KaI600-254_20

TM

Y

4&,

E

^

p

s m

ET

^

2

N

st

sl

w

"

p

L

d

x

r

y

N

à

Á

Mi du

E

:

3

Á

d.

;

M

A

MA

p

:

E

E

*b

*

1

i

"

DI

T

*ü

P

d

W

us

T*

PU

E

dv

vE

b

UR

N

2

P

Ms

À

P

a d

ia

-

fs.

—-—

-

23

L - p

L:

—

AE

rpsdins

,

L

'.

I

ï

Bigitälisat !

[

vorhanden

» x

LE Em

Rn

C

EXERCITATIO THEOLOGICA

GRATIA ORDINARIA

IN SOMNIANTIBVS

OPEROSA

PRAESI D E

D. IO HERMANNO BENNER

SS, THEOL. P. O. PAEDAGOGIARCHA ET PASTORE

GISSENSI

RESPO N]DE!N'fE

IAC, THEODORO FRANCISCO RAMBACHIO.

ILLVSTR. PAEDAGOGII GISS, COLLEGA

h)

MAII AN. cloaloccrLvim

LW v

24

h

W

9.

Yis

ä

N

&*

L

GIESSAE

TYPIS, 190

€HRIST

SCcHROEDERI

-

-

h

»

-

p Q NNJ

u

2

f

ch

;

iX

N1í 2

VOTRSEDERS

:x

Z

N

T

-

*

N

ey

N

-

753:6

COT

(ó

':f:

um

P

E

:

CSERN

;

A

;

pv

2f

CAP. L

DE

»

ACTIBVS GRATIAE HVQC

PERTINEN TIBVS.

SYNOPSIS.

K — Gratine definitio &. L.

dinaviae, tum

, exfi*aöfdiwria!

lL Media.gratiae , €?. eorutidem

$. Vill.

Jubfidia $. V. &5* vis fufficieus ad| V. Ordinariae quae vtuztur fub-

. falutem S. WL IV. V.

fídüis e vegmo naturae €? gvatiae

1l Effefjus medierum — gratiae

$. IX-XVII.

. VI. VII.

VI. Gratia praeueniens 9 .

IV. Operatioues gvatiae, tum or-

vant $. XVIL XVIII

f

$

(zratia diuiza, e(t veffitutus faur. Dei per Chriftum;- i]l*ae vt

- f?ng operationum faluzarium in

homines redemitos, confi-

2

deracur

——

*

DE GRATIAR ORDINARIIS ACTIBVS

deratur * 7 1. 1:. 2. Cor. XII. . ** Saepe ip(ae operationes:

dicuntur grati4, & ítatus in quo fiunt, füb dominio Gu Rr-

S'TI, regnum gratiae,

* Hic PAVLLVS xde» 1 9« pratiam Dei z'lluxzjfäï dicit, hoc eft

clariffine veuclatam eff , quando p Evs 1) promiffionibusde

fofpitatore quondam in Z 7. datis, fidem fecit, miffo filio,

qui confpicuus in terra verfabatur, 2)typis tamquam v/Z-

bvis, refpondere iuffit res ipfas, quo faétum eít, vt in lo-

cum vmbrarum furrogauerit lumnen, 3) clariore euangelii

raedicatione , clariorem in mentibus notitiam excitauit,

x his fpeciminibus cognitum eít; quanta fit pE1 propter

cHRIsTVM propenfio ad falutem hominüm tendens, feu

Jalutifera. . Eadem vero propenfio, fine operatiombus con-

cipi nequit quod etiam exinde patet; quia ítatim gdditur

t.madigra "a.

** Gratia, in DEO, ut propezfio ad operationes fal

E

utares; confide-

rari poteít atque ab operatiouibus actu ipfo in homines in-

fluentibus, diftingui. . Quod enim actu zzfiuuzt, ad id ac-

cedit pozezia diuiza, effeCctuum extra DEVM procreatrix.

Propenfio Dei, merito cHRisTI prouocatd, eít aeterna.

Operationes z femipore fiunt, .vbi gratiam potentia facit

a&cuofam Epb. [ 19.20. . Hanc effe cauffam exiftimo, qua-

gye dicatur: fofficit tibi gratia zmea , quia potentia aea per in-

firmos, tamquam per inftrumenta, fizeuz deffanatum obtines

i1deoque perfede mauifefiatur.

$.

II.

Res, quibus DEvs proxime vtitur, ad operationes gra-

tiae perficiendas, dicuntur »edia gratiae. | Sunt autem /ex

Rom. Hl 20. 1 im. L. $.. Pfal. CXIX, 24.. & euanzelium Dac.

A. 12 cum facramentis . Marc. XPA. 16« 1 Cor. XE. 24. 2. 26

Quibus autem .vütur zezere, vt homines ad vfüm me-

diorum

-

i*ER, lb!(SOMNIA CAP.X Y.

$

X

dioræünmï gratiae difponantur & adigantur, funt //fidia me-

diorum gratiae.

$.

IÉ

| Cum ftlm fit miferiam excipiens. beatitudo , ftatus falutaris

incipit, fi ea fiunt in homine * quibus tollitur miferia; idem-

que 777

7

flum , conítat.

pletur , fi ea fiunt , ql..IibLis: (anfänjäs cum Deo per Chri-

* Status falutaris ita defcribendus eft, vt defcriptio conueniat etiar

in izfantes per baptifmum regenerandos. ; In adultis, íta-

tus ille falutaris Zzezpit a notitia viua miferiae & completur per

—nozitia"m viuam meriti Chrifti Zo. X7. H', 3. Mattb. XI. 28.f.

$ IV

Quoniam operationes gratiae funt falueares ($.1.) &

fiunt per sedia gratiae (S. lL. ) neceffe eft, media gratiae e(Te

apta, ad ftatum falutarem producendum & continuandum

2 Tun, HE. 15 Rom. L16.. dac. F 21.. Marc, XFI. 16,. 1deo

redte dicuptur effcacia. ad falutem.

$. v

Vuio cum Deo, eft ftatus falutaris completus. ! Nam

ftatus ille, eft confenfüs cum nEo per CHRISTYVM, ope-

rationibus gratiae ad iftam rem efficacibus produ&tus &

continuatus ( $.III. IV. ) Sed vwio cwz Deo, nihil aliud, nifi

confenfuüm iftum, continuis gratiae operationibus productum

& vigentem, denotat z Cor. £. 17. Phil. H 9. 1. XIF. 22,

1 Cor. 4II. 16. Confer. Eph. 411 17.

Qggre media gratiae;

fum effcacia ad "vnienem. cum Deo.

^ 3

$. V.

/

l4

X

-

*

*

PE *.Gu'na;uä ORDINARIIS .ACTIBVSV

*

5. VI.

Primus & proximus mediorum gratiae. ef&;&usw, funt

Gufationes, ftatui falutari, atque adeo vnioni cum Deo; in-

feruientes ZZ. XV4L r4.. Nam verbum Dei eft medium gratide

(S.1L.). Quod, quoniam fcriptum eft; vel /efizme vel aa-

ditioze vlarpatur. Vtroque modo afficit oculos vel aures,

& efficax eft ad ftatum (alutarem , vnionemque cum Deo

( G. IV.V.). Sacramenta vero , fenfüum organa neceflario af-

ficiunt , vt aqua baptismi, ta&tum; coena facra tattum,

guítum, olfactum Ze. Z. 3. Ron. —X' I4.

$. VIL.

Senfátionibus, per operationes gratiae produ&is, ac-

cedere debent reliqui a&tus aniri, ad comparandam noti-

tiam, eandemque ftatui falutari congruam , iníeruientes.

Artentio nimirum ,. veffexio, abffratéio, ratiocinatio ,, quibus

comparatio ftatus noftri, cum iis, quae facrae litterae enun-

ciant, continetur,

Debet enim verbum Dei, vtpore quod

eít medium gratiae (S.M.)

confenfum in nobis eum Deo, effice-

Sed confenfus antecedentem requirit notitiam.

re (S$. V..

Et verbum

Dei, per fe tale eft, vr * non niti adhibitis il-

lis animi a&tibus notitiam gignat. /o- F. 29. Mattb. XXIF. 1.

A. XVL 14. 2 Vum. 11./3. Luc. V I 15,

* Coniunétionem operationis diuinae cüm vfu verbi, per naturae

noftrae vires füfcepto , haudquaquam , ifta dicendo, nega-

mus: fed potius iftam verbi diuini eficaciam füpernatuvalem,

exofculamur. Pro gradu tamen attentionis, adhibirae &

continuatae , iftum operationis diuinae cum verbo caelefti

concurfum, nobis obtingere, non eft quod infitias eamus.

Eadeim eft ratio ceterorum aétuum.

Cunétae nimirum

a&tiones diuinae , congruunt cius fapientiae, Sed fapientis

4

€ib

L

PERO INSOMNIA, CAPR. f

eft, adhibere media, quae praefto funt -ad obtinendum fi-

nem.

Sed aétus illi fupra recenfiti, funt media naturalia,

quibus vfas mediorum gratiae adiuuatur. — uare Deus , qui

effentiae & naturae rerum : conuenienter agit, illos nequa-

quam negligit in regno gratiae, Atque hinc concordia re-

ni naturae cum regno gratiae, intelligitur.

Quamuis igi-

tur exempla repeztinae conuevfiomis obítare videantur: tamen

re vera non obítant ; fi modo antecedentia quaeuis in menti-

bus illorum hominum , vel fcire daretur, vel obferuarc, vbi

obferuari poffunt. Neque celeritas ïpfai excludit iílos ani-

imorum actus.

Attentio Z5diae /4&or. XP/T. 14. id manifefto comprobat:

cui DEV S, cüm «aufcultaret , cor aperaiffe dicitur ,' vt attende-

vb Orationi a PAVLLO habitae. "Vnde liquet 1) affeztzomis

actum fuiffe neceffarium ad id ; vt znedium gratiae, PAVLLI

videlicet praedicatio, efficaciam fuam exerceret: 2) attentio-

nem illam excitatam fuiffs a pE o gratiofe operante; ) il-

lam operationem praefítitam a Deo fuiffe, per illud ipum

medium gratiae, quod mulier ifla, beneficio fez/atiozis perci-

piebat.

Nam xsev, audiebat ; & inter audiendum Deus cor

aperiebat, vt attenderet.. Cor hoc loco smentem fignificat, Mens

aperitur, fi ftatus eius ad zztelligeudum id, quod extra illam ac-

cidir, & ad appetendum, auerfandumque, determinatur, feu ipía

prona adid cfficitur. Cuius effectus proximus, eft ipía atfeztio,

Ratio vero determinans, eft vo/uptas praeuiíà vel fperata , ex

illis, quae fermone facro proponuntur. Quod fi e contentis

fimilium fermonum antea auditorum, praegu//ata iam voluptas

quaedam fuits eo maior erit prozitas ad illam attentionem ;

latiusque patebit ianua cordis, — Certe matrona hic memora-

ta, iam ante e«Qouém Tv 9) , cultrix Dei fuerat, experta

iam plures gratiae operationes.

Er quod ad illam, de qua

diximus, voluptatem attinet, illam DE vs fingulari ad me-

dia gratiae concurfü, mentibus affundere poteft : vt non

Íola vzs logico-moralits, quam verbum DE&1 cum humanis

doctrinis ma

fpe£tari

gna exw parte communem habet,y hic

fïcbeat.

*

S. yIII.

DE &RATIAE ORDINARIIS AC-TiBVS

Y

$. VIII.

bperationcs gratiae f

unt ordinariae , ( fiunt per naturalia

fubíidia, atque media gratiae femel inftiruta, &, (i * a fenfa-

tione incipiunt, ita vt organa folitis a cauffis, & folito modo

ad nos delatis, feriantur. ** . Fit enim ordizarie, quod faepius

feu femper, eodem modo fit. Quoniam igitur zed»s ope-

rationum gratiae, tunc idem eft, ( fit conftanter per eadem

emedia, quae proxime fenfationes producunt ( $. Vl.) mani:

feftam e(t, huiusmodi

ratiae operationes effe ordizarias,

ó

1. Cor. XF. 1. ff-. XI. 22.

ratiae operationes ex/raerdinariae

dicentur; in quibus i&a qmodi familjtude non obferuatur,

* Hanc determinationem addimus, Non enim repugnat poten:

tiae diuinae, cozfezta verbi diuini etiam fize fugmis fenfibilbus

menti hominum ingerere; fi quidem ipíius fapientiae ita vi«

fum fuerit. Nam fine contentis euangelii fides (in adultis)

numquam excitatur.

