KaI600-2361_7

-

"

I

"

"s

N X

Loneem

i

Es

$

u

*

.

LL

w

&

*

M.

7

pb

-

E

w

Á

f

«w

r

e

m

-

*

F

-

r

—

x*

J

-

a

!

L

D*

-

"

"

-

y

-

s

d

w

»y

w

*

r

"

E o

E

"t

Pt

/

Es

ju.,

P.

sE

Fl

E

-

PT.

K

"

-

hat 1

^

m d

*

AT MR

W

^

j

,

-

»-

-

—

4

»

—

4*

(mæ—

"A

-

"

4

7

u«u

X

*

L

f*

E

"

-

A

AF

w

PA

M

.

F

-

—

P

^.

.

"

d

f

M

d

"

*

À

M

Óa

^s

*

^

*

?

-

i^.

d

"r

At

.

d

-

i

E

—

2* H

K^

:

*ïm

m d

J

U

"^

n d

r

.., /

mwuï

i

i^

&

k

-

$&

P

—

-

H

^ L

l

»

N

,Ia.w,

:

*

P

R" ub

-

:

W

Eu

-

m

)

N

^

*

^

E

d

-

?

2

t

"

m

LP

-

E

p

»

*

AL

Pv

"*

»

u À

;

b s.

i.

W

A

X

P

—

L hm

R

-

m

p

".

P»

i

"r

PAX

"L.

.

-X—^

"

"1

TE

"m

;

*

PT

-

jà

"

ha

5

-

g

d

4

^

a

at t

A

n

£y ts

h«»,

w

[1

[

d

4

£

*

"

P

4

»

W

"Z

"m

A

"

.MT

v»

w

-

H

j

:

*

fs

gt

;j

3

xï(».

5

-

» .^

*-

*

d

.,»

i

u

L

£*

4

/

^

&

L

zi

*4

J

,

-

a.

Ms

^

A

E

d

*

&mww

j

E]

"H

2

F.

»

«

- r

Z

"h

,

f

—

y

z

t

^

^

!

Mte

yv

us

p

L/

-

Mm.

--

-*

P

"

»

F.

*

£

aj

j

n

al

,

P

f

,M

"í

:

:

"

ov

d

GM

-

-

iaf

*m,a

s.

*

* l

T

...

T

&

W

P d

h—

"

í

-

Éf

UE

E-

W

P

1

d

E

z

P

H

É

^s

À.

a

M.

P

qw

p

r d

L

P

Mw

£*

w«z

X

-

dw.rwwr

)

1

—

á

F

2

^

4 9

-

^^

x

a

p

Pa

-

f

"d

&

5

N uf

n

[

$

at

Pa

p

LOA

d

" r

F

^

p

4

L

i

*

-

ä.wlæwö« Z

Y g

i^.

*

í

*

T

w

P.

Y

1j

m

[

R

W

X

re

W

ii J

-

?

—

WW

,w

-

i

Aj

T

W,.

"

M

"

E

y/

PT

^j

CH

t

N

?

w

aF

*

d h

.üæü« $

Ls

«w

w.

--

j ol

h

i. *

d

l-

*

z

y

y

,j

um

L

(

rK

--

"

|d

*

:

i4

"

-

»,£

:

i

i*

Ts

$uf

.W.

*

P

P a

2*

^

-

H&P.

. 1

E

a

F.

UE

Y

X

M

á

»

X

il

Á

*

*

;

7 J

7

L

*

*

—5

i

".

»

24

*

3A

-

s

-

T z

v

»,

L

Á*

L.

$4

A

es

- p

i

€

"-^ n

GQ

r

o

n

—

x

t .*

$

W«&.J

&.

* £

M

d

"

»-

Y

P i

M

*

4

^

Á

E

j

L

V

.

/

d

L

:

*

"

»

w

-

Mv

2

q

a

n

3-

t

^

T*

2

t

F.

"

æ r

*

, 98

—

d

r at

.nw

X

j

x d

p

-

;

b

d.mwwæf

:

*

L d

A

-*

u

ind

M...M

*

Dd

b

Á

p

i

POT

J

! w

b.

w

MM

$.

À

W

m

»

(F.W

"

k

j

r

v

y

i

d

M

d

".

x MM -

s

—

N

Wr

L

-

3.

*

la i

At

,^

ii Qu

-

^

X

W

n d

.-w

*

w

*

r

.

?

"

o

-

r

2

z

7 47

,

t

&-

M.ä)

m

sslb

N

à -

b

ÓX

*

,

4

X

».

P

^"

» * .

i*

d

X

A

1

)

À

"

L

N

A 1

;

$

«

ïku?»

ieX

Z

LE

z.

N

W *

K^

v

M.

"

L

-a

hr i

r

P s

Y

t

V

h.

Ed

Q*

a

M

d-

w

Á

..M

"d o

bl

Ka

^.

A

—— X--

,,m

A€

AX

£

br A

L^

1

H

F

l4

L.

Z

X.S

"

n

TT

?*&MW&.&»

«,hx—mw

*

P d

»

:

(

F

I

y )

iv

&

Y

P

w

LES

w

ii

A

H

s

«

Li

—

s

a

' h

y^*-

n

t

"

;

-

^

m»

x

*

M

1

.

4

CT

»

——

^

"

5

Mh

vfx.r

M

"

.

LA

2*

-€

gU L se

x*

Z

-

*

z

*

r

HM

w u* .

À

,

,

w t

X

:

—

W

A

p

s

d

-

i

mm

——

A.

i

« N

x

:

i

M.u.

—

:

*

»

atM d

l-

"d

m o

&5

u at

Y

A

"

n»

d

P

W.

M

1

-

L^

"

t

/

"d

"

T

A v &M

*..

a

:

-—x

b

d.

at

b

3

rl

&

L

D

—

i

)j

w

L

N

.W.WM

y

(

ct

-

-

t

L

X o

. £

P

fs

T

Ka

E

m

*

wäut

21

-

A

YAS. x»

-

P

j J

x d

2ee.

*

M

-*

a at

p n

at a

P d

*

; 1

^

m

--

LA

ïhwnï

-

e X

M

gw&k

^

-

p

&

r

LS

NV.

pucrur

*

""

[

h

h Madc

P

zü

^

*y

M

a

v

-

" h

—

u

T

W

f d

r

E

FUA

..M

K

w

"

d

Ki^

* a

L

ho

LNON

Y

pis^

c»

t

d

-

w l-

—

i4

ii

t

—

-

*f

».

—

T

s

x

l

:

g

^

W,

Pa

Á

".

t

5

i

x«v?;n

E

H t

p

,

A

Pt

-

we—

y

!

H

1

MH

at

- y

2 A

z

P

»

-

B

E

F«

-— *

As

has

/

La d

1

$

*

h

V*

ä.n.a(u.xä

-

P

4

&

r

-

pZ

*

1j

h

"P

»

x*

b o

.

—

2

K

^

j

g..«uw,

m |

j

s t

-

« m

& 9

p4

Ia

q

nr

t

M

z

PA

^.

:

«t ..

M I N

E d

l 261

-

5

M

LA

? J

T n

t

-t

P

* af

v t

s

i

X

*4

M

Í

þhw

p g

n on

g

kX

;

»

Vi t

v

;j

us

- J.t

*

P

*

-

x

JX«

À

—

P

v m

A ii

o

—

—ÓÁÁ Ó ERRERBEEBEBBBBEBRBUT

——

-

x*

i

í

t

j

p

"p .

w.n

FIAN,,&:

/

-—1!

^

N

&

.,..h* -

ho d

Mi eras

h.

h

*

M regagg

.M

i d

Ms

"—

.osv.

fl/a

NU

&

d

Ea E

—

a

ais 8

a*

ais

CX

r

CALORIS FEBRILI

Sf

EXA MEN

ï

DISSERTATIONE INAUGURALI

AUSPICE SALVATORE. DEO

JDIR.ACESIJZIOR..

G. M. GA'T'TENHOF

Purr. zr Mzp. Docrogg, Mar. MED., Boraw. r THERAP.

SPEC. PRoF. PUBL. ET ORD. REV. ET CELsISS, PR. Er. Srin.

NEC NON SgREN. PnRiNCIPUM Honurnuromur- WALDENBURGICORUM

ScuiLLINGSFÜüRST ET DARTENSTEIN AÁRCHIATRO,

IN

ANTIQUISSIMA PAL

ATINORUM ACADEMIA

FRO GRADU DOCTORIS

13

PROPOSITUM

TICANCISCO ZB"ACQEBQ SCHW' AR

3

4A. LL. ET PHIL. MAGISTRO, ARCHISATRAPLE ÉT CIV&TATIS

HEIDELBERGENSIS PHYSICO ORDINARIO.

DIE XIX DECEMBRIS ANNO MDCCLXXVHI.

N

m i

s

W

cecp

(

—

C EE

N

N

Ac-)

d

m at

M

x OC s.

......

..............

.....

Y5

HEIDELBERGE,

Typis.IJOANN!S B-AI.»TJST:E WIESEN,

Univerfitatis ?ypogiïa])/zi,

—————— ——

i as

—

ILLUSTRISSIMO

EXCELLENTISSIMO

AC PERQUAM

GRATIOSO DOMINO DOMINO-

FRANCISCO ALBERTO

S.

J

AL

f WU

TY. B. DE

& 2 jD

ERN

JU& 2 8

nE

W

INCLYTI ORDINIS EQUESTRIS. ARCHI-

PALATINI LEONIS EQUITI

SERENISSIMI AC POTENTISSIMI

IXEILECITORIS IDAJIAIXN. J

CAMERARIO,

.CONFERENTIARUM STA I'USQP E INTIMI

MINISTRO,

JUDICII AULICI ARCHI PALATINI

PF3uSESIDI,

ARCHI SATRAPIAE BOXBERGENSIS SUPREMO

PRABPBECTO,

ACADEMIAE SCIENT. THEODORO.- PALATINAF

UONGISTITI

DOMINO DOMINO

MEO

PERQUAM GRATIOSO

—G n

——

—

a

——

—

NERA

C

N

Vs

ass

&

oW

p

EU

ILLUS TRISSIME!

m

E£XCELLENTISSINUE DONUNE!

-DOM(NE PERQUAM GRATIOSEC

Pk

s

?: Q.uod. communi. totius Popz?lz' Palatini gratulatione. utili-

L litateque accidit, ut TE ILLUSTRISSIME; EX-

CELLENTISSIME Ac PERQUAM GRATIOSE DOMI-

NÉ, in cujus [apientia atque virtute maximopere cónfideret

FRINCEPS, fupremusmn vei Palatine snoderatorem conflitu-

tum [u|piceremus, in bujus letitie atque coumodi pullici [o-

cietateui 1He quoque venire, & im demüfiffimi pientiffianique

adfectus tefferasm T UO infcribi NOMI

NI -.lz'lzellum .hqizc cle-

2nenti[fine concede.

Fiet inde, ut quod operis teuuitati deeft , TAN TI NO:

MINIS gravitate [plendoreque conzpenfetur. — De CatoR& FE-

SRILI agi; illud, cujus ego nows, þguotd TICOY UT Virium snea-

VIlht-

—e€

4)

vumque eft partiu

,

diiid toto orbe Palatino elimimatas pro-

ia a TE inprimis,

populi commi[f; Sola-

füigatasque cupio ,

Fautor ac Prefidium ; cum ommi 7Hor-

tium £7 Litteratorum

borum caterva in Jeros . quorg

z. capax eft matura bunnana, dies

quam longiffime ve

motas tut 've

lit [anitatis largitor vi?ceque Do-

"

$ "votis eäagïto

)-mizz-us— : a?fdefzt

mïlli

e5

ILLUSTRISSIMAE

EXCELLENTIAE TUAE

CiIENTUM INFIMUS

UERÓISC

US JACOBQS SCHWARZ

L

C

a

7 5

[

l'(

W)

UAN

y

tlv

.9

//

j

pms

i

(I

g!

mmm :

lll

Ef

t

j

"

j

LrreEEIXT:

i

LHRTTTTO

B-

[to

As

MA

hi

p[——À

E

^

;

i"l i H mmmm

.,—

'

—

—

I

hu

LU

I

—— —

xir

[T2]

;l

u

2

ä

[

-

i

LLY

rTs

z

—

L—L—— ——

z

.

*r

"'l

—— — cem3

N I)

—

L

'-::'

o

Im—

x

——————ÁÁÉ————RP

——

— — MRRWRSRERBEBARRAAKTA

L

auiiuiupnmim

g m

——

m

33-

-—

L.

E REATTETETETETEELT EE HTIT]

——

!f'luum

Illlllulll

TETITIT ETE LLLLIUT

TT U EL

nummumtmummmmlm

TL

l""l"lllllllllll"l"ll]"m "Inmmmnmmm/u

Y

(*

1.

CALCOSR

FJEBR&HLHQ

EXADM J

e

*

|

j

.

EN

51

ENSTITUTI

REATIO

alor five eftus febrilis alterum febris precipuumque phe-

C

nomenon eft; ut ab eo.effentiam febris repetierint V Vres;

atque adhuc fequitur VocErLiUsa) febremque vocat caloris in-

nati augmentum cum : oris ficcitate & gravitate corporis.

Frigori febrifi plerumque füccedit, ejusque hie conftans

effectus eft, ut fuüb audo cordis vaiorumque labore, multipli-

catis nifübus, attritu iis fub refiflentiis, aliis in vafis fervente ,

aut calor toties hic non defcifcat in frigore, ut augeri etiam vi-

fus fit, aut imminutus mcrefcat fenfim; diffufusque per corpus,

frizo-

4) VoazrL de éognof, & curaud. morb. p. 4

A

e

ii

UMQer m EY ER

frigoris caufas fenfumque demulceat, atque fpafmos vaforum

folvat

Ita a balneo frigido febris fpecies; in manibus frigore

rigentibus, dum nive fricantur, calor ruborque inducitur;

a vento frigido glacialique aére. incalefcit facies rubetque a fti-

mulo, motum fibrarum attritumque in parte vehementiorem

ciente : qua ratione alterum nunc febris ftadium in fequente ca-

lore zftuque evolvitur.

