KaI600-244_4
author: Tünzel, Johann Friedrich andLehmann, Konrad Dietrich Franz

— — — — ☛☛nU☚ nd — = ——, S= —e
— = — - = =—.

DE
VITA RVSTICA RVSTICAE
QQNLREI SCRIPTIS

ECCLESILARVM PASTORIBVS RVRE. DEGENTIBVS
COMMENDANDIS.

LIBER RARIOER
THEATRVM AGRICVLTVRAHE
AVCTORE
DV PRADEL

RECENSETVR.

AD
VIRVM REVERENDVM

CONR-. DITER FRANC-.

LEHMANN,
PASTOREM LENTHENENSEM.
CVM

NVPTIAS. GNEI-P HERBNNI
CELEBRARET
D' XXVIIII IAN' MDCCLXT-

SCRIPSIT

IOANNES FRIDERICVS TVNZEL.

BRVNSIGAE,
EX OFFICINA ORPHANATROPHEI.

7 .
.
*
. . . . . .

Rei ruſticae atque familiaris ſtudium eo magis ſemper
probatum, commendatumque fuit, quanto maiorem
G. R . . 7 . . .
ceteris artibus utilitatem jucunditatemque generi adfert
humano. Ab antiquiſſimis temporibus pleraeque ter-
rarum gentes paullo cultiores in deliciis hancce artem habuere, quae
viam demonſtrat vitae hujus ſubſidia prudenter acquirendi, caute
tuendi riteque dispenſandi. Statim poſt litterarum incunabula re-
peries ſcriptis rei familiaris curam illuſtrantes, quos deinde ad no-
ſtra usque tempora innumerabilis ſecuta cohors, qui ſtudii hujus
uſum longiſſime patentem commendant. Nulla reliquarum artium,

IV.
ut verum fateamur, univerſo hominum generi magis eſt ſalutaris,
nec ulla praeter artem ruſticam vitae humanae neceſſitatem, dele-

ctationem voluptatemque magis explere poteſt. Quamobrem pri-
mi rei ruſticae magiſtri inter Deos relati ab illis, qui

Contenti cibis nullo cogente creatis
Arbuteos ſoetur, montanaque fraga legebant,
Cornaque et in durir haerentia mora rubetir,

Et quae deciderant patula Jovir arbore glandet.

Apud veteres, Romanos i imprimis, omnis huic ſtudio ſtetit honos: .
Summi enim viri, clariſſimique homines ad gubernacula reipubli-
cae ſedentes in agris quoque colendis aliquantum operae conſume-
bant. Sic Atilii Serrani, quem ſerentem miſſi a Senatu invenie-
bant, manus ruſtico opere attritae ingentes hoſtium copias peſſum-
dederunt; quaeque modo, ut Plinius ait, arantium boum jugum

rexerant, triumphalis currus habenas retinuerunt, nec fuit iis ru-

bori, eburneo ſeipione depoſito, agreſtem ſtivam aratri repetere.

Nulla vitae conditio majoribus umquam fuit exornata laudibus
quam vita ruſtica. Hanc proximam et quaſi conſanguineam ſapien-
tiae putarunt. Aptior enim ad eam animus, ubi is liberior et ma-
gis ſui juris. In urbe tumultus, turbae, clamores nos circumſtre-
punt, tot rebus inanibus frigidisque officiis tempus conſumimus,
ut mirum ſit, quam ſingulis diebus temporis ratio aut conſtet aut con-
ſtare videatur, pluribus junéctisque non conſtet. Contra animus,
urbico illo carcere liberatus, ubi prata, flumina, campos, ſilvas pa-

tensque

—

V.
tensque coelum adſpicit, rerum naturalium contemplatione ad ſtudia
dulciſſimo impetu trahitur, uti equum generoſum liber et apertus
circus ad curſum magis incitat. Quae denique vita iucundior,
beatiorque eſſe poteſt quam illorum qui agris colendis dant operam?

Non alia magis eſt libera et vitio caren
Riturque melius vita quae priſcos colat,
Quam quae relitctis moenibur campos amat.
Non illum avarae mentir inflammat furor,
Non aura populi, et vulgus infidum bonir,
Non peſtilens invidia, non fragilis ſavor,
Non ille regno ſervit, aut regno imminet,

Spei metutque liber.

