis

ferofis et lymphaticis perturbatae et paene íufflaminatae

fint, non alia eft, quam, quod arteriae his vafis proxi-

mae, nimia fua et fpaftica ofcllatione euolutionem et fi-

milium parücularum conimunéionem impediant, et fan-

Hinc 1n tó-

guinem in venas impetuofius protrudant.

pica inflammatione ruboris tumorisque cauffa non in fo-

lis arterüs, fed macis in venis eft, quippe quae, cum mo-

tui ofcillatorio arteriarum aucto refiflere fatis non pof

fint, fanguine ita ebruuntur et dilatantur, víque dum

Vel natura vel arte fpafmo vniuerfali, tam illo, qui 1n

arterüs efl, quam eo, qui venas obfidet, foluto, fanguinis

per vaía liber tranfitus fa&tus fuerit.

Ó

$. V.

l) Cumi vafa miníma fpaflice contr&a. fint, fanguinem ex vafis ma-

ioribus difüicilitis admiitunt; vafa maiora fanguine obruuntur; fed

eum Ípafmus etiam' haec atüingat, ipfa anguftiora et contratta

fedduntur et pulfas paraus ac contra&tus eft, donec fpafmus fo-

lutus fuerit. Hinc in horrore febris intermittentis cephalalgia a

fangoine ad laxa cerebri va

f

1

à compulo [fymptoma hoc celfat,

pulíusque ereícit, fi perfpiratio auéta fpafmum folutum effe in-

;

dicàt.

m

) uvxuaAM.lib. r. de febrib. cap. r. Hic autem medicos iuniores ad-

moneüm, ne pül/u ofpreffó decipiattur, qui faepius a timia fangui-

nis copia órizur 5 quod ex. arreriarum po[L fanguinis im eiusmod? ce-

Jfibus emiffónem liberiori ez fortiori conzraciioue

apgaret , V& expe-

rietsià docc p. 19. edit. REXCHEL:

IN MORBIS INFLAMMATORIIS,

Á

$ V

Si plethora mature imminuitur, et aequilibrium ca- Felririnfam-

fecretiones at- "ateríae [fa-

nalium humonsque us contenti reddltur,

dium €raudita-

Hs

que excretiones -omnes reftituuntur et febris decrefcit,

fenfimque euanefcit: hac enim ratione ftimulo a vafis re-

imto cordis vis ad excitandam canalium actionem non

amplius inuitatur

Quodíi vero apta auxilia ad. immi-

nuendam vaforum vim vel prorfüs non, vel tardius ap-

plicantur, vis vaforum humori contento inflammatoriam

fpiffitudinem inducit, quod nifi inflammatoria et alba fan-

guinis e vena mifi crufta, faltim fpifía eius indoles quem-

que edocet.

Remedia, quae in initio mnorbi vix genit

efficaciffima füunt, febrimque coercent, ne tum fünt ne-

gligenda; fed cum ex eorum apphcatxone in principio

morbi facta, tota febris ceffet, parum bene tamen illi age-

re Vldentur, qui in eorum víü nimis perfeuerarent, natu-

ramque in proprium füi detrimentum vin Vaforum in-

Sunt nimirum vt in alus, ita

tendiffe fibi perfüaderent

in febre inflammatoria duo tempora ponenda, quae a

medico, qui 1n. formandis indicationibus ab errore fibi

cauere cupit

fedulo diflinguantur

Primum tempus

cruditans eft, quae, cum antea in hamoribus non exti-

tent,

au&um vaforum motum, vt effectus cauffatn fe-

quxmr er cum febus 1ncremento augetur.

Coniuncta

mala, vnde vitae plurimum periculi immineat, fanguinis

fpiffitudinem . eiufdemque expanfionem intra canales effe

certiflimum eft; alterum enim ex phlogiftica eius ex ve-

na niif mixüone apparet; alterum inde concludimus,

quoniam, etiamfi durities et fortitudo pulfüs venaeféctio-

ne imminutae fuermt

hae tamen breui poít denuo na-

tae, nouae plethmae, quae vafis ftimulando moleftiam

^5

delt'

D H

44

DE.VSV OPII SALYBRI ET NOXIO

facit

ihdicia exhibent.

Hanc yero expanfionem atque

rarefactioriem- non aliunde,. quam ab ofcillatione folido-

rum aucta derimandam efle experientia docet, qua fcimus

fi quid vaíis 1introducatur;. a auo. fimulentur, prounus

plenitudinem eorum augeri.

Quae enim effet alia. caut

fa, quod, licet faneuinis copia imminuta. fuerit, feruor

tamen ille atque rapldus fanguinis fnotus non mh vel re-

. petita. venaefeQtone,. vel additis. alius generis euacuatio-

nibus. atque excremombus

reflringi queant;

quam

quoniam fümulus et fpafmi vaforum nondum mingati

fint? fed.cum antiquiorum teftimonio et experientiae vo-

ce comprobatum eífe íciamus, naturam morbos curare

viresque eius medicatrices temperandas et motus a medi-

co dirigendos effe ^), medentis eft eo refpicere, quo vf-

que ifli iotus vel ferendi vel refraenandi fint

Quen-

admodum enim ;ruptura vaforum, eangraena et putrida

fibrarum arrofio, vnde vel partialis vel vniuerfalis. vita-

lium partium nafcitur deftructio, nos monet, vt alacrita-

ti fludeamus . et if

inens periculum auertamus ;. fic im-

prudenter fefünando natura a nobis non iuuaretur

fed

ceruffime- praecipitaretur.

$.. V1

zeMibut COCLiO-

lei vires motibus febrilibus nimis exhauftae, fed Vel

25 €et Crifeos

J'ebris inflam-

fponte, vel auxiliis, conferuatae fuerint, cruditatis temptus

2atoriae.

illud, quod coähoms etcrifeos eft, excipit, qüod inren-

fa vaforum. ofcillatione et fymptomatum omnium aug-

mento portenditur, et in quo aeger, nifi vel morbi vel

curationis culpa omnia pertmbentul

duplici euacuatio-

ne mdicatur.