Quod argumentum íÍpecimine inaugu-

rali, premiffo hic loci ante aliquot annos Frigoris febrilis exa-

mine , paulo accuratius confiderandum íuafit Cl. PnzsEs, quod

ulgare licet fimplexque phenomenon in dijudicandis febribus

earumque diverfis effecdtibus mox refolutoriis mox deftrudoriis,

plurimum utilitatis habeat.

511

CALOR ANIMALIS NATURALIS

alor animalis præmpua vite opera, cumque primis ejus-

j

dem incrementis inchoata, cum 'ea durat,

evehitur ,

ut in conmunem

umque ea definente definit per mortem

atmospherz ftatum redeat: ab iis ipfis adeo caufis, quz vitam

faciunt , actuofoque principio pendet; a V Vribus hinc calidi in-

nati voce adpellatus, quod per adionem vitalem GoRTERUS

exphcat b)

IL Communiter ejus gradus naturalis per experimenta fta-

tuitur ad gr. 92 - 98. T'herm. Fahr.; BogRHAVE a gr. 40. initium

& definere pro fummo fuo faüxglo in gr. 94. c1rc üatult C

quem

b) Go&rERvs Med. Hipp. l. 1. p. 4I. 42

c) BoegHavz chem. T. 1. p. 350.

3

quem tamen maJorem & fiepe fupra centefimum gradum Recen-

tiorum obfervata determmant d): ad 102. pE Hw e).

IIL Variat vero omnino in morbis non tam, in quibus

mox aucum mox imminutum percipimus , quam naturali cor-

poris conftitutione, temperamento, staté, tempore, varia par-

tium conditione, quibus adplicatum 'Thermometrum.

IV. Ita infantibus calorem majorem, quam adultis adnotaft

ScCHREIBERUS f); beftias domefticas elevare mercurium ad gr.

1OO. I03. in Thermometro, cute ipfarum undique cincto; aves

a gr. I03. ad 107. & ultra ex ManriNH exp. refert g) ; in vi-

tulo 104. it. in porcello: roi

in capra. juniore, fimilesque gra-

dus in ovibus, in canibus, felibusque obtinere experimentis

r

conftitit 5), majores fortaffis in aliis animalibus, experimentis

nondum fubjedis, merito fufpicari licet. Humano adeo corpori

Imnino.s

d) Dz Bz&crzN Comm. de Therm. app. nov. a& N. C. T. I. pag. 40.

e) Dz H zw rat. med. P. II p. 157.

f) ScHREIBER allmag. p. 171.

VV:umque jam eadem o'bfexvauo cons

fpirat. Hrpr. aph.14.S. 1. que crefcunt, inquit, plurimum habent calidi

innati; plurimo igitur egent alimento; Ííin minus, corpus confümitur.

Senibus autem paucus calor: propterea paucis fomitibus indigent; a mul-

tis enim extinguitur ; 1dcnco etiam febres fembus nonfimiliter acutz ; fri-

gidum enim eft corpus.

g) In avibus pre reliquo animalium genere maximum caloris gradum, . ma-

xime in minoribus aviculis ad 111 £. adnotat Br Av in noy. comm. pe-

trop.: de Neues Hamburg. Magazm Vol. XII. p. 331.

l:) Ex nov. Comm. Acad. petropol. Vol. XIII. Neues Hamb. Magaz. P. XIT,

alb

À 2

ESESUUECTUREFECEZSIPEINGAR

— ——

&

"N Y

x Y

mmorem inter reliqua animalia caloris gradum a natura con-

effum effe ; adparet.

V.. Infeda & pifces bronchiati

animalia frieida. dicta?

longe remiffiorem obtinent calorem, 1. ambeuntis tantum medii

exp. BRAUNI 1); l. aliquanto majorem, inter 30 & 5omum circ,

E

H

nbf

LU

fiftentem ,

o

OI*

adu uno majorem , quam medii, in quo vi-

&

ïxr!.tïï la

DA

requirit AnsuTTNOTI) Apesfiexceperis, quarum mo-

dicus acervus, obfervante REAvuMuRI0, intra fuum alvearium

caloreni fovet, incubatus calori fere :mulum. Cetaceum ge-

nus reliquaque animalia marina, pulmonibus inftructa , eundem

cu:zn quadrupedibus calorem habent, in vitulo marino ad 103

æmmatum mï,

VI. Sed & varim corporis humani conditiones plane na-

turales funt, qua eos caloris gradus mutant:

ita calor mane

omnino minor, auctus fub vefperum , obfervante ScHwENCKE 7),

uta 95 circa meridiem ad 96 eveheretur, hominemque a ma-

tutino tempore ad primam meridianam temperatiffimum , ad

|

vefperam calidiorem; fed undecima calidiffimum reddat; ratio-

nemque inde ingraveícentium circa nodem in morbis fympto-.

matum , qui exceffü potiffimum circulationis calor isque fundan-

tur , fat perfplcuam fac1at

V.

In fegnibus & otiofis calor omnino minor; major

in exermtatls, ut a curíu moiunue onlento .calorem cum fan-

*

OU.UJIQ

La

7) Neues Hamb. Magaz. l. c. p. 333

k) Dz BrERnGzw nov. a&. N. C. l.c

l) Hamburg. Magaz. Vol. V. p. 218.

17) Neues Hamb. Magaz. l. c.

») Scu wzNcxk fang. hift. C. IV.

^

du

G8

VN B

3

euinis fere coagulandi metu intendi ftatuat ScirwENEEO0); calo-

rem quiefcentis hominis fani, ad eum , qui violento motu ex-

citari poffit, effe, ut 284 ad 288. obíezvatio Dznnawr eft,

VIII

In fomno porro quieto caloris gradum imminui ,

fi fibi relidus, neque flragulis opertus fuerit homo, reftitui

mox, poflquam evigilavit, ad priftinam quantitatem ManTiNII

experimenta docent p), que jaduram 5 graduum defignabant

dum inquietus econtra fomnus calorem potius augere viífus eft

dormientem infigniter frigere, fi non magis, quam in vigilia

tedus fuerit, obfervat GoRTERUS 4):

frigusque ideo, etiam

minus,

, in fomno fufceptum plus nocere, quam in visiliis adno-

tat 7) ; a.,ïhsque exp»mpntm teflatur, ardores nimios, febres-

U d

que a fomno tepefcere imminuique, ut füummum in fomno fe-

Hinc. & anima-

bris remedium a vvribus jam agnüitum fuerit.

lium per hyemem dormientium calor ad 2 tantum gradus a cl.

ConwiscH obfervatus ?). . Adparetque ratio canonis medici, a cl.

RozpsRERo/?) quotidianaque experientia flabiliti , absque fomno

in febre nullam coctionem fieri, qui quamcunque mitefcere ir-

ritationem, ac ftimulos fübigi, motuum fedari augmcnta indicat,

U

TX. OQuibus rite feduloque expenfis, haud difficulter adpa-

ret, ab iisdem corporis viribus, qus vitam przftant fuftentant-

que & ca!oms naturalis pendere originem, à motu nimirum

^

A

2

aäho-

0) SCHWENCKE L

P* 33

L]

P) Ex A&. A. Suec. Comm. de reb. in Sc. nat. & med. geft. Vol. XVIL p. 66,.

q) GonTERn. de perfpir. n. 356.

7) GonTrR. l. c.

».20201/275; 36

7) Ex Trans. phil. Gótt. Anz. Zugab 77. p. 346

) Rozp£REA de morbo mucofo p. 128

6

EXer m UY

actioneque cordis, vaforum , vifcerumque , qua fanguis reliqua-

que liquidorum maffa per definitafua vafa.perpetua lege circum-

agitur; quzque certe fine attritu ac frictione fieri nequit;. atque

adeo calorem animalem fridtionis effedtum plerique juxta leges

phyficas ftatuerint. Nafcitur adeo a motu attrituque fanguinis

per vaía potiffimum minima; ubi attritus ille maximus, maxi-

UPPU RUT

maque vis cordis ob adgregatas refiftentias adplicatur; uti id

pluribus demonftrat ScugErBERUS v), HarrERUs x), fummi

fequi eum caloris gradum attritus rationem,

alii phyfiologi ;

denfitatem fanguinis, vaforumque robur ,' que conditiones certe

ï

ttntum illum majorem redderent y)..-

X Confplrat huc univerfi corporis fabrica, vafis ubivis

exflruda, que perpetuo fanguinis fluento fat magna velocitate

viribusque cordis validis impulfo animantur

Ita quo denfiora

vafa, eo calor major argumento beftiarum, quibus manifefto du-

riora offa, membrane firmiores, vafa folidiora, quam homini

funt ) iisque calor intenfior (N. IV.): eademque durioris fa-

brice ratione viri feminis calidiores funt ex MaRrINu expe-

nmentxs.

A XL Confpn*at vifcerum , pulmonum precipue, adio,

quorum vaía in immenfas anguftias divifa, fümmas refiftentias

attritumque parant; quo fanguis in proportione reliqui corporis

copiofior, vicini cordis viribus impulfus, denfatur, in fpecifi-

cam globulorum fanguineorum denfitatem compingitur; qua &

major

9y) ScuRE1isEzR. le. p.273. 275*

«) HALLER. elem, T. Il. p. 294.

9) HarLzm. l c. p.296. 'TRALLES. exam, tene&r. med, p.219. 220.

z) Hazrirzzm l c.p. 297.

7

tnajor attx;itus inter elafticas partes, qüeis copiofioribus, nim,

cartilagineis pulmo fcatet, majorque calor inducitur: uti adpa-

ret in animalibus pulmone carentibus, pifcibus, amphybiis &c.

(N. V.), quibus frigidus fanguis, calidus in aliis; eodem licet

medio Vivenfibus, .quibus pulmones dati funt. ^

XIL Id quidem certum hadtenus quotidianis &xpärimen-

tis; in fyncope, quiefcente corde, aut multum imminuto ejus

motu, ceffante per vafa circulo motuque , quantum frigus per

totum corpus diffufüm , caloris eradu in ratione imminuti mo-

tus decrefcente, qui redeunte vita motuque audo in calorem

animalem 95. grad. evehitur. Inde inter füumma temperandi

eftus remedia in febribus acutis, V Vribus commendata placidif-

fima quies, quze vix cogitandi, nedum loquendi veniam indul-

geret, ligaturg füris, femoribus, brachiis inj'g&æ a).-

XIIL Animalium per hyemem dormientium , ubi pul-

monis acio ceffat, fummum frigus (N. VIIL), pulfam vix ul-

lum in exp. exhibet b): dum econtra cum aucta pulfüum cele-

ritate, quze acionis cordis, vaforumque, motusque fanguinis

augmenta indicat, calor perpetua lege increfcit, uti in motu

mufículari adparet, cujus vim in accelerando pulfu non tam,

quam augendo caloris gradu ex FrovEn: exp. Harrrnvs de-

monflrat c) ;. fatisque docent iidem a faltu curfüque aut vehe-

mentiori quocunque corporis motu effedus in calore, fudore,

humorum acrimonia, non minus, quam in vehementi febre y

e-ve&a. Evidens certe certumque à motu corporisque exerci-

tat.ioge

VONDZU

a) Conf. Rzcn Tzn. de falut. fri

gori.s in medicina üfü. -9. IiI.

P) HALLER- l. c. p. 264.

) Harrizxél c.p. z€4. 265,

$

æäc,W —2

tatione przefidium in glaciali fr;gore eft, qua feralem circufi

vitalis quietem precaveant; caloremque animalem confervent,

XIV. Certum id porro , calidiora animalia effe ,. quibus

o

fanguis copiofior; demonftrante per varia animalium genera

Harreno d) Eademque ratio eft, quare juniori animali ca lor

major (N. EV.), cui plus fanguinis per exp. quam feni vetuloque.

Inter pifces, quicunque calent, fanguis copiofifüimus, parcifíi-

mus in frigidis eft e). Certumque omni-phenomeno , calorem

mïend;, ubi plus fanguinis colligitur, im parte quacunque in-

flammata, ubi manifefte major fanguinis copia cum aucto motu;

Rubor folo adfectu animi excitatus; fenfum aucti caloris junctum

habet. .

Cum deficiente fanguine frigus partis perpetuo con-

jun&um.in pallore; in cafü arterie operatione chirurgica re-

vin&tz , aut offee, uti obf. collegit Harrznvs f): nimiz fangui-

nis jadtur:z effedtus in morbis cachecticis, cedematofis, hyd- opi-

cis, frigidisque aliis producendis vulgo noti funt , adfertum.

que probant.

XV.

Id certum quoque, majorem iis calorem effe , qui-

bus cor majus in proportlone reltqui corporis,. demonftrante iti-

dem HarrERo g)& varias eas cordis proportiones in vario ani-

malium genere exp. Kom:wsowir aliorumque oftendente A).

Avibus hinc cor majus, magisque irritabile, it. animalibus

ï

ferocibus , animalibus maículis, quam feminis maJus, i. im

mac1-

d) Harrrza. l.c. p.6. 150.

£).HLzs,hemaft. exp. 13. n« 3*

p Harrrzaus k c.p.286. 287.

g) HarrzR. l.c.p.297. 299. 32T:

D) HarLrR.lc. T. l. p.431.

VY UE memm ER

9

macilentis 2), qui habitus corporis cholericis, fanguineisque

dum neceffaria illa

proprius, caloris majoris rationes habet

cordis & fyftematis vaíorum proportio ea ex amplitudine fan-

euinem copiofiorem exigit, & perfpicue oftendit, variisque

obíervationibus a ScuwrNcxtrOo ) illuflratur.

