KaI600-241_3
author: Köhler, Johann Georg Wilhelm

viri ſummo ingenio, eximia vocis ac oratio-
Anis commendatione, maximaque exercitatione
dicendi inſtructi, ad concionem ampliffimam atque
grauiſſimam dicere iuſſi, ſaepiſſime in dicendi exor-
dio mirum quantum exalbeſcunt, ac tota mente
pPermouentur: neminem mihi vitio daturum confido, ſi ego
in tanto VIRORVM ERVDITISSIMORVM conſeſſu, A V-
DITORVM LONGE SPECTATISSIMORVM corona
cinctus, in hisce principiis dicendi pudore partim, partim me-
tu perculſus verba faciam. Altum eſt inter viros doctiſſimos
atque grauiſſimos ſilentium, quod equidem oratione interpel-
lare iubeor; ego, qui nec ingenioſus, nec facundus, nec di-
ſertus ſatis ſum, vt tantae tantorum virorum exſpectationi ſatis-
facere poſſim. Non enim me, qui a limine tantum Muſas ſa-
lIutaui, ſufficiens rerum cognitio iuuat; non me, qui nouellus
ſum orator, creber dicendi vſus confirmat; nec me, qui voca-
lis nullo meo iure dici poſſum, oris ac vocis ſuauitas com-
mendat atque tuetur. Omnes praeterea, quos vſus docet ac
quotidiana experientia, intelligunt, nonnumquam ſummis ora-
toribus non ſatis ex ſententia euentum dicendi procedere. Quid
mirum igitur, ſi pares ego caſus nunc maxime pertimeſco. Nec
ea in me eſt eruditio, nec tanta facundia, vt ea fretus, animum
vultumque a metu reuocare queam. Solam, quae mihi reſtat,
fidentiam in veſtra, AVDITORES, OMNIVM ORDINVM
S8PECTATISSIMI, et in primis in TVA, SOCIETAS

A 2 SSSS P-LEN-

1

SFLENDIDISSIMA, humanitate habeo collocatam. Itaque

quantum poſſum, vos, AVDTTORE S PRAESTANTISSI-
MI, SVMMA, QCVA QVEMQVE DFECET, OBSERVAN-
TIA SVSFPICIENDI, et TFE potillimum, soOCIETAS A M-
PLISSIMA, PERENNI MENTIS PIETATE MIHI CO-

LENDA, obteſtor, vt mihi, quas adtuliſtis, beneuolas aures,

et aequos animos, ad finem vsque orationis, qua DE CAVS-
sIS, CVR TANTVS APVD VETERESFICTORVM DEO-
RVM NVMERVS REFPERIATVR, ſum dicturus, exhibere
atque conſeruare haud grauemini. 2

sI idolorum cultum * adcuratius euoluere eiusque or-
tum diſtinctius perſpicere velimus: rei ratio requirit, vt vs-

que ad NoACHI, ſecundi illius mortalium patris, ae-
uum recedamus, cauſſas et origines ab illa remotillima aeta-
te repetamus, ac ita a veſtigiis eorum *, qui huic rei ante
nos operam nauarunt, paullum declinemus. Nec ea in re fal-
li nos exiſtimamus, quum in NOACHI filiis vanae ſuperfti-

tionis ſemina, abdita quamuis et latentia, eruere liceat atque

inueſtigare. skMVM virum probum, candidum, virtutis aman-
tem, pium in patrem, aequum in alios, integriorisque diuini
cultus ſtudioſiſſimum ac tenaciſſimum fuiſſe, ſacer codex probe
teſtatur. Huius exemplum ſi reliqui ad imitandum ſibi pro-
. 4 ana D
à½ Nallum fugiunt, qui ſatis ſuperque ea de re commentati ſunt, G EKRH.

10OK. VOSSII et (huius interdum epitomatoris) E D O ARDI HE R⸗=
B ERTIDE CHERHEVRVY fſcripta, de Religione Gentilium, AN D R.

SCHOTTI, L IL II GYRALDI, ANT. V. DALE N et 10 H.

SELPDENI oOpera, quae paſſim euoluere licutt.

α Excepto R. MO S E MAIMONIDE haud raro dubiae atque incertae
fidei auctore, qui in c. 1. g. 1. Libri de Idolelatria initium fictorum deo-
rum cultus in Enoſi tempore collocat, ipſumque eiusdem eriminis arguit;
quia id ex Geneſ. 11II, 26. verbis colligi poſſe falſo ſibi perſuadet.