Quodſi Sapienti quoque licitum ſit opes quaerere, quibus vitam
tueri atque ornare poſſit, omnium rerum copia ad illum redundabit,
qui in curanda diligenter re familiari operam collocat. Nec pu-
deat illum harum divitiarum hujusque Iucri, quo nihil eſt ſincerius,
nihil decentius, nihil homine ingenuo dignius. Notiſſima ſunt,
quae de Furio Creſino narrantur. Hic cum ex parvo admodum
agello largiores fructus pereiperet, quam ex ampliſſimis alii, in
magnam vicinorum invidiam incurrit, ceu fruges alienas incanta-
tionibus veneficiisque pelliceret. Quamobrem die dicta damnatio-
nem metuens omnia inſtrumenta ruſtica in forum attulit, ferra-
menta egregie facta, graves ligones, vomeres ponderoſos; adductis
ſimul bobus ſaturis, filiqque membris valida, bene curata ac veſtita.
Tunc reſponſurus: Veneficia mea, Wirites, inquit, haec ſunt; nee
poſſum vobis oſtendere aut in forum adducere lucubrationes meas,

A 3 vigilias-

VI.

vigiliasque et ſudores. Diſceſſit omnium ſententiis abſolutus, et

agrorum cultura rem egregie auxit.

Artes magicas, aniles utpote fabulas, herbasque veneneſas
merito explodunt, quos agricultura, foecundiſſimo cornu rerum
abundantiam effundens, dotibus ſuis ditat. Quamquam hocce re-
rum ruſticarum ſtudium omnis fuerit aevi, nullo tempore tamen
4 magis floruit, quam ſeculo noſtro, ad cujus felicitatem maxime me-
ritoque referendum, quod Summi Principes hanc utiliſſimam artem fo-
vere, tueri atque ornare haud dedignentur. Ad illam augendam
excolendamque docti homines praemiis et honoribus invitantur.
Proferunt ſe atque oſtentant in ſpatioſiſſimo hoc campo multorum
ingenia; Aſt, nondum omnia poſt tam multos tamque varios co-
natus exhauſta ſunt. Fatendum tamen miranda artem Oecònomi-
cam incrementa noſtris diebus cepiſſe. Veteres in rerum natura-
lium explicatione ſolidis ac genuinis deſtituti principiis ſaepiſſime
nubem pro Junone amplexabantur, Ariſtotelis aliorumque ſomnia
ſanctiſſime reverentes. Hodie in Phyſicis ſcientiis non amplius
auctoritate, ſed ipſa experientia firmiſſimis argumentis comprobata
uti fas eſt. Summorum virorum ſtudio maior veritatis et ordinis
lux in hiſtoriam naturalem penetravit, quam recte alterum oculum
artis oeconomicae appelles, alterum vero ſcientiam Phyſicam. Hac
via ſi procedamus dubium non eſt quin rerum ruſticarum cognitio
ad ſummum culmen evehatur. Pergant modo, ut ceperunt, eruditi
in perſcrutandis, examinandis cumque aliis communicandis naturae
ſecretis. Plurimum incrementi ſtudium noſtrum ab illis ſperare
debet, qui vitam ruri tranſigunt, quique naturam ipſam in opere
fingende

——. 2

VII.