Viícida matena, nimia folidorum actione

nata

) GAVRBII mfhtut. pathol. p. 7o

IN MORBIS INFLAMMATORIIS.

15

nata et au&a, iisdem viribus, quibus orta erat, refolui-

tur,

coquitur et per omnia. colatoria euacuatur.

Patet

mde fludiofe ea febris inflammatoriae periodo euitanda

effe; quaecunque criticos iffos motus perturbent, qui-

busque effici. poffit,

^vt inchoata : coCtio füpprimatur.

Quicunque eo tempore euacuationem, quaecunque illa

fit, nimis augent, naturamque in expellenda inflamma-

toua materia potenter iuuandam effe iubent; non minus

errant, ac illi; qui eam ineptis auxiliis retinent motusque

foplunt

Prudentis medici tunc eft attenäere an omnia

colatoria, 1npr1mxs fudoris et vrinae, libera fint, er, fi qua

huius generis excretio impedita vel imminuta füem ea

eít excitanda.

'Cum vero crifis naturae opus fit; appa-

ret, nihil fere eo. tempore falubrius füaderi' porrigique

aegro pofle, quam eiusmodi potum, qui vifcidam ; quae

motibus febrilibus co&ta et in pus mutata eft, materiam

diluát et ad tranfitum. per. vaía excretoria aptam reddat.

Saepius autem accidit, vt vel nulla; vel parca vifcidi in-

flammatorii « COPI& 1&15 colatoriis extermmemr fed maxi-

ma eius copla ad partes vel externas vel i mternas defera-

tur et topica exiftat inflammatio.

Hunc coétionis effe-

Qum, qui phlegmone appellatur, |criticum puris ad va-

rias partes decubitum effe- variolae monftrant,

quaruim

febrim füppuratoriam nil aliud effe ; putamus, quam hanc

a nobis affümttam coctionis fpeciem, quam phlegmo-

nen, diximus.

Veluti enim tum, cum materia variolo-

fa m 'pus conuertitur, febris; quae antea mitigata erat,

intenditur et.eo ipfo rempore quo papulae pus conci-

plunt et venenum variolofum tranfþnatm increfcit; ita

in.quocunque morbo inflammatorio anxietas, fitis et alia

febrilia fymptomata, ne quid detrimend. nauua capiat,

patien-

DE VvSV OPII SALVBRI ET HOXIO

16

patienter ferenda, coCtionem et crifin inftare praenunciant

atque pyogeniae teftes funt. — Vicera manantia in aegro,

quem inflammatorius morbus inuafit, ficcefeunt, neque

prius purulentum liquidum effundunt, quam phlegmone

aliquamdiu partem. obíedetit et in pus conueríà fuerit ad

eundem modum, ad quem vlcus, infitionis variolofae

cauffa factum, ad certum tempus ficcum eft, mota vero

febre fuppuratoria copiofüm fomitem. variolofum eiicit,

Huius phaenomeni non alia eft cauffa, quam quod ma-

teria febrili vaforum motu praeparetur et puterur, mu-

anfpiratione expellatur.

tataque eriü metaflatica et tr

*

Go&ionit et

Vti vero febrium inflammatoriarum ob corporum,

erifeos varius

feranius.

quae iis afficiuntur, diuerfitatem non vna, fed dinerfaratio

eft; fic coGtionis et erifeos terminus varius effe poteft:

qua in re ad ftimulum humorum, quem folidis inpri-

mjunt, maxime refpiciendum efl. — Vel enim humores

fani nec male mixtiin vafis impetuofius mouentur, quo-

niam quocunque errore diaetae commiffo. febris excitata

eft, vel latuit in aegroto corpore morbofus fomes, qui

aucto hoc folidorum motu extricatur eoque magis ftimu-

jam, quem fanguis folidis applicat, acuit, quo maior fe-

bristemporevaforum fenfihtas deprehenditur n illis facilis

eft inflammatorii vifcidi mütatio et euacuatio, fed in hisob

nimis excitatam irritabilitatem 1n ruinam partium conti-

nentium et corruptionem contentarum ingens declinatio.

Acrimonia enim agitata et- motu folidorum nimio euolu-

ta fanguinem et humores omnes refoluit et 1in putridum

Quidum conuertit; quo fa&to, putredo, vitae animali infi-

diofà , exitium affert, vel fanguis, fpafinis in neruofis par-

tibus au&tis, ad encephalon vrgetur et tota huiusad vitam

COR-

-

AGNC M ORBIS »fuN;F'E-A MMATORIIS.-

17

conferuandam adeo :neceffarii vifceris fünclio intercipi-

tur.- Hanc febrim inflammatoriam compofiram , illam

Timplicem vocamus. |' Neque tamen quisquam fibi per-

füadeat, ad curandam febrim inflammatoriam compofi-

tam et cum fpecifica cacochymia coniun&tam, ab initio

€t co, quo crudi humores fünt, tempore aliam, quam

quae fimplici adhibeatur, eligendam effe indicationem,

Quemadmodum .enim in febre inflammatoria fimplici ea

remedia adhibenda- funt, 'quae plethoram imminuant,

auctum cordis vaforumque minimorum fanguiferorum

Torum automatcum íeu ofcillatorium remiífiorem red-

dunt, fpaímosque fopiunt; ita in compofita, antequam

id, quod ftimulum fanguinis auget, tollere velis, eae-

dem adimplendae íünt indicationes.

Qui 'enim .acri-

moniae propriae indolis et humoribus admixtae propria

et ad eam corrigendam celebrata remedia adhiberet, ne-

gligeretque inflammatoria fymptomata, hunc fe cundla-

tüum indicationi m

»

inus

rgenti adim pl-gndge operam de-

ääi(ïe ferius poeniteret.