Fuiſſe iam Cainitas ſuperſtitioſo cuidam deorum cultui deditos, equidem
non negarim; ſed quum certi nihil de eo inter nos conſtet, nec ille,

diluuio interruptus, ad ſequioris temporis ſuperſtitionem iure quodam
poſſit referri, merito illum mittimus. W

—

W. e . „

R

= aillent numquam ſane tantis tenebris ſeſe obtuliſſent. Alie-
I=èJ s enim ab eo candore et integritate IAPHETVS, diuina,
. non ea, qua par erat, animi intentione curabat; anceps potius
ambiguusque huc illuc ferebatur. T ertium vero quid dicam,
cuius nomen, animum et facta merito obliuiſci mallem quam
enarrare. Cuius mens, pietas et religio, ex filii moribus fa-
cile cognoſcenda, nulli vmquam, niſi nequiſſimo forſan ho-
mini ſeſe probauit. Hic quum verum deum nec curarett.
nec coleret: quid mirum ſi poſteri eiusdem, peſſima edocti,
non virtutem, non pietatem, non verum dei cultum, ſed faci-
nora et ſcelera nequiſſime ſectarentur. Quibus rebus factum eſt,
vt inter CHAMI poſteros rerum diuinarum cognitio, diſperſis
huc illuc poſt turris Babylonicae aedificationem gentibus, re-
motisque procul, qui meliora eos edocerent, paullatim dimi-
nueretur; ac vti per aetates ſibi verſis vicibus ſuccedebant ho-
mines, ita obſoleſceret et deprauaretur. Nec tamen vitia
omnem de vera diuini numinis praeſentia, firmiſſime homi-
num animis infixa, cogitationem exſtirpare poterant atque op-
primere; quum, qui dudum iam in vanam conſuetudi-
nem * abierat, cultus diuinus, quamuis temere eum leuiterque
obirent, illos de officio monere et hortari non defineret; ſimul⸗
Aue operis huius immenſi magnitudine, praeſtantia et vtilitate
commoti, confuſam ſibi ſatisque obſcuram, quae ex patris Noa-
chi inſtitutione fuerat reliqua, de deo cognitionem in mentem
reuocarent. Ea vero, quoniam ingenii hominum vires angu-
ſtis limitibus circumſcriptae ſunt, nec quae diuina ſunt, mens
noſtra capere poteſt: variis erroribus corrupta erat atque depra-

uata. Qui enim inter eos ſacra faciebant, patres familias, ho-
4 mines impoliti et rudes, virtutes dei enarrantes, fictis, vti vide-
“ batur, ſaepiſſimeque ineptis prorſus ac falſis imaginibus inuolu-
tas exponebant. Quibus deinde narrationibus et interpretatio-

nibus, quae ſenſibus hominumque ingenio arridebant, alii ma-
gis indulſerunt, ac multa de ſuo addiderunt. Qua re poſtea
R Nec C I CERO Inuent. Rhetor. J. II. c. 54. religionem conſuetudinem di
ececceere erubuit.

†

w c e

factum eſt, vt hi, rationis lumine non rite vſi, quum nullibi
terrarum viderent, quem quaerebant, deum, peſſimeque de-
cepti, incerto tramite huc illuc errarent. Namque conſideran-
tes caeleſtium ſiderum magnitudinem, vtilitatem et pulcritudi-
nem; obſeruantes adcuratiſſimas eorum viciſſitudines „ cum ſum-

mo hominum commodo coniunctas; exiſtimantes denique fieri

non poſſe, vt, qui ab omnibus cultum flagitaret, cultorum ta-
men oculis ſe ſubduceret deus: facile in tantos errores defere-
bantur, vt ca, ex quibus maxima ipſis naſcebantur commoda,
idemque poſtea illa, quae plurimum damni adferebant, pro diis
ipſis haberent, colerent, atque venerarentur; quamuis ſenten-
tiam: numen eſſe quoddam ſapremum, quod reliquiy imperitare
Wleret, non prorſus depoſuifſſent. Sidera vero, quae prima ipfſi
diuino honore ſuſpiciebant, ſunt: SOL, LVN A, et VENVS
ſtella. His poſtea MERCVRIV M, vt comitem ſolis adiunkere.

Haec fuerunt primordia et origines vani deorum cultus, quas

a Chami poſteris repetendas * arbitror.

NVNC, paucis rebus mutatis, eadem de Iapheti prole ad-
firmare licebit. Tenaciores enim paullo fuerunt veri cultus
diuini, integriorisque vitae. Tardius inde huius peſtis conta-
gione correpti, ſideribus eumdem cultum praeſtare coeperunt;

eaque in re, quum pares ſubeſſent cauſſae, quamuis in tempo-

re diſcreparent, cum Chami progenie conuenerunt.
AT ENTM VERO ea huius temporis populorum erat ratio,
isue ſtatus et conditio, vt, quum ad turrem Babylonicam
ſuborto opinionum repentino diſſenſu homines, qui antea ne-
ceſſitudine iuncti pariter ac concordia vixerant, ſepararentur **,
AAii,

» Inde faétum eſt, vt in Aegypto et Cananaes prima efſet idolorum ſedes.

conf. Genei. X, 6.