Ipfain humana

fermina frigus perpetuum cum nullo arteriarum pul(u, cum cor

jufto effet anguftius, in monumentis Ac. R. Sc. defcribit Brn-

RYAT , fymptomataque refert, qus ab 1mmmuta crrculatxone

pendent

XVI. Quo pfus rubedinis porro in fanguine, eo majorem

calorem docet ScHREIBERUS 5); que rubedo denfitatem f. plüs

aterie fub eodem volumine indicat, cujus major attritus ma-

jorisque caloris capacitas:

fed & majorem olei denfati copiam

ex obfervatis HAzLEnI 2) aliorumque docet; a quo rubedo glo-

buli potiffima o); fed oleum , utpote inflammabile, majoris ca-

loris capax eft p).

XVII

i) In mulieribus macilentis magnas venas magnumque cor adnotat Scuwzw:

cxx l c p.23; hasque aboxmm cum maàxima fanguinis ja&tura 1mpune

fuftinere & facile refici.

k) ScawzNckz lc. p.22

J) vid. Comm. de reb. in fc. nat. Vol. Il p. 579.

3:) Sc B REIBER. alm, p. 275

5») Harirs&.le.

153- 294.

9) GaAvz1us pathol. $. 346. 303

) Siccatos globulos rubros fanguinis inflammabiles effe oftendit S c u w x -

cexzlce pai4r F. HorrMaws. med, rat; fyftem. T, 1. p. 95

B

IO

wXQyOr m "Ws

XVII

Sed & elementum ferri in fanguine ad denfitatem

caloremque conferre demonflrat HarrrRus q): quippe quo ve-

hementius nullum a tritu corpus incaleícit,

neque ullum ad

firmitatem roburque, folide partis confert

Uti cum rubedine

slobulorum , quz majorem denfitatem indicaty), potiffimum

jungitur , eamque per morbos amlii'am, ufu falutari toties

reihtult

XVIiI

Inde ab exercitatione robur denfitasque fangui-

nis, fibre folide firmitas, calor major: in fegnibus debilibusque

major aquofi proportio, frigus perpetuum in chloroticis, leuco-

Phleo maticis tum feeminis tum viris effeminatis.

XIX. Sed neque diffitendum, varia effe certaque pariter

argumenta, quz communi huic de caloris animalis fonte fen-

tentig valide reludantur: ita quldem communi experientia con-

ftat, calorém haud femper proportionatum eífe numero pul-

Pone fani hominis pulfus 70

fuum, quod plerique teftantur.

cum calore 96 gr., eundem hominem febricitantem pulfus ha-

bere 130, atque adeo non multum infra duplum numerum ; ca-

loris tamen non facile fupra 108 gradus in eo homine effe, ad-

notat HALLERUS;): adeoceleritas fanguinis fextuplo fere majori

ratione aucta, quam quidem calor

Addunt, in pifcibus, licet

validiffime moveantur, uti exp. patet, nullum 1. paucum ad-

modum caloris gradum effe , licet fanguinem multo denfiorem

rubicundioremque habeant, quam puelle phthificz fanguis folet,

qui tamen cum aquofa fua indole, globulorum, paucitate calet.

XX. Ve-

a

) HALLER. l. c. p. 152. 296

7y) HALLER. l.c. p. 317

$) Harrtzxz. lc. p. 303

64

EU. m "EXf

XX. Verum & exempla hominum funt, in quibus fum-

mus eítus cum pulfibus paucioribus, remittere cum pulfum

augmento obfervatur: expertum fe ipfe refert HarrERvs, cum

pulfbus roo moleftimum fibi ardorem fuiffe, cum 110 commo-

dius habuiffe: in debilibus hominibus hedicisque & aliis pau-

ciffimum fanguinem habentibus, zftus aliquando intolerabilis :

in homine cachedico, fpina ventoía laborante, pallido, cum

pulfu debili calorem tamen 1oo gr. adnotat nE Huew 7) addit-

que exemplum hominis hectici, in quo nullus pulíus, frigus

exterius pene marmoreum , cum calor tamen ad 'Therm. 97. gr.

fuerit w). Calorem porro maximum obfervavit in agone x),

licet tunc cum motu vita maxime imminuta efle foleat

In

hyftericis, in febribus putridis, licet cum fanguine diffoluto»

major caloris gradus obfervatur toties, adnotatque ROEDERER y)

Alise memorabiles HxNxNrr obífervationes funt

in manu para-

tytica frigus fuiffe bono cum pulfu z); quod vulgare quidem

phenomenon

in alio calorem adeo modicum, ut 73. gradus

non fuperaret à) |Mote plereque Hwr: difficultates ad il-

lud momentum redeunt, quod nec motus fanguinis vaforum,

nec pulfuum cum calore equilibrium fervetur; quod perfpicue

inita pulfuum cum Therm. comparatione oüendlt b); neque

reludantem habet vulgarem experientiam. -

XXI.

p

7) De H xw. rat. med. P. III. p. 140.

w) Ds Hzm l.c. p. 11

xj Drz Hzw l. c. P. IV. p. 211

) Roznzzrz& deamplitud. febr. bil, p. 62.

z) Dse H zw l. c. P. III. p. 141.

4)Dr Hzw l.c. p. 144

) Dz Hzw l.c, P. XII. p. 79. 80

2

g, m

Y

XXI. Mirabiliora alia phænomena atque argumentaà funt

a caufis externis calorem inferentibus:

ita calor Balnei e. g

. fat

infignis toties & commode perfertur & falubriter; licet is calo-

ris gradus. qui & cadaveri l. corpori cuicunque communicare-

tur, animali gradui additus, ingentem eum fervorem redderet,

nulli tolerabilem, & cum coagulis hümorum neceffazrio con-

junaum '"Thermarum quarundam gallicarum calorem ad gr. 34.

JXeaum. (102. Fahr..circ.) invenit rE MoNNrERc), quem ho-

mines tamen commode fatque diu ferunt, licet calori animali

equalem aut fuperantem etiam ; ipfeque LE Mowwirzsn fudaffe

ífe equidem , féd neque fibi pulfum incitatum , nec vehementer

exzítuaffe fe refert.

Balnea Finnis ufitata Therm Suecico me-

titus ManTIN gr. caloris 60 — 75. adnotat* qui Fahrentianis

40 — 167. refpondent; in Balneo $0. gr. (120. Fahr.) gra-

duum caloris animalis in manibus & füb axillis ad 40 (104. Fahr.)

adnotavit , fipe ad 38. 39, in balneo calente 62 gradibus (140.

circ. F.) d). Balneorum rufficorum calorem ad 125 er. F. tole-

ravit RircHMANN e). Adeo ejus accefforii caloris nulla illa fin-

eularis vis eft, qua cum calore animali combinatus in longe ul-

teriores fuperioresque gradus eveheretur; ut calor hominis po-

tius maneat circa centefimum f), aut gradibus hereat, calori

naturali vicinis ; licet caufze adfint, caloris mgenübus gradibus

producendis aptz.

XXII

——

£) Ex a&. Ac. R. Sc. 1747.

Vocztr. med. bibl. Vol. I. p. 6g.

8) Ex a&. Ac. R. Suec. Comm. de reb. in fc. nat. Vol..XV, p. 68

) Ex a&. Ac. petropolit

Neues Hamb, Magaz. Vol, XH. p. 336

jf)H^rrza. le. p. 303

15

XXII.. Idem fit sftu celi, calore eflivo, fepe eradum

caloris 109. 120 etiam noftris in oris toties adzequante g), qui

idem cadaveri folis eftui expofito communicabitur, fed in ho-

mine vitalis illa cauífa addi debet, quz calorem animalem ge-

nerat, qui combinatus gradus adfequeretur vix non aquz ebul-

lienti fufücientes.

Sed quoties non videmus libero füb Jove eo

fub eftu in agris laborantes fanos incolumesque meffores? Va.

ria eo in argumento Cl. virorum variis in regionibus experi-

menta & obfervationes extant: queis conftat, fummo aéris ca-

lori adfuefieri ita hominem poffe, ut falvus fuftineat

Imo eo

in eftu homo nequidem calore fue atmofphereg calorem attin-

gere videtur, ut infra eum potius 11 & 23 gradibus maneat,

adnotante HaLLERo h) - Famulas fornacibus pifforiis excalefa-

ciendis adfuetas fuftinere commode gr. 112. R. 238. F. adnotat

du HAMEL 7) , qui longe eos fuperant, quibus & liquida ani-

malium coagulantur, & aqua ebullire folet: additque & anima-

lia, dummodo cute fatis teda & involuta, eos gradus perferre,

fecus, fi nuda fuerint

XXIIL . Ad aha igitur principia confuoerunt clari viri,

ut non a fridione vitali fola, aut potiffima, fed a pulmonum of-

ficio, pifcium exemplo dido (N. XI.); aliia putredinis, & ef-

fervefcentiz; cujusdam effcacia, alii ab ipfis nervis, a materie

eledrica repetant alii,

Sed fumma hic certe momenta füunt eo

in argumenti genere tum ad phyfiologiam , tum pathologiam

Ípedantia, ut paulo accuratius confiderari mereantur,

B 3

XXIV

-

FE NN

T

-

g) Praegreffa aeftate 'Therm. fub fole fzpe ad 37. R. 108 F. elevatum fuit

P) HALLER. l. . p. 304

4) A. Ac, R, Sc. 0. 1764

vid, Gótt. .Anz. ao. 1769. p:282,

i&

N LR

NG Ofe

XXIV. Alias uütique caufas ad calorem generandum con-

currere, quam folam füfficere fridionem motumque fanguinis,

omrino ex dxähs evinci videtur.

XXV. Monendum vero inprimis de eo caloris gradu folo

ï

fenfu ftatui nil certi deterrainarique poffe, perinde ac de frigore

conftat

Solum '"Thermometrum fidum hic teflem agit, quod

omiffüum toties experimenti fidem deftituit

XXVL Ita vero nervis ea vis eft fenfusque caloris con-

fuetüs, ut ad eam fere regulam caloris gradus metiri foleamus

ita ab aliis utique caufis evehi is fenfus poteft, ut majores calo-

fispradus seflimemus: ita in febre calor fiepe major videtur,

qui non eft, fed magis intolerabilis; uti wftum intolerabilem

cum gradu tantum caloris 100 obfervavit p HueN k): zftus

ficcus; calore cum füdore conjundo ,. femper acrior eft, dum

co in ftatu calidus acrisque vapor in cute retinetur, papillasque

nervofas teneras ingrato majorique fenfu adficit D. Eadem ratio

eft, quod calor fepe fentiatur major, quin Thermometrum

oftendat; quem fenfum a fpaímis nervorum repetit Wuvrr m)-

CXXVII.. Sangmms acrioris, diffoluti, particulis urmofis

fcatentis eadem hictoties ratio majoris in febre putrida , in hyfte-

ricis, phthificis, caloris flag "rantis, qui, aucta quidem per febrem

frictione, majorem nervis vim ,.qua calorem dijudicant , infert.

Crebre ille ábsque febre vageque femellarum teneriorum aut

Virorurm

&)Drz Hzw. l. c. p. 144

D) Harrrm.lc.

-) Wuvcrc hypochondi. p. 169. 170.:

VAE 7 vX*

15

virorum étiam effeminatorum phlogofes, quiz vanis toties ple-

thore ideis illudunt, iisdem fanguinis tenerioris varioque acri-

moniz genere fcatentis vitiis, atque fibre nerves majori fenfi-

bilitate flagrant, eoque fenfu caloris acrimoniam indicant; Hipp

n) obfervavit. Frigus intermittentium eo nervorum fenfu meti-

mur foties, licet calor ad Thermometrum adnotetur fepe ma-

jor, quam in fano homine o). Ea ratione frigus brachii paraly-

tici, de quo eger conqueftus, bono & equali cum altera manu

pulfu, examinavi fepius, & sequalem omnino calorem ad ca-

lorem manus mez obfervavi; quz frigoris ratio adeo ad nervo-

rum in parte adfecda vitia folum referenda,

Eademque haud

dubie frigoris hyfterici ratio eft, quod adnotat HoME p) cada

veri vix non fimile, a fpafmo vaíforum minimorum, & fangui-

nem excludente, & motum fuppnmente.

XXVIII. Addenda utique certa aliquando fanguinis condi-

tio, qua magis incaleífcit;:ita namque preter denfitatem, qus

attritum & fricdionem auget, copiofiore principio oleofo, folu-

taque adipe conftat; quod majorem caloris gradum , cum inflam-

mabile fit, iisdem caufis; eodem motu attrituque füfcipit: ea

haud dubie in phthificis , febribusque putridis ratio accedit.

Quam humorum in putredinem proclivitatem inter caufas calo-

ris in febribus putridis refert HowE q): ftagnantia in hydrope

liquida, dum nonnifi putrefcendo febrem caloremque inferunt

eam putredinis vim aliquam docent

XXIX

28) Hirr. Epid. VI. $. VI. t. II

0o) Hoxz l. c. p. 71. 86

p) Howz Princ. med, p. 78

4) HoMz l. c. p. 63. 64.

16

DERSSSCS APESUEMSRIIME.