fingendo manu quaſi prenſare poſſunt. Ecquis naturae abdita me-
lius indagare poſſit, quam Eccleſiarum paſtores in agro degentes?
Nec deſunt ſacri hujus ordinis viri, qui artem oeconomicam, non
neglecta animarum cura, utiliſſimis ſeriptis condecorarunt, non in-
dignum aut alienum putantes, ſicuti aeternae hominum ſaluti pro-
ſpicere, ita felicitatem hujus vitae promovere. In noſtris quoque
regionibus, quod omnino gratulandum, Eccleſiarum Paſtorum in
agro commorantium non ſunt pauci, qui rei oeconomicae excolen-
dae operam impendunt, quique litterario apparatu eleganter inſtru-
Si non ſine fructu tam recentiores quam veteres rei ruſticae ſcri-
ptores evolvunt. Non enim omne tempus ſacro obeundo muneri
impertiri poſſunt; quiete et otio opus eſt, quo animum gratiſſimarum
utiliſſimarumque rerum lectione reficiant. Quid autem jucundius,
quam rei ruſticae Scripta Graeca et Romana, non minori judicio
quam ingenio longoque rerum uſu elaborata, diligenter perlegere?
Equidem facile concedam, non omnia, quae apud veteres depre-
hendimus, nobis convenire. Regiones quam maxime inter ſe dif⸗
ferunt; alio utimur aére et ſub alio quaſi ſole vivimus, nec eadem
agrorum ubique eſt natura. Interea veterum praecepta, ſi non
omnia, attamen multa multum nobis utilitatis praeſtare poſſunt.
Adhibenda ſunt noſtri temporis noſtrarumque regionum Scripto-
res, de quibus deinceps, nunc pauca de veteribus dicam.
Scriptores ruſticos Aegyptii antiquiſſimis iam temporibus ha-
buere, quorum monumenta ad nos non ſunt delata. Mago, impe-
rator Carthaginenſir, vir belli domique clarus, ſeptemdecim libros de
agricultura lingua Punica conſcripſit, quos Dionyfiur Vticenſir latino
ſermone donaverat, quorum labores pari temporis injuria periere.
Heæſiodus

VIII.
Heſiodur Aſeraeur primus Graecorum carmine epico de agricul-
tura ſeripſit. Poétae quidem ab initio falſis de Deo opinionibus lo-
cum dedere, attamen negari non poteſt, quin multarum utiliſſima-
rumque rerum veritates docuerint. Mendacia, (*) inquit Hefiodur,
multa veris ſimilia dicere, nec minus, quando voluerimus, vera loqui
poſſumus. Inter ſcripta hujus Poéêtae EFra za HMEPAI Opera et Dies
exſtant. Dierum denominatione Poéta innuit praecepta de diebus
homini oeconomo obſervandis. Eo ſeu Opus antiquis plerumque-
nihil aliud eſt quam agricultura ipſa operaeque rura colentium.
Duplicem ſcopum ſibi propoſuerat Heſiodus in hoc Poëmate. Pri-
mum ut agri colendi rationem traderet, deinde ut fratrem ſuum
a voluptatibus et otio avocaret. Nihil hoc carmine celebrius apud
veteres, adeo ut pueris in ſcholis ediſcendum daretur.

KNenophontis OIKONOMIKOEY AOTOE ſ. liber oeconomicus adhuc ſuper-
eſt, quem Cicero in juventute in latinum ſermonem transtule-
rat, cujus verſionis fragmenta in libro ejus de ſenectute exſtant.
Dictione Xenophon uſus eſt melle dulciori, ita ut Muſa atque apis
Attica dictus fuerit.

Ariſtoteler olKoNOMIRQON librum unum nobis reliquit. Circumfe-
runtur quidem hodie duo ejusdem argumenti libri ſub Ariſtotelis
nomine, ſed poſterior non ex eodem fonte profluxit, praeceptis enim
et exemplis abundat, quomodo Tyranni cives expilare poſſint,
a qua foediſſima doctrina Ariſtoteles ſane abhorruiſſet. Locum hie
meretur

(*) èẽð
Ie 5 euz esαοιιν απ ειαh ανποαοταα.

Heſiodi Theog. v. 27.

IX.
meretur hiſtoria ejus animalium, es toov isopias Gisze t, Opus immenſi
laboris, ad quod perficiendum duorum Regum gratia uſus eſt.
Alexander M. mira flagrans cupidine animalium naturas diſcendi,
tam in Aſia quam in Graecia omnibus, qui vivaria, armenta, a lvea-
ria, piſcinas, aviaria curabant, praecepit ne quid usquam gentium
a Philoſopho ignoraretur; Octingenta praeterea talenta ad reliquos
ſumtus faciendos dedit, quapropter haec animalium deſcriptio
7“ντταπαονττο τ ανααττριαια nonnullis vocata.

Conſtantini Porphyrogeniti juſſu et auſpiciis Geoponicorum libri XX.
collecti ſunt. Hic Imperator omne genus doctrinae feliciſſime in-
ſtauravit, nec agriculturae ſtudium abjectum eſſe voluit. Varias
hujus libri editiones omitto, ſed nitidiſſimam illam, quae ſingulari
ſtudio Petri Needhami Cantabrigiae prodiit, praeterire non poſſum.