$. vmr.

Praemiflis iis, qtïa^e morbi 1nflammatorii notionem Oi vire; | [

continent, ad alreram et -difficiliorem commentationis ""!/nes.

partem pergimus, 'in qua, cognitisopii viribus, de ap.

plicando vel omittendo hoc remedio in febre inflammato-

ria nonnulla in genere proponere in animum induximus ;

Qqua in re non fequimur €0s, qui vires medicamento-

rum ex fola mixtione et experimentis ; quae cum fanguine

extra vafa miffo, vel animalium venis infufo infütuta

J

fuerint, declarare cupiunt, hancque le&ifiimam vel falubres

corum, vel noxios effe&us explorandi methodum effe fibi

C

per

16

DE V$SY OPII smv?iam E* Ncïs'xxd;

perfüadent. Nequeenim chemica analyfis, nec eius cura

fanguine e vena detrado commixtio, quaecunque de-

mum.argumenta Cl. TR ALLzs ^) inde depromat, nec

faporis odorisque fenfus, vt in alis, fic in hoc medi

camento explorando. noftram explent fciendi cupidita-

tem, ^ Optimam, qua incedere nos oporteat, viam

effe putamus , fi, exemplum Clariff. v o v N G.P) imitati, €x

effe&ibus, qui ab.opio iniis, qui illud fumferunt, Ori-

Praeftantiffimum

untur, ad vires eius concludamus-

enim. vires medicamentorum definiendi adiumentum hoc

eft, vt, dum aegris ea exhibemus , ad effe&us proprios

et qui.in omnibus, qui iis vtuntur, excitantur, fludic-

fe er diligenter attendamus.

Permultae. funt cauffae,

faepius: ne. medico quidem notae, quibus a&tio medr-

camentorum.ita. mutatur, vt aliim his, alüi in aliis ape

pareant effectus.

Opio- autem. famto. fanguis tut-

fanguinis progreffiuus. ac intefti-

gefcir, febris.er motus

nus augentur 2), pulfüs, qui paruus et depreffus erat, in»

fürgit pleniorque fit, et animus exhilaratur *); fin paulo

maior affumta fuerit eius copia, vomitus oritur et in ven«

Hinc concludie

tricüli membranis fpafini oriuntur ^)..

mus, opium corpori appicatum primum neruos ftimu-

lando agere,. quibus excitatis;. poftea: cordis vaforumque

motum ita augeri, vt circulus fanguinis auctus. non: effe-

&us fit rarefa&tionis quam Cl. z:&.A L L £ $ aliique ab opio.

fed compaginis neruofae

proxime grjoficifci; ftaruerunt;,

viribus:

o) de-víu 6pii5—.*tom; Ip 8$3:

p) treatife on. opium, Lond: 1753..

q) LvpwiG. aduerfar. medicopr. tom.-

L. part: II.j p '5?1;,;:.

r) TR ALL.lib.cit, tom. L. p. 92.

s) wnuTT of the caufes of nerveus

*wdifomc-ïers., p. 545*

7N

IN MORIS INFLAMMAT ons.

19

viribus opii ftimulantibus excitatae. -Hanc opinione:m

non folum celeritas fuadere videtur, -qua .effetus in cor-

poré-exiftunt, fed exigua etiam eius quantitas, qua vni-

uerfae corporis aCtiones perturbantur.

/Quamuis enim

qua ratione volatiles et fubtiles .opii partes vel in fines

neruorum agant, vel ab iis exceptae ipfi cerebro come

municentur , explicare non pofífimus ; .attamen fi ab ana-

logia aliorum, quae.corpori noftro applicantur, con-

cludere velimus, .nouimus, .eam .neruorum naturam

effe, vt etiam ab aliis, particulis fumme volatilibus prae-

ditis, afficiantur et excitentur, vt primum illae finibus

nervorum contiguae ffaClae fuerint-

Quibus . commoti

cauffam excitati motus cordis.et vafornm non tam in

fanguine, ab ipfo opio :mutato .atque rarefacto, .quam

in neruis, proxime a fübtiliffimis eius particulis. irritatis,

quaerendam efle Aimälligim.usc

]

5. ]Xo

Phaenomena, quae o;pfïo?v'ires cardiacas talesque, Zwes us

uae , neruis ftimulaus , motum fanguinis excitent, ineffe /24/modicae. -

fignificant, alia fequuntur, quorum ex praefentia alias

&i ineffe patet vires, prioribus contrarias, antfpafinodi-

cas, quibus nerui fopiantur. n his fpe&andis praecipue

ad mutatam cordis er arteriarum actionem attendimus,

non ignorantes, poft opii víam pulfum paruum et con-

tradum in plenum et celeriorem mütari , eundem tamen

poftea, manente plenitudine, tardiorem fieri.

Cum

vero in pulfu celeri et paruofpirituum animalium!in cor et

vafa influxum nimis impetuofüm et irregularem , hafque

partes contra&tas .effe ponamus, plenior autem tardior-

que fa&us .pulfus- Cor et.v

afa remiffius liberiusque agere

Qra

indieet,

A

—

20

DE WV$SY.,OPII SALVBRI ET NOXIO

indicet, vires adfint neceffe eft, quae iïäai'müm-tolbht»

effraenatum liquidt neruofi. motum: cohibeant, et. caua,

Haec

quae contra£ta antea erant, ampliora efle. finant..

quidem non tam fanguini rarefaCto,. qui vafa diftendat,.

quam fübtiliffimis. potius. et efficaciffimis paruculis. attri-

bnimus, quae vbi neruorum: finibus: applicatae fuerint;

non folam vim eorum infringunt et neruofas partes

relaxant, fed in ipfum. cerebrum, vt videtur, agunt

viresque ei fübripiunt,

Quamwuis enim norr negamus,.

quasdam particulas. a. venis. reforberi,. quibus. fanguini

admixtis et cum: eo ad caput delatis, ea in fecretorio

apparatu cerebri exiffat mutatio, vt nerueum liquidum:

partim- parcius, .partim lentius. per neruos deducatur;

mira tamen eft, qua particulae hae vaporofae in. ven-

triculo., vel in. quacunque; cui. applicatae: fuerint, parte;.

calore refolutae neruos. afficiant;, et in- cerebri fün&io-

nibus poteftatis füae figna exhibeant;, celeritas, cuius rei

non alia cauffa effé nobis videtur, quam quod illae

proximie: in netuos: et: cerebrum: iis contimuum: àágant.