VAG of*

XXIX. Alie porro fanguinis conditiones effé poffunt, queis

alor nunc major, nunc minor fit: dum multe interpofite par-

tes aquofe, nonelaftice, attritum cruoris elaftici cum vafis ela-

fticis mitigant omnino demulcentque 7); atque adeo inter opti-

marefrigerantia fpedant: uti inter ea aque potum & quietem

retulit Hip»; £). ^ Sanguine ferofo exiftente, uti in febre ner-

vofa; calorem moderatum adnotat Howz f), it. HuxHAM u)

€XXX,. Sed & vaforum minimorum, uti attritum haud du-

bie maximum ferunt, vim peculiarem in generando calore con-

currere, probabile admodum x); licetque eadem quidem in pi-

fcibus, ranis, aliisque animalibus frigidis vaforum ratio obti-

neat; alie tamen conditiones dicdw abfunt, calorque tamen is

producitur ; qui aliquot gradibus medii fui calorem fuperant (V)

XXXI. Qui nervis eam caloris genefin deferunt, videant,

annon quzcunque illa incitamenta nervorum , cum caloris auctio-

ris effedtu, maxime in vafa fanguinea agant, eorumque ac fan-

Sed is mini-

guinis mofus in fupra di&os effectus ftimulent..

marum partium motus indudtus rapidus ad calorem generan-

dum requiritur; uti fricdione in ferro,

malleo tufo, aut Dima

raífo conftat;

ubi motus non fam ftotius, quam minimarum

partium. — "T'anti.certe momenti haud videntur argumenta pro

fyftemate nervofo , caloris fonte üatuendo , que ab adfectibus

animi

UET

y) ScuwzNcKE lc. p.46.

$) H27. Ep. l. VI. p. 1180. t 13.

z) HoMsz p. 78

) HvxgzAM. T. I. p. 122.

X) ScHREIBER l c. p. 275. 276

VY 9 t E

17

animi repetiit W RisBERG y) ,. cum quibus tante in homine calo-

ris mutationes junde effent, ut minuto nervorum imperio,

morore, terrore, calor animalis languefcat, facies palleat, fri-

ceant extrema; evehatur calor aucto nervorum motu in iracun-

dia: quz nervofa vis potiffimum in mutandos vaforum liquido-

rumque motus , atque fanguinis l. repulfu l. congeftione agit, un-

de cum terrore, cum fpasímis hypochondriacis extremorum fri-

gus, cum fanguinis in aliqua parte congeftione calor, in exectio-

ne penis, papille muliebris, in inflammatione quacunque,

itemque in aliis cafibus; 1. & nervorum fenfus ita mutantur, ut

de calore. judicium fallant. Neque majoris momenti fünt, que

oppofuit MuscnAvE z) , queque ex hactenus pertradtatis fat re-

felluntur.

Quam nervorum vim in mutando ac intendendo ca-

lore, licet plura febrium potiffimum ex intermittentium genere

phenomena confirmare videantur maxime illa, qu fingulares

partes aliquando occupant.

Nafus feminz tenerioris aulice ,

quem cafum mihi illuftris Mannhemienfis Pra&icus paulo poft

retulit, pregreffo moleftiffimo frigore, fpontaneo pallore, in-

tumuit, incaluit maxime; mirabilis morbi fcena peraliquot ho-

ràs protra&a ; brevique rediit in naturalem ftatum, illeía fanita-

te reliqua; fed altero die rediens eadem hora fymptomatum fe-

ries febrem intermittentem precife nafum occupantem prodi-

dit, que & facile & cito C. Pno ceffit.

Similis nota de auricula

obíervatio, que friguit primo, fummoque pallore notata con-

tradaque, excalefcens dein ruborem, calorem moleftum, tu-

morem exhibuit, redeuntibus alterno die eademque hora phe-

nhome-

s

y) Progr. de refpir. prim. &c. p. 13. 14.

z) Mvsc RAyx Betracht, übes die Nervenkrankh, Cap. IL

C

18

WW

*GMW*

nomenis à). Dolorem utnusque zigomatis cum rubore aucto

periodicum novi, cort.Pao difpulfum. .Alia febrium topicarum

exempla refert SwiETENiUuS b), it. SENAc. c), Rosxwr1vs d),

BowEsrvuse) alique; prout venenum, uti SENAC adpellat, fe-

brile fingulari parti nervisque adplicatum , audis eorum vaforum

motibus oícillatoriis mira ea phenomena effingit; fed & caloris

nec originem nec augmentum nervis fic adícribi immediate de-

beri, adparet, quod nonnifi cum audo mofu, fanguinisque ma-

jori adfluxu, uti ex rubedine tumoreque patet , jungatur ; fpafmo

econtra conftantiore, motum excludente, frigus, pallor, con-

fractio.

XXXIIL Eadem materiz electriee ratio videtur ac vis in

nervos vafaque minima:

licetque calor vere ab electrifatione

conftat ni-

auctus vifus fit, uti copiofis experimentis conftitit :

hilominus, eam materiem neque a frigidis etiam animalibus

abeffe, neque.tamen calorem produci. Vipera, que electricum

torrentem emittere apta eft, perinde fcintillam emittit ac mus,

cujus fanguis calet; fed & cadaver perinde fcintillas edit ; per-

indeque torpedo pifcis, gymnoti eledrici, anguille tremula

frlgent , licet ingens illa, qua armatur, percutiendi vis ad ma-

teriam

H

&) Utinam quelehs Tissori, von Krankheiten der Relchen, excitarentür

cel. viri, qui morbos aulicos na&ant, ut eorum natura, quam fe adhuc

ignorare fatetur illuftris Pra&icus , magis dilucidata rem medicam

illuftrarent,

v) van SwirTxN T. " p. 534

c) SzNAC l. c. p. 67.

d) Conf. Schwed. Mag. Vol. 1l. p. $o $7:

e) Boxzrvus l.c, T. III. p..135. 136

WW"*'*WW

T9

teriam 'electricam a cel. Viris pluribus referenda vifa fuerit fJ,

Non ergo videtur cum calore materiz eledtrice prefentia con-

d

junda effe g.

XXIIL. Atque hcet fatendum omnino fit , ignis matenem,

unde calor producitur, fpecificam plane, fubnhfïimam, que

cogitari vix poflit, mobilifimamque effe, qu: certis corporis

partibus.plus colligitur; uti de oleofis aliisque exp. phyficis

conftat, certzeque conditiones corporum motuumque requirere ,

queis effedus fuos edat

íolumque motum absque ea materie

haud fufficere 5).

XXXIV. - ft quldem fie fangume animafi ana[yfl chemi-

ca fal volatile elicueris ; mixto aceto effervefcentia inde riafcitur

cum caloris augmento; quod idem numerofis chemicorum exp.

conftat.

Varis hic denuo nate de origine caloris animalis hy-

pothefes: uti HawaERGERUS eam ab actionie falium in fülphurea

corpuícula, continenter impetum faciente, ficque ignem ex ii$

expediente repetit, aliique complures totüm caloris animalis

negotium fulphureis f. oleofis falinis partibus commifere. Sed

certe a motu ejusmodi inteflino licet calor, haud certe ejus

gradus producetur , qui animalem adfequatur.. Præterea in ca-

davere

Ainunsnes

d) BrRGMANN ad. Ac. R. Snec, vid. Schwed Magaï.. Vol. I. pag. 187

W arcn in transact, phil. vid. Comm;' de reb. in fc. nat, Vol. XXI. pag.

1*1l. I12. a magnete aquis merío perire vim percutiendi; vid, Berlin.

Saniml. P. II. p. 362. phenomena plura electrica referunt comm, Soc. fi,

- Hant. vid; Comm, de rebus in fc. nat. Vol, XIL. p. 291,

) HAI»LER. I Ce p 308

F) Dx Sayvaczs de infl.. n. 70;

C5

20

NQEr r CNS

davere is motus eo major, quo putredini proximius eft , néque

famen calor adnotatur; licet exfpirans fetor illam falium & ful-

phureorum actionem auctam maxime acceleratamque common-

fcret

Esdem porro caufz a falibus volatitibus, imo plures in

P1f01bus ferpentxbus funt, qui majori copia falium oleorumque

14

conftant, frigidum tamen fanguinem habent; quo arg. utitur

AnsuTHNOT 7) Sed & motus ejusmodi inteflinos dudum ex-

|

plofit BoeRHAvE, it. HarrERusk) Certe in humoribus noftris,

quamdiu moventur, nulla hec nota, nec in acerrimo animalium

genere, qui a putredine haud procul abeft,

— XXXV. Cum id econtra certum omnino üt cum motu

fanguinis calorem indivifo nexu conjund&tum effe , auctaque cir-

culatione augeri, minui diminuta, ablata aufferri, reddita re-

füitui. Speca hominem aquis fübmerfum fuffocatumque , ut ad-

paret ; cujuscalor in calorem medii,.quo hzret,; facile redit:

deícribunt ad. Suec.]), ubi extremitates fugldlfïïmæ , oculi

membraque rigentia, refpiratio nulla fenfibilis, nullus arteria-

rum pulfus, fenfus omnino aboliti: fed caloris quidam gradus

in fcrobiculo cordis fuperftes, vitam quandam. minimam indi-

care vifus, adplicanda quevis motus excitandi adminicula mo-

nuit; queis iis ex umbris motus fenfim, cumque eo calor ac

vita feliciter reftituta funt

Quem motus calorisque nexum in-

dividuum copiofa aliorum exempla demonftrant. Licef non ne-

gandum, áàb ea cáaufa latentium in humoribus noftris faliu

oleorumque copioforum magisque evedorum opera, quod pe-

culiari temperamento, victus genere, L & mcrbofa materie fit ,

: majo-

[

i) Hamb. Magaz. Vol. V. p. 219.

kK) HArLzEm. L c.p. 291. 292.-

]) A&. Suec. Vol. XVIIL p. 107

*

3

o

*

maJorem caloms gradum in corpore generari, aut ejus faltem

fenfum intendi,

XXXVI. Adeo multa latent de caloris natuta, necdum

Phyficorum experimentis eruta fatis aut determinata.

XXXVII. Ita quidem conftat, corpora determinati tan«

tum caloris gradus capacia effe; aquam fupra 213 nonadmittere;

id quod de aliis etiam corporibus verum pro denfitate, oleofi-

tate varia, aliisque conditionibus forte necdum fatis cognitis.

Ita corpus animale certi tantum caloris capax videtur, in quem

gradum vi vite caufarumque aliarum actione evehi poffit; licet

ratio necdum conftet: quemque non tam in ambeuntis medii

calore, fummis gradibusaudoo tueatur, uti de balneis dictum,

quam in fümma incredibilique vi frigoris ex obfervatis confer-

vet.

Vifum namque frigus fub rigidiffimo boreali celo, non

ad 28. 33. qua maxima frigora reputabantur, fed ad 113. 120.

Fahrenh. defcendiffe ex obf. GMELINI; in quo frigore animalia

quiete continuo in flatuam coagulantur; uti obfervationes plu-

res experimentaque collegit HarrERussm): ineo tamen fummo

frigeore animalia vivunt calentque, ipfique hominesBelge in re-

gione magis feptentrionali, Spizberga, toleraffe vifi funt, adeo-

que fuos 92. 94. 96. gradus caloris fub motu corporisque exer-

citatione confervant; facileque eo fub frigore fuperfunt vitales

Barbari, dum venantur, fola quiete interituri,

Computatis

adeo, quos fuperare debent, frigoris gradibus, calorem gene-

rant, quo ebulliens aqua vix non a congelafcente diftet 2). Qus

enormis certe corporis animalis a vita motuque Vltah VIS eft,

hcet tantum natuzales gradus exhibeat,

C 3

$ IH

L.

d

7) HALLER. d. e p. 295«

5) HALLER. L g

Ajv m 'æ?wf*

$. HL-

CALOR FEBRILIS

aturales ii gradus, pro temperamenti ratione, diverfo

DN

vite genere, fanginis indole , diverfi, in altiores toties

caufis internis evehuntur in morbis febribusque precipue, quas

acutas, ardentes dixerunt V Vres, atque pro vario comitantium

fymptomatum pencuhque gradu in peracutas ; & acutiffimas

diflinxerunt.

IT

Febrium, plerarumque præmpua hæc in aucto calore

viseft, atque natur& laborantis viriumque vite, magis inci-

tatarumi operam , auf latentis morbofe materie noxas, fenfim

magis in deftrudionem vitalis fabrice evolutas exhibent , caufis,

unde calor naturalis pendet,

plurimum incitatis , acceïeratxs

vaforum vifcerumque motibus, qui precipua fimul probze co-

&ionis adminicula fiftunt

Febrem hinc indeque fequentem

codionem probe comparat KrockHor o) acri particule oculo

illapfe ; unde dolor primum , motusque mufculorum convulfivi,

fluidi copiofioris adfluxus cietur, queis ipfis vero fubfidiis acre

haud mitigatur melius, faciliusque eluitur.

IIL. Sed & qus in ftatu naturali concurrunt caufe a fan-

&uinis, nervofeque fyntaxeos conditione, ut varias caloris ra-

tiones mutationesque efficiant; eedem in morbis aucte diver-

füm calorisingenium efformant; ut haud male diftinxerit M Ack-

BRIDE p), in inflammatorium a copia denfitateque fanguinis

(N. XIV. XV. XVI. XVIL. XVIIIL.. $. II.),

in putridum

CN. XXVII $.1L), hedicum (N XXVII. XXVIIL) , vola-

tilem

ce) Krocxuor de febr. epids p. 209..

p) vid. Comm. de reb. in fc. nat. VOL XX. q. 433

*

*

Yf

VNf

23

tilem f. hyftericum (N. XXV. XXXI.), qui fingulari concur-

rente fibre nervem fenfibilitate mobilitateque facili in eos fen.

fus evehitur.

IV. Quem in gradum vero demum febre aliisque caufis

evehi poffit calor humanus, ex colledlis clariff. Virorum obfer-

vatis repetendum z fed & notandum i inprimis, vifüm effe calo-

rem naturalem hominis, licet aliquibus gradibus majorem , ad

99 usque, quin fehrilis dici potuerit, adnotante HLNio 4).

Adeo nec folum quidem '"hermometrum, nec folum. caloris

augmentum febrim determínat.