** AQdcum agere viderer, ſi ea adferrem, quae ad noſtram de vocabulo PDO
(Geneſ. XI, 7.) ſententiam confirmandam faciunt; cui rei iam dudum
viri doctifſimi ſuam operam nauarunt, quorum ſeripta euoluat cui libet
et vVacat. Sèð .-

3. . —

“
”ÿ”M
l

—

ðð

N Ee

alli, qui in ſocietatem coiuerant, alium populum conſtituerent,
ac regionem, quae ipſis alendoque peçori commodiſlima viſa
erat, domicilium ſibi facerent. Semi tamen poſteros quosdam
ab hiſce probe ſecernendos puto, quos neque ab aedificantium
partibus ſtetiſſe, neque patrio ex ſolo * emigreaſſe, ſolidis argu-
mentis nixus, arbitror. Reliqui vero populi, quum ita erant diſper-
ſi, ſeparatus vnus ab altero, viuebant. Non tum ventitabant
mercatores, non conſpiciebantur peregrinantes, nec alii aliorum
nomina, mores et domicilia norant. Idque eo facilius tunc fie-
ri poterat, quanto remotiores** homines ab hominibus, propter
ſuam paucitatem terraeque magnitudinem, viuebant. In eo
tamen omnes conuenere, vt ſidera ſenſim colere inciperent, pro
diis haberent, ſpecies humanas ipfis adfingerent, ac pro ſua lin-
gua certa nomina, quae vero nonnumqum neque maieſtati di-
uinae, neque ſideri, quod numen exiſtimabant, vllo modo con-
ueniebant, imponerent; quamuis alios maturius, alios vero ali-
quanto poſt id feciſſe; alios plures, alios pauciores deos ſibi con-

ſtituiſſe; alios denique aliis magis credulos ea in re et menda-

ciores ſeſe exhibuiſſe, conſtet. Quum enim idolorum cultus
ex ſenſuum imaginibus ortum traxiflet, deos ſibi ea ſub ſpecie
fingebant, vti mentis confuſae cogitationes ſibi eam forte ſup-
peditarant. Erat eo tempore ſermo ſolus, quo homines cum
peſteris res communicare poterant. Multa ſubinde, vti fleri
ſfſolet, narrantes addebant, quibus et ornatiorem, vti cuique vi-
debatur, et politiorem narrationem efficerent. ðͦðUUMWU

1A M quum ea ſic gererentur, nonnullis in mentem venit
hunc ſuum de ſuperis ſermonem per imagines * * conſignatum
tradere; vt et memoriam iuuarent, et di, ſidera opinor, ſem-
per ſibi ante oculos verſarentur, etſi videre illos et adſpe-
ð MWã tare
* Geneſ. XI, 28. et c. XII, 1.
** Geneſ. XI, 8. 9. S=Dð
XX* Vnde HIEROGLYYHICARVille apud Aegyptios vſus Grigi-=
nem traxit; idemque, niſi me omnia fallunt, primus ſeribendi modus ho-
minibus exſtitit, ex cuius emendatione ad ſeribendi compendium poſtea lit⸗

7

terae natae ſunt.

4 7

2
14

dctare non quouis tempore liceret. * Fecerunt ideo ſimula-

cra **„ quae virtutes ac praecipuas proprietates diuinas refer-
rent, quibus conſiderandis deorum praeſentia ipſis in memo-

riam reuocaretur. Non ergo ſimulacris cultum diuinum prae-

ſtabant, non haec preces ſuas exauditura, multoque minus vo-
torum ſe damnatura credebant; ſed intignem tantum occultam-

que numinis diuini praeſentiam in hiſce idolis ſubolfacere ſibi
videbantur. Quoniam vero hae imagines, *** quas e luto ef-

finxerant primas, quarum in locum ligneae, pictae, lapi⸗-

deae, argenteae, aureae, aereae et eburneae ſucceſſere, "*

ob ingenii pinguedinem et inſtrumentorum defectum commo-

dae parum erant cet aptae; nec, quam volebant, ſimilitudinem
prae ſe ferebant: apud complures gentes ſequenti tempore fa-