Proximus, qui neruorumr, per vires opii factam,. füp«

preffionem. neceffario: fequitur, effectus.eft ; quod va-

forumr fünguiférorum genus relaxetur, cui relaxationt

nontantum: arteriae, fed ipfae venae, quas fanguinem

infita et a neruis accepta vi continere, irimo vere

füs cor premere fcimus, 'ita obmoxiae funt, vt fanguis.

in omnibus: partibus tardius moueatur..

Extat igitur

non folum: doloris partis affe&tae remiffio, fed fuppreffit

etiam totum: corpus: talis ex immobilitate fanguinis: at«

que hümorum: natus languor, qui virium refe&tionem

Cum vero in nulla parte teneriora inuenian-

exigit;

i:a*es

tur vafa, quam in .cerebro-? cuius nom. tantum: arter

*

ita

IN MORBIS INFLAMM.AATORTIIS

21

ia- denfim cellulofam atque e

elafücam, quahs aliis im

fed' etiam

locis in arteriis effe. foler, non: habeant '),

venae tenerioris laxiorisque compaginis nobis vifae

fint ^; nullibi, quam in hoc vifcere, graulores narcoti-

carunr opir virium . fünt. fequelae;

Noumnus enim,

contratlilitateny cordis vltimam: perire, et, etamfi in

alus. partibus per opium 1am abolita fuerit, tamen in

corde aliquamdiu fuperftitem effe ) ; legimus etiam ex-

perimentis a Cl. wrRTENSOHNO 1epetms 3') cotn-

probammï effe, irritabilitatem in vafis minimis citius,

quam: im cordis fibris: extingui ;

vnde: patet,. imminuta

m laxis encephali vafis refiftentia ,

fanguinem: poft

opii víum ad'caput cogi et ad flafin in laxis venis difpo-

ni.

Cum: vero: tum: ob: mollem et teneram fabricam,

tum. etianr ob conftantiany atque . perpetuitatem actionis

nulla corporis pars affluxum fanguinis,. vel aliquo modo

auctum,, aegrius: ferat,, quanmr cerebrum ; effectus in re-

laxats cerebri partibus er vafis eo: erunt: magis perni-

ciofi ,. quo liberius fanguinis ad. caput, fuperfüte vel

parum imminuta cordls contraétilitate, . fuerit compul-

fus.

Hinc a. premente et. vafa diftendente fanguine

fomnus;, et, fi vel non omnes fibrae nervofae,, vel non

omnino

C 3

t) BOEREAAV. praele&. 'academ. tom. IT. not. H AL L. m:

p- 344-

u) Quemadmodum in arteriis cerebri fabrica minus déufa eft,

quam in alüis arteriüis corporis; ita, fi venas per piam matrem

1eg1eH' is et finui longitudinali infertas cunr venis aliarum. par-

tium comparauimus ,. femper nobis ufae funt. teneriores et magis

pellueidae..

X) EALLER. elemi. phyfiol. tom. 4.. p. 459. vita /itpere;/i, du

morus venrviculi er imeflinorum abolenzur.

y) Difputat. de'opio- vires fibrarum cordis debilitante et motum

tamerr fanguinis augente $. 49. Monafter. Weftphal. 1775..

22

DE VSV OÓPII SALVBSRI ET NOXIO

omnino, irritabilitete primatae fint, fhmulo prementis

fanguinis adhuc percepto, conuuifiones .et veri motus

epnepugx Oriuntur,

5 -

Virrum effe-

Narcoticas et principio: vitalt infenfas vires, qui-

Gus opii folis

QUWIOHS

anzi-

bus,

ftupefactis neruis, irritabilitas vaforum 1mminua-

fpafmodicis

tur, opio ineffe, experzmemls intelligimus , num vero

attribueudi .

a olis ifüs Vmbus omnes, in corpore ab opio nati ef-

frnz ?

.fe&us proueniant et omnia, vél ca, quae calefacientem

facultatem monftrant, phunomena inde exphcanda fint,

an potius illud ab initio ftimuli 1nftar agat, 1d. difficiüio-

ris quaeftionis effe videtur, quum non deficiant, quae

in vtramque partem dlfputarl poffint *).

Ex hydraulicis

notum eft, in aeftimandis viribus, quibus fluida per ca-

nales. moueanrur, aon potentlae tantum mouenus, fed

relifteniae enam capalium rationem habendam effe,

*.Vnngue viuam mouentem tanto magls mcrefcele, quan*

to. plus refiftentiae dematur,

Ergo quidquid canalibus

minimis arteriofis eam infert difpofinonem, vt cordi mi-

-nus relítant, vim eius viuam auget, efficitque, vt

fano ulS ,

imminuta latemm canalium refifk:nna celerius

€t malou cum 1mpem moueatur.

Opium, cum irritabi-

litatem 1n vafis minimis non ln'llnl.lat tantum, fed eam

eram citius in bis, quam in fibris cordis minorem effe

inbeat *), efficit, vt vafa ad ftimulum fangmms remif-

us contrahantur, et, quod confegmtur, minus re-

fiftant.

7) VOVNG loc. cit. p. YÓ6t.