Quae contenta fi fine auditione vel

.Te&ione, animo infinuarentur, ea fane foret extraordizaria

gratiae operatio, illabens eorum mentibus, qui verbo /cripte

vel praedicato , deftituerentur..

** Requirimus, vt orgaza folitis a cauffis , €7 folito uodo ad s de-

latis, feriautur.— Organa motum determinatum füfcipiunt a

corporibus aliis, circumftantibus, ad hanc térram pertinen-

tibus: vt oculi a lumine, & obiectis vifibilibus, pro fitueo«

rum. . Id ordizarie fieri, nemo nefcit.

Si-angelus agat in

oculum, cauffa illius mutationis in oculo , foret zz/olita; mo-

tus igitur oculi ex£raordizavius.

Porro, fi liber. noui teftamenti ad nos defertur, feu no-

bis occurrit folito modo, dum potfidemus eum per emtio-

nem, velin amici menía iacentem fümimus & víürpamus,

tunc oculi, quibus ad legendum vtimur, tum a cauffa folita,

id eft a figuris litterarum, afficiuntur, tum etiam /o//zo 7200

ad nos delatus eít liber illis chara&teribus in(truétus,

.Si de

extvaor-

caelo iapfus effezx ille codex? une fape modus effet

A

es

dinariu;,

q

C

k

t

CEROINSOMNIA CARORO

^6

dinavius, quo ad nos deferretur. — Idem fieret, fi volumen

i

facrum, Arabice fcriprum, & 4 "Turcico mercatore, inuol-

uendis mercibus imprudenter adhibitum , ad Lufitanos per-

ueniret. -

i

D

:

Nempe, agimus de comparanda notitia fülutari, Dbi, qnod

ü

5e

extvaordiavium cít .. duplci modo exiitere pote:

- Primo,

quod attinet ad feriem feu fucceflionem a&uur amimi , in

nobis.

Vbi fenfationi fuccedit attentio, cei. - Vno eorum

&&uum omiffo, vel fucceífione mutata, exzraordizarium

quiddam occurret.

Deinde . cauffie externae, in organa

agentes ,- & modus,. quo ad nos deferüntur, aliqu:d extra-

ordinarium habere & gignere poffunts vt modo declaratim

eíl. Non omne extraordinarium neceffario ei: gzzraculofugn s

res altioristamen eft indaginis: qua: cerus in cafibus, declarari

fatis non poteít, donec, exempli cauffa,' euidenrer quis do-

cuerit, quo loco azgelorum operatiozes babendae fint ? quod-

gam fit ovdinarium eorundem 1ninifierium ad (alutem homi-

num? Ebr.].14. Certe, ad hunc mundum optimum haec

mninilleria pertinent,

Praeterea , vérum modus, quo augeli

2n Jlatum gloriae vecepti, difcuut maudata Dei ad bomunues, fie

ordiarius , au 1,iraculofa

us2 alii difpiciant, / Recurret aliquid

infa $. XLIV.

Ad miracula quod attinet,:in iis non omnia vbique fie-

ri fine vllo virium naturalium, & legum naturae concuifü, -

fatis notum eft. - Sufficit, a&ieze;zn omnipotentiae immedia-

tam in illis verfari. — Ita in extraordizarás cafibus, de quibus

hoc loco nobis fermo eft, quaedam ordinaria fimul inferta

effe,. quis abnuet? Nec tamen ideo talis actio eiusque effe-

€us, definit eff? ac vocari extraordizarius.

NNotandum e;i praéterea, quod attinct adinftituta pz1 in re-'

gno gratiae, quamuis effectus ea füpernaturales producant,

ideo tamen hos non effe extraordzzarios, vel sniracula 7

gratiae.. Sicutenim in regno naturae, quod per vircs rerüm,

Íecundum leges il'is diétas euenit, minime dicitur . sracaz

»

lofum ; quamuis negare nemo debgat conferuationem diuinan

fme

DE. cgju'lvux, ORDINARIIS Acfnnvs

fine qua vires rerum nec perdurare nec agere , poffent, effe

aniraculum , vel actionem zuiraculofam : ia pariter in regno

atiae fe res habet, lbi quod per media femel a Dzo in-

ituta , efficitur, id minime sziraculofum eít, quamuis con-

eurfus DE1 continuus tam in his requiratur, quam requiri-

turin regno naturae ad actiones virium huius mumdi. Ita

€, c. vio corporis & fauguinis. Chrifli eum [ymbolis eucbariffi-

4i$ non eít miraculum regni gratiae,

x

$.

IX.

Leges naturae puerales,

nec non ea, quae de nEo & ho-

fninis àd pEv M habitudine, vi naturae cognofcuntur, &

in facris litteris eodem modo expreffa leguntur, ad »eZia gra-

siae referri. debent, quibus . adbibitis ,. gratta. ordinarie. operatur.

Patet exinde, quoniam illa fünt pars verbi disini, quod credendis

& agendis , tamquam partibus praecipuis, conítat. —Zerbu»

vero diwimum;, e(t medium faluis (S.1.). Legesille, &

reliqua, modo diCta, quatenus fünt pars verbi diuini, par-

tem zeffimonii diuimi, conftituunt.

Quare eredunzur, propter

auCtoritatem DE: teftantis. . Quatenus vero per Ze»onffra-

2iogem eruuntur ab aliis, qui verbo DEI carent, tamen ea-

.

dem funt quoad fenfum,

ui ineft teftimonio diuino in ía-

cris litteris confignato.

à

uamuis igitur sseziwwm credendi

quod eft S«m»vsla, feu zeffizmonium diuinum,, hic defit5 tamen

per demonítrationem cerza funt, & ineluctabili vi conuin-

€unt Íícientes.

Ex quo tempore igitur oerztums Chriffi in

mundo eft, fiue promiffum, fiue praeftitum; pEvs illis

legibus & notitiae naturalis partibus, pariter vtitur, vt ho-

mines earundem gnaros, ad' cHRiSTVM alliciat. Vnde

snexcu[alales fünt, qui illis ]

:

*

cgibps ad hunc fi*u&um haud

vtüntur Av 4. 2e.

*

us

$. X,

zt

PER XNSGM-N-iIA CAP, d

D

. Snb ;Ji'ax * mediorum

gratiae , fun

t varia; & gratia þer

ifta fübfidia qpide,,x;n ágit; *l'xcd':xjeüaek&u. qnients cum. Deo, tan-

cum remote ( 1I. V. ).

l

* Haec non fünt ipfa pratiae media, ficut facile -þatet. Qvuamob-

rem nec habent illam

efficaciain , quae m.diis gratige pro-

pria eít ( $. IV.).

5. XI.

Ad regnum naturse pertinent. vires rerum huius. mundi,

inter íe connexae , itemque mutationes ex his viribus euo-

lutae , nec non leges, fecundum quas hae vires in euoluen-

dis mutationibus agunt. . Ad regzwm gratiae pertinent media

gratiae , eorumque effe&tus, item

que in(titucqm redemtio-

nis Per Pc(:mils TvM. CS. L).

$. XII

| Suä/z'ä'ä mediorum g

ratiae , partes efTe pofTünt rezzi z«-

1ur4£; Íed connexio eorundem cum mediis gratiae, qua fit

vt homines difponantur ad vtendum hiíce mediis; eft regni

gratiae. ldque denuo teftatur de Jarmoniz regni naturae &

gratiae, ad mundum optimum conftituendum pertinente.

Sola nimirum grariae media, funt illae res, quae ad ftatum

falutarem, feu vwrozema cum: Deo efficiendam , fünt efficaces

(S.IV.). Subfidia igitur, non habent eam efficaciam. Qua-

re fatis eft ad id, vt finc fübfidia, (i cum gratiae mediis con-

ne&ti poffunt, vt haec, vel ante iam cognita, fru&tuofius

;

víürpentur, vel nondum cognita, .optentur* & quaeran-

tur. "Talia autem efle

qpaedam ; in regno nacurgc obuia,

x

dubitari nequit.

* Obftare videtur, quod ignori nulla fifcupido. Sed reuera non

à

obítat,

EY

DE GRATIAE ïqx*njämARiis-' Acnm'fs

obítat. Ignotum diuerfae indolis eft.

uod n,eqüe in con-

ceptu gezer:5 neque /pecie? neque zzdiuidui cognitutn ,& ne-

que diflincta, neque confufa claritate, neque vt poflibile,

Beque vt exiftens, & vt futurum , innotefcit, id optari,

quaeri, appeti, fperari, nequit. Sed homines, defalute füa na-

turae folius beneficio folliciti,/ quando fe défertos vident ab.

omnibus praefidiis regni naturaes facile adducuntur, vt as-

scilia mifericordiae diuinae , per alia fpecimina. operofae , fufpi-

t

rent,

Quae quidem. effe potfibilia, vel álicubi exiftere,

4

npinari, atque vt exiftant ,

optare poflunt,

E

e

llI.

Ea, per quae Deus füufcitat »atralem ioffinttum ad felicita-

tem, exipfo tramquam au&tore & re&ore huius mundi pe-

tendam,nondum adhibiris gratiae mediis; /72//4i4 * funt me-

diorum gratiae.

Qualia funt beneficia naturae, /47. YJ7.17.

cogitationes de breuitate vitae, de morte improuifa, de ani-

ma poft hanc vitam fuperítite ; ad praemia vel poenas, cet.

Di(ponunt enim homines ad oprandam & inueftigandam

*

gratiarn per media Deo digna exhibendam ( $. X. ).

(

uatenus talia inferta leguntur facro codici, vt veritates commu.

nes, ( $. IX.

) catenus z/dii$ gvatiae annumerantur , n?gx?-a're,;

funt Jubfidia.

.

9. XIVB,

"Fattidia e voluptate ,

quam res huius mundi

| praebcht,

ubfidia fieri poffunt mediorum gratiae. Patet e

OH EL. Cz

odcm mo-

Qo. ($.XIlI.), Confer. &

P. Icä-.l!

96

V.

l-nfïgniofes in rTegno

naturae mutationes , quales funt *

terrae motus, cempefítates vehementiores, incendia, ruinae,

opulorum clades , exempla hominum fla

gitioforum, quos

fortuna aliquamdiu fouet, fed Nemefis

mox. perf

equitur,

t medio-

ex eadem ratione ($. Xlll.? fubfidia fieri poflün

zum

w

PER INSOMNIA- CAPR.

!D

13

rum grati'a-e—;v fiue hiftoriae nobis talia exhibeant, fiue íe

Pa

fibus obuia & praefentia; ipfi experiamur.

* Viliffimam ad hoc quoque hegotium riauant operam, quixtalia

colligunts ficut Zofitazorum triftiore fato commotus, fingu-

lari programmate celebriores terrrae concuffiones idoneis e

. fcriptoribus collegit, celeberrámus GEsNERVSs, Geettmgen-

fis acadermiae magnum decus, program. cloIo c ct vi. editó,

HORATII FLACCI confe(fio, quod infolito tonitru per-

territus EP1C VRI caflra deferuerit, nota et 5 quam djfputa-

tjoe academica expofüit aliquando PRAESES.

Huc referri

poffunt, qui Zrontotbeologiam ; Jcbtbyotbeologiam , Litbotbeo-

logiam, Cofinotbeologiama ícripfere ; auétores celeberrimi,

AHLWARDIVS,

RI'CH';'ERVS, 'LESSERVS » WALPVR»

GERVS cet.

.

ubitauerit, Vtrrum

. AMiracula huc pertinere, vix quisquam d

Vero ad regnum naturae, an gratiae, referri debeant? alia

eft quaeftio. — Quae pof? Japfum edita fünt, cuncta videlicet

eregno gratiae fluxcre , & ad illius commoda de(tix;gntur.

$. XVL

Sed ipfüm gratiae regnum, plurima habet mediorum

gratiae fübfidia, quae illis füccurrere poflunt; qui nondum

ipfis gratiae mediis vtuntur aut fruuntur, . Huc refer exem-

pla fan&torum hominum, virtutes martyrum ipfis in füp-

pliciis confpicuas. De piorum calamzaribus internis & quí«

busdam externis, notum eít, quantopere illae difponane

eos, ad víum mediorum gratiac.

Par eft ratio £ezef-

ciorum - huius vitae

; liberis proprer parentum pietacem à

Dyeog praeftitorum.