Praecipuos tantum Graecorum autores, qui de rebus ruſticis
ſeripſere, inpraeſentiarum nomino, omittens illos qui vel metrica
vel ſoluta oratione de piſcibus avibusque aliquid litteris conſigna-
runt; quorum aliquot opera ſi quis cupiat inſpicere Rigaltium adeat,
qui accipitrariae et venatoriae rei Scriptores ex Bibliotheca Regis
Galliae edidit.

Venio ad Romanos rei ruſticae Scriptores. Porciur Cato, Priſcur
vel Major appellatus ob pronepotem Catonem Vticenſem, qui Minor au-
dit, diu ante C. N. de re ruſtica ſeripſit. Ex variis varii argumenti
voluminibus, quae Cato compoſuerat, nihil ſupereſt praeter librum
de re ruſtica. Hic in magno ſemper honore apud Romanos fuit,
quod vel ex unico Plinii loco liquet: Catonum ille primus trium-
B MZMB pho

X.
Pho et cenſura ſuper cetera inſignis, magis tamen etiamnum clarita-
te litterarum praeceptisque omnium rerum expetendarum datis ge-
neri Romano, --- optimus ac ſine aemulo agrieola.

Sermo ejus ſecundum Plutarchum, (*) lepidus ſimul eſt et gra-
vis, jucundus et fulminans, facetus et auſterus, ſententioſus et acris.
Fulvius Vrſimus animadverſiones ad Catonem, Varronem atque Co-
lumellam ecdidit, quibus Calendarium ruſticum Farneſianum, et ve-
teres inſeriptiones fratrum arvalium adjunxit.

M. Terentiur Varro, vir doétiſſimus, Ciceronis et aliorum tunc
temporis doctiſſimorum hominum familiaris, libros III. de re ruſtica
reliquit, quos ad Fundaniam uxorem octoginta natus annos ſeripſit,
ut ipſe in limine operis fatetur. Properandum, inquiens, mihi eſt,
quod, ut dicitur, ſi homo eſt bulla, eo magis ſenex. Annus enim

octοgeſimus admonet me ut farcinas colligam antequam proficiſcar
e vita.
L. Columella, Gaditanus, floruit ſub Claudio Imperat. vir eruditiſſi-
mus et Baeticae provinciae diligentiſſimus agricola. Ulabitur, quod
nonnumquam vitio vertendum, eloquentia et facundia ſua in diver-
ſas agriculturae ſpecies. Libros XII. de re ruſtica compoſuit, quo-
rum decimus de cultu hortorum carmine Epico ſeriptus Virgilii

Georgica ſupplet; reliquos libros ſoluta oratione confecit, expeten-
te hoc Claudio Auguſtali adoleſcente.

Palladiur non diu poſt Apulejum, temporibus Antonini P. ac
DD. Fratrum florentem, libros XIV. de re ruſtica non ineleganter

ſeriptos

l waττπαvτmeρ,, Densορατααααρ Kυ Nαa0ρ, τ
l

XI.
ſeriptos reliquit, quorum primus diverſa agriculturae praecepfa
comprehendit, ſecundus ad decimum tertium usque ſingulorum
menſium operas explicat, ultimus verſibus Elegiacis de inſitione
tractat. Priores XIII. libri, ut ipſe inquit:
Nec ſtricti numeris, nec Apollinis amne fluenter.

Virgilii Georgica notiſſima ſunt et ubivis obvia. Columellam
de hortorum cultura, quam Virgilius omiſerat, carmen epicum com-
poſuiſſe paullo ante dictum eſt. In eadem materia inter recentio-
res ingenii vires exercuerunt Renatur Rapinur, libris IV. hortorum,
et Jac. Vanierius in praedio ruſtico.