"TR ALL. de vfu opii tom. T. p. 194.

wuHv-TTSs account of fome experiments mad Wïïh opium

P. 3?4-

3) wuüvTT, l c. p. 324.

*

*

IN MORBIS INFLAMMATORTIS..

23

fifant.. Plenus itaque püliüs , expeditior fa&ta fanguinis

circulatio, perfpiratio au&a, vigor, qui in principio: in

i, qui opio vfi fünt, animaduertitur, cum im promptu

fint horum omnium phaenomenorum cauffae, cffectus

effe videntur a nulla alia, quam narcotica facultate, pen-

dentes. Hinc fluit, cardiacas opii vires, quas ei attri-

buimus et in a&ione eius in neruos quaefiuimus, lo»

cum habere poíffe, etiamfiillud folis fopientibus, non

autem ftimulantibus viribus praeditum: effe ftatuamus ;

neque quidquam obftare videtur, quominus cum Clariff.

WIKTENSOHNO, quiin his adornandis plurimum di-

gentiae pofüit P), arbitremur, opium, licet vires core

dis debilitét, viuam tamen eius yim et circulum fangui-

Sed, vt in. diffücili ifta ze. fententiam di-

nis augere..

camus, nonnulla, quae dubium nobis haGenus inie-

N

cerunt, atque im ea opinione, quosdam: effefus ex

ftimulo opii pendere, permanere nobis. praecipiunt, pro-

fere. liceat..

.Primum. experimenta, e quibus appare-

bat, poft vfunr opii cor nunquanrcelerius, fed tar-

dius et rarius. pulfare, in cordibus. e ranis. diffectis et a

neruofo fy(temate remotis facla funt; vel ipfa. ranarum

eorda. paullo: ferius ,. et eo tempoere forte aperta: fünt;,

uo ftimuli effe&us iam. enanuerit;.

Putamus. auten

ad conclufiones ab omni dubio liberas ex his experi-

mentis eliciendas: opus effe, vt omnes iftae. adfint. ratio-

Cum vero

nes, quas in corpore viuo adefle fcimus.

epium in neruos et cerebrumr agat, in iflis autem. ex-

perimentis nexus inter cor:et cerebrum füblatus: effet;

adeoque eae', quae ad.fidem horum experimentorum ne»

cefta-

b)- Difput. cit:

x4

DE:VSV OPII'SALVBRI ET ;NOQIIO-

ceffariae funt, conditones déficiant, an non conclufio-

nes inde colle&tae inceriae [fint? |;et, cum forte fe.

rius corda ranarum. fuerint. aperta, an non virium .fti-

mulantium lecum marconcae 1ám -excipere potuärunt?'

dubio iis:con-

nonnejn hoc noflro, 1n quo veríamur,

firmemur experimentis, quae vterque, tum ipfe Clarif.

fimus Vir, tum amicus els, in femetipfo ceprt, vbi

pulfus poft quarram horae parrem ex víu grani vnius

opiicelerior et plentor abinitio factus erat? .certe cauffa hu-

ius effe&tushaec effe videtur, quoniam, inexu cerebri et cor-

dis illaefo, opium in neruos et celebrum agere et irritan-

"Addi eunam hoc pore& aliis

tem vim probare potuit.

et quae quodammodo .analoga dici «mere

hr, expe-

rimentis monfhau, dubitari pofle; vtrum , reïaxaus Va-

fis minimis , vis cordis augeatur.

Quodfi enim parti an-

flammatae, in qua vafía fpaftice contracta effe nouimus,

remedia emollientia ex laCte alüsque, :quae relaxandi

vim habent, 1mpon1mus, inflammatio non augetur, fed

imminuitur,

:de qua re doloris remiffio :nos :certos

reddit; fi vero relaxationem vaforum minimorum auctus

motus cordis fequeretur, inflammatio , quae eft.effectus

aucti morus .cordis , crefceret , cuius tamen fieri contra-

rium - videmus.

Plane ;etiam ob hanc. cauílam .cum

Cl.wuvrr fentimus ^),. in cauffis motus fangüinis per

vaía minima,

cum non conica, fed cylindrica fint,

aeftimandis , plus viribus yaforum eorumque motui ofcil-

latorio, quam .cordis contraäxonx, tribuendum effe.

Si ergo poft magnam opii dofin motus vafornm «excita-

tur, et mflammano, vel nata nam, augetur, vel non.

dum

*

C) YHYTT hb cit. p. 227

IN MORBIS INELAMMATORIIS.-

25

dtim praefens, adferturs cauffa non in vi cordis viua, per

vires opii narcoticas aucta, fed in motu vaforum ofcilla-

torio, perílimulum opii excitato, quaerenda videtur, ;

$. XL

Quae de viribus iftis duplicis generis opii ha&enus Opium CofPthar.

FAfur cum u-

propofüimus, illufrari poterunt, íi ad alia corpora,

no e£ falibus.

quorum eadem in corpore humano fcimus effefla effe,

alcalinis uela-

attendamus, e quibus vinum et falia alcalina. volatilia 4//ilus-

praecipua fünt, quibuscum illud ita conuenit, vt'non ef

fectis tantum, fed agendi etiam modo iis amiaog.um fit.

Vino enim ineft principium fpirituofüm et volatile, quod,

vbi corpori fuerit ingeftam, celerrime agit, et ex quo

pulfüs ad eum modum increfcit, vt fanguinis non exi-

guam rarefactionem faCtam effe animaduertamus.

Si

inoderata fuit affumti huius fpirituofi copia, non tantum

progreffiuum, fed inteftinum etiam excitatum motum fan-

guinis;aucta perfpiratio monflrat; fiquis vino nimium vfüs

fuerit, pulfatio arteriarum adhuc dum augetur, elapfo

tamen breui fpatio hilaritatem animi et celeritatem circuli

fanguinis torpor, fomnolentia, et lentus fluidorum pro-

oreffus exeipiunt.