$. XVIL

- .Gratia quando defig

nat oþeration&ä C$.1.) dicitur prae-

wnze:?;., fi nquum per

media , fed tantum per /o//dia* . ze-

40 HH2

*

*

14

.DE G-x';aæyunþ (ORDINARIIS ACTIBVS

diorum; in homines ab víu mediorum gratiae alienos , ope-

ratur. ldeo enim praewemiems vOcari poteft, quod antece-

dit operationes: per media, quo ipío antecedit etiam vires

.noftras, vnioni cum DEO haudquaquam aptas. . Opera-

.tiones autem DEI per /z//idia medioram, ad gratiam rette

. .referri, exinde conítat, quoniam illae non tantum zz zeri-

4 Chrifli rationem fui habent , fed etiam a4 vaezem cum Deo

er Chrilum ebtinendam

, tendunt, ,rcmotiore licet nexu.

GT. AIPLESI

*- Non alienos effe ,Z"/aeo[og«;f aB ifta notione, colligas ex iis, quae

apud b. 10. FRANC. BVDDEV M Zpfd

zt. tbeol. dogmat. lib. IF.

Cap. HT. $. XLH. uot. ** leguntur: diferimen ab

j4uod iuter

vatiam praeuenientem €9 excitautem , co

"f

itui polfet, fi illa

j

divetiionetn iflaem. INuminis figgularem qua &

denotet.

xfternaf "I&gig AE tig

$ XVII

Gratia eperans *. eft, quae »ediis ipfis vtitur ad operan-

dum. Quae qpidcm, amtatiores in hominibus, ad ftatum

falutarem propius pertinentes, femper ** excitat quas vel

refi(tendo ( citius aut ferius, ) excutiunt homines, vel conti-

nuant aut conferuant Loc. V 1L. 12. ff.

* Operantei dicimus eo fignificatu, quo diftinguitur a praeuenien-

£c: non ignari, quibus di

*

uiügnibus theologi hoc in argumen-

to alias vtántur,

** Primae zzutationes fünt inftar fenfationum ,. quae pofitis (;mni—

bus requifitis, neceffariae fünt.

Quamobrem illae muta-

tiones primae per operantem gratiam produétae, fünt zrre-

fiiibiles. Poffunt autem odor vitae fie

eri ad vitag, & pariter

ïodor- tnortis ad mortem. 2, C"'f'ü' 1g.

a

Eu

1j

r/si-ri»:som:fm. CAE -

&

COR 4L L

DE INNSQOMNNIOR;VM'« INDOLE.

CUSeSSUNEUESETUDGVTUE NEDEESMPENNEERUPNUIESErUMEU--

SYN O"P S'I'S.'-

L de flatu fommuiautium ge;æ-

turala ,

- vatim $. X1X.

ordimavia 9

C* füpernatuvalia s

extraordina

ritf

Il de eodem, fpeciatim , quoad

$. XXiII. XXIV.

atlus imagimandi $. XX. iutel-

- hgendi &$ vatiocinandi $. XXI.

IV. Corupofitio &9' diuifio. pbkn-

uoad corpus $. XXII.

zafmatum, in fomnüs 9 vifioe

i. Divifio anfommioruim , n na-

aibuss kg. xxv XXVI.

$ XX

omnians aliqua fibi repraefentaz c/sre,. quae fenfationibus

S

aequipollent, Sed infomnia, non niít" derzieztibus: ob-

tingunt, n fomno * fatis profundo autem, ceffant con-

fuetae fenfationes. In minus profundo, quaedam debilores

locum habere poffunt. Quae tamen haudq

uaquam fünt

infomnia, quamuis haec initium capiant ab illis.

Ipía vero

infomnia, phantafiae funt opus, quae rebus in abíentibus-

occupatur. Quod exinde quoque conftat, quod fomnians,

vbi euigilat , abunde fibi conícius eft, ea quae videre, au-

dire; loqui, tangere, guftu tactu

H

que percipere, fibi vjde«

batur, reuera fic non contigifIe.

* In fomno tum ftatus cor

poris , tum etiam mentis, notandus eft,

Nempe, actiones orgagorui ibi ceffant, vt per quietem no-

uas acquirant vires, ad munia fua rite obeunda, Fibrillae

erialer x

erueae; quae /becies imprelJas ræipiunf & ideas mat.

cerebro

4

5

16

»9E ; GRXETIAE. O

RDINARIIS ACTIBVG

cerebro fórmant, quibus zzumaterialet in anima refpondeht,

chordarum inítar, remitti aliquamdiu debent, vt alternam

poft requiem , fortius intendantur. Quis nefcit, adeo be.

rignum effe quorundam fomnum, vt vehemenrtiffima to-

nittua, non audiant, & vix admoto impetu vellicantium ,

expergefiant.

Stetus vero 7651

i? in fomno talis *e&,-'vt ceffent fäþrae-

fentationes clarae atque diftin&tae.

Nemo enim eít morta-

lium, qui,; quod anima in fomno profundiore molita fit,

meminiffe vel eloqui poffit. — Quamuis, eam nihil agere fi

quis puret, is largiter fit erraturus. . Ipfüm adeo corpus, in

Íomno continuis motibus fungitur, quibus in anima mutatio-

nes congruae refpondent; & quae heíterno v-fpere memo-

riae mandauimus, eadem hodie, fürgentes cubitu, viuacio-

re obtutu recurreré obferuamus.

INeque tam exulat omnis

fenfatio, quin füum anima corpus in fomno fentiat, & fati-

gatum latus, aut cubili duriore preffum, fübinde vertat.

u

ae tamen fenfationes debiliores & minus viuidae folent

E

effe, vt a phantaímais vïx.aut ne vix guidem, diftinguantur.

L.

50 XX.

Somniantes imaginationis ac memeriae a&tibus fungun-

tur

Quod experientia euidentiffime comprobar.

Quam

crebro enim accidit, per quietem nobis occürrere ami-

cum, quem eundem efTe agnofcimus , quocum fermonem

alicubi conferuimus, vel quem in laeto quodam aut trifti

negotio comitem habuimus. ltaque ;Ze« amici tunc repro-

ducitur, a&tu imaginationis, & recognofcitur, actu me-

mprig:.

$. XXL

Somniantium jzrellefus & ratie (üas partes peragunt,

ud

vbi res ita ferc animique fkacu;. Nulla eft ratio ; quae, ill

eri

N

|PRER nvï'so.mn-u CAP L

rÍy

feri non po

ffe, conficiat. A&ibus enim zrellelus & vati-

»is, imaginatio & memoría (uas fun&tiones accommodant &

immiícent. Et, íi quis ea, quae memoriae beneficio re-

nouantur, meditatione profequi éonfüeuit, non eft quod

dubitemus, quin.ea cogitationum feries, vel pars eius,

quae meditationem quandam ptiftinam, ingrediebatur, in

3

fomnis refuícitari queat.

nem plane tollit.

. Experientia vgra;-**. dubic—atio-

"

* Negari non poteft,' a&us zzeditatio

« per þhätitafmatum (ibi

bart.

füccedentium: varietatem , plerumque intercipi, atque tur-

Vnde Píychologici doctores re£te monent, in fo-

maiantibus deficere verztatemz, hoc ell congruentiam cogi-

tationum cum rebus, quae cogitentur, quatenus illae res

€earumque mutationes, vt praeíentes occurrunt, cum actu

tales non fint. — Et quamuis Jex zmagizatiozis xationem con-

tineat , cur haec potius, quam alia phantafmata, & cur hoc -

potius, quam alio ordine fuccedentia, fomniantibus exhi-

beantur: tamen de iis quae fieri fomniamus diuerfifima eft

quaeítio. Nam quis vere dicat iffa fieri, quae fomnianti

cuidam fieri videntur? Interea veriffimum hoc eft , fomni-

&ntes non iudicare tantum , quod vbique propemodum

euenit; fed feriem cogitationum, quibus orationes, poema-

ta, demonfítrationes, ab(oluuntur, ordine concinno & vi-

Bilantibus familiari; mirifico fucceffu conunuare.

Noui-

mus hominem , poefin quondam docentem , qui anno hu--

ius faeculi XXVIL v1RnGiLH locum de harpyis tunc. tem--

poris exponebat, cum Zudae proditoris facinus ac fupplicium,

& cacodaemonum in eundem poteftas, pro concione (acra,

tractaremr, ls notabilia quaelibet, carmine complecti foli.

tus, vt f& füosque exerceret, inter has cogitationes, praeci-

piti iam nodle, le&um petit, id memoria retinens , quod

de monfílris füis canit MAR o: 74ezed. H1.248..

-

-

vncaeque manus, & pallida femper

Ora £

ame,.

u-

C

Secun-

z

18

DÉ GRATIAE ORDINARIIS KCTIBVS

Secundum quietem, Zudae proditoris imago fiflitur, & co-

hors cacodaemonum , vacis smagibus & ore pallfdo j quorum

vnus ceteris occinebat:

:

9luf! ergreift-ibn. bei Der -Düfte,

Sert unb reft íbu ourd) bie £üfte,

Snirfdt ibm 9(bern, Gleifrd) unb. SSein,

Cblppt ibn über &baf uub JDríbe

. €in verfludbtea Gingerocibe

..l ber -Dóllen. Sunber. feyn.. -

Expergefactus, probe meminit; iftos fibi verficulos in o

mnis excidiffe, quos, vigilans, vix eadem emphafi, (erat

enim ficciore vena ) adornare valuiffet. Sed maioris eft mo-

menti, quod P. i. s. de worr, communis philofopho-

rum, fummo cum L E!3N1T10, magifter, de fe ipfo refert,

pfycbol. ration. fet. 1. Cap. F. $. 419. p. 357. ^ Is poftquam

demonítrauerat, zudicare Íomniantes; eosdem & Yvatioci-

zari, oftendit, ita fcribens: quod dezique in Jonmio quoqueva.

diocinemu , adeoque tevtiae quogue meutis operationi fit locus,

Et-

anesnorabilia exempla smibi faggerit experientia dome[fHica.

enim plus fimplici vicey in fomnmiis ime docuiffe philofopbiae quae-

dam fubtiliera capita, atque confuete ex notiomibus difandlis

gatiocinaundi smove fui[e vfum, probe snemimi. — Sane, pauci ad-

snodum elapfi fuut. dies , ex quo per [omuium auditorium me-

um ingvedi suibi in catbedra conflituto vifus eft aduevfarius qui-

dam faflu turgidus, pietatis pompo[ze affectator,. bypocrita,

ampndentia iufelix : quo con]petto, cum iudicarem , eum infidio-

Jas porrigere aures

er digreffonem de confoufu. attionis exter-

nae cum interna difereve coepz, €7 conmtimuo : orationis flumine

á

difcurfum contimuaui , vltra dimidium borae, quautum iudicaui,

quadrautem ,. donec feruor. animi , quo abripiebav , intrinfecam

bypocrifeos turpitudinem delineatuyus, cum fomuo fomnio finem

amponeret. — Expergefattus , eorum probe memineram , quae a

1 dicia fueraut , 69 mujta vatiocitia Kgitimo modo intev fe

CO?ZWK'Q

-

:

ET

PEVR ,mSOïMäN'IA CAP. II

*

19

eontexta difcarfui imej]& depreben?i, muhil im toto dzþwfu obfer-

sans. quod uom vigieus probarem. — Hic

raefens-non fuit

Neopharifaeusjlle; qui per quietem adeffe videbatur, ne-

que ^. worrivs, in leéto fuo tunc decumbens, in cath .dra

ftare, neque videre, .cum claufos haberet oculos , aduer(a-

rium pedantifio informem, poterat, fi vel max'm- adíti.

tiffet; neque verba proferre, cum organa quefccrent. . Ha-

€tenus igitur veritas aberat a phantafmate.-..Sed. iz ipfo fo-

enmante, cogitationes illae, re vera naícebantur, & rccta

rauone magiítlra, ideoque propitia veritate, mentem fübi-

bant fomniantis. Vnde patet, quo pa&to veritas infomniis

tribui, vel non tribui, poflit.

Simile. exemplüm legimus

in celb. knüczR1 phyfiologia-&. 436. de oratioge , quara

fomnians adeo cultam atque nitüidam , habuerit, vt eui.

gilans, miratus fit ordinem, & elegantiam quarundam]

periodorum , quae memoriae finito fomno - inhaeferint,

Sed idem ab uiePocRATE notatum leges. Is enim libro

mépl brurvíav, in limine, f. z. 543. ita- ['Crlbl[.:'w pv . yata

caja xuDtUloy se aSaverau, * MR yowyop?en yoatktis Ka Srogs

T& Tà ógarG , ko| Biaxsu T& dxwgm , af , qoeuti, AvTE TA ,

iSrupteran , ii óMyu ,. OxoroA TE copaTOC vTWetTiML, f oTEG qpuo

XAc» TaUra "&v 5 Q i» r vrwe Duewerevos. — INanm

corpus dormiens uon fentit, ipfa vero (anima) igzlans cogza-

ftit, ac videnda videt , &5* audienda audit , vadit , tangit , tri-

flatur , vatiocinatur: & vt femel. dicam , quaecunque . corpo-

"

:

[ emir-aut apimae uutmia funt , ea.oimuia i þi?gnzf:; üwa'ggþit. .