'V. Atque tantum certe cáloris gradum, qui ignis febrilis,

incendii, inflammationis, aliave nomina mereatur, nunquam

febre, aliisque caufis generari, vocabulaque illa magis figurata

poeticaque effe, quam medica,recte moneta BEnGEN *) ífüummum-

que caloris increfcentis gradum differentiam circ. pro natura iri-

dividuorum 16 aut 18 graduum fcale Fahrenh. indicare.

VL Sanguinem vivi hominis non incalefcere ultra 33 gr. R.

qui 1c0 F. equant, adnotat p SAvvAGEs )5 alibi 4omum fum-

mum habet, qui 112 F. »), L femper fupra 28 & infra 4o0mum

obfervat: ad 104 adfcendiffe in febre epidemica caftrenfi adno-

tavit HoME f), celo fudo 100, fub tentoriis 103. 1xo er. colo

pluviofo ad 58 delapfo: interg4 & 112 ALExANDER u) in fe ipfo

112 gr. obíervavitx): gradum ad 1o7. absque comitante peri-

culg

A

4) Dx H zu l. c. P. IV. p.215.

*) NNov. act. N. C. T. 4. Comm. de Therm. $. jg

7r)Dz SaAvvaAcrs INofol. T. I. P. 14.

5) De inflamm. n. 78 79-

z) Howuz Med. Beobacht. und Velfuche, qiézkBáy

") ALEXANDER Medicinifche Verfüche, p. 40-

&) .ALEXANDIR l €. p..135.

25

VRM m UEX Y

culo advertit HoME )

HN1US 2) in fümmo calote 104. 104

107. 108 adnotavit

Harrenus inter copiofas cel. Virorum

colledtas obfervationes füummum gradum invenit-in cane Ar-

noldi DuNTZzE, quem vaporario 146 gr. calenti incluferat

qui tamen in abdomine 110 gradus non excefíit ;

.memoratque

folum ad 1r2 gradum apud pE Savvaars, uti fupra didum,

adícendiffe a). ScnmwENKEPD) calorem in principio intermit-

tentis adnotat 'T'herm. gr. 9o, in alio 87, in ardore 104, in fu-

in febre continua remittente gr. 99

dore roo, poft febrem 95:

cum ardore contmuo, in remifhlione 96, in quartana 1ncxplente

paroxifmo 87, in ardore. 100 cum incipiente fudore

VII

JEqua adeo tum caufarum externarum (XXI.) tum

internarum in producendis caloris animalis gradibus ratio vide-

tur, que eam certi caloris cáapacitatem in corpore animali

(XXXVIL) fat probabilem reddat

S IV.

CALORIS FEBRILIS EFFECTUS.

ed caloris animalis effedus, atque Nature in eo produ-

s

ÁAtque ignis omnis

cendo operam perluftrare oportet

in rerum natura motus omnisque fluiditatis author , noftrum

etiam mpmmls fangmnpm a congelatione coagulisque liberatc);

adeo fluiditatem confervat dum cordis vaforumque adio pro-

ereffi-

J) Hon z. Princ med. p. 65

z) Dsz Hzw P. XI, p. 31. 114*

4) HALLER. l c. p. 36. 128

b) ScuwzncxE l.c. p. 57

E

€) HarLEx. l c. p. 36. 128.

ÀMÀÀ

NG

"SNG Yf

25

erefiivum fanguini, calor, ut folet, inteftinum ei motum im-

pertitur, a neutro finitur quieícere

II. Ea ratione, dum cum motu perpetuo jungitur caïor,

æquabhem principiorum , fanguinem conflituentium , miícelam

confervat, redditque amiffam, uti a ftafi fieri folet.

Vaforum

cujuscunque generis diametros, squabiliter aperaoa tenet, ad

equabilem pro fuo munere liquidorum omnium circuitum fü-

ftentandum. Quorfüm Harrsit exp. confentiunt, queis aqua cali-

da citius, dato tempore per canalem fiuxiffe vifaeft, quam frigida.

HIE Ab iis vaforum liquidorumque muniis naturalis par-

tium mollities, fabricz cujuscunque partis integritas, naturalis

fundio, fanitas vitaque fuftinetur.

IV. Sed & non tam in coclione prima in adfimilandis in-

ceftis, fed ulterioribus coctionum generibus, per definita fua vaía

perficiendis f. naturali cujusvis liquidi crafi ac indole confervan-

da conciliandaque confert in refolutione vifcidi , acris involu-

tione, mitigatione, atque excretione, fi fuperari nequit , in fe.

& excretionibus omnibus ad perpetuas Naturz leges fuftentandis.

V. Nature certe ad functiones fuas determinato in calore

operaeft. Ejusdefinito gradu, temporeque determinato in ovo

jn refolvendo albumine pro nutritione pulli ejusque incremento

utitur. Ovorum alia auddiore calore temporeque diuturniore ;

alia minore ejus gradu; citiori tempore ad fui exclufionem egent,

Certe refinoíz fubiïanüæ ad fui in menftruis folutionem diverío

caloris temporisque gradu indigent: ovum humanum caloris ani-

malis

d) HALLER. l.c, p. 284

26

]v Eu a nm n R meRd

mali's eradu, novem menfium fpatio; Gallinaceum diebus vi-

cinti, & uno gradu caloris audiore, 33 R. 99 F.; Bombycum

ova fpatio 7 dierum, calore gr. 18 R. 7o F. egent, & fic de ce-

eris: & cuinam datum, in hec Nature arcana penetrare?

Infeda pleraque, ranx, bufones, hirundines, aliaque perfe-

&iora animalia hyemali frigore motu vix non omni vitali defti-

tuta jacent, donec redeunte Veris calore, motus vitales excitante,

animentur.

Plantarum ipfarum füccus in motus fuos vitales ca-

lore reducitur, totiusque Nature vigor verno Jove revivifcit.

Colligimus certe, peculiarem ejus operam in calore inftrumen-

tumque in variorum operum produdione ponie). Quz par in

corpore humano ratio eft tum ftatu ejus naturali tum morbofo.

VI.

lis ex fimilitudine & analogia rationibus utitur DE

SavvaaEs, ut neceffarios in febre. audos eos caloris gradus

oftendat pro definita materie latentis indole;, quam fubiegat ,

]. evolvat, coquat, eliminet.

Que enim ratio diverfi febrium

termini, quo acuta feptenario tertio, pe-ucuta altero,, acutiffima

intra primum terminentur.

Certus caloris gradus neceffarius

eft, ut varioloía materies, fi benigna fuerit, r4 dierum ple-

rumque, fi malignior, 18 & ultra fpatio evolvi, coqui, elimi-

nari plane poffit.

Diverfitas decurfus in morbillis, purpura ;

ícarlatina aliove febrium genere in fpecifico miafmatis ingenio

rationem habet; dum morbi ecootra chronici absque eo caloris

augmento diutiffime decurrunt , nervofieque febres, putrideque

fepe, cum pulfu naturali, l. naturali etiam. minore maxime

diuturne funt.

V.

Febres ea ratione omnes; calorisque precipuo- ad-

miniculo inter morbos coctorios referuntur; que;s vis vite ma-

teriem

e) Dx SA*UVAGES l e. n.8o.

27

teriem movet, quo cruditas coclione immutétur, & mateyria

mota blanda lyfi diffipetur, aut fi interdum vehementior mate-

rie flimulus 1. valida corporis vis, poft aptam cocdionem, ple-

nariam crifin evacuatoriam moliatur f).

VIIIL. Absque calore adeo ejusque augmento materies

morbi non immutatur, fed l. flafis univerfalis reddita, motus

vitales fufflaminat; l. materies morbi nec mofa nec corredia,

optimis corporis fuccisremixta in propriam ruit corruptionem g).

IX. Caloris vero maxima proprietas eft vis illa immediata,

corpora omnia rarefaciendi & expandendi; quzque corporum

Sed &

expanfio caleris gradum juxta leges phyficas indicat /h).

eleganter hanc expanfionem ac rarefactionem in C. i1. haud ni-

miam effe poffe, docet nE Savvaars L c. ex obfervatione, ex-

panfionem maximam fanguinis a calore 9o gr. R. vix effe cente-

fimam partem folidi voluminis; fed calor maximus hominis vivi

a caufa interna vix unquam 40 gr. R. attingit; ergo nec ab hoc

calore fanguis una fui voluminis parte ducentiffima rarefieri poteft.

X. Diffunditur ergo calor uniformiter per partes in ratio-

ne denfitatis; laxantur & aliquantum rarefcunt partes omnes fo-

lide fluideque; glutinofus quivis humor, vifcidusque a gradu

ealoris, 4omum R, haud füperante, fluxilior evadit. Eamque in

folvendis coagulis vim calorisexperimentis demonftrat ScrwEN-

CkE j); queis ferum igne gr. 150 F. induratum , ab omni cruore

-fepcz-«

f) Lv»wic adverf. P. I. prefat. p. 11,

g Lvpwrec inftit. clin. $. 29.

b) Ds Savvaczs Nofol. T. I. p. 257.

i) Sen wxmcxz l. c. p. 167z.

D ^5

28

WAQSS o ENLER

feparatum , in phiala alta calori zftivo expofuit, viditque fen-

fim diffolvi coagulum , ut nono die in fluidum redadum effet,

incaffum atiis adhibitis variisque menflruis, quibus femper re-

Idem exp. refert, 1íi 9o. l. 96 gr. F. calori

ftitit coagulum.

exponeretur; inde ad determinati protractique caloris vim con-

cludit ;

magis vero breviusque Naturam agere, caloris natu-

ralis augmento febrili in diffolvendis coagulis noftrorum liqui-

dorum, quz tanto calore, uti in exp. non producuntur.

XL Sanguinem adeo calore febrili maxime folvi inprimis,

atque ejus caloris ope materias tenaces, vifcidas, quz prius hze-

rebant in vafis, eaque obturabant, fluxilitatem fuam recuperare,

deducit pE SauvaaEsk). Adeo non timuit caloris febrilis!'auctos

gradus SENac/) ; licet tantas alias noxas in hominibus brutisque

iummo zílui expofitis noverit; miraturque haud majores a ca-

lore febrili noxas, fed eventus t-otie.s falutares ema*gere.

-XIL Sed & neceffarii alii caloris effectns funt a dilatatione

foh

V CO

!'ï ?M

partis ac rarefadione continuata; unde debilitas demum,

jun&do maxime motu, in vaforum latera accelerato, fepeque in-

zensrelinquitur ; atque ab auctis fic fimul vaforum & orificiorum

aperturis, fe- & excretione auda, magnam fenfim humorum

tenuiorum jacturam infert.

"

(.')

etr

Í

XIH.

Neque vero conftans felixque

nper hujus calóris

energia eft; ut non fzpius in ingentes noxas terminetur; dum

attritu nimis intenfo protradloque, calorisque vi nimis diu

continuata, non moderati refolutorii fed defirudorii fequuntur

£r,

e

t

X

ectus, qui l univerfalem inflammatoriam diathefin , l. eam in

quodam

k) Dz Savvaczs l.c. p. 260.

!) SzxAc. de abfcond. febr. nat. p. 107.

À —— ÀÀ— MÓ Á

Nf

29

quodam vifcere, favente caufarum externarum adlione, ipfaque

partis difpofitione, congeftam, 1. puütridum ftatum inducunt.

XIV. Alter enim continuati atque acrioris caloris effedtus

is eft, atque cl. virorum experimentis comprobatus, quo fan-

guinis naturam compactilem augeat, fanguinem denfiorem effi-

ciat.

Cel. virorum experimenta collegit HArrEnusm) invenit-

que ab 8. 9. & 12 gradibus, qui in fano homine funt, vim co-

hzfionis in fanguine ad 32. 48. 56, & funefto quidem omine

ad 64. increfcere, ad exemplum experimenti e. g. in placenta

cruoris in homine fano ante 24:horas emiffi, inftituti, in quo di-

miffum 8 drachmarum pondus grumum frangit; in febre vero

70 drachmz requirebantur, ut placenta cederet: cl. MEnrLES

exp. excitat HALLERUS m).

Hujus quidem effectus ratio a calo-

ris aucti, au&zque motus circulatorii velocitatis effedu in jactu-

ra ac difpendio liquidi tenuioris aquo

3

fi , refoluti, manijfgfïe fatis

videtur.

XV. Largior eftin hisexp. colligendis p SauvAars; &

ad calculos vere mathethaticos reducit.

Sanguinem in initio

febrium effe vifcofiorem, adeoque fàle, terra oleoque ditiorem;

quam in fanitate juxta exp. LawcRiscH & Taszon. Gravitatem

fpecificam lymphz febrientium ad eam in fano ut 14. ad 13. circ,

Coagulum rubrum fanguinis ad lympham; ab eo feparatam, in

fanitate ut 12. ad 1.5 aut in febribus pleuriticis 3. ad r.; & in

febribus vulgaribus 23. circ: ad 1.;" quo in argumenti genere

j3luribus experimentis calculisque verfatur; atque in iis auctze

per febrem denfitatis aut vifcofitatis in fanguine rationibus ple-

rique confentiunt.

Rationem globulorom rubtorum-ad. ferum

iT 3

crefcere,

-

9) H ALLER. l. c. T. HI. p. 45.

z) HALLER. l.c. p. 44

EH AFSERRR RRR

429

crefcere , cl. virorum obfervatis, maximeque LANGRISCHII ex-

perimentis ftatuit ipfe HarrERvuso); quo quisque acutior mor-

bus fuerit, eo minorem in fanguine feri portionem effe; imo

periculum a morbo celeri abefíe, quamdiu feri dimidia, aut

quarta demum in fanguine portio eft. In feb

À

4773

intermittente

ferum fanguinis non fupra tertiam quartamve totius fanguinis

partem efficere; quartamque in acuta febre, fepe quintam &

fextam aliquando , oftendit LaNcniscH ;

que eadem refert

ScHwENCKE p). Ouiquidem neceffarii diffipati aquofi in fan-

guine per calorem motuumque augmenta effectus effont. Majora

mala cum BoeRHavtro metuit SWIETENIUS ), a concretione feri

incipiente, vix ulla arte dein, l. faltem difficillime refolubili ,

ubi centeffimum gradum 'Th. F. calor nofiri corporis excedere

incipit.