Similes a falibus alcalinis volatilibus

exiftunt effe&tus, quorum fübtiliffimis et volatilibus par-

11

ticulis calor corporis augetur fanguisque ita commouetur;

vt inter valida ftimulantia re&te referantur, et, fi cardia-

u

cas vires refpicilas, cum vino conueniant.

Etfi vero

nonnulli hanc vtrorumque in circulum humorum alio-

nem a particulis fa&am effe putant, quas prius, quam

nerül excitentur, fanguinem expandere et rarefacere,

qua fadta mutatione neruofum genus excitari; vini ta-

ilium effedtus 1pfos neruos

men aeque ac fülium volat

D

att*inggre

26

DE VSV OPII SALVBRI ET NOXIO

attingefe verifimilius eft, quibus excitatis, eriam vaforum

motus intenditür, fanguisque, vt ad omnes partes, ita ad

Hauflus enim vini vix ore ac-

cerebrum celerius fertur.

ceptus torpidos neruos reficit, viresque fractas erigit;

-vapor fpiritus falis ammoniaci naribus admoti fanguinis

cordisque motum excitat; vix vero videtur particularum

tam celer effe effectus, nifi in neruos ipfos agant, eos

que ita difponant, vt aucta eorum actione, etiam ofcilla-

Cum autem medi-

torius vaforum motus promoueatur.

camentorum, quae opium admixtum!habent, non hic

tantum, fed etiam, vt PITCARNE fd) et MEAD ^) conten-

dunt, longe maior effe&tus fit, idemque celerrime in fen-

fus incurrat, nulla obuia eft ratio, cur non omnes opii

effectus ab eius 1n neruos actione proüxcifci Pcatuamug

/

$ XHL

Vfus opii t10-

Medicamenta ingentibus viribus praedita tempeffi-

xiusin fobri

ve'et re&te corpori applicata, fiue folidorum compagem

bus inflamma-

et morum.mutent, fiue fluida atüingant, fiue in vtrum-

ZoViii.

que partium genus agant, faluberrima fünt, praepofte-

' go vero et inepto víü peffima adferunt mala. Mutatio-

nes enim inde natae tanto grauiores fünt, quapto magis

quantoque plures vel imminuantur, vel augeantur viuen-

üs machinae actiones. — Nifi ergo inepto opii vfü aegris

eraue damnum afferre, fed virium eius gnari, eos poten-

ter iuuare velimus, eo pluris intereft, vt iuftam et yeris

indicationibus accommodatam víus rationem cogni.tarn

nobis reddamus, quo clarius eff, füummam eius in princi-

pium vitale vel incitandum, vel refraenandum effe effica-

ciam.

d) Diiïertat. de circulat. in animalib. genit. et non genit. $. 19.

€) de venenis, p. 130. de opio.

IN MORBIS INFLAMMATORTIIS.

27

Qanm

$1 quis in febre inflammatoria, in qua non folum

vaíorum minimorum, fíed maiorum etiam et cordis mo-

tus auctus, fanguis autem inflammatus eff et rapido impe-

tu per canales agitatur,

fpafticam harum partium contra-

&ionem opio, ommum quae extant, calidiffimo, laxare

vellet,

idem aperet, quad is, qui 10'n1 ignem addeiet

Cum enim ftimulantes et

ardiacaü eius vires fint,

excita-

ta vafà ad eum víque modum feruidos humores agita-

rent, donec vel inflamm atoria matema quae Hs contine-

tür et aucto motu vaforum augetur,

conuceretuf ad Vi-

fcus, cuius tam tenera effent VaCz Vt opinione citius gan-

craena fe deftrui paterentur, Vel refoluto inflammatoria

in putudam conuerterétur.

His cerebnrum et pulmones

prae ceteris omnibus obnoxia effe inflammationes horum

vifcerum, ex calidiffimi huius medicamenti vfü Mïtempefh-

vo ortae, quae febriinflammatoriae tunc temporis füperue-

munt

manifefto comprobant.

Inflammatoriam autem

dlffohmon;m putridam excipere manifefta putredinis fi-

gna, vt pulfus decrementum, virium ingens iactura, hae-

Nam.fi non folum

monhagme parcae et alia, teüantur

in variolis, quas ad mor bos inflammatorios pertnere fct-

mus, fed enam in febre fcarlatina et rheumatica motu va-

fomm non calidis quidem au&o, fed fponte excitato, fan-

guis ità refoluitur, vt vertigo interüeniens, pülfus par-

vus, fomni defe &us'er alia, quae refolutionem humorum

produnt, his morbis fuperueniant fysiptomata, vt eo

horum morbmm n ftadio analepticis, nurientibus atque

roborantibus aegro fuceurrere cogatmur, quanto citius

haec fymptomata,

à quibus tantum unmmet periculi, me-

dicamento, quod faneuinis motum concitat, ipfi concita-

remus! Hmc prae&anufümomm mcdmoxum coníeufu £a

D 2$

febre

DE VSV. OPIJI SALVBRI. ET. NOXIO

23

febre inflammatoria et contimua , guamäm vaforum genus exci-

datum /ängmmfgue smotum et calorem au&os deprehendamus, ab

vfu opii follicite abftinendum | effe patet. Opium dicit Cl

YOUNG,

in omnibus mfïammatmmbus internis nocmum

efle, illuä enim-in fano homine minima vafà replere et di-

üencïele cutim calidam reddere, Iebumque incendere* ).

Iumoares medicos PRINGLE monct, vt in febribus inflam-

matoris ab omnibus opiatis,

euamü dolor et peruigi-

ium grauia 57mptomata lint, abfüneant; *). affirmat. et-

lam TRALLES,;

*j phaenomena a fumto opm orta doce-

re naturalem et fedatum antea motum circulatorium ac-

celerari humorumque expanfionem gigni, fi ergo humo-

ribus fani hominis haec accidant;

quid de Hs, qui per

morbum 1am rarefachi fint, fpemndum ioret7 febri et

inflammationi eam .ob. cauffam id prorfüs repugnare.