í

E

7 $ R.

a

ere-

.. - . ]n fomniantibus mutationes. fiunt in corpofö; qü

fpondent mutationibus eodem cemporé mentem occupanti-

bus: nam in cerebro:;Zeae ;sateriales femper ématerialibas in

ammo, congruunt. ngd ex ragiqu;läus;pfgyghblog;igig: patet.

^S$ XximL

-

^

20

DE ezm"ruiuoïæmmnns -;.c'nnvxs

$. XXIII.

4

Mutationes in. hoc riundo euenientes , tunc fünt »atura-

&s, cum in viribus earum rerum, in quibus & a quibus pro-

teniunt , rationez füi habent, & in legibus, quas illae vi- -

zes in mutationibus fuis fequuntur. ($. XI.) Sapernaturales

autem Ífunt, in quibus omnia vel quaedam, a vi fummi

4ANwmink infinita pendent, quae per vires rerum illarum,

quamuis a Deo conferuatas, & legibus fuis conuenienter

agentes, haud euenirent. Eiusmodi mutationes etiam s:-

vacula, Velsviraculofae, dicuntur.-

$.. XXIV.

| Quoniam ínfomnia funt mutationes n mente atque cor-

pore fomniantis ($. XX. ( eas vel »aturales vel faperzatura-

&t efle oportet.

Quare infomniorum hae * duae funt claf^

fes, & non plures. Sed, gratiae diuinae operationes fünt

fepernaturales. — Ex. tamen fünt ordinariae , fifiunt per media

eo modo, quo fupra declarauimus ($. VIIL) fünt autem

extraerdinariae fi fiutt. aliter. (5:4.) — Ergo talia infomnia

Vel erunt ezdizaria Vel extraerdinaria,

Idem valet de info-

aznniis sazuralibus, Quae erdinarie tunc eueniunt, fi confue-

£0 modo füfcitantur; & exzraerdizarie ; fi nihil quidem inter-

&edit miraculi, fed »exws zamen; naturalis eorum , quae huc

pertinent, diuerfus eft ab exemplis confuetis; quamuis ideo

non definat effe ** »aalis.

P In facris litteris haec diuifio ftabilita legitur.

Nam sAtOMO

Ecchf, F. 2. affirmat, e cararum multitudine infommia. uafci.

u

Vbi diurnas inter curas & noéturna phante/mata, zexus

suaturalis docerur. . Qui quidem neceffario talis eft, vt co-

git«tiones vgzlagtium, pariant phantafmata. Ea videlicet eft

ant, &

;egqtiomm vehementiggyis, vt acrius mentem affici

guotus

PBR INSOMNIA CAPR, 1H

2x

tiotut cieant grauiores, zezum, [pem, cupiditatem , iram &

alios, vnde multo facilius reproducuntur in fomniantibus.-

Nam primo , illae animorum commortiones & meditationes .

intenfiores, vrgent fluxum fanguinis, qui motus, quo con-

citatior eft, eo magis impedit fomnum altiorem. In fomno

autem minus profundo, infomnia regnant.

Deinde, quo

viuaciores in meate fuerunt cogitationes, & raotus hinc

rofecti, eo facilius recürfant per quietem, & eo clariores

funt eiusmodi imagines.

Quid AQvILAM, interpretem ;

permouerit, vt huic loco plane diuerfüm induxerit fenfum,;

( quod in transcurfü monemus ) non adeo difficile eft conie-

étare. Is enim reddit: aoseda, heogoc, jid mAXDo; dvojix6s

abibit fommiums ob multitudimem . imiquitatis cmwen forteffe

pro fomzo poni putauit, idem ebraeae voci accidiffe ratus,

quod graecae $vues, quae & Jomium & fomwumi notat.

DRvsivs certe, ad b. ]. graeca AQVILAE verba conuer-

tit: abilit fomuus cet.. Deinde, vel per ofcitantiam, ( quod-

minus tamen vero fimile) vel ob aliam in codice füo ebraeo

le&ionem , non ebraeum psy; fed locoillius s ante ocu-

los habuit. Punéta enim vocalia, non eft, quod in codi-

ce; quo AQViLA víus eít, vel fomniando fingamus. Nam

vt graecis AQVILAE verbis mutanonem inductam effe

credam , qua avosias factum fit, pro genuino a«oxas, vix

adducor, quamuis DRvsi1vs modo laudatus füfpicetur.

Alius locus eft Je. XX1X. 8. vbi efz

QWiens di;izur jömnia-

ve athum edendi 9 [itiens a&tum bibends. -

Supernaturalia vero infomnia, in veteris & noui foedes

rislibris, plurima recenfentur; quae ex inftiteto. confide-

rari merentur. —LEius rei periculum fecit vey. FRISCHi VS

Saroviae , anno huius faeculi XLV. lingua patria exponeus

diuina facrarum. littevavum infonmia.

Veterum de fomniis opinionem, po

ft mppociur—:m

modo laudatum (cui THEODORVS ZWINGERVS f. ff0,

quaedam adfpeifit) maxime perfequitur Avg. THEOD 9-

I p. m. 7,

$1Y5 MACROSIVS , —in gmiqm,S;ip. Cap.

.« . JNempe

»

£L

D/Ex GRATIAE ORD!N'ARHIS ACTIBVS

Nemjpe fomniorum zizgue fpecics enumerat. Quarum duae,

bímnoy G Quvlacpa, zibl diuinitatis apportent. — Prius. ita

'defcribit; fi cuva oppreff amimüi, corporisue, fiue. fortunac ,

^gualis: vigilautem] fatigauerat , talem fe imgevit dormüenti.

I:xemplis tamen a rebus laetis ac triitibus, per quietem oc-

cuürrentibus animo, id illuítrat.

Quale infomnium i4o

fuübinde habuerit apud viR c.. 7deneid, 1F 9.

"dunua foror, quae me fufpewum infommia tevrent :

vbi tamen legunt aliqui £erret atque zzfomziaz dici putant, o-

gnui abfestiam. Haec ille de vna fomnii fpecie, quae bvrwov

dicitur. Cui fubiungit «/feraz, cui nomen fit 9z/lazua, quod

vifum interpretatur: cuma igter vigiliam €9 adultam quietem,

in quadam , vt aiuut, prima . fomni nebula , adbuc fe vigilare

aeffimans , qui dormire vix. coepit , a[picere videtur irruentes

àm fe vel paffim vagantes formas , a matura, feu magnitudine,

eu fpecie difcrepantes variasque tempeffates verum vel laetas vel

tuvbulentas, — du boc genere eff tpiu/1uc , cet. « Haec duo nihil

egere cenfet interpretatione, & fa//z dici zgfommia a vim-

G1L1O, quae per eburzeam portam exeant. — Sed tertia fpe-

cies eítfommium, graece ovugos s quavta; elt vifio, Somua, quim-

£a oraculum, x,npalieuace.

Ín his quandam fuzur? indicatio-

nem contineri, veteres opinati funt;. quod fine vi quadam

füperiove vel proxima, vel interuentu diuinorum hominum

operofa, fieri non poffet. ' Nifi forte-menti humanae diui-

num quiddam, feu ominandi facultatem, tribuerint, — Ver-

bofius hac de re, nec fine füperftitione, difpurat-p, C 4-

sPAR PEVCERVS, lbro de praecipuis diuimationum generi-

bur, Sevusfae cióloxctw edito, vbi totum capaz, idque

faris diffufüm f. 25 f. his nugis impendit, . Quo in genere

ARTEMIDORVM, SYNESIVM, lisque recentiores aliquos

elaboraff. conítat, ^ Quos 10. ALBERTVS FABRICIVS re-

cenfet, bibliogr. antig. pag. 427. f &v bibliotb. graéca Lib. IF.

€. XHI. p. 402; [ Ceterum nec id omitto, difcrimen inter

boTuo & óva, feu Ovedehaud 'effe. perpetuum. — Quod

]. 10. HgNRicvs Maius, F. in limine notarum ad 1v-

** Sic

'C1AN1 Jozgaeuor, comprobajxuit,

p INSOMNIA, CAR. 1l

13

* (* ch

natura e. c. agit per gradus, nunquam vero per (ültum.

Si iufolita celeritate aliquid per illos gradus tendat, tunc erit

extraordinarium , & nobis, tanta notitiae anguília circum-

Ícriptis, nouum atque difcrepans a prioribus exemplis, quo-

rum obfíe

;ruata ümilitudc,:upo.bis notionem. ordizarii fug-

ggfïir.

$ XXV.

4

Somniantes, cum ZwZiezr & ratiocineztur (S. XXIV.)

non dubium eft, quin iidem, ideas a&tu z»agizatioz:s for-

matas (quae phantafmata dicuntur) componant atque diui-

dant. ld ipfum enim vigilantes zzg/742do faciunt, quod.

3

roinde reproducere in fomno . pariter, & pro ftatu inci-

j

ente, variare poffunt. —]ta fit, vt partem vnius phan-

tafmatis, cum altero aliquo; vel alterius parte, in vnum.

contrahere queamus.

Id vbi accidit, tali compofitionis. &

diuifionis modo, res numq

nAmur.

Á

uam * feníü perceptas zþagz*-

* vifi

ones fancterum hominum irf-fäcris litteris Commämöi;ätgää

EZECHIELIS Ín primis atque 10ANNIS 27 apocabypfi, hoc

illuffrant. Quales diuinitus obtingebant viris 3e«£veuic &

locum vel in ecílafi, velin (omniis, habere poterant.

Quin, & fine miraculo, in ftatu cerebri tum naturali, tum

praeternaturali, variae fiCtiones euenire

-

poffünt,

qued pifa

s

b

tUgHIE

E

rum & poeta?um.. follertia teftatur.

"i as fe G2EXCVT. 4

-Phänta(rhata fomniantium praeter morem clm , nd.þ;j;&g.a

»e: referri debent, —Quae »arales lünt ,. (i. per. naturam

m. fui ha-

imaginationis explicari pofTunt, ideoque ration.

bent in ipfa imaginationis indole, ac legibus, quas illa in

E

;xci:andis' & continuandis pbamrefmatis , lequitur, - --

CAP,

44

'.VVD.?: GRATIAE .o.xinrmm;s.: ACTIBVS

v M pR P d

DE ACTIBVS GRATIAE PER INSOMNIA.

COUSSERSSNAGENMNR UER URURRUNC QR NERNUERERGD-—

SYNO PSIS.

L Aioues gvatiae per ánfannnia,

fumt pofhbiles $ Xxyll.

geææïonem £ Janificationem

XXV

XXVIL -

( V. Zufommia tamen mwom mf

T. ;4H;oues eaedem , a&u apfo

per media gratiae — profant.

exerceutur. XXAX. vom1 .focus

$. XXXVIIL.. feq.

tangitur ibid. not. *

V.. Media gratiae pey fe ad bunc

ufum idouea funt $. XL.

i. Zvfommioruta buc þertinentf-

VIIL. Per id quod. fanaticum «ft

u düefio 1) quoad snateriam

. XXX.feq. 2) diuifio quoad

Iu fommuüs, gvatia mwom opera-

-

fubietlum $. XXXII.

tur. $. XLI, ff.

IX. Zugelorum opera. quam con«

IV. Gratia praeuemiens $. XXXIII.

Jerant ad infoumia? $. XLIV.

£? opeans per infomnmuim

X. Sousma im yfatu integwitatis.

$. XXXIV. feq.

|ALV.

V. Deut ?titur infomniis ad con-

Xl Z/us doffrimar $. XFVI., :

o$. XXVIL

G'

4

tiam diuïnär'n omniyt:)äs effe- horhinibus communem ; ita

vt nullus omnind illius. plane fit expers, e theologia

dogmatica huc tranfcribere licet * ;

jt. JH. 11. Ram.L;&. *

H. 12.. XL $2. Do. £. g. cet.

E Gratia Dei; dicitur edlgeis mv ,d'v&gänu fa]utzfem eutiédit bo-

anitibui, fiue illam ampleétantur ad falutem a&tu confe.

quendam, fiue minus,

Magis certe natiuus eít hic verbo-

: menexusr. quam ficum entecedente, izeQarw , coniu

ngas

UIc

PER INSOMNÍA -CAP. liL

2b

hunc -färtium cafum , "ráei dv9:sos, Mla nempe gratia,fem- -

per fuit falutar;z5, tum ante. clerioremz iam anmanifeffationen,,

tum illo tempore, quo illuftriore modo apparuit.