QGum eſt, vt, quae ſenſus adficiebant, retinerent quidem, rem
vero ipſam amitterent ac obliuione aboleri paterentur. Imagi-

nes enim, quas in ſiderum memoriam et honorem fecerant, im-

memores primi earum ſcopi, oblitique, quarum ſpeciem re-

praeſentabant, ſenſim pro diis habere, iisdemque cultum diui-
num praeſtare coeperunt. Quae quum ita ſint, non ſane miran-
dum, eſſe tot in fabulis veterum deos, quos ob ſingularem ridi-

culamque ſpeciem neutiquàm ad certam originem reducere poſ-

ſumus, quum eam iam antiquiſſimis hiſce temporibus obliuione
fuiſſe obrutam deprehendamus. S

N E-

* Eadem eſt vituli illius (imaginis quaß Tod ) cultus inter Israelitas
cauſſa Exod. XXX, I. =è
An templa aut ſimulacra ſint vetuſtiora, pluribus diſquirit DIONYS. voOs-

SsIVS ad R. M O S. MAIMO N. c. I. F. 3. I. c. eiusque pater L. VIIII.
c. V. de Or. et progr. Idol. ,

² ukX Fuerunt etiam, qui rudes informesque lapides aut ligna colebant. (pa-
rum feliciter ea in re imitati lacobum Ceneſ. XXVIII, 18. 19.) vti

P AVSANIAS refert: Tα d Sτ αHdοαο vτιεn U łα Troi, ασ Sα
„ d— 2 2 ρ 1 1 E6
TiUHα εα*⁵d ν*τσ HhXμN⅜NNταXHι½ απνιο Xiο. Huc ſpectant, quae de
lapidibus GatvXος t de ſimalzeris Priapi tradunt viri docti.

eies Vide G E R. I 0 H. VOSSIV M L. VIIII. c. IIII. et Vv. 1. c.

7

=

7
N A

W VIIII

IEC tum deerant inter homines vates fictitii*, qui ſe,

nuninis diuini inſtinctu inflatuque impulſos, quam ipſis com-

monſtraſſet deus, voluntatem expoſituros praedicabant. Hanc

prae ſe ferentes ſpeciem, neſcio quod ſidus adorandum, certa
ſub imagine reuerendum, certo denique cultu ſuſpiciendum eſſe

dictitant. Eiusdem porro maieſtatem, poteſtatem, clementiam
atque propitiam erga homines voluntatem extollunt. Sic facile
credulis et imprudentibus perſuadent. Honor diuinus decerni-
tur, preces offeruntur, ipſumque idolum homines ſub certo ſi-
mulacro colunt, eidem victimas conſecrant. Quam enim apud
primos generis humani patres deprehendimus religionem, vt
deo vero aras exſtruerent, hoſtias mactarent, fructusque offer-
rent, eamdem omnes fere gentes retinuerunt, pariterque eam
fictitiis ſuis idolis praeſtiterunt, H Z
1 vero tempore illo primaeuo patrum familias erat
proprium, vt rem ſacram facerent, de veritatibus religionis
commentarentur, et hoſtias victimasque diis offerrent. Quum
ad ſocialem ciuilemque vitam ſe contuliſſent homines, cui prin-
cipatum permiſerant, eidem ſacerdotis communis prouinciam
quoque demandabant. ** Eo ‚ quod ſequutum eſt, tempore,

reges et principes a priſtina integritate ſenſim degenerantes, id

munus, onus eſſe arbitrati, reſpuerunt, aliisque, vt eorum nomi-
ne, eorum auctoritate adminiſtrarent, demandarunt. Erant hi ex
primis amicorum, grauitate ſumma, auctoritate ſingulari, nec vul-
gari ſapientia inſignes; verſabantur quotidie in republica, nihil
magni ſine eorum conſilio et voluntate gerebatur, aliisque prae-

terea ampliſſimis honoribus erant conſpicui. Xe Hli ſacerdotes

Pu-

„ Vide R. MOS. MAIMON. c. I. S. 3.4. l. c. cf. DION. VOSSIVM in h. 1I.
KX Adeat, cui placet, Viri celeberrimi 1 O. GOTTF K. M V L E E RI
de regibus apud antiquiſſimos populos ſacerdotibus elegantiſſimam commenta-
tionem, lIenae CIDIDCCXNXXXVI. 4. bis editam.
XXX Quis neſcit MAGO/S apud P ERSASolim tantum valuiſſe auétoritate, vt
ſummam imperii fibi vindicarent, immo ex eorum numero haud raro
reges conſtituerentur? quem fugit, quantam negotiorum publicorum par-
tem ſibi adminiſtrandam moderandamue ſumſerint DELFPHICI SA=
CERDOTES pariter ac K O MANORRVM AVGVEREBS2