Non erit a ſcopo noſtro alienum ſi Plinium Majorem iis, qui rei
domeſticae doctrinam ſcriptis ornarunt, adjungam. Floruit Vespa-
ſiano Imperatore, et tanta animi alacritate rerum naturalium cauſſas
perſcrutatus eſt, ut hujus argumenti libros dies noctesque manu ver-
ſaret, ipſumque ipſi noſcendi ſtudium exitio eſſet. Veſuvius enim,
cujus miracula propius inſpicere volebat, cauſſa mortis fuit. Hiſto-
ria ejus naturalie opus eſt diffuſum, eruditum, nec minus varium
quam ipſa natura, ad quam conficiendam ultra bis mille volumina
tam Graecorum quam Romanorum Scriptorum adhibuit. Naevis
quidem non paucis laborat, et vel ſexcentis in locis hallucinatur,
quod tamen illi haut omnino tribuendum ſed amanuenſium potius
ignorantiae, quorum opera in excerpendis aliorum libris utebatur. (*)

B 2 Haec

(*) Aequiſſimum Marvillius judicium tulit de hoc opere Pliniano: L'hi-
ſtoire Naturelle de Pline, dit-il, eſt un edifice d'une parfaitement
belle ſtruécture, mais dont les dedans ne ſont pas ton jours aſſez bien
meublés pour de ſi beaux dehors. Le deſſein en eſt magnifique;

les

XII.

Haec de antiquis rei ruſticae Scriptoribus ſufficiant, ex quibus le-
Sorum quilibet prudens ea haurire poteſt, quae terris noſtris con-
grua putabit.

Vida Cremonenfir hoc loco omitti non debet. Vixit Seculo XV.
et XVI- plurimum ingenii et doctrinae gloria excellens. Primus
omnium de Bombycibur ſeripfit tunc temporis minus in Europa
cognitis.
Id tineae in ſilvis multis volventibur annit
Gentibur ignotum vixit genur; aurea ſruſtra
Edebant opera umbroſis pendentia ramir.
Nam pluviae, lateque immiter omnia venti
Vaſtabant, tenui nec honos nec gloria filo
Ulla erat.

Seres, Populus Aſiae, a quibus ſerica fila nomen acceperunt,
multis ante ſeculis bombyeum curam habuere. Apud Indos et Se-
res, ſecundum Servium, ſunt quidam in arboribus vermes, qui bom-
byces appellantur, qui aranearum more tenuiſſima fila ducunt.
Glomera iſta, quibus bombyces fila ſua includunt, Romam deporta-
bantur. Vnde geminus, ait Plinius, feminis noſtris labor, redordi-
endi fila rurfſumque texendi; tam multiplici opere, tam longinquo
orbe

les préfaces qui en font les entrées ſont très juſtes; la morale qui
en eſt le ſolide eſt admirable, et il y a des ornemens qu'on ne ſau-
roit payer. Telle eſt la deſeription du roſignol dans ſon dixieme
livre. C'eſt dommage que ce grand homme ſe ſoit trop appuré ſur
des Ecrivains peu fürs, et que ne choiſiſſant pas aſſez ſes lectures
il n'a pas eté lui meme toujours fidele à traduire les temoignages
qu'il en a tirés.

XIII.

orbe petitur, ut in publico matrona transluceat. Seculo P. C. N.
Sexto ingens, Procopio teſte, ſerici copia, per totam Europam fieri
eoepit, cum eodem tempore duo monachi vermiculorum ſemen,
hoc eſt ova, ex Serinda Indiae urbe ad Juſtinianum Imperatorem at-
tulerint. Ad Poetam noſtram revertor, qui mira arte et ſuavitate
omnia, quae ad bombycum indolem, curam, nutrimenta et opera
ſpectant, proſequitur. Quid pulcrius, quid concinnius, quid nati=-
vum leporem magis ſpirat, quam haec deſeriptio, ubi ſatura bomby-
cum gens ad lanificia ſeſe accingit:

Tum demum tabulis paſim ſarmenta relibtis
Complerunt omnes, perque atria virgea laetae
Exercentur, et effundunt quaeſita per aevum
Stamina ditir opes uteri. - - -
Mille legunt releguntque viar, atque orbibus orbes
Agglomerant: coeco donec ſe carcere claudunt

Sponte ſua.