Sub vtra-

que illa temporum periodo, fünt oxmr bominet, in regno

M

gratiae viuentes.

;

-

Qui fine lege peccamevunt, fome lege iudicabuntur. N

äm9 Vt

quidam poenas male factorum luant, & pro fontibus decla.

rentur in folemni iudicio, ad id füfficiet Deo iudici, lex na-

turae, fine tabulis iftis, in monte Szzei (criptis, Spretaquip-

pe ac negleéta lex naturae, quemlibet inexcufaábilem | facit.

Con£ PRAE

siDIS difp. de veuelatione diuzga traturali Cap. 1F'..

$ XXIL

$. XXVIIL

— "Non repugnat gratiae diuinae., agere per infornia,

Quod patet a pofferiori, cum infomnia diuima , in facro co-

dice plurima commemorentur.

Gratiae autem oerdizariae

nulla a&io repugnat, quae per seZia vcl f2b/rdia, fieri pot-

eft, & naturae ftatuique hominis eft czzemezs. Quod e

Jfapientialiquet, quam pEv in adminiftranda gratia obfer-

uat Epb. I. 17. 2 Cor. PiL.2. Status vero /ämw'mtis,; eít ta-

lis, qui.recipere p

"u .apcrat.ioncs) .gratiget

r

(Cap I) o&cndimus.* :

i

$. XXIX-

n

-.... Statüs þzknäzn:iu

, non tantum zoz repugnz? operationi-

V

bus.gratiae ordináriis, fed etiam apzusieff & epportanus ad il-

las, fifpeCtes:quosdam homines, & quorundam fingulares .

sisdeuc, Nam in fomniis conquiefcunt fezfatioyes, && vis

Gmasinandi (üas partes agit, ita, vt vifovs quoque pro-

ducar ( $. XXVL.) quae ad claritatemn. ipfarum feníàtionum

aliurgunt,, Hisyero admodum fortiter afficitur mens hu-

------

defi-

tunc .quidem :füäliämfg (Roratiacinari.

— D

Y

d d

26

DE &;lxu'rug ORDINARIS ACTinVS

ftit ('5 XXI.). Homineä autem vagis fenfationibus adfue-

ti; dum vigilant, in res nimium multas cogitando diftra-

huntur. Quofit, vt zzezrio, quam fibi quisque debet, ad

füam feliciratem procurandam, impediatur. Alii vero,

per ipíà gratiae media iam excirati, & in ftatum (alutarem

promoti, viuaciores rerum falutarium repraeíentationes,

& inde natas animi commotio

nes, adiutlantc (þiyku fan&to

repïadumng * vbi fomniant.

"

llutris hanc in rem locus eft 1021 XXlX'L[]. M. [f vbi tacen-

tibus tribus 1021 amicis, orditur EL1H v, grandioris fapien-

tiae largiffimus promiffor, de quo. non admodum praeclare

fentit celebris Gallus, ? à1y1PP vs cODVRCVS, comznentav. ad

€om. 6. buius capitis. — Pollicitatio, inquit, Elibu vana €7. fu-

zilis valde fuit. Verum huius tamen Er1Hv. fermo, non tan-

tum ex in(piratione diuina cozfigzat4s e? ; (quod quidem

haud füfficit ad eius veritatem ) fed etiam continet haec peri-

«opa fententias eiusmodi, quae doctrinae (acri codicis & fa-

élis in illo commemoratis, plane refpondent. Non dubita-

werim, hic agi de gvatia, iz. bommes aétuofa.

ld indicat effe-

&us graphice defcriptus, & fizis pariter indicatus.

Ab ope-

ratione gratiae per Jegenz, tranfit deinde a4- evazgelicam ; cou.

23. [f-

Modus autem, quo gratia illa hic agere. perhibetur;

conitat zz/ezunüs:: & erdinaria hic indicari, non ett diffimile

WVero.

"amuis non pugnem, fi miraculofa potius & iiti aeuo

propria , hic defcribi putes.

uae interpretum fortaífé com-

munior eft fententia. "Vtuntur theologi hoc teftmonio, ad

afferendam vocationem vaiuer[alem.

Ita j. 10; HvLSEMAN-

Nvs extenf. bveuiav. cap. ZHI. $. 11. docet, his verbis indi-

cari, quod Deur fufcitet conclufiones praéticas àa 1mentibus iufide-

hum ad inquirendum de vero cultu Dei - - per iufluxum

"ratiofum, . smerito Chrifla partum. — lufomnium, per exerga-

i, poetis Zrabum & Ebraeorum, totusque orientis po-

Ícribitur ;

puloram ; faxrniliaremï,x uiplii dénominatione dl

Primum

[

-

25

PE 4NSOMNYA: CAP. 1f

N

D

$

vwTvioy red—'—

Primt-lm vfitato nomine dicitür eyon zufonm

u

diderunt graeci inrerpretes. . Et quoniam infomnia clerztaten

repraefentationum requirunt, fine qua nobis eoründem con-

feii effé non poffemus; ideoque nee fructum . operantis gra-

tiae ex illis percipere: ideo additur: zz vifioge nofuvna. — V bi

vifionis notio non ità premenda erit, vt ex?raordiuariam cla-

vitatem , vel vaice smiraculofam denotet , eorcm phantafinatum,

uae fomniantibus interdum obtingere poffünt.. ($. XXVI. )

Satis effe.putem , id genus fomniorum indicari, quod eft

eiusmodi , vt phantaífmata poít fomnum repetere, ac de illis

iudicare, aliisque illa narrare poffimus.

Quae denuo vel

funt vifiozet proprie dictae, vel clara quaelibet phantafmarta,

dormientibus obuerfata , quorum recordari poffünt exper-

efaéti.

Diurium: quoque fomnum , & infomnia proinde

diurua contingere poffe, pér fe liquet. . griHv defcriptio-

nem fuam ex eo; quod comumumiter accidit adornats quod

graecis & latinis vatibus in .hoc genere vfiratum eít.

3

VIRGILIYS:

5

INox evat €9 placidumi carpeban

: fl þpoie'ni

Corpora pev tervas.

"t zo&urza tamen dicuntur, ifta quoque de cauffa; quia no-

&urna infomuia facilius q

«

.

uam diurna; cqn;inugritur propter

opportuna filentia noétis,

. . Cum tacet ommuis ager, pecu

des , pitlaeque volueres. -

Tertium exergafiae membrum ; hoc elt: (un fopor rrait. id

bomuns. Nomen npwn foporis profundi notationem alibi ha-

bet. Hocloco id valere nequit.

Nemo quippe mortalium

fomniat, nifi leuiter dormiens. Confer Cap. /P. 1;. Quod

indicat 2uartum. membrum illico per epexegefjg additum : ze

dormitationibus fa

Juper letio: - vbi laxior gæizus,..preïfe ac phi-

lofophice , memoratur.

Porro, Deus aureg; hom

inibus aperire dicitur, xt:s;'an;

per zuommnium, hoc eft perceptioues i sllis producere excitando

phantafiamà dorimientium. — duvem — aperire, ftilo ebraeorum

id'ex amore, generatim: &

comruniter eft reuelaïe aliqu

2

nomi-

*

n-

28

PER. fN. $OMNIA- CAP, TL

nominatim, ex amicitia fingulari 1 Sem, 1X, 15.. z Sam;.

PFIL27. Quiactus diuinus duplicem hoc loco*determina-

.

[5

onem habet : primo, quod fiat azica zzente ad falutem ho-

aninis; ( eft enim operatio graziae) deinde, . quod fiat per

Sed ille

anfomniuim , ideoque terminetur im vi dmagimandi.

ipfe actus, ad initiuri fomniorum fortaffe :pertinet, vbi fez-

(atio quaedam oritur, quae prouocat phanra(ma primurm;

quod deinde per Jegenz zmaginatiomis continuatur , fiue freiplex

fit infornnium , adeoque in eadei phantafmatum ferie continue-

aur , fiue iz diuerfís feriebus , adeoque compofitum fiat... Simul-

atque acies meatis intenditur ad illam J/ez/atzogem ; fomnii

genetricem , aditus quafi paratur ad a&fus 2zagimandi, quibus

infomnium. abfoluitur Cap. 7Z 12.

Deus igitur aperzt au-

venm dormientibus, quatenus fapienti ipfius. gubernatione fit,

vt talis potius, quam alia fenfatio contingat, & vt attentio in.

illam tendat, :

q

lO cogitationes dein:e?e rel.iqua,e- fequanmg-quae

iníomnium conflituunt.

Porro Deus obfiggarve . dicitur i»/lït'kt*:'omm eorum,

G — Dezuffitutioue, ic habe.

Queando aétus imagizationir tam

clari funt, & tam natiuo inter fe nexu cobaerent; Cap. 77

X6, 17. vt Íomnians obieéta repracfentata cognofcat , & tam-

quam fibi praefentia, intelligat, tunc veluti docetur & infti-

&uitur, vt Zof;fiag eorum renouet in mente íüa, & denuo

velut acquirat, aut re' vera per compofitionem ac diuifionem

phantafmatum ($4XXV.) nouas fibi formet ideas.

Infüituz-

)nur enim, quando nouas ideas & notiones acquirimus,

oetarum more loquitur 10»vs, ficut DAVIDES ode fplen-

dida P/a]. X1X. x. cael

;

u

s

am & firm'aniemum , um 'do&o.-re co-

pio(o & facundo comparar.

2) Olfiguatur autem haec z

u[Hitutio: hoc eft, eo vsque pro-

3ouetur, vt nibil amplius defit, quod requiri poteít ad eius in-

tegritatem: fed vt, gradum fibi conuenientem fine vlteriore

defc&u, attingat. "Tunc autem illud euenit; quando tale

infomnium fàtis. aptum. & quafi cogfupzaatum. eit, ad illum

Nimirum quando fatis

víum quem Divs,il,l;iï 'Qelänaniiv'

apuum

sOPRRODN$O MNIA (CAPS DMH

29

aptum eft ad id, vt homo ad vfüm mediorum gratiae per

illud difponatur. Lta hoc zzfomnium, fit quoddam fubfidiun

mediorum gratiae. ($.IL) — Atque ita fe gratia praeueniens in«

fomniantibus teffatam facit,— Sed quando tale infomnium eft

in homine, qui operationes mediorüm pratiae iam recepit : tunc

obfignaturillud, quatenus debitam & perfeam (in füo gene-

re) aptitudimenr acquirit, vt hominem ad. vlteriores gratiae

Tunc enim ipía zzedia gratiae per

eperationes difponat,

iitud füam vim exercuerunt, Nempe, obfigzatio propria eft

illi negotio, cum fcriptura quaedam ; certo fini deítinata, per

figillum impreffum, f/emum valorem fibi debitum, obtinet,

vt fa£ta obfigriatione, habeat perfe&iozen fiài fuo congruene

tem. Quando igitur actus fomniandi menfüram veluti fuam

impleuerunt , ita vt inferuiant DEo, ad actus gratiae cum il-

lis connectendos, tunc cogizatiozes , e quibus infomnium con-

ftat, & quae zzftutionis nomen babent, obfignantur.

lo21 tempore id iam víu. veniffs, nemo dubitare pot-

eft; cum mos im

imendi /igza.Ííit antiquiffimus £xo4,

XXFIIL 11. 36. 4

0,

»

XXXFIHI. 14.

t^ Codfir-

Sed obfignatie vim comfirmatiemis etiam habel

snatur autem znfPitutio , fi quis viteriort adhibita meditationes

qua fomnium fibi oblatum, iudicaudo, & vatiocinando , eui-

gilans agitat, fibi confcius fieri poteít, quorfum illud, vo-

lente DEO, tendat.

Nam fiue cogitats fommiantis, fint

fibfidia, fiue ipfa gratiae suedía; vtrobique -fpiritus fanétus,

propter meritum CHRIST1 agit, & operatur pro cuiusque rei

modulo & natura. Sed ila sc vt rENivs aliquis, &

EiVMGARTENIVS, feliciori fücceffü expediuiffer , quam

tenuitati noftrae datum eft. Nami contextus orationis alludere

ad morem quendam ifítius'aeui ; non temere videtur. - ZZperis

ye auvem y 3

?

y

Jflituere, obfignare inter fe connexi funt a&usfs;q;ui

inftitutum quoddam refpicere » puæa;i- poffunt.

e

XXX.