t

publici, quum rebus ſacris plurimum operae darent, religionem
in certam formam redegerunt. Eis prima deorum templa de-
bemus, quorum apud nonnullas gentes primitias et originem ad
Moſis aeuum * relegamus. Eosdem vero de auctis eorum ope
magisque deprauatis deorum fabulis adcuſare licebit. Complu-
res hi a diis res geſtas enarrabant, quas ipſi primum inuene-
rant, vt ampliores, quas canebant, deorum laudes efficerent.
Oracula ſimulabant, vt plebem et principes deciperent. Subie-
cta fallo deorum edicta proferebant, quibus credulos homines
ad ſuam voluntatem flecterent. Quod ſi erat forte princeps

aut rex, qui eorum amore ductus, plurima in eos contuliſſet

ornamenta, plurima beneficia *, hunc poſt mortem diuinis ho-
noribus colendum curabant, vt gratiam referrent, aliique ad ae-
mulationem excitarentur. Mortuum ergo in certum ſidus, tam-
quam in caeleſte regnum commigraſſe ** fingunt, eum deo-
rum numero receptum dictitant, imaginem eius inter deorum
ſimulacra reponunt, et parem fere ac illis cultum praeſtant.
Quid mirum, ſi ea ex r.
et valde amplificatus?

AT ENIMVERO non in ea, quam ſupra dixi, conditio-

ne remanſerunt homines, vt remotus populus ab altero quie-
tam placidamque vitam degeret, iis rebus tantum occupati,
quae ad vitae ſuſtentationem pertinerent. Quin potius, quum
auge-

& Sacerdotes enim diu ſine templis manſiſſe veriſimile non eſt. cf. Geneſ.
XXXXI, 4 5. Vide etiam quae s T R A BO et MELA de templo Phrixi

Juae DIONYSIVS TERIIEG. de tempio Beli et Amyclaei, tempori

huic fere aequalibus, tradunt.

Eadem eſt cauſſa, eur ad tantum ſandorum numerum ſus õü per-
uenerint ſacrorum praeſulis romani adſeclae. Inde etiam patet, cur non-
nulli imperatorum noſtrorum tam male in hiſtoria audiant; quod quidem
dudum iam ſagaciores hiſtorici monuerunt.

e Hinc 10VIS, sATVERNI, MARTIS, MERCVRII aliorumque
nomina in ſideribus deprehendimus, quae ipſis ſacerdotes „ vtpote ſoli
eo tempore Aſtronomiae gnari, pro lubitu impoſuerunt, resque a ſuis
heroibus geſtas, multis interiectis fabulis, illis tribuerunt-

e numerus fictorum numinum auctus eſt,

——,,x

V
augeretur eorum numerus, nec primi fines hominum pecoris-
que multitudini ſufficerent, latius vagari terminosque Priſtinos
transgredi coepere. Qua re factum eft, vt vicinas gentes adtin-
Sðð gerent, quas aut prorſus ignorauerant antea, aut Parum tantum
TcTcognouerant. Noua rura, noui homines, noui mores. Fit ma-
AAgnna admiratio. Homines rerum nouarum ſemper cupidi ſum-
HM mo ſtudio omnia percunctantur; nec ſatis impedit eos, homines
“H hoſce nouos aliena lingua loqui, ſignis, paucorumque dierum
tconſuetudine edocti, animi ſenſa alter alteri exponere diſcunt.
Auide omnia arripiunt, quaecunque peregrini iſti proferunt.
Mores, qui placent, ſuis adſciſcunt. Nouum vident deorum
cultum, nouos adparatus, nouos ritus; conſpiciunt, contemplan.
tur, conſiderant, mirantur. Quaerentibus homines peregrini
reſpondent, hos eſſe deos ſuos; nomina exponunt; res geſtas
explicant, opem auxiliumue ſaepius ſibi ab iis praeſtitum com-
memorant, laudibusque extollunt. Ea re homines noſtri com-
moti, hos deos ſibi conciliare ſtudent; honorem cultumque de-
cernunt; inter ſua eorum ſimulacra reponunt, pariaqque cum il
lis iura concedunt. Sed ſi ſententia vera eſt, quam probari
mihi ſupra expoſui: habuiſe omnes gentes tempore illo primaeuo
deos ſuos ex ſideribus, quibus ſpeciem, no' nen et Jacta, vti vi-
ſum erat, impoſuerant, ita vt poſtea haud 1aro obliti eorum, quae
imaginibus deſignauerant primo, nudis ſimulacris cultum exrhi-
berent: quis non videt populum iſtum, ſub/ vno ſidere, duos
forſan deos aliena alium ab alio ſpecie, nominibus diuerſis