Hodie non indigemus ſeriptis, quae hanc oeconomices partem
illuſtrant. Palmam reliquis praeripit liber Gallica ſeriptus lingua,
(Traité des meuriers &c.) juſſu regis in omnes Galliae provincias
miſſus, cujus verſionem habemus. (Abbandlung von den Maulbeerbäu-
men, Seidenwürmern und Seidenſpinnen, nebſt dem Seidenbau in Berlin und
der Churmarck Brandenburg.) Rem bombycinam in noſtris quoque
regionibus feliciter ſuccedere experientia ſatis commonſtrat. Multis
in locis inferioris Saxoniae florent horti et agri moris conſiti, qui
innumerabiles bombyeum gentes alunt. Vrbs Regioluttera in dueatu
Brunſuicenſi, uti aliis naturae dotibus, ita hoc plures urbes ante-
B 3 cellit,

XIV.
cellit, quod ibidem mororum ſilvae frondent, fervente bombyeum
opere, non ad oculorum tantummodo delectationem, ſed, quod uſus
jamjam comprobavit, ad civium ſalutem. Etenim res bombycina
rite et diligenter culta divitiarum fons eſt Perennis. In quibusdam
Hiſpaniae provinciis e. g. in Andaluſia, Crenada, Murcia, et Valentia
nobiliſſimarum gentium opes, laute ſplendideque viventium, ex ſola
rei ſericae cultura proveniunt. Digna ſane res eſt, quae apud nos
magis exerceatur, nec Eccleſiarum Ppaſtore ruri commorante indignum,
ſi laborioſas bombycum familias hoſpitio excipiat, qui, quantum in
vita ſua breviſſima quidem admirationis atque delectamenti adfe-
runt, tantum ipſi divitiarum poſt mortem jure quaſi hereditario re-
linquent- Omnem hujus rei curam uxores virginesque honeſtiſſi-
me ſuſcipere poſſunt. Quae quanto gaudio adſicientur, quando
gratiſſimo ſuo labore, utiliſſimaque opera
pendula ramis
Omnibur haeſerunt varii glomeramina fili:
Qualiter autumni Primo cum frigore in hortis
Arboribus pendent haut uno poma colore.
Propero ad id, cujus fidem in rubro dedi, exſolvendum, et pauca
de libro iſto rariori adjiciam, quem de Serrer du Pradel Gallico idio-
mate conſcripfit, euique titulum impoſuit: Le Theatre
menage des champr. .
Vivebat autor tempore Henrici II. et Iy. Galliae regum; Artem
medicam magna cum laude exercuit, multum operae rebus Phyſicis
et Chemicis impendens. Exorto bello civili, cujus undis ne immer-
geretur, vitae genus integerrimum tutiſſimumque delecturus agros
petebat, ubi ſe totum rei ruſticae ſtudio conſacravit: Nec illotis, ut

ajunt,

d'agriculture et

XV.

ajunt, manibus ad hanc vitae conditionem acceſfit; quippe Phyſicis
et Chemicis ſcientiis veterumque rei ruſticae ſeriptorum cognitione
inſtructiſſimus. Tandem muitis poſt annis longa rerum experientia
edoctus Theatrum agriculturae conficiendo manus admovit. Hunc li-
brum Vir Doctiſfſimus, (cujus merita in rem litterariam et oeconomi-
cam ſatis nota, quemque ob ingenii et animi dotes aeternum vene-
ror ac diligo) ex Gallia redux ad nos adtulit, mecumque amiciſſime
communicavit. Nititur hujus libri praeſtantia atque utilitas tum
propria indole, tum acutiſſimorum in hac re virorum judicio, qui ad
communem rei ruſticae felicitatem nihil magis cupiunt, quam ut
ab omnibus, qui agriculturae ſtudent, ſedulo legatur. Optandum
imprimis ut utiliſſimam quamvis optimamque bujur Theatri materiam
vir doctus reique ruſticae gnarus eligat, totumque librum in com-
pendium redactum Germanicis agricolis legendum tradat. Totum
opus in oco libros eſt diviſum, quorum I. agit de agrorum indole ac
natura, II. de frumentir et leguminibur, III. de vineis colendis, IV. de
Pratis et paſcuis atque de re pecuaria, V. de pecore volatili, de apibur et
alveariir, de bombycibur, de moris horumque arborum cortice ad funes te-
lamque varii generis conficiendam aptiſemo, VI. de hortie, de re herbaria et
erboribus, de agrir croco, lino et cunnabi convenientibur, VII. de aqua, et
et de lignorum copia, VIII. de alimentorum abundantia; de eduliorum po-
zulentorumque conſervatione; de ſalutit remediir hominibur atque pecori
Pprocurandae, de rei venatoriae generibur.