" €o

níderata, feu ijüöf;&

- Infomnía; quoad qnatería

2

cogi-

7^

^"

50

DE JGRATEIAE ORDINARILS *A)C"VII'IBVS 1

cogitatiónes, e quibus conftant, grata & amalilia, vel rriffia

& rerrifea efTe poíTunt. — Gratia praeweziess , vtrisque vtitur;

cum vtraque cafe caece non eueniant, & , quamdiu regnum

ratiae eft in mundo , omnes quoque eiusmodi mutationes,

fnlfidia gratiae effe debeant, ex deftinatione diuina (S. XilI.

féqq.) Homines enim, naturae quodam inftinctu, ad vo-

luptatem numquam terminandam, feruntur, experientia

teíte.

Quamobrem rerum gratarum perceptio in fomnis,

hominem gratiae mediis nondum vtentem, reuocare debet

ad Jegem maturae , vt re&titudinem illius voluptatis, vel cul-

am eiusdem, ad illam exigat, & vlteriori adhibita medita-

tione, ad anhelandam ex ipfo Deo felicitatem, puram il-

lam atque infinitam, trahatur; falam vero & impuram

auerfetur. Quod .vbi fit, certe pEvs fulfidiums mediorum

ratiae ipfa cum /eze zaturae conne&tit; vel faltim ad hanc

d

iligentius inquirendam, quafi manu ducit. Sed lex natu-

rae, eft pars ( quamuis haud praecipua) mediorum gratiae

($.1X.) cuius notitia ducit -ad cHRISTYM. Martb. X]. 26.

E Xxxx;--')

Terri/ïm* véro '-infomhia, pariter. ädþi'fkeäeniwitäkx—»graä

tiam referri debent.

Homines enim mediis gratiae non-

dum emendati ,. zortis terrore vehementer percelluntur, &

metu amittendi ea , quibus externus eorum in hoc mundo

ftatüs, perficitur.

Etcum facile quilibet in:elligat; . non

terminari cum vita huius: corporis, ipfam mentis duratio-

nem; & reCtorem huius mundi rependere cuique, quod

e&tionibus congruat : fe .denique. variam contraxifTe cul-

et ad

pam: eiusmodi phantasmgFis ';crribiliþus adduci deb

» iram

-

D

ER INSOMNIA CAP. IH

3&

-

iram numinis agnofcendam & amoliendam. Re». l, 18.

Quod vt fiat, gratia praeseniens (uas partes addit.

* Non abnuimus, quo minus fertia fpecies addatur, & quoddam.

infomnium zdifferen: exiftimetur. Quod tamen vix adeo

neutrum effe porerit ; quin ali

guq modo ad grata vell ingvata

referri queat.

-& -XXXIE -

Faciemus. periculum, an alia fomniorüm hüc perti-

hentium diuifio procedat.

Zinimalia * vocabimus, quae

eriuntur fine praecedente vfu mediorum gratiae , modo or-

dinario ( S. XXII (f.) licet gratia praeueniens illis accedat.

Medii, quae exiftunt in irregenitis, fed praecedente víuü

$

aliquo mediorum gratiae.

P

piritualia, quae oriuntur in re

genitis ex antecedente vfu mediorum gratiae.

* Hoc fergzizo vtemur, auctoritate theologornm, qui hominem

ammalem [pirituali opponunt ex 1, Cor. /J. 14, — Haec info-

mnia liceret adpellare za?uralia. Sed quia haec vox opponi

folet füpernaturalibus , feu szzraculofis ; hoc autem loco de or«

dinavüs, non vero de zmiracu]

venjam habebit.

ofis fermo eft : illa appe;latia

$ XXXII

Gratia graewemiens agere poteft per infomnia, exci-

34)do hominem. ad. ví(um legis, ac deinde euangelii,

($. XVIL) | Quare excitaus dici potcít. . Sed quae agit per

eedia gratiae atque sperass vocatur ($. XVIIL); eadem

vel eft Jegalis, fi operatur ad obligationem noftram & cul-

pam poenamque agnoícendam; vel ewazcelica, fi agit ad

pdem excitandam vel cg:frgæqdam, poft leg(i—sv vífum. -

E XXXIV.

bj

EY

DE Gg:hfuzx-; ORDINARIIS! ACTiBVS

$. XXXIlV.

S iritus fan&us, operationibus fuis per mediä gra-

dae fungitur , etiam hoc modo, vt afficiat vér smaginaudig

juando prius egit 7 fezfs, Nam operationes eius, a

cHaisTO nobis acquifitae, tales ex parte funt, vt nobis s

memoriam yeuoCet cogitationes & nifus falutares 4v. X/F., 2.6.

Remini(centia vero, fine a£tibus imaginationis, concipi ne-

uit. Sed fomniantes imagipantur, íeu refufcitant cogita-

ta fenfibus ante percepta, ita quidem, vt iudicare quoque ;

& ratiocinari queant ($. XXL )

$,

XXXV.

Gratia praeneniens, a&u . exercetur per infomnia. Quiïp-

pe agit per /sbfidia, (

$.XVIL) quae nexum habent fapien-

tem cum ipfis gratiae.

mediis. ($.XIL.ff.) Et hic nexus ad

mundum optimum pertinet, atque fapientiam diuinam ex

harmonia regni naturae cum regno gratiae, & partium re-

ni eratiae . concordia interna, eluceícentem , glorificat.

Átr, fomniantium ftatus, opportunus eft ad a&tus gratiae

pràeuenientis. . Quare Deus hanc opportunitatem haud ne-

gligit. ($.XXIX.)

& ,XX—X,VI..,'

Gra&ia operans, a&u. ipfo .«(ae«pims, -(;ätïngïit; þer info»

mnia, dum reproducit in fomniantibus, ea, quae- per

'víum mediorum gratiae antea perceperunt. Datur enim

rmobis, vt talia in. memoriam ' reuocet. ($. XXXIV.) Sed

flatus. fómniantium aptus .eft ad illas operationes ($. XXIX.)

Et gratia; opporrunitatem agendi quamcunque, continuo

n & bo-

gu?ficic, gt ad finem fuum adhibet: per fapientiar

gitatem

C

OPER 4 NS'O'M;NTTA/ ETYTXDT

733

nitatem Dei operantis. .* Aefiz LAF. 2.

diüesXNh L.

VLz. defa. XYFI g. Pfud

35 Jo. FI. d. F.

91:2. 2. AVT. z. LXXVII 7. *CXX;*

* Quae tcftimonia de zoZurgir

ratiae operatïohibus agunt, noh

- ad füla quidem infomnia re

erimus: fed ea tamen hinc exc

8

-

T

dere non licet; per ea, quae demonftrauimus,

.5,

XXXVH,

E

.. Deus ad promouendam & perficiendam conu-rfranens

& [antfificationem , adeoque ad vnionem myfticam, vtitur

infomniis. Nam a&u ipfo exercet gratiam * praeuenien-

tem ($. XXXV.) & operantem ($. XXXVL.) fed conuerfio &

Jascizfcatio, non nifi per illos gratiae actus fi

Quod e cheologia dogmatica conftar.

z

gri po(funt.

* Conípirat P. s1GM. 1AC. BAVMGARTEN fbeol. moml; art. L

Cap. V l. sot. ad

vis refert..

$. lïXXl. vbi zpfomnia ad jitb]zdu: cozzaef]t'a-

$. XXXVIII.

Ad aCtus gratiae per infomnia, accedere d*äbe

t euigi-

lantium recordatio, & meditatio

s di efïe&qs debitus produ-

ci debeat.

Nam cogitationes , quae. fomnium aziz;afe

($.XXXIL) conítituunt, conne&i debent cum vía medio-

rum gratiae efficatium. (& XVIL) . Conne&ti- autem niti

in vigilantibus, qui eorüin 'fibi conícii fünt, plane. non

poffunt. . Ergo recordatione opus eft, G vatiocizatione,

qua

nexus veritátum perfpicitur. Cog

itationes autem ,' quae con-

ftituunt infomnia »edia, & fpirizuslia, exigi debent ad nor-

mam mediorum grátiae, vt coníter recordantibus

; n per

vfum illorum, orra fint, iisdemque congruant.

Denique,

omnium fomniorum illa eft indoles, vt res

nobis videntur praefentes, re vera non ad(i

i

quaedam , quae

nt , & £0]a IH

^ Vt igi-

gisatione percipiantur ($. XX.) canägam praefentes,

tuf

*

34

DE G.,R/A*T'lA'E— fl as ACTIBVS

gur fi&ta difcernantur * a veris, antea perceptis, & nunc in

vfüm conuertendis, opus eft tum recordatione fomnii, rum

comparatione phantafmmatum

E

rebus perceptis.

:

inter fe connexorum; curïl

* Jii

nftrationi forfan infer

uiet exempfüm , €uius ipfe teflis füm.

Miles quidam bibaculus, fed in /fatw [eruitutzs viuens, iam

aetate grauior, faepe vim verbi coeleítis fenfit, reuolutus ta-

men continuo ad confüetudinem peccandi. 1s die quodam

expergefactus, anxia mente & inops confilii, quid fibi per

quietem obtigerit, trepide mihi narrauit. — Aufum fe effe, in

«aelum.eniti: fed viam adeo praecipitem & aditus quosdam

"e

adeo anguítos fuiffe, vt vndique conftriéto corpore, omnia

fibi membra conquaffata, inexplicabili dolore fenferit,

His

angufítiis vix femiuiuo corpore füperatis, arctiores denuo fau-

ces obieétas fuiffe, quas tentare conanti; fenfus & ratio abícef-

ferit.

Hinc mira omniaà & inenarrabilia fibi ocurriffe,

Vix

ili perfuaderi poterat, haec, phantafiae potius imagines,

quam vere facta, fuiffe, Coníternatus deinde atque cupiens

erudiri, fcifcitanti quid legerit fortaffe, vel audiuerit e facris

litteris, aut libro bonae frugis alio, refpondit, fe proximo

lbi com-

&lie folis praeconem fàcrum diligenrer aufcultaffe.

ertum eft, expofitam illo die fuiffe pericopam de via enga-

ffa, & ar&a ad caelum. porta Mattb. P H. 13. 14. quam pauci

mortalium ingrediantur. lllaimago haeíerat menti huius ho«

Tninis, ac terrore perculerat non bene fibi confcium, ita

vt pallidus, toto pectore traheret anhelitum.

Leuiter dor-

mnienti, fimilis azbelitus, alii fortaffe cauffae debitus, haud dubie

fübrepfit, cui fenfationi attentus,. reproduxit azguffur illud

iter ad caelum , per legem imaginandi. —Ceteras faucium an-

uftarum fpecies , & membrorum compreffionem , compo-

fitio phantafmatum cum aliis fimilibus ;

ginatione perceptis, illico fuppleuit.

antea fenfu vel imaQ

Nempe veritates vuiuer[ales ad reuelationem naturalem vel

fopernaturalem pertineptes; ineffe poffunt fomniis, quod et-

tiam

fes

d

PER ,WTNSO—MNM. CA, T.

3f

tiam t-ex infomnio JZolfiazo ($. XXI *) patet, vbi argum&

D7

folidiffima inerant phantafmaüu.

Quae non produxit infomni-

um, fed reproduxits cum habitus àntecedens, illorüm marer

putari debeat. Recogno'/cens infomnium füum, illorur: ves

ritatem & robur cum debita conuictione intellexit, — Nimi-

rum cogitationes fomniantium, occupantur partim ic fabftantüs,

partim in iis,quae fulfartiae cuique tribui & conueuire potti.nt

aut videntur. Ad fuffaztus pertinent perfoma tum fomniaeus,

tum aliae, & res quae non (ünt perfonae, —Aufatiozes, quas

fomnians perfonis illis & rebus tribuit, continere poffunt vez;ta-

tes vniter[ales, aut fa&a vel poffibilia, vel aliquo rempore pe:ia,

Si fomnias, patrem nuper mortum te alloqui, & inculcare ora-

culum quoddam fàcri codicis de zrmtagdo Cbriffo: haec loque-

la eft sautatio quam parenti tribuis, quafi adhuc viuentis &

continet veritatem vniuerfalem.

Si fomnias, vrbem incendio

perire propter neglectum continuum diuini cultus; haec eft

mutatio poffibilis. — Euigilans vtrumque in vfüs falutares con-

uertere poteris.

Fictam patris perfonam, & fictum incen-

dium , feparabis illic a verirate vniuerfali, hic a fa&to poffijzlz,

Si phantafima quaedam coztráditforia, immifcet veris & poffibi-

Ls

libus; illa facile feparantur a vigilante, meditationis beneficio..