⸗ẽ

varioque mendacio exornatos coluiſſe; quamuis id ipſum eos
.= fugeret. ðððUU
DẽD PA R fere erat ratio, ſi homines, quos et locorum diſtan-

tia diuidebat antea ac diſcrepantia linguae, peregrinas regiones
frequentare, ignotosque homines commercii cauſſa conuenire
coeperunt. Ea vitae conſuetudine coniuncti, mores peregrinos,
vitia noua, deosque ignotos * vna cum diuitüs aliunde quaeſi-
. B 2 tis,
= * Sic, vt exemplum proferam, de deo leuo, inter Phoenices ?H HILO BY-
B LIVS tradidit. Ieuo vero vnum eumdemque eſſe cum DIODORI SI-
CcCVLI

M W e ””

tis domum reportabant. Nec erit, qui ea in re meae ſententiae
aduerſari queat, quum vſus quotidianus id nimis comprobare

videatur. Galliam inuiſere ſolemus aliasque regiones. Quis ve-

ro neſcit, niſi rerum omnium ignarus, plurima iam funeſtam

hanc conſuetudinem incommoda nobis Peperiſſe. Complures
inde adtulimus, mores deprauatos, falſas opiniones, vitia inſue-
ta, morbosque antea inſolentes. Quae vero illinc nobis naſcun-

tur, diuitias, luxuria vitaeque mollities, quibus, quos imitamur,

ſuperare videmur, facile abſumunt. Non vero noſtro tantum

ſeculo iſtae querelae conueniunt: ſed iam remotiflimo illi, de

quo ſupra ſumus locuti; quocum noui dii, vna cum diuitiis pe-

regrinorum, per commercia communicabantur.

„ALIVS praeterea erat modus, qui ſuperſtitioſum deorum

cultum in altius plurimum Promouebat. Scimus eum fuiſſe an-

tiquis morem, vt, ſi gens cum altera bellum gereret, alteraque

in alterius ſedes vi hoſtili irrumperet, id ſibi primae curae du-
cerent, vt deos vniuerſae nationis patrios et publicos precibus

et victimis placare, quo minus hoſtibus auxilium ferrent, auer-

tere *, ſibique conciliare ſtuderent. Qua de re vota facientes,

cultum, hoſtias, templa, Pariaque cum ſuis iura illis promitte-

bant. Sane etiam ſi ex optatis res euenerant, ſuperatae natio-

nis deos in ſuorum numerum recipiebant; vti etiam victis ſuos
obtrudebant. Qua re fiebat, vt ſaepe vnum idemque ſidus plu-
ribus ſpeciebus inuolutum colerent, quarum ne vnius ſaepe ori-
ginem veram ex tot tantisque mendaciis detegere poterant.
Neque in id inquirere moliebantur. Quod ſi porro mutationes

migrationesque populorum, quas nuncia illa temporum, hiſto-

ria, tradit, in animum nobis reunocamus: admodum dilucide
adparebit, quomodo ad tantum deorum numerum gentes anti-
quae peruenerint. Quum enim modo hic, modo ille populus
L opi-
cVLI et M A CROHBII Ig et Hebraeorum fäue A) nemo nega-
bit. Phoenices iſlum deum a vicinis Iudaeis accepiſſe, inde facile patet.

X Vide F REINSH E M. TVM ad cVRITYTII L., IIII. c J. p. 180. edit.
N A K E N BVR G. vt alia taceam.

X

opibus multum valens, principatum ſibi imperiumque in alios
vindicaret, victis, vti docuimus, ſemper erat ea conditio, vt
victorum deos inter ſuos reciperent. Quam deinde ſuperſtitio-
nem ſacerdotes, quibus ea ex re plurimum naſcebatur commo-
di, pro virili parte fouerunt, auxerunt, amplificarunt.

NE MIN EM praeterea, niſi in veterum ſcriptis plane pe-
regrinum fugiet, quantopere poetae, quorum erat de diis doctri-
nam verſibus tradere, elaborauerint, vt fabulas iſtas tricis iam
difficillimis implicitas, magis deprauarent, atque peruerterent.
Nouas ſubinde nugas deorum addebant hiſtoriae, vt expolirent
ccilicet orationem ſuam atque exornarent, quae ſaepiſſime tan-
ta prae ſe ferebat ſcelera, vt alii, quibus vel parum erat ſaga-
citatis et acuminis?, nullam hifſce commentis fidem facerent, im-
mo vt falſa ac pietati erga deos repugnantia reſpuerent. Vitia
vero et ſcelera diis adfinxerunt poetae non quidem ea ex cauſ-
ſa, quia diis omnia eſſe licita arbitrabantur; ſed partim, quia
in heroum, quos poſt mortem inter deos retulerant, rebus ge-
ſtis, non ſemper facta “*, laude digna, occurrebant; partim,
quum multi olim diuerſo tempore variis in regionibus coleren-