$. XIIL

Vfus epit fa-

lubvis zu fe-

Neque tamen hanc, confenfü peritiffimorum praétr-

coruth de noxio opii in morbo iüflammatorio vía ftabili-

bribus inflam-

SRZOTIME

tam et a nobis affumtam ententiam femper et quocun-

. que loco ita accipi volumus,"ac fi haec conftantiffima et

. quae nullam ferret excepnonem lex habenda effet; imo,

interdum etin nonnullis febris mf';am-

fi caüte agcamus,

fatoriae. ftadiis cum frudta aegri ab ea lege nos recedere

poffe demonfirabimus. An non opio, quo in omni nor-

bo inflammatorio . vt vetamur,

hypothefis, proximum

eius effedtum rarefactionem fano*mms effe, quam auCtam

ftieruorutm irritattonem

certo fequi,

inuidiam fece-

ïlt"' quae fi vera fünt, prorfus ab eo abfüinendum, et fola

re

f) loc. cit. p. I4I

$) obferuat. on the dcfeafec of the arniy part. 3. cap I

h) lib. cit- tom. 2. . 81

IN MORBIS

FLAMMATORIIS.

29

refriverans et antiphlogifüica merhodus 1n auxilium vo-

canda eft, quum, quidquid fanguinem expandat, eius ia

neruofa vafà facultatem ftimulantem augeat.

Quodfi ve-

ro vt affumfimus, et demonftraffe putamus, primus eius

effe&tus ad ner uos pertinet, qum um excitatam vim auctus

fanguinis motus etrarefactio eius vt cauffam fequantur,

codxguur 1nde inflammatorios effectus non effe metuen-

dos, fi fänorumls antea talis mutatio fuerit fadta, ob quam

expanfio eius et auctus motus cum detrimento aegri lo-

cum non habeant

Quibus pofitis, etiamíi neruis ftimu-

lum admoueamus, attamen, nifi in dofi excedamus

ab

aucta eorum 1n vafa et fanguinem- aCtione noxam non ad-

feremus, fed, fpafinis anodyna virtute opu fopitis, fymy

ptomatum remiflionem obtinebimus et aeger fomnum ca-

piet. Quis vero nefcit, vigilias diuturnas, quarum cauffa

in morbis inflammatorüs in fpafmis et aucto fanguinis

motu quaerenda eft, aegroto fümmar moleftiam. facet-

fere, fpaímosque augere, moderatum vero placidumque

fomnum, per interualla accedentem

acceptiffimum effe

et;

aifia fanguine nimis verfüs caput congefto ortus

fmut fpem medici alere? inomni febre, vigilus diu pro-

tra("tis

humores peruerfe mixti magis corrumpuntur,

fomno autem blanda mixtio iis redd tur,

et

fi criticae

perturbationes ancipitem morbi exitum eül oftendunt

fpes noftra tum alitür, quando vel per breuia temporis

interualla. induciae factae fünt,

et acceffuri fomni figna

apparent, praefertm, fi natuxa in materia morbi vel eua-

cuanda vel mutanda. aptïs auxiliis adiuta fuerit.

Quan-

tut commodi ex fomno ad ar-*grotos in febribus redun-

det, iam ARETAEVM ') et antiquiores medicos non fü-

D3

gl

t.

2

1) de curat. rnoib. 75

39

DE VSVIOPIIJ*SALV,BRI ET NOXIO etc.

git, qui nihil agendum effe praeceperunt, quo fomnus

impediretur. Si ergo 1pfa naturacum morbo inducias init,

quidni et nobis naturam imitari et opium prudenter et cir-

cumfpecte aegris porrigere liceat? id eo macis agerelicebit,

camantifpafmodicas eius vires effe fciamus,morbum vero

quemcunque inflammatoriae indolis mitigari, vtprimum

nimia vaforum tenfio fuerit imminuta; JHinc vfus opit

non tantum in morbis inflammatoriis concedendus, fzd commen-

daudus etiam effe nobis videtur , . fi quando venaefi Gironibus at-

que laxantibus antiphlogiflicis copta fanguinis ita imminuta fue-

rit, vt ex flimulanteeius virtute vafa: minima nimis non exciten-

iur. o eríim ita prouide exhibito, fopientium virium is

&rit effedtus, vt imminuta vaforum arritabilitate, ex au-

€&a perfpiratione aeger leuetur, et, fi qua etiam füperftes

fit debilitas, analepticis ab ea liberetur.

N

T ,

z

2

EE

SES

;

E

2

SS

d) —

Mu

2 NN

N

N

G

N

um

*x(

N

N

ä

7 .

N

Z

Xäx

T RES

$7

N

E

(

;;r

23 E

SS

f

P.

a.

ä*

/ ZT

27

T

AA

1

M

MICH.

ER

dä*ï?*ää

MICH. CHRIST IVST ESCHENBACH

S.. P.

D.

CHRIST. GOTTH. ESCHENBACH

D

- m

um iam przdem eguidem opta/fem , vt otcafionem tiüte

czfcerer, qua pro Tuo, quo feimper me amplexus ej,

amore gmtz[ mum meum animum cognitum "Tibi reddere gof-

fem, non potui non hac opportunitate , ad quam vel ipfa ho-

dierni diei folemnitas me inuitat, eo [ubentius vti guo certius

equidem eram perfuafus, magis idontam occafionem sme adeptu-

rum e[fe nunquam, .. Qüae cum . ita effe intellexilem , non ina-

tis mihi eà opera videbatur , qua ipfo illo die, quo fummir,

quos Hygea largitur, honoribur au&um 'Te algue ornstum

con/picimus, tneam aduerfus 'Te voluntatem cognitam Tibi fa-

cere, ipfosque illos honores. gratulari. conarer. * PEif autem

dicendi milhi non defit materies, vereor tamen , ne, Jf prolixus

e[fe vellem, 'Vibi, Vir Amiciffime, meu; férino. moleflus mae

i, quam gratur videatur, quippe quem iwic fofemnitati pa-

rum accommodatum fciam.