Reuocemus in memoriam exemplum PETRI.

uenm

CHRisTVS admonens de inílanti peccato, ad pall cazturs

iv

attendere iuffit..| Commiffo facinore, PE TR VS' gallum canen-

iem audit, & vulru. cHg1sT1 ad ipfüm conuerío, neglectae

admonitionis recordatus, varias easdemque grauiffimas 'ani-

mi perturbationes experitur, in lacrimas, praeter morem ve-

hementes, effufus. Quis dubitet, ?zrRvM fübinde fomni-

antem, refinxiffe quae fibi tunc acciderant? . Galli cantum,

poítea faepius audiuit, in diuerfis terrae locis commoratus,

Leuiter dormiens, eundem audire potuit, ita tamen vt eafen-

fatio ipfüm haud expergefaceret. Cum illa en/atiome cantus

galli, recurrere oportuit, pér leges zmagimandi, fociorum

cateruam, quibus f& adiunxerat in domo fümmi facerdotis,

t Zer?g abnegatio, & cHnr-

.N eque minus tunc refüfcitata füi

2

L

$Ti

"d

36

DE G'mæmä 'O*R-DINAR-I'IS "eTIEVS -

sTi vültus, & lacrimae a peccante profüfae. Expergefactus,

facle per zneditatiouem) auimaduertit, atrium facerdotis, &

praefentiam cHmisT:, tunc capti, & lacrimarum profufio-

nem, re vera fomnianti non adfuiffe, Sed recordatio tamen

illorum aétaum, La&tenus erit pratiae tribuenda, quatenus

veprodu&ía ilorum aétuum erceptio, renouauit in vigilante

monitum €HR1ST1, & nutum illum falutarem, qni ad refi-

pifcentiam tunc primum maxime valuerat; & nunc varios

fotus fanétiores in mente P ErR1 refüfcitauit, qui ad faz&i-

ficationem , adeoque ad gratiam opevantem Peztineþant,-

2$ XXXIX.

Si per infomnia »ez miracdlofa * (de quibus hic agi-

Eius) promouetur conuerfio & fan&ificatio; ( XXXVIL )

id in folidum pendet ab a&tibus gratiae;

& media tunc operactur. ( $. XXXIlI. )

, quaek ger Jfelfidia

* Infomnia fàcris in litteris ad declarandam fingularem Dei proui-

dentiam commemorata, in cenfum zziraculoforug: ve&te refe-

runtur. Saltim iíta ratio tutior plerisque -videbitur, quam

alia, quae cauffas ordizaria: , fiue regni naturae, fiue gratiae ,

ximetur. Vxor PiLATI plurima per

quietem (üftinuit propter

CHRISTVM a marito crudeliffime traétatum Aattb, X X717. 19.

Hoc infomnium id frugis liabuit, vt mulieris teftimonio iz-

vocentia Cbrifii probaretur. — Et nifi contemtum fuiffet a. ma-

rito, hunc etiam reuocaffet ab vlteriore iniuria, grauiffimo.

ue facinore committendo. Doéctorum virorum difputationes

obferuata , recenfüit P. 10. cHR1STOPH, WOLRBVS cyris

ad b. l.

ui per doétrinam & miracula c H R 18 T1 hactenus cón.

uiéti fuerant, vt IESVM NsZaRENVM pro doctore diuinitus da.

to haberent , qui pium obfequium, non fürias-crudeles,

pro-

meritus effers ii fruétum aliquem mediorum gratiae perc

e€pe-

rant,

2uale quid vxori »1x411 accidere potuiffe, quis dubi-

&et ? Jam vero innocentes homines eosdemque mi

rifice pios,

quere, ve-

atque diuinitus datos; non Jmoäo indefenfos relin

Tum

*

SPERC iINSOMNIÀ : CA—P*.V Pt

37

ium etiam anétoritate iudiciali , in gratiam furiofi accufátoris »

atrociflimo fupplicio tradere: id nimirum ipía naturae vox

deteílatir, ac talia facientes iu(lifimis a Deo vindice poenis

affici, fatetur. Idin ientem huic matronae venire potuit, audi-

iis illis, quae maritus, contra exploratam facti legisque, fidem

in SERVATOREM optimum moliebatur, Forte exempla quoque

füccurrebant, poenarum coeleítium , in vexatores piorum.

Haec igitur erat pars zoZitae zaturalis (S.13X.) vindictam puta

diuinam, in homines adeo fceleftos, parata habere füpplicia,

Quae, quoniern illa viro füo metuebar, graui cum animi com-

motione, ab ipíà cogitabantur. Quae fic cogitamus, facillime

recurrunt per quietem : ($. XXIV. *) Iraque, cum iniuítos iu-

dices, crudeles poenas N E MEs 1 daturos effe, cum terrore cogi-

taffet , fommuiautesmn terror ifte vehementer perculit , & totam

zerrificorum phantafmatum feriem peperit.

Vnde queritur,

snulta fe in [omnis perpe[]a

9 effe, propter iuffum z'l(um tam indi-

gnis modis iam vexatum.

Quantum e caulfis ordinariis ad hoc infomnium explican-

dum, intelligi poteit, tantum falua erga vim füperiorem re-

uerentia, conquirere ficet. Miraculum fi quis praeferat, ni-

il pugnamus. — Sapiegtiae diuinae gloria, ex vfü zzedroruma

elacefcits ficut

potentia f'umgna,- nunquam fine comite fapienz

tia , qperatur.

$. XL.

æc&'eäusv

Media gratíae , fua natura funt eíusmodi, vt

falutares in fomniantibus gignere queant. Quod de verbe

Dei exinde probatur, quia pleraque ad (alutem cognitu ne-

ceffaria, exhibet per imazines * [enfibus obuias. — Quae phan-

tafiae beneficio, facillime reproducuntur. Immofa&ta

plu-

rima DE1 & sERvATORi1S noftri, huiusque perpeffiones,

oculos auresque perftringebant, & nunc.afcriptoribus ía-

cris recenfita , fufcitant in nobis ideas fenfü quodam vel nu-

aS- . Óa

: Jde,; vel F)er, pi&am.aut fculptam imaïginefng percept

( ATR

/

u

-88

W-m; GRATIAE ,oxniu,mns ACTIBVS

eramezta** vero per fe calia funt, vt organa fenfuum viuide

tang

ant, atque ita phantaímatibus congruis- materiam

z

praebeant.

*

,

* Spiritus fan&tus fe accommodat ma

ximae lectorum par;i ;& fimul

acumine praeditos ad a£tus inferiorum facultatum coniungen-

dos cum fuperioribus, adíuüefacit, vt ardor debitus conciretur,

Jdeo cunctas fere doctrinas falutares , veftit. imaginibus.

ZÁnima peccato corrupta fiftitur vt perfona zuda , coeca, omni-

umque vitae fübfidiorum prorfüs indiga, neque fibi ad illa

comparanda, fufüciens 7por. /]J. 17. — Contra vero, ea quae

CHR1STVS ad illam miferiam abolendam, & ad beandos mi-

feros, in promtu habet, vt aurea ovzamenta, veftes candidae,

eibus potusque infolitae f[uauitatis , fiftuntur, cH&ISTVS, re-

gis, paftoris, fponfi, formam induit : ficut anima cuni1sro

coniunécta , oniculae liberaliter habitae, fponfae, ciuis, foro-

ris, characterem fufcipit. — F"ziomem smyflicam habitatio regis

in aula magnifica, figurat. Status beatorum poít hanc vitam

3j[

luculentiffünis formis, vrbis suagnificae, fontium viuerumi,

eriump

balium [acvorum s tomuiuiorum , vegalum diuitiayum ,

depigitur,

** Sacvamentas prorfus huc pertineat , 'e-oqüe fünt &omparara, vt

gratia diuina etiam agat cum Chri/fiazo fomniante. Per fan-

éffimum aguae lauacrum ejfuuditur i2 z0s pleno. quafi. flumi-

ne,fpmitus Jan&us Tit. l1l. g. €. Et fimul in memoriam

vocatur, quid aétum fit, cum ipfe cagi1sTvs hoc füfciperet

facramentum, & quid fimilitudinis illa habeat aqua, cum di-

luuio, veterem hominum. fentinam, tamquam terrae- for-

des expurgante, & contra meliorem hominum partem con-

feruante, tanquam fpem aeui purioris x Pet. 77. 21. Idem ve-

ro, "morti fimul & vefufcitations Chrijfi (imulacrum habet

Rom.P1.3.4, Quodti quis vigilans ifta coniun&im medi-

tatur, ita, vt motuin. quendam animi cum illa meditatione

coniungat ( quis nefcit enim, fpiritum fanctum talia meditan-

quin fo-

af;bus ingerere tam fanctos mocug) dubium non eft,

?

mnians

ER INSOMNIA CAR ni

39

mnians eadem refüfcitare queat. De /acra coeza, n;xult*o facilius

idem oftendi poreít, praefeértim fi quis illa coniungat, quae

de ar&iore cum Chriffo comiuntlione tub imagine vitir

3

" capz'tz'tk

ac membrorum » cet. alibi facris iu litteris traduntur,

i

'6. N

*

(

Il;lfvomniä * f?tmm

funt, quae re vera quidem accide-

runt, fed per errorem fomniantis antecedentem , cauffis ex-

traordinariis tribuuntur ** cum ab ordinariis profe&ta fint.

empe , generatim , fanaticorum indoles eft, fingere quaedam

i

rationi rectae & illuminatae contraria, & venditare mutatio-

nes quas experü fint, a cauffis occultis & füpernaturalibus

profectas, cum contemtione mediorum , quae pEv s excitan-

dis falutaribus mutationibus internis deftinauit, Duéctum cre-

ditur hoc nomen a facerdotibus

aganorum , qui fraüdum

magiflrri ver(utiffimi, deorum re

/á

onía fibi data fingebant,

Qui & ipfi 63« zumine plezi agitatique, vocabantur, maxi-

me, fi geftus accederent infoliti, vnde nomen ezth

uhaffis hae-

fit; in quos conuenit MARO Nrs de(criptio, (vt fimilem imita-

à

toris LVCANI locum omittam

) qui S12YLLAM numineyagri-. :

;atam(exhibet*

den. IF. 45.

- t 7 - £Um virgo pofcere fata

T! ethu:

&it, Deus, ecce. Deus ; cui. talia fanti

dnte fores fubito uon. vultus. nou color vsus,

]

INon comtae sanfeve comae s fid pe&lus. aubelum

Et vabie fera corda tument , maiorque videri ,

- AINec tuortale fonans, aflqta eR vumine quando.

:

Et v. 57. itemque 99.

"d Phoebi uondum patiens, immanis in antvo

Blacchatur vates , magnum fi petlore pofft

Excufflfe Deum : tanto magis ille fatigat,

| Qs rabidum , 7 fera corda detmaus , fingitgue premeudo.

eni-

40

DE GRATIAE ORDINARIIS ACTIBVS

Nempe, in 'regno gratiae, D E V S ordinauit zzedia gratiae, quö-'h

rum víus, vbi praeíto funt, negligi fine tentatione n 1 non

oteíL. Somniare igitur nefcio quod lumen internum, &

operationes D E 1 z/uzediatas , eft contemnere ordinem fàpien-

tiae diuinae, eft ludibrio cacodaemonis fe exponere. Vnde

huiusmodi homines grauiter reprehendere folebat j.r v u-

&vs. Exempli loco effe poteft, quod zom XJL JFitteub.

jol. 371:. legitur. fÉr iff eim YEntbufiaft, ooer Qeifter,

o nídbte gefállet 6anm QDaift, daift, Gaift, ber vor

YOort, preoigamt, Siacrament nicbts bále - - - as

beift eit £eben, 6a cin feglicbez feis felbfE flTeiffer 1ft,

uno tbut, 1oas cr votll; unb 1vao ibr. qutc ouncfec, mufs

alsoent alles vecot uno woldetbai uno oer Gcift beiffen.