1

½ Vide quae DIONYSIVSRALTICA RNASSENSIS de Romulo tra-
4ASit; quae porro cICERO, H ORATIVS et alii in ſcriptis ſuis ea de
re- libere profitentur. Id quoque hic, vti iam ſupra, monendum cen-
ſeo, fuiſſe ſemper⸗ qui vnum deum reliquis praeſtantiorem eſſe et maiorem
arbitrarentur. Ex plurimis, quos laudare poſſem „ eius rei teſtibus, tan--
tum ſubiungere liceat s EN E C A M de benefciis IIII, 7. Quorie⸗ wvoles,
uuiibi licet aliter, hunc zudorem rerum noſtrars m com pellare. Tot adpellatio=

nes eiu; poſſunt eſſe, quot munera. Hunc et liberum patrem, et Herculem ac
Mereurinm noſtri putant. Si bunc naturam vocas; fatum, fortunam: omnia
EIVSDEM PEI nomina ſunt, varie vientis ſua poteſtat O N A TX s FXY-
T HAGORICVS apud ST O&B A FVM: 10 X½ ο ττ 17ch⅓⅜
TcOιο αο α☚ vonr ρνιν ρορυ απ Xαα°εντα oτ ο=
Paioy⸗s 00. Sτ1ασιτα ro S⁰αũααν. . =èò

XX½ E AC T ANTIVS L. I. de falſ. relig. cap. XI. Non res ipſas geſtas
finxerunt poetae 3 ſed rebus ge flis addiderunt quemdam ecolorem; qunusm oſycium
doetae Ft in eo, vt ea, quae geſta ſunt vere, in alias ſpeciet obliquis fgn
2 yationibus cum decore aliquo conuerſa, traducet.

tur SATVRNI IOVESVF, BACCHI, MARTES, VENE-
KES, vt reliquos taceain, quia tantum ſuorum deorum honori
ac dignitati acceſſiſſe putabant, quantum aliorum deorum famae,
commentis adſperſis, detraxiſſent. Qua re factum eſt, quum
nec illorum populorum poetae vicem rependere grauarentur,
ac ſequenti tempore omnia haec in vnum commiſcerentur, vt
omnes deorum laudes ex meris adulteriis, meris ſceleribus con-
ſtarent. Quae quum ita ſint, quis eſt, quem cauſſa amplius poſ-
ſit latere, cur inter Graecos et inter Romanos potiſſimum tantus
deorum numerus reperiatur; quum illos ſenſim heroas, virtutes
immo et vitia inter eos collocaſſe, plurimaque dei cuiusdam nomi⸗-
na, vt totidem deos coluiſſe ac numeraſſe, notum ſit et expeditum?

.NE C porro erit, qui, cognitis hiſce, non primo intuitu per-
ſpiciat, plurimos inter tot millia deorum exules eſſe futuros,
ſi Mythologi, quos ſub diuerſis nominibus ac variis ſpeciebus
vnum certe idemque ſidus eſſe docui, ad primam originem re-
ducerent, quas quaeque gentes nugas addidere, probe mone-
rent, ac quomodo fabulae iſtae ſenſim ad tantam molem ſuccre-
uerint, rite dilucideque, quoad fieri poteſt, oſtenderent. Id enim
ad intelligendos antiquos ſcriptores plurimum facere liquet.
Nec me fugit, iam multos, qui fabulis deorum ex vetuſtatis re-
liquiis explicandis ſuam nauarunt operam, id ſibi agendum pro-
poſuiſſe, vt diſperſa varia, quae videbantur, ad vnum refer-
rent. Quanta vero cunque illi ea in re praeſtiterunt, tanta
etiam poſteris inueſtiganda reliquerunt. Neque id mirum. Tan-
tus enim eſt ſcriptorum omnium, qui ea de re memoriae pro-
didere, diſſenſus, vt perquam operoſi laboris, tot ſibi ad-
uerſantes in vnum cogere, eamque componere litem, eſſe videa-
tur. Eſſent ea in re plurima, quae monere, quae exaggerare
poſſem, ſi exiguum, quod mihi reſtat, tempus id permittere
videretur, quum eo illud impendere mecum conſtitui, vt grati
animi ſenſa vOBIS, AVDITORES, quantum per ingenii im-
becillitatem fieri poteſt, exponam.
T AN-

XK Trecentos, qui in terrarum orbe hic illic colerentur, ſe inueniſſe V A K-
RO teſtatur.