Feruntamen, vt me prorfm hanc

Op-

— À

ópporfunam otcajionem neglexiffe vidrar, Tib, Viv Docuffi-

1ne, fummos, quos accipir, tb quos dudum meruifli, honores ex

animo gratulor, Diuinmmque ; INumen grecor, vt Ye guam

diuti//me pro/permmum effe iubeat

Ceterum rogatum Te

cupio, vi amore me profequi nunguam 18termittas , Tibi gue

certiffome perfuadeas, meam erga 'Ve animi propenfoném fem-

gar eandeim. futuram. effe..—

lale ££ res "Tuas age fe/zczter..

Scripfi in Lipfunf litterarum. vniuerfitate ; Non. Decembr

A. D. R. c3oryocCEXXVIH.

/

'*w

*ä'"lwgä

(

4

'N,','yasx**xw m 3 QN« -

-

——

2

E N

LL

C

— 4y7

(X

'* EY

N ERMM

N

SS

N

em

as&s

6'9

ML

N

w

«

Xä NW ID a

4&9»** 4 ,

S

J&

7 Ww[fï

3j

-N

2

—

ha

T

T.

-

a

»

-

"3

Ü

-

s

P

2X

P

t

2

s

L

3

p

ï

1

$

od

p

Ts

af

Y

9

E

L;f

r&'

j

4

du

p

b

$

É

2

23

U

Y

z

]-

d

*

j

p

156

M

"

v

$

ï,

n

LR

u

X

2

E

u

z

s

N Va

f

"

"-

[

um

E.

FA

"m

k

$

?

s

-

u

z

X

Euno

d

ET

5

f."

Y

z

z

x

TïF

E

—

EEE

z

"

:

-

á

i

——

-

,

A

x

i.

26

al

x

m

AT

n

—

3.

s

A

dic

RRE

as

*-

-

um

w

i

u-

m

z

"-

-

d

h)

u*»ä&.

Z

E

P

^

s

ak

. n

*

"VE

p

s

Y

.

L

d

E

: s

L

P an

Y

$

A?r

d

k

i as

PA

*A

4

p

E

d

v

22

Vi

Á 4

*

w

^

a

p

E d

M

P s

v

Fs

P

P

E

N

w3

»w

r d

»

*

;!

w

W

$

*

"u

"

wf

f

*

*

»

&

T

^

A

ao

W

d

^

MMW

Í

é

y

^É

$

Sedis d

" A

j J

E

-

M

:

s

]

p

:

*

»

"d

-s

A

w

4

x d

&

71

W&/p

J

&

E

*

s

w

.

.

v

F d

Ms

j

s

d

i

*

*

z

PAU

L

E

E J

"us i

^

D

J

X?À

M.&

E

w

É

d

X

r a

$

"

*

»cd.

P

h

t

k

B. i

*

M

aw

F

*

p

M

"m

—

5"ecf

-

!

[

a m

n

—

*

-

E

&

ii

F3

[ d

"

L

Mm

*

E

*

*

p

E

^ d

*

h

d

"

x

3

eeme

p d

MT d

*

k

E

d

"

N

^

"-

N

*

:

y^

$

d

&

x :

*

"

d.

-

"

w

*

a^

d

E

E

El

3

Á

9T

E

aW

s

P d.

z

£

y

g

"*

*

*

-

^

-

a

k

F

M

g

d.

"

r xl

ee

- d

*

3*

$

3?

db

:

L.

s

X

g

*

$*

Á

P.

"z

P

m

M

-

E.

P

"

H

-

E

2*

E

*

ir

g

P

*

il

hd

d

-

w

;

i

"

"p w

o

*

d

d*

i

M

ae

*

a

P^

-

a

lo

3

E^

-

s

»

t

"

*

ii

,

»

,

J d

&

"

*

5

EN

T

-

P

d

-

*

Ye

».

"

^ fs

g

&

i

£.

at

r

*

fFe

5 a

L.

*

E

*

"

E

^

"d

5

E

-

L.

al

m

Mu

P

m

s

F3

,Ul

U

L.

"

3

E

a

y

E

- d

F

£

a

AFer

"1

A

Eal

&

»W»

iad

*

*

-

d

m

t

EJ

E

5

&

F

*

b

3

£^

et

€

£

"n x

I

W

"

l

r

E J

v

TX

F.

*

—

Fl

r

r d

PA

*

x

Ej

J

h

m

-

us d

X ii a

od

BM R SE.. N

W

-

s

:

&

Z

Y

a

E

VSV

I«l

19

SALVBRI ET NOXïO

IN

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

17

MORBIS INFLAMMATORIIS

JDISSERTATIO PRIOR

O Baance Q

16

a

Focus

15

QVAM

HHH

C0 N.S-BNSV

GRA'TIOSI

MEDICORVM

ORDINIS

PUOGSRSODAE C49 WW E

eQ

D. IOANNE GOTTLOB HAASIO

ä

MEDICIN. PROFESS PVBL EXTRAORD

FACVLTAT

MED. ASSESSORE

e

lRO GRADV DOCTORIS

ODBTINENDO

A. D. V. DECEMBR. A. R. S. MDCCLXXVII

POVPLICE' DEFTFPLBENDET

MKCH AEL CHRISTIAN.IVSTVS ESCHENBACH

LIPSIENSIS

ä

MEDICINAE

BACCALAVREVS

ETIBSIOASR

EX

OFFICINA

LANGENHEMII

w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com