2íllee anore muf. ftinc'ent uno. ni

dte [cym, Oenm eitel

Slaif(cb, Slatfdo, Slatfcb 1c. . Et tamen iíftum hominem,

qui hanc reprehenfionem beato viro extorferat, GoD, An-

NOLDYS in contumeliam LvrHrER:i laudat, Baerefio/.

lom. l. p. 87 $. .

r

"

d

ui phantafrnata ord

L

naria djiuinae þtggefiz'om' inämgdiatde tribuunt,

fiue infornnia ipforum fint agzzalia , fiue zedía, fiue. fbiritualia

($. XXXIL) horum infomnia re&te dicuntur fazaticz , quatenus

error ifle, antea ab illis conceptus, in fomnio recurrit, eiusque

artem conftituit. Repetit enim fomnians zudicium fanaticum

antea formatum. — Tali autem errore non antegreffo, & phan-

tafmate a cauffis ordinariis excitato , infomnium ipfüm non erit

fanaticum , fed zudiezum fabfequeus vigilantis, fanaticam labem ha-

bebit,: "unc fomnium ad exferzeutiam in. fe a&ualem, vefervi de-

bet ; (ed fübrepet vitium peruerfe iudicantis. — Ita peccabitur com-

tra ea, quae füupra ($. XXVIIL; monuimus, Nam infomnia nom

praeítant vfüm illum , quem gratia fibi praeftitutum habet, nifi

vatiozi poítea locum demus, quo ficta difcernantur a. ver;s,; &

vera applicentur ad flatum eius , cui inferuire debenr, Si quis

tempore belli; cum hoftis vicinim.iam agrum tenet, minas DEr

recogitat, de vrbibus incendio delendis, quae omnem pietatem

;iuxïauerunt ; i patriam yrbem omnino talem effs nouit; fi eius

ruinagn

A

2

&

p

PER Q)J?NISVO,MN)IR C AP. UW ,

GE

; ruinam hac rérum facie interdiu. anxie metuit:

fi metui deninx]'imy

ifti füb noCtem indormit: leui ftrepitu füborto,

fomniare poteft,

quod vigilans fummo cum timore copitauerat.

Phantafma , di-

-uinae vocis memorem , ludere poteft imapine: va

cis de coelo aud-

ditae. ls mane fürgens, (i contendat, fe voce diuina admonitum

/-.de incenqm vrbis, vero de phantafmate fanaticum ferer iudicinm;

$. XLIL

TM "uoqüe infomniu

m eft /zaticum , quod mendax quis-

piam (ibi obtigi(fe &ngi

tica vero tur

t; cum re vera non * obtigerit : fana-

pitudo augebitur , (; tale infomniu

geftioni tribuatur ( $. XLI.)

mdiuinva»-e [ug-

* Ad emeudacia

potius, quam ad fanaticam ïeu'ïta'tcm, hoc reFärEn—

dum effe videtur. Sed cocitandi

r

im eít; quosdam homines men-

tiendi libidine vsque eo prolap

fos effz, vt ad extrémum figmenta

i .ft?a pro veris factis ha

beant, aliisque obtrudant,

D S C REIIT

Id quod fanätïc

um eft in infomniis, maxime derogat

mediis gratiae , & DE O

aliquid tribuit , quod ipfius fapientiae

repugnat. Quare per id, quod fazaticuz eft in fomniis,

-gra-

tia diuina non operatur ($. XLI. XXVIIL) Cuiusmo

di o«

muiastes . nale audiunt in (acris litter

-

is, Deur. X.lll 3. fe

Mudae $. devem. XXI] 2y. XYIX. g.

7 ET V.

1

! Quälis angeloru,

"it opera, eratiae diuinae i

n hoc negó-

tio miniítra, explicatu difficile v

idetur.. De JYingulavibus exem-

plis,res in promtu cít. Sic magi * zsuariStfer

L777 di/te(ft

redeunt in patriam. Et 10s Ep

H vs in fomnis zzezezur ab anzelo,

ge repudiet. Mariam , & rurfüm

; "Vt fusiat in Aegyptum. "Quod

caeleftes hi miniftri , haud du

ble zuffu Dei extraordinario fece-

runt Quantum vero fit, qu

od angeli cognofcant ex 4uzize

gloriae quo fruuntur, *** s;

7

ari», & quantum inde confe-

&usipromouendos, non exípe-

ra'nþ lad hos quoque gratiae a

ato

4

42

DE GRATIAE ORDINAR1iS N:A,CT?!BVS*-

O

Éato fingulari nou

;

que Deiafflatu; id à quoquam determi-

nari poffe, dubito,

*

?* Mattb. 1. 12. iil

b t du RR d-

auuium. MaLvciANVS inlongaeuisabinitio ó»ea 1 31o xeasviduse

au[omuio qaodam , iu[fus. vt id faceret. Angelum vero huius mian-

dati fuifíe internuncium , haud improbabile videtur. Neque vo-

cis x,eolitev alia eft notio, quam quae modo data fuit. . Ipfe

MACROBIVS d.À.8. xexwalieuó» , ovüculum . interpretatur;

Íomnii fpeciem , de quo f. 9. ità iudicat: 7 eff'oraculum quidem;

eum iu [omnis, paveus , vel alia. Jau&la grainisque perfoma, feu Jacer-

dos , veletiam Deus , aperte euentuvum quid aut non eventurum , fa-

cieudum vitaudumues, denunciat. 10 SEPH1 autem an

gkelus— Mattb.

4.20. 41.13. aperte commemoratur.

** Recordemur, quibus negotiis deftinati fïhtj angeli Ebr. 4. :4." Si

omnia prae(tare debent , quae pro quauis opportunitare; : beandis

hominibus conducunt; neceffe eft, vt ftatum hominum, quantum

licet,exploratiffimum habeant;atque omnibusadeo hominum atio-

nibus inuigilent. Cuius rei tanto fibi maiorem facultatem compa;

rauerunt, quanto longiore tot faeculorum experientia gaudent .

hominumquemores & variam temperaturam, & agendi modos;in

fumma varierate , femper tamen. alicubi fibi fimiles, animaduerte-

runt; praeterquam quod lumiree gloriae colluftranrur. : Quod igi«

tur peragunt angeli , huicnotitiae & lumini gloriae ordinario con-

uenienter, id fecundum leges huic mundo dictas ( cuius nempe

partem, fpirituum tota ciuitas conftituit) id eft orZzzarze, pera-

&unt; fiue regnum naturae, fiue gratiae fpe£temus. Leges zmagiza-

1095 no(trae, perfpectas habenr ange!is quibus fenfanonibus con-

junxerimus aliquando vel aliquoties phantafmata quaedam ,id.ex-

periundo difcere potuerunt, & (üfcipiendo continmum gloriae lu-

men, Quando expediat refüfcitari talia phantafmata , pariter in-

telligere poffunt, Senfationem illam , vnde phantafmata incipiunt,

in dormientibusexcitare poffünt , quia corporibus & ipfi, ad hoc

negotiumi aptis , inftru&ti funt.

Quodfi fuum quisque cuftodem

habet angelum, id multo facilius intelligi poteff, Tales igitur effe-

nter oy-

&: »(i o modo ab angclorum miniüexiq proficifcuntur , i

28105

D

-PER lNäZ-o*Mür-A' CAP, Ill

43

.- dinarios numerauerim ; vbi angeli fubfidiariam prae&ant- operam.

tn , fanatici erroris mixtuy

Abii:«veþo per omnem modu

*

XLV.

ïa.

Somno locus fuit, * etiam in ftatu rimaeuä.e fanGtitatis,

Quocirca credibile eft, ctunc quoque Numinis benignitatem

per in[ounia fuiffe operofam.

* Nonvltra modum extollend

a eft corporishumani in illo ftatu di-

ferentia , ab eo corporis habitu , qui nuncnobis eft proprius. Cogi-

tandum, quod primi progenitores hominum , fanéti adhuc & inte-

gri,iis tamen orgamisinítructi fuerint , quae ad zu£ratzozez & pro-

pagntiouem dettinata funt, Vtebantur practerea ciborum eo gene-

Te; quod mater terra parit, ex arboribus, & alio terrae prouentu,

JVotis praeterea vices perpetuae, fuadebant fomnos. "Vix enim

adducor vt credam , totas noctescontemplandis fideribus infümtas

fuiffe. Quem fomnum pzv s immifit ADAMO; illeextraordina-

rius fane fuit, ideoque folito profundior; qualem opio inducunt

medicorum filii; vrere vel fecare parati, Sed confuerus ideo fo-

mnus haudquaquam ADAMO abiudicatur. Conceffo igitur fomno,

-

fieri potuifle credendum eft, vt fozzziarezt primaeui parentes,

inipfo paradifo: autoítendendum e contrario, fomniain feeffe

talia vt habeantaliquid pietati aduerfüm,

. XLVI.

Quod o:;endi non 'g*ot'ef.f.;

Haec do&rina illuftrat grazize. diuinae mewremias- vber-

tatem , quae ne dormientibus quidem fübtrahitur. lllu(trae

vim mediorum gratiae, quae in leges imaginandi fe quoque

infinuat.. Admonet nos, de variis * officiis tum ad promouen-

da infomnia falutaria, & ad arcenda noxia, rum ad vfum

. fan&tiorem infomniorum, praeítandis; ac denique fazaticis

illufionibus commodiffime repugnat.

* His officiis tractatio fingularis impend

i poffet, fi quidem id infti-

tuti anguília permitteret, Nam infomnia quaedam, /i/eris a&io-

nibusaccenferi debent. « Quare, /fatus. antecedezf. ita conformari

debet, vt per illum infomnia falutaria gignantur.

Et quoniam

infomnia (übf«quentem etiam requirunt rationi

s vfüm ($. XXViIL)

hinc etiam officig quaedam reéte deriuantur.

9

o w

VIRO CLARISSIMO

IAC, THEOD. FRANCISCO RA

s

-xägtv Kou iïgn'vn-'ï-.

MBACHIQ

-

E ipitur in cathedram nune produco, q&em inde ab ädole—ä

fcentia ducere ac formare mihi contigit. In ipfo hoc Lyceo,

quod r£ iam docentem videt, fpem illam de TE concitaueras;

quae voris meis plane refpondit, atque plenius, in. pofterum,

- haud dubie refpondebirt.

Eorum poflea in numero cum per an-

n0s aliquot

es, qui me de virtutibus cultorum CHRISTÍ, ex-

^- plicantem, aufcultgbants forte accidit, vt dezzfommüs dicerem, qui-

bus vtatur diuina benignitas, hominum faàluti confüultura.

Non dif:

fimulabam, dignum hoc effe argumentum, cui explicando fingu-

. laris opera deltinaretur.

)uod illico follertiam tuam excitauit,

atque natales huic difputation? praebuit; quae quidem aeftiuis his

tnenfibus, quam hibernis, (quibus orta & abíoluta iam erat) in

lucem publicam prodire maluit, Interea SERENI!SS1MVS PRiN-

CEPS noíler, commendationi meae clemenrtiffime grarificatus, in

liberaliffimum eorum collegium , qui illu(tri paedagogceo huius vr-

bis praefecti funt; T& focium adoptare dignatus elt. Quocirca &

hoc nomine r:51 publice gratulor; & hoc fpecimen , annis aca-

demicis ante deíftinatum , egregiorum noui muneris fücceffuum,

Deus ter optimus ma-

omer quoddam faufliffimum eífe cupio.

ximus, qui magni PARENTIS exemplum 7121 proprium fecit,

ea omnia in TE porro largi(lime transfundat, quae ad fimilitudi-

nem eius enitenti, progreffum facilem , optabilemque metam prae-

flare poffüunt, Vale, meque talem T121 deinceps effe futurum ,

ualem- coenitum adhuc iudicafti ,

o

plane confide. Dab. fcxto ca-

lendas lunias A. cliIocerviu.

PRAESES

[

5

t

n a n vRUTUD M

4

.m

":

€

— Ü

s

"

——

g m

Sospmte 7

s

-U TT T

£

M

*

n

i

.43,3!

d

g

j4

J

i

;

Ti

d

ä?

IZ

$.

f::

u

Á

£

d

3

z

p

J

TA

/

L

g

x

T

x

:;-

x*

*

vX

»:

|

€

(:

E

E

*

3

3dek s

AK

:j

g

"p

at

-

»

-

i

A

N

:

EXERCITATIO THEOLOGICA

GRATIA ORDINARIA

o

IN QOMNIANTIBVS

:e

OPEROSA

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

z

ä

o

PRAESIDE

ä

D. IO, HERMANNO BENNER

S$3, THEOL. P

Q, PAEDAGOGIARCHA ET PASTORE

GISSENSI

Gd

RESPONDENTE

&

IAC, THEODORO FRANCISCO RAMBACHIG

-

ILLVSTR.

PAEDAGOGII GISS,

COLLEGA

—

D

MAII AN. CloloccLvir

aE

EM

h

g.

z

2.

£s

p

:

E

4

4f

SS

á

Ua d a

b^3

ä

GIESSAE

€HAIST

SCHREOEDERL

TYPIS, 10

6, Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com