ANTA enim ſunt T VA, SOCIETAS AMPLISSIMA,
Sð PRISCAF ROMANORVM ELEGANTIAE ALTRIX PA-
4 rLITER AC FAVIRIX, in mme ornamenta, beneficia et praeſi-
dia, quum me ampliſſimi huius collegii ſodalem eſſe iuſſiſti, vt
ſi laudibus ea efferre et amplificare conarer, ſuperuacuum quod-
dam, immo vires meas longe ſuperans moliri viderer; quum
et meridiana luce ſint clariora, vt mea commendatione neutiquam

indigeant et tanto maiora, quanto magis mihi, in quem con-
tuliſtis, his indignus videor. lam ſi pro tanta tamque eximia V E-
r sS TRA humanitate, quas par eſt, gratias me acturum aut rela-
turum pollicerer: neutrum tamen praeſtare, propter meam,
tum ingenii, tum ſortis, imbecillitatem, poſſem. Maximas
tamen, quoad hic ſibi conſtabit animus, V OBIS habe-

bo gratias; nec ea in re, plurimis licet eruditione, plurimis
facundia facile cedam, vllum me ſuperaturum, certus ſum
atque perſuaſus. Id quoque me paſſurum nego atque per-
nego, vti ſingulari, quo me ornaſtis, honore ſemper indi-
gnus reperiar. Omnem potius mouebo lapidem; nullam
non eo conferam animi intentionem atque curam, vt eam,
qua iam fas eſſet ornari, eruditionem olim conſequar. lIam
ſolum id reſtat, vt vota pro perpetua huius SOCIETATIS
üuulute ſuſcipiam. Faxit caeleſte numen, vt exſpectationem
ſummam, qua fauſta quaecunque certa mentis praeſagitione au-
guramur, futurum sERENISSIMI PRINCIPIS IVVEN-
TVTIS, CAROLI AVGVSTI, TERRARVM VINA⸗
RIENSIVM PARITER AC ISENACENSIVM HEREDIS,
DIVINITVS DATI, imperium longe ſuperet. Faxit, vt,
SM quo nunc laetamur, PRAESIDE ILLVSTRISSIM 0,
HBhßENRICO vVIcCESIMO SEXTO, COMITE RVTHENO,
inſigni Muſarum fautore, diu nobis gloriari liceat. Faxit,
“ vt, qui ſummo noſtrae Societati ornamento ſunt atque prae-
=ðð ſidio, DIRECTOR et EPHORVS, VIRI, E x-
CEILENTISSIMI, clariſſmum illud geminumque
noſtrae academiae ſidus; s EN IOR EXCELLENTIS-
s IMVS AT CVE GRAVISSIMVS, inſigne noſtrum de-
cus;

17

XxVIVV
cus; QVOSCVE AEB EPISTOLIS ESSE voLVIT so-
CIETAS, VIRIL, EXCELLENTISSIMVS ET PRAENO-
BILISSIMVS, ſalui et incolumes per plurimum tempus no-

1

biscum verſentur, adeo vt nos, preſſo pede eorum veſtigia,

quae ad nominis gloriaeque immortalitatem tendunt ; ſequa-
mur. Faxit denique, vt SODALES VTRIVS QVEORDINIS,

VIRI EXCELLENTISSIMI, NOBILISSIMI, DOCTIS-

IMI, nullo non tempore beati ſoſpitesque valeant, vt omnes

animi/vires, omnes conatus, ad politiorum litterarum florem

conſeruandum, ad Muſarum amplificandam dignitatem, et ad

ſocietatis ſalutem tuendam ac defendendam pro parte virili
conferant. Sic TV, ALMA SOCIETAS LATI=
NA, per ſecula vigeas, floreas,

. eee eete

. 2
O .
.

de⸗ * =

„*

RX

„ A N

e eS

EE

epcs
RNRBH„S!
D

*

VeS

C

Pd,
CM
NWRBeE
S
K

7

k. A.
C.&*

H

4

1
.ℳℳ

H

9

7
9

8 5

1
SS

A

4

1

95P- e& 80-αο ee 0.& e
P. ◻

*„ £
2 . 2*
——
—

2=
.
222 1

☛R
R—
—,—

PO†ρ&τ RX& SOHSEAPA
„

,

,

S= .
7 S
70

P
S

ANEEEYiEE

B0e Se
E.
T

uuiOo'SeOXXzο HOese. 666 —
8 4. 9 E v E *

188 HO eleisoing-„paepuels S e

2 A X M 61 81

QN
—

o9oueſeg e Snoog