Seri in gelatinam mutationem ftatuit HuxngaM r ).

XVI.

Verum an certas ea in praxi regulas fuppeditant?

Licet diffücile fit, neque eam mihi partem füumam, ut tantis

Viris contradicam, — Àn perpetue ille aquofi excretiones per

renes, cutim, alvum? ut non fepe cutis arida, vix non fuo de-

fitofficio; urina parca toties in caloris gradu, ubi maximam eam

denfitatem metueres? toties certe gradu centefimo majore in fu-

prá dido experimento ( IV. V.) fubftitit febrilis calor, absque

concretionis , fed refolutionis potius effedibus ; neque eos ingra-

dus unquam , unde fanguis ferumque coagulantur, evehitur ca-

lor animalis, qui ad eos effedus 148 graduum omni experimen-

to requiritur /).

XVII.

6) HarrER. l c. p. 49.

p)Scuwzncxx lc. p. 56. 57.

q) van SwizTzN T.Il. p. 304-

r) HuxaaAM. P. II. p. 44-

5)ScgmwENCKE l.c. p. 138. 139.

pbbb

f

ä&æ&æ

Ó

G

L

XVII. Quotiesfanguis a Vena mittitur in febre, plethora

l, congeftione alicubi inflammatoria indicante; qui, quo denfior,

co copiofiori circumfluat fero? Sanguinis pleuritici annon cre-

berrima illa conditio, ut fanguine in medio in parvam denfiffi-

mamque infulam contra&do nonnifi copiofiffimum circum circa

ferum obfezvetur; utquo fanguinea infula glutine illocontradtior,

eo copiofior ferofa pars fit,

Id vulgari perpetuaque experientia

conflat; quz plusprobat, quam operofioraexperimenta quzlibet,

XVIII. Sanguinis mtxima ea denfitas adparet, dum in

patella ftagnans refrigeratusque cruftam illam vifcidam plus mi-

nusque tenacem induit, fepe cultro refiflentem. — Sed fi rem

paulo accuratius penfitaverimus , non ea certe fanguinis, aut

elobulorum , dum per vaía fluunt, aut in patella recens fufus eft,

conditio; ut manifefle ea principia, olei inftar ab aquae confor-

tio recedentis, gelatinam fluidam fiftant, que dein frigore in

pellam illam ac corium tenaciffimum mutetur; cumque fangui-

nis infule potiffimum fuperius innedatur, potiorem levitatem

habet, quam denfitatem ; cum qua gravitas opecifica femper

crefcit decreícitque: illa ipífa HuxuaMr füpra cit. gelatina eft,

in quam ferum magno caloris gradu converti credit,

XIX. . Atque adeo & hzc fanguinis conditio folutionis fpe-

cies eft, qua ab equabili globulorum aut principiorum, fangui-

nem ac lympham conftituentium mixtione gelatina exfolvitur,

extrahitur, lpeculiari modo miafmatis ac materie morbofz adio-

ne mutatur pervertiturque; quod arg: pluribus peculiari differ-

tatione de crufta inflammatoria cl. PnussEs pertra&avit, Inde

fub ea crufta fanguis toties folutus fubeft, aut minns laxiusque

cohgrens ; g quotidiana fere obfervatio eft.

XX- Ad-

3

EX Uf

XX. Adparetque, quam falllacia illa experimentze fint,

in fanguine , in patella refrigerato inftituta.

Adeo major qui-

dem fpiffitudo naícitur ac immeabilitas; dum minus deníz , ex-

folute a globulis gelatinofe. particule svquabili per vafa motui

plus refiftunt , atque in laterales cellulas, textumque vifceris

eellulofum dispulfe, aut vafis minimis inhzrentes, infarcdtus

vifcerum irrefolubiles, concrementa, concretiones partium ef-

ficiunt , eosque effedus pariunt, toties ab immeabilitate per

vafa vitalia lethales, quos alias ab aucta maxime fanguinis denfi-

tatate , circulum vitalem fufllaminante deduxerunt. Pulmonum

fpongiofa texturaà ea ratione in denfam in aqua fübfidentem fub-

ftantiam mutata, toties id vitium lethale exhibet2).

XXI.

Sed & alii hujus refofutionis effedius notandi funt ;

perinde enim ac ignis, crafin cruoris deflruit, falia oleaque

elicit, & a naturali indole immutat, ut .e blanda in acezrimam

degeneret; qui & caloris externi effedus nimis noti perípedi-

que funt, ut quo ferventius celum fit, eo vehementiusomnium

animalium humores ad diffolutionem & putredinem inclinentu).

Similes demum calorisfebrilis continuati effecus videmus; licet

eumin gradum violente deftillationis nunquam evehatur; vide-

mus ftamen falia, quz in naturali mixtione blanda , oleaque de-

mulcentia, acrimoniz gradum/inügnem adquirere, qüi liquida

Lae

omnia acriora reddat, utpote magis evoluta & exfoluta.

ipfum

3) Harrzm. elem, T.l. p. 37. 100.. it. Opufc, path. obf. *1.4. RoEzpnERER

Kaaw de perfpir. p. 83.

In plerisque :durum | fiers

de ule. uteri p. 8.

pulmonem , nifi ubiinflammatio eryfipelacea, adnotat M oxa o. de. morb.

;

' eaftr. p. 102.

*) Grass. comm, de febr. p.4r68.

33

ïïb s

*Qäc,f*?*

ïgfum per febrem aicalpfcexe adnotm fïALLERUSX), liquida ex-

creta omnia àcriora obífervamus; urine auctam acrimoniam ex-

perimentiscl. viri demonftrarunt, uti pE SAUVAGES y) repertam

effe in fanitate ad acrimoniam primis diebus febms acute utr.ad

2, in initio febris ardentis ut 100. ad 109. creviffe in vigore fe-

bris, ut effet ut 100. ad 135

203; fimilia experimenta ï&OaENII

funt ac. A. R. Suec. inferta z), atque in urina turbida febrili

critica plus falium oleorumque adnotat, minus in cruda; quod

acre tunc in faneuine remaneat. Similia experimenta in fangui-

ne ac Iympha inftituta refert pE Savvaazs a) , queis falis volati-

lis proportionem augeri conftitit.

meuadmem 1pfam in telis

cellulofis diffolvi 5), attenuari, in maffam humorum circulantium

reforberi coploüus ponderis jadura, per febrem fadta, torofi-

tatis fepe ingens imminutio docet, quin & pericula indicat acri-

monie, nifi nature & medicamentorum opera per urinas alias-

que excretiones evacuetur c)

XXII

Quzque adeo refolutio in majorem fenfim alcale-

fcentiam ipfosque putredinis varios gradus tendit; que & ipfa

in principiorum plenaria refolutione confiftit. Inde in febribus

auctioribus funeftz toties gangrens vifcerum; a perfiftente diu-

tius magro caloris gradu íalia & fulphura fanguinis acerrima

reddi, recdte metuit T'RALLEs d), ut tenerrima folidorum in pul-

imone

-—

K) HaALERR, L-c.p. 89

3) Dz Savvacszs l.c. p. 231.

$) Conf. Schwed. Magaz. Vol. 1L. p. 7o. & feq.

4) Dz Savvaczs l. c.

b) H.srrLER. l. c. p. 106. 109. 133.

€) QuzsNatv Abhandl. der chir. Acad. T. L. pag. 185.

4) T*^LLxs digt. Princ, p. 270.

E

p

44

of

NGf

mone & cerebro flamina rodant & exedant

in minus acutis,

intermittentibus relictus fcorbutus, ac fcorbutica fanguinis dia-

thefis, quzi pariter diffolutione fundatur, crebro obíervatur, te-

ftante SybEeNHAMO if. SroeRcex10 e), HEguERMANN f), Medicis

londinenfibus 9) aliisque Rachitis infantum , quam poft febres

intermittentes obfervat RosENtUs , pari refolutionis vitio tum

fanceuinis tum folide fibre debilitate flaerat

Aliz febrium reli-

quie vix non omnes, caries offium poft febres malignas?), ca-

lores hedici fuperftites k), adfedus cacochymici , feb1 es lentg,

in quas adeo facile malignge tranfeunt 7), tumor corporis flacci-

dus pallidusque, quem peffimum judicat HuxuaM m) , alia copio-

(a a febribus relicta mala, iis vitiis fundantur. Sanguinis minor

copia a febre, prævaïenS aquofum , unde illa edemata ipfique

hydropes a febre pendent, hanc diffolutionem probant: fangui-

nem refolutum obíervat BnockLEsBY $) atque experimenta re-

fert SARCONE 0); imo fanguinis per febrem fere totius confumpti,

obf, habet BoxETvs 9); febres acutas fanguinem aliquando fere

omnem exhaurire, adnotat DE FISCHER q); aliisque febrium

effectus relicdi idem manifefte docent

$. V

e) SrToERCK. ann. med..p. 33

)Bemerk D. p. . 72.

g) Bemerk. der JErzten in Londen, P. II. p

]

p) Roszsw. Kinderkrankh. p. 343.

j) SroERcCk. l.c. p. 40

K) T:ssorm de febr. bil. 110

]) BazpigGER Krankh. der Armee,

14

z)MHvuxHAM. P. IlI. p. 122

u) BROCKLESBY Krankh. der Armee, p. 140.

0) Sag coxz Krankh. in Neapel, P. II. p. 140

) Boxzr. fepulchret, T. IIL. p. 256

q) Dz F:scRER de febr. mil. p. 34

WWM'GMW

33

$ V.

CALORIS FEBRILIS PROGNOSIS

nter tam diverfos adeo caloris febrlhs effedtus . fpem me-

sl

tumve inferentes, attentius verfari Medicum oportet,

ut collectis fignis omnibus, collatisque febris pheenomenis reli-

quis, nature laborantis vires, acdtionumque modos, aut przva-

lentis morbofe materie luctam recte eflimet

IL, Calor adeo inprimis a naturali haud. multum defledens,

bonus, communi illa Hippocratica regula, qus a gradu lzfionis,

actionisque a naturali aberrantis vim morbi eflimat: uti ad eam

reeulam figna in morbis bona refert Hrpr. 7) facile morbum fu-

fiinere , bene fpirave , dolove levari , fputum fine difficultate rejiceve,

corpus equaliter calidum &2 molle videri, fine fiti effe, urinas etiam

€/ alvi excrementa €? fomnos €9 fudorer, velut defcriptum eft, fü

gula fupervenire, bona exifiimanda funt; hir enim ommibus con-

tingentibus haud quaquam eger morietur

Sed morbi aliquando

malignitas cautelam facit, toties cum febre parva, calore vix

naturalem excedente conjuncia, viribus ita obrutis, ut nec pul-

fuum velocitas, nec fymptomatum vehementla Iatentt permclex

refpondeant

III

Sed nec auäh in ma]ores gradus caloris femper peri-

culum eft; fed Nature vigentis coctionem probasque crifes mo-

lientis indicium , ulteriori morbi ftadio, motuumque continuan-

da ferie evolvendus: fed recte eam boni caloris regulam requirit

Hirr. /), utæquahter per partes corpoms & cum mollitie aliqua

profufus

T) Hirr. prog. p. 40. 41

5) Harr. in progn. p. 39. lin. 28

2

36

W W sgä(,n w

profufus fit; optimum vero cf? , inquit

2corpus omne. &que cali-

dum moileque eft.

. Caput autem CY manus C? peder frigere , ventre

€9 lateribur calentibur , malum denuntiat : x q

it calorem placi-

dum , nulla anxietate juncdtum. — Contr

ejus conditiones va-

riis locis damnat£)

IV

Qu2 mollities junc&a equalitasque calóres hedticos di-

fünguit P. ArriNo w), qui tum inzequales, ab adíumpto cibo

exacerbati, tum cum íqualiditate potius junguntur

V. Inszqualitas caloris varia alia momenta habet tum à vi-

ciffitudine facili caloris fmfronsque, unde longitudinem morbi x),

linter alia mala fymptomata, perniciem przedicit Hirr. y),

tum pro ratione partis, quam majori gradu calor occupat, dum

in eam auf vicinas partes fanguinis congeftionem , acrimoniz

impetum, inflammatorii attritus vim determ1mm, aut inherere

fingulares materiz morbofee ftimulos vário omine indicant; quod

quidém cómitantibus prefertim probz cóctionis fignis definitur:

ita faciei rubor calorque auctus previis coctionis fignis, heemor

hagidm narium, parotides, absque iis inflammationem capitis

ipfamque phrenitidem aliquando denotat. Extremarum partium

calorem majorem inter proba figna refert P. ArprNus 2), quod

materie morbofe impetum verfus.eds partes determinari, libe-

rari interna vifcera, eaque nec inflammatione, :

1eque. intern

aliqua humorum putredine offendi indicet; ita Hipr. a.) maxime

vUero

n»q

T

le

z) Hirr. Coac. I

4e :) J'

prorh

p.ft.