De omnibus ſolide et luculenter diſſerit, et omnino exhauſiſſe
videtur:

Quid faciat laetas ſegeter, quo ſidere terram
Vertere - - ulmirque adjiungere vitei
Conveniat, quae cura boum, qui cultur habendo
Sit pecori, atque apibus quanta experientia parcir.

Ad recentiores rei oeconomicae Scriptores venio, quorum tanta
multitudo exſtat, ut ſingulos nominare non auſim. Nec refert
quam

XVI.
quam magna ſed quam bona ſit librorum ſupellex. Linnaei Operi-
bus ob rationes ſupra allegatas rei ruſticae cultor carere nequit, iis
praecipue, quae ad Hiſtoriam Naturalem ſpectant. Commendan-
dum itaque 1) ejus Syſtema Naturae per regna tria nat. Duo regna
prodiere, tertium minerale ſc. adhuc deſideratur. 2) Ejusdem CGe-
nera Plantarum, 3) Specier Plantarum, 4) Amoenitater Academicae,
5§) Fauna Suecica, 6) Philoſophia Botanica. In ſcientia phyſica legen-
dus Loewenbock et Nicuventyt, quibus Celeberr. a Segner adjungendus.
Addantur: Abhandlungen der Secbwediſchen Academie; Seletta Oeconomica
Wirtenbergica. Phyſicaliſche Beluſtigungen. Leipziger Ceconomiſche Samm-
lungen. Hamburgiſches Magazin. Journal Oeconomique. Ray Gloria
Dei in creaturis. Kleinii opera de piſcibus, avibus etc. Du Hamel
Phyſique der arbres, ubi autor ſolidam vegetationis theoriam pro-
ponit. Husdem Culture de la terra, prima pars hujus libri Germa-
manice jam exſtat. Vſum quoque praeſtant Lexica oeconomica,
quae Müller, Savary, Chaumel, Zinck ſcripſere.

TV ſane, CARISSIME LEHMANN, ad hoc ſtudium exco-
lendum aculeis non eges. A puero enim miro hiſtoriae naturalis,
artis phyſicae et oeconomicae deſiderio flagraſti. Noti TIBI funt
tam veterum quam recentiorum fontes, ex quibus omnia artis ruſti-
cae praecepta hauſiſti, quae in futurum uſu corroborare potes. Abis
enim (nec TIBI bonum, quo ipſe careo, invideo) abis in felices
agros, et Tecum ducis sSCHAEFERIAM TVAM, quae hodie
matrimonio T1BI jungitur, virginem formae, ingenii et animi
dotibus commendatiſſimam, cujus dulce conſortium et ſuaviſſimus
ſermo ſolitudinem iſtam reddet amoeniſſimam. Nihil reſtat, quam
ut perpetuum ſit hoc Divinum donum. Quod ſi piis candidisque
votis impetrari poteſt, meis certiſſime impetrabis. Beata rura,
beatiora quae vos incoletis. Vale, et noſtrae ami-
citiae ſis memor!

eee eee.
WSERE XAN SE

–

V 2

X

W
VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

19

18

16

Focus alance
17

15

3 4 5 6 7 8 9 10 11
2„ Copyright 4/1999 VxXyMaster GmbH vnww.yymaster. com

2

1

D E
TICA RVS'TICAF
AEI SCRIPTIS

STORIBVS RVRE- DEGENTIBVS.
OMMENDANDIS.

SIMVI-
IBER RARIOR
H AGRICVLTVYRAE
AVCTORE
PRADEL

RECENSETVR.

AD
I REVERENDVM

TTER FRANC-
HMANN,
ͤM LENTHENENSEMI

GVELPHERBYTI
CELEBRARET
XVIIII IAN MDCCLXTL“

SCRIPSIT

§S FRIDERICVS TVNZEI.

BRVNSFTIGAE,
INA ORPHANATROPHEI.