76

u) P. ArriNvS' de pref. vit. & morte. p.-120.

x) Hair7. l. de judicat. p. 54

) Hirr. Coac. L. 180.

g) P. ArPINU

"d 0. p.120

4) Hirr. progu. p. 45. L. 14-

—MÓÀMMÀMÀ— — 9

'bäb, fok

N

34,

vero ]uvam*w/', fii cervix ac pe&us traxerit Vuborem, Hec Jacer ig gnis

intra recurvat

Additque fecuriffimum vero eft, fi vubor quau

maxime foras vertatur b) ; fed ad hec alia utique figna morbi aut

benigniori indole notati aut probam coctionem molientis requi-

runtur ; dum inter mala alia fymptomata peffimo omine rubores

caloresque cutanei ab exundante ubivis acrimonia, maligniffimo

toties ingenio in variolis, petechiis, aliisque morbis exanthe-

maticis notantur. Praedominantis certe acrimoniz, diflolutique

fanguinis, fibre nerves irritabilioris & inzqualiter adfecz indi-

cia, uti in malignis vagos illos rubores caloresque, genam unam

rubentem pal!efcentem alteram notamus

recfe caloris varia-

tionem fpafmos indicare, critice evacuationi contrarios atque

morbi inde diuturnitatem Bzzorp c) judicat. Attendenda febris

comitantis diuturnitas, chronicaque magis indoles, unde inter

figna latentis alicubi , prefertim in pulmonibus, fuppurationis

vaeos eos inconftantesque calores numerat Hripr. d) ex lateris

qorbo, inquit, aut pulmonis inflammatione purulentor. calores in-

terdiu quidem tenuer, no&u vero: intenfiorer confequuntur , neque

guquuam efeäu dignum exfpuunt ,

circa cervicem &2 claviculam fu-

dores occupant., oculi cavantur , male vero rubent , dzgztz quident

manuum fummi calent 2 Jcabri vedduntar , unguer autem unci fiunt

€? perfrigefcunt

VII. Caloris in internis fedibus aucti ominofa magis indo-

les; calorem infignem circa cor & hypochondria malo omine

notat SWwIETENIUS e) , nifi latitantis in ventriculo materisz acris

E 3

turse-

-

p) Hi?». l. c. L. 26.

c) Bzzorr progn. febr. p

d) Hir?,.Coac. L. 402.

e) van $wiagTEN T. IL p. 151. 424

as

35

VAQUAS. / VAGOfS

turgefcentia l. excretiones per vomitum ac diarrhzas fpontaneas

moliatur, l, eas arte excitandas indicet. Gravia alias malalaten-

temque perniciem prodit ab inflammatione potiffimum ganerena-

que flagrante iis in partibus, atque hepate praíertim , organo bi-

liofarum partium e.maffa fanguinis fecretorio, fedeque putredini

favente; tum quod alio etiam febris genere celeritati fanguinis

ea per abdominis hepatisque vafa haud refpmdeat, infauftisque

adeo eorum Vlfeerum infardtibus faveat: fed iisin vifcerum abd.

adfectionibus extrema aut ricefcunt

facile aut frieefcunt adnotan-

te ArrtiNo f)

in thorace zftus fimilis & funeftz toties injuriz

index peripneumoniam

viteque fuoinfonte laborantis luctam

plus minus auctam docet, quam & non difficulter reliqua refpi-

rationis, febris dolorisque phenomena produnt; fed & in falla-

ciore, uti aliquando folet, eo pulmonum ftatu, qui prefertim

phthifeos imminentis minas alit,

maxillarum rubor calorque

inter figna refertur ab ArPiNo g)

V.

Sed & eo in argumento maxime notabilis illa ca-

loris qualitas eft, quz & a V Vrum temporibus attentionem me-

tuit: mordacem dixit GargNvs h), mihil enim , inquit, fuave,

nihil moderatum , neque ephemeris fimile habet , fed quemadimodum

optimi ante nos Medici dixerunt, mordax potiur quodam modo eft ,

ut ledat mordeatque ta£tum , veluti fumus oculos C2 naves: inalio

nimirum febris calorisque genere licet primo attacdtu magnus

fatis calor Vldeatur, tangentis tamen digiti calore tandem vin-

citur, minorque adparet, aut in fuaviorem benignioremque mu-

tatur 7); in €o Vero genere levior pr1mum vifus augetur ad ta-

c&um

f) P. Axrimvs l c. p. 122.

)P.Arrisvs lc. p. 299

b) GarENvs Method. med. l. 9. c. 4.

i) van SwirTEN T, H. p. 423

VNf T *NS

39

&um omni momento, digitumque quafi pungit, mordetque, ac

fi de profundo calor corporis emergeret, fenfu adhuc in remoto

digito fuperftite; mordacitatem & acrimoniam caloris ipfe ad-

pellat GargNvs, que perinde ac furnus nares & oculos, fic k)

ipfe erodere tactum videtur. Diftinguendum hoc caloris genus

a vulgari calore febrili, etiam inflammatorio, diftinxitque Ovrs-

NAY I) ut calorem acrimonig , alium inflammatorium adpellaret

diftinxit ipfe Hrrr. m)

Febrer, inquit, he quidem manui mor-

dacer , ille vero mites, quedam. non mordacer, increfcentes vero,

fed ab ipfa manu devitie

febris vero putride femper fignum

pathognomicum habet I'issora7) it. PaiNa1Eo). SwigrENIUSD)

Huxnanvs zftus hujus irritantis peculiare genus a falibus acri-

bus & fulphure fanguinis abundantibus ejusque motu inteftino,

neutiquam ab ejus audaa vi progreffiva repetit, dum in primo

cutis attadu eftus, parum valde l. vix naturali major videtur,

fed longiori temporis fpatio digitis ingratus pelientlfmtur calor

urens, cujus fenfus per aliquod tempus in digitis ab egroto re-

motis remanetg) ; fenfum additita profedo differre, ut attactum

ligni ficci valdeque calidi & 'immerfionem digiti in tepidum

cornu cervi fpiritum; eum abundantium falium acrium, mo-

tusque inteftini potiorem effedum , quam Iap1d1 motus progref-

fivi exiftimat,' quod pulfus tunc. iemper debilis, tenuis, licet

celer obfervetur; id quod vulgaris experientia abunde compro-

bat

k) GarEemus de differ. febr. L. L. c. 7

L

7) Abhandl. der chir. Acad. T. 1. p 128

m) Hirr. de intern, adfetion,

4) Tissoc.de febr. bil. p. 19.-

6) Conf. Hamburg. Magaz, Vol. IX. P. 548

p) van SwircTEN l. c.

q) HoxHaM, P. IH p. 121.

AO

W t u

bat. Ardorþm cutis cum debilitate pulfus mcxementum üatus

putr1d1 refert Lupwiaivus »).

IX. Verum & in lm]uc: perinde, licet ancipitem toties

eventum habeat, ac cujuscunque caloris febrilis re&a sftimatio-

ne eedem regule Hippocratice fünt, quas fatis BoeRHavivs in

infüit. fuppeditat, queis vires vite morbique ex functionum 1e-

farum füperftitumque diverfis rationibus dijudicamus, varios

coctionum modos, multiplices Naturge luc&antis vias, crifium

adparentium l. perfectarum , l. imperfectarum, atque in metafta-

fes proclivium indicia pheenomenaque accurata obfervatione per-

lufiremus; in quibus fumma certe in re medica femper mo-

menta fuerunt eruntque deinceps contra acres illos Recentiorum

Em piricorum conatus.

$. VI

CALORIS FEBRILIS THERAPIA

àlor febrilis, quamvis terrere primum femper, artisque

us

opem flagitare foleat, cum przcipua Natureg in coctione

opera fit, qua & toties absque medice artis adrhiniculo gravibus

morbis convalefcunt, cautelam in medendo facit, eorumque

motuum praecipuam a Medicis rationem habendam exigit, an

:übl relinquendus , an moderandus calor, motuumque febrilium

vis, fi excedere, var iosque effectus fapradl&os producere me-

tuantur;.fed & fi nimis parvi de epreffique ii motus fuerint, quo-

dam modo augeantur fummam hanc regulam , ut febris haud

mmls

d

7) Lupwic adverf. T. I. p. 43

—

224

nimis torpefcat, nec nimis: augeatur, ponif SvpENEBAM J), if

BoxRnavivs, ejusque Commentatort), it. 'TRALLES u) aliique.'

II. - Sed caloris cum diverfa'ex dictis ratio fit , tum amö-

tus attritusque augmento, quod folidz partis fluidzeque robur ac

denfitatem fequitur, tum globulorum rübrorum copia, tum fan-

guinis diathefi magis inflammabili , 'oleofa , acri, diffoluta, tum

nervofi generis auda fenfilitate: adparet refrigerantium reme-

diorum ampliffimum quendam cámpum effe, Sed illud imprimis,

quo naturali ftatui calorique profpexit, Naturz inflitutum no-

tandum; dum non tam in vafis cutaneis per univerfam amplam-

que corporis fuperficiem dispofitis, quam in univerfa pulmo-

num fuperficie , que füperficiei eorporis :qualis a magnis viris

eftimatur , aéri frigidiori exponitur; fic ut quantum calefcit hic

aér, tantum caloris decedat fanguini, hacque ratione r

efrige-

retur: inde fante in febribus noxe, dum negledo prudenti

aérisrefrigerio, propriz calidiori, putride atmofphzre corpus

includitur; ut hoc debitum aéris refrigerium in febribus audlis

fummi femper momenti effe, regul& pradtice flatuant; ut 1. co-

piofiores amicos excludat 'T'issor x); hofpitalia militaria a copia

egrorum plerumque maligna, in Templis amplioribus faniffima

adnotavit PRINGLE 9) ;' anguftum vero conclave, aéri haud fatis

pervium benignam febrem in malignam mutaffe , obfervavit z)):

LUR

quod

$) SypENHAM. pP.e68.. —

£) van SwirzrEN T.IL p.

760 14.8- I 52.

w/) TRArLES de Op. II. P. 79.

x) T:ssoT Anleitung für das Lándvolk,

J) PEiNGLE de morb. caftr.

P. 128'.'w

z) Idem L. c. p, 272.

F

:

&

d

*

quod idem adnotat PLATTNERUSa) it. HasENOERHL D): cubi-

culorum amplitudinem commendat femper HuxuaM c) it. Ca-

minorum utilitatem pluribus momentis declarat d), queis per.

petua aéris ventilatio ac renovatio inducitur. .Sed & adparet ,

eadem ratione a potibus frigidis, balneis aliisve caufis, que

proximius vafis fanguiferis frigus adplicant, 'impetra;—i.

IIL . Refrigerantia alia id agunt, in eoque conveniunt,

ut attritus inter vafat& fluida majoris caufas diminuant, harum-

que vires ad juftam & falutarem corpori menfuram' reducant.

ita agunt potiflimum fanguinem denfüm, vifcofum attenuando

refolvendoque, quorfüm V. $. pro re nata repetita, refolventia

faponacea, mel, ffrum, finapi varii, d* C ammon. aliaque Cj me-

dia pertinent, l. & tenuiffimas pàrtes fanguinis deperditas, refti-

tnendo potu multo, aquofo , eoque ut facilius fanguini magis

oleofo vifcofoque immifceatur, faponaceo; quo ícopo admixtio-

ne

m oxymellis ad precepta Hrpr. 1. fucci citri & fyruporum ex

fru&, horreis fuübacidis commendant; qua ratione, interpofita

;

elobulis fanguineis fufficienti copia liquidi tenuis aquofi, ftatiim

$

calorem ftardar

i fedarique oftendit BoERHAVEe). Quo & fimul

id agunt, ut cordis arteriarumque

vim conítradilem , vigentem-

ue a ftimulo erethyfmum demulceant, remiffioremque faciant:

quod efficitur maxime potu multo aquofo, leniente tepido ad-

fumpto ,

demulcente, clysmatibus fimilibus, vapore aque tepi-

decur-

corpori ; iisque præcipue igcis, ubi'xjafa nuda

dze omni.

runt ,

a) PLAT'I;;JER Diff. p. 79.

b HASER-OEREL hift. 5. morb. p« 43*

) HuxgaM. P. II.-p. 180;.

d) Idem P. I. praf. p. 3. 47-

e) BOERU Avz chem. T. L p. 161.

W ye n EF

435

runt, adplicato, cujus fümma vis eft ftridtiores fibras reddendi

laxiores, quod hic quam maxime requmtur.

IV. Adparet hoc certe in medendi genere cauto judicio

verfanduni effe; dum quod in uno cafu prodeft, in altero obeffe

poffit quam maxime: errant omnino, qui V5bus, ad quas in

omni caloris augmento confugiunt, methodo temperante anti-

phlogiftica, continuo curationem adgrediuntur, dum pulfuum ce-

leritatem preternaturalem , motus febriles aliquantum efferatos

in primis etiam paroxifmis vident, quos ille primo toties impe-

tus exafperat , fed facile fuccedente bona crifi deferbefcens; quam

toties non adfequitur, dum primi motus ea methodo depreffi

nimis, diuturniorem ejus coctionis laborem inferunt, ut in diu-

turnius fpatium morbus protrahatur, nifi nimis demum ulterio-

ribus ftadiis elanguerint funefto eventu: adeo non femper a fe-

bre, febrilique caloris augmento indicari VSem, probe con-

tendit RAMaziNI f); ejusque przter neceffitatem in febribus iri-

füitut» noxas in relida majori debilitate, in decurfu morbi de-

mum toties ominofa, variosque alios effedtus, in chlorofi, fpi-

rituum ataxia, folidze parüs relaxatione fimilibusque ob*'erva-

vit "Tissor g)

V. Potiffimum hic ín plethora momentum eft, qua auctio-

re humorum mole, eaque febrili calore rarefacta, commotaque

magis, immanis fepe in vaforum diftenfione vis, atque liberi

per vaífa minima franfitus impedimenta, lateralium minorum,

per quz fe- & excretio fieri debet, compreffio, ingentes cordi

refiftentie 1nferuntur, ut in fummos motus violentiffimasque

contra-

2of) WRAMAzin1 Conft. Epid. W RUTINEURIOp. SyDENH.'l II. p. 37 38-

g) T1sso febr. bil. p. 128.

I"z

44

AR r CY r

contractiones agatur : quantum caloris febrilis augmentum a co-

pia globulorum rubrorum , quantum omnes exacerbantur motus;

1. fuppreffi languent, dum diftradta nimis eo füb onere vafa fua

ab acione defcifcunt, ab elatere vique ipía vitali dejiciuntur ,

aliena accerfuntur fymptomata; ut eam ob caufam fummum.in

difcerimen fepe seger conjiciatur: vides Variolis e. s. decum-

bentem & fimul plethoricum, quantis colluctetur difficultatibus,

xietatibus, dum eruptio interim ]. plane non 1. tardius fücce-

dit: accedit, quod ea vaforum fanguinisque conditione nec di-

luentia aquofa admittantur, fed continuo per renes rejiciantur;

nec antiphlogifticorum folventium ufus effe poffit ; crifis inde]

nulla, 1. imperfeda fuccedat; 1. in abfceffum quendam terminari

febrem, 1. fuperveniente febre quadam exanthematica, ut pur-

pura, exacerbari, adnotet BRENDEL1Us/7); non quod imperfe-

éta L. turbata crifis fradas vite vires femper arguat; neque enim

fic nova febris oriretur; fed quod Natura parte oneris haud li-

berata, nec adjuta diluentibus antiphlogifticis, morbi materiem

fübigere juftoque pepafmo fefe vindicare prohibeatur.

-

VI Venz fedtionis adeo maturus ac tempeftivus eo gradu

quo vafa liberiora, liberiorque humorum

ufus fit, oportet;

tranfitus inflammatorias in vifcera.nobiliora congeftiones, toti

accedentes mortis caufas, arceant, co&ionique ac crifibus perfi-

ciendis faveant :. inde pulchre toties tardantes accelerantur va-

1101æ morbillique, vaforum minoruüm liberiorum amumento

fputa in pleuritide liberiora, tranfpiratio au&a, L fudoxes a

V. S. largiores hanc vaforum liberationem docent.

Ea regula

VSem non in initiis folum febrium acutarum ; . fed medio in de-

wrfu inter varia crifeos impedimenta a copm fano uinis l. ejus in

varia

E

p

J) BazwpEL de Torm. V. S. in Acut. $. VI.

DEFSLETSNREUETETCHVISSM

f

Auat

45

waria vifcera imminentibus congeftionibus, inter auda pheno-

mena inflammatoria neceffariam determinat , quicunque morbi

dies fit: ita VSem ab Hrer. octavo pleuritidis die inftitutam le-

gimus;); idem adnotat pe H.ex k) item' Krosckuor!) Vfis

oclavo die in petechiis repetitz exemplum habet SvpENHAM m),,

feriusalii, Hinc eft, quod quo major rigor, 1. horror in febre,,

eo certiorem, largiorem VSem poftulet HuxmaM n); neque

pulfu parvo fappreffoque contra indicari VSem in acutis velit 0)..

Plethorz namque is effectus eft fæpenumerc, ut febrem parvam.

reddat maligneque fimilem cum maxima virium proftratione eo.

fub.onere cordis vaforumque, uti obfervávit SyDENHAM 9)5

facta VSe majorem magisque excandefcentem: licet pulfus celer

& debilis effet; urgente fymptomate inflammatorio, VSem re-

petiit KroEckHor 2); it. pE H.sw ») aliique illuftres pradtici, -

VII. Sed & hzc notanda accuratius de p'lethora aut conge-

ftione inflammatoria momenta funt, ne facile a rectis VSis indi-

cationibus aberremus; cujus nimie atque intempeftive variz

noxe funti in coctionis probz.crifeosque turbis ciendis, quas

fupra ex 'T'issoro adduximus: ea adeo inprimis nobis momenta

fint ; ab acrimonia non indicari VSem; nifi plethora comitans,

l. congeftionis fanguinez phenomena inflammationis alicubi im«

minen:

. F 3 :

i) Hirr. Epid. III. S. HII. zgr. VIIL

kKF) Dz Hzw l. c. P. I. p..72.

D &rnoscxaor. c.p. 1275

5) Svp»tNHAM p. 480.

H) H oxuHaM P. II. p. 164.

0) HUXHAM .[o C. P- 19.0'

p Svpzunuam p.683.

qg) Krosckmnor l c. p. 187.

-

—ü

—

"3

minentis, l. jam facte metum facianf; ita in febribus cátarrhali-

bus fimplicibus non indicatur, nifi plethora comitetur, aut gra-

vior catarrhuspulmones nimis obruat, eorumque fundiones tur-

bet, ubi VSem przcipit T'issor »): alio in febrium genére, quo

acrimonia per humorum maífam diffufa, . febribus exanthema-

ticis efflorefcit l; loco quodam fixa hgret, uti in cholericis febri-

bus ac dyfentericis; quo in genere nunquam V. S. indicatur;

nifi fpecialibus circumftantiis caufarum antecedentium 1. fympto-

matum, uti excretionis fanguinez fuppreffe, aut inflammatio-

nis metu comitante; dum in mitigando fübigendoque acri fum-

ma in fanguinis proba crafi vis eft.. Neque a febre ipfa quidem

femper indicari V. Sem , füpra contendimus; nequeadeo ad eam

confugiendum continuo, ubi ex pulfuum celeritate motus calo-

risque augmentum cognovimus ; dum ex hactenus dictis conftat,

fingulare in eo Naturz verfari fubfidium, quod nec turbandum,

nec ullo modo impediendum eft: reciffime adeo, pulfu nec du-

ro, nec nimis pleno, nunquam neceífariam effe VSem, adfe-

rit CorLiN £); ipfosque V Vres rarius in morbis acutis VSe ufos

effe, ex' VVrum monumentis ipfisque Hzppocraticir conftat;

queisnec a CELso, nec ÀAer10 nec AEGiNETA przícripta in. cu-

ratione febris acutz , neque nifi in inflammatione valida hepatis

aut fepti transverfi ab AnErT40 u) atque ab HirrocnaATE x) po-

tiffimum in pulmonum pleureque inflammatione ad impedien-

dam ejus füppurationem, V. S. praefcripta fuerit — Sole fere

ille conditiones funt, quas diximus, l. plethore 1. congeftionis

fangui-

:) Tissom Anleit. p. 146.

7) Corriiw Ann. med. p. 28. 68.

4) AnET.EUS de cur. morb. l. 2. c. 3.

X«) Hir. de vx&l, rat. in acut,

OWAQER m L

n

fanguinem, queis V. $. adornavit HIPPOCRATFS, uti ejus mo-

menta collegit Grasstus y): in , univerfum eam regulam condi.

dit Hipp. 2); in auctis morbis fan'rumem ne detrahas, nifi ve-

hemens morbus videatur, vigeatque vgrotantis stas & virium

adfit robur.

VIIL Aliapotioraque in eo medendi genere a ptlfams illis

VVrum ex avena, hordeo adjedtisque variis paratis fubfidia funt;

quarum rationes eleganter DE SAUVAGES 2) expónit, quod liqui-

diori fada fanguinis mole l. ejus imminuta vifcofitate per diluen-

tia, attenuantia, 1n ratione imminutz vifcofitatis, velocitas de-

crefcat, dum vifciditas a refiflentia, moli movende analoga eft

Sed mixta fimul acida potiorem virtutem conferunt, quorum ilía

precipua vis eft

ut fanguini mixfa, ejus rarefactionem cohi-

beant nimiam, olea faliaque calore febrili exaltata, in volatilem

naturam tendentia figant, alcalefcentia jamjam immutent, olea

maxime rarefada, quibus potiffimum caloris aupmentum auctos-

que fenfus deberi, fupra diximus, reducant figantque, uti omni

experimento mifcela olei cum acidis conftat

E vegetabilium

claffe huc inprimis pertinent fuccus citri, aurantiorum , berbe-

rum, ceraforum, acetum aliaque ; itaoxymellis, pofcz, aque ct

aceto remixte aliorumque fimilium tante V Vrum laudes, nec-

dum hucusque conticuere

; folamque fere methodum Hippocra-

ticam continent

peffimarum febrium pmra exempla defcribit

Hrpr. interque illa Nicoxeni P) memoro

Jin gua ardebat , ca-

lor fOVZ:gS(uJ' non valde.fortis, GLJuZszLG corporir vehemens, vox

fraga,

—

y) Grassrius comm. de febr. p. 66

$) He*. l. c.. p. 396.

8) Dz SavvAGES Mofol. T. I. p. 205.. 206.

b) Hirroca. Epid. 7. n. 88.

ni]

TaGOA mET

L

WW*

fra&a y tempora collapfa , ocuZz cavi, circa fpænem diftrentio j urina

clara, decubitur fupmm, perpetuæ vigilie &c., que peffima certe

febris facies; evafit tamen fuperftes

At quonam: medicamen-

torum adparatu? in quo toties defudat recentior elerrantquue

etas nofira; en methodum Hippocraticam: Potur erat de farina

eraffa , in ipfa macerata ,. fea &2 de pomir fimulgue wiali punici fuc-

cur, €9 lentir towefaä?ce C2 farine lotura codla.

Verba funt. di-

vini fenis: adeo fola in acidis, farinofis, mucilaginofis hzc curan-

di meïhodus fehx fubflitit.

IX. Alia adhuc fünt amdorum vegetabilium momenta,

notatu dlgna eorum , uti aceti, fücci limonum omniumque aci-

dorum virtutem antifepticam evidentibus experimentis demon-

flravit PRINGLIUS c), 1it. MaknsRIDEd), natam illàm in carne

putredinem, additis ejusmodi acidis domari vidite): fed &

eundem fimul experimenti eventum adnotant, quo carnem fimul

emolliant, refolvantque; uti & obvia experimenta confentiunt,

carnem aceto conditam maceratamque a putredine confervari

quidem, fed teneriorem multo fragilioremque reddi ; quod idem

LorsEKEf) monet, refoluto nimirum, quod fibris earumque

elementis intercedit, & carnis firmitatem confüituit, gelatinofo

elutinofoque principio; atque ea quidem refolvendi virtute pre-

clara efficaciffimaque flüunïremedm quam folvendi virtutem in

"Vceeoe-

^

c) PaRiNGLE Verfüche p. 425

d) MaxBRiDE Verfüche p. 128

e) Eodem fcopo in aítuofo climate fümmum in aceto remedium, quo ades

le&osque confpergunt. Hamb. Magaz. Vol. VI. p. 569. fuccum limonum

in India contra febres malignas praftantiorem inventum effe, quam ipfunx

Bezoar refert Lisr E& vs- de morb. chzon. p 88

f) Lozszkz Mat. med. p. 447.

LÀ

NGf

"N F

49

vegetabilibus, eorumque fucco varia manifefte docent, diarrhoe

toties copiofie a nimio frudtuum horzorum ufu, que & natura-

lem tunice villofe mucum nimis cum validorum fepe tormi-

num effe&tu abftergünt :

a vidu vegetabili corporis molem im-

minui, obfervat LosB9) teftaturque HarrrRus ; diuturnam

a carnibus abftinentianradfectionem hyflericam inducere SvpEN-

HAM ;), temperamentum phlegmaticum reddi, . HarrEnvs k)

adnotat.

Qus omnia folventiffimam virtutem in acidis vegeta-

bilibus manifeftam docent, quae & gelatinam ipfam nutritiam in

noxas corporis depaícat; adeo potiffimum in gluten vifcofum,

in morbis precipue inflammatoriis dominans agunt, uti plura

curationum exempla refert T'issor 7)

X. Verum & inde in eorum acidorum ufu temperandi ca-

loris Ícopo , cautelas notatu dignas elicimus: datur namque ex

fupra didis caloris febrilis genus, ab acri per humorum maffam

dominante, cumque tenui folutaque jam fanguinis crafi ia febrium

malignarum, putridarum, nervofarumque genere, que folutio-

re jamjam fanguine deflagrant , tenuitate illa, 1. per putredinem,

corporum principia deftruentem , ac quadam colliquatione indu-

&a, L ea, dejedtis corporis viribus, imbecillitate nervofa, defi-

cientibus coctionum przfidiis conciliata , uti in febribus nervofis,

ideo inflammatorig indoli oppofitis. Quezs in cafibus adparet,

adeo nullum a folventibus acidis peti poffe prefidium, ut lar-

giori etiam continuatoque ufü noxz inferri poflint: conqueritur

hinc

) Theoph. L o s s. exp. circ. calc. p. 222.

P) HarrEm. elem, T. VI. p. 200.

i) SYDEN HAM. p. 504.

REYHALLER. l c. 1. IL. p. t47.

J) Tisso- de febr. bil. p. 46. go &c-

€

UGAQSh "r

OEX

50

EJ

hinc PaixGLE m) fe parum ab iis folatii in ejusmodi febribus

perceprfe, ventriculi moleftos natos effe fenfus, quiab iis ab-

ftinere jufferint; dum crudi fruduum horeorum fucci debilio-

res magisque irritabiles in aliquibus ventriculi fibras moleftius

adficiunt, licet eam debilitatem demum, abfterfo nimis muco

elutineque emollito, inferrent; unde ab eorum ufu largiore &

febres fepe intermittentes l. earum curatarum recidivz accer-

fantur ; quibus adeo acetum quidem, liquorem fecunda fermen-

tatione natum, mobiliffimum per vaía omnia, principiis tenuif

fimis fcatens preferat omnino; fed pretulit omnibus vini ufum,

ventriculo amicum, antifepticum , cardiacum ; nifi videret de-

liria in febre 1 accerü inde, l. augeri; WARRENI primas has

cautelas fuiffe addit: Sed & fimilia MAkBRIDII7)Íunt, in exp

fuis circa acida & antifeptica inftitutis deducta; nunquam id ab

acidis expectandum effe, ut forma integra acida fanguinem pe-

netrent, ubi nonnifi diffolutione & deftructione fibrarum corpo-

ris agerent, uti in friftibus illis offium emollitorum cafibus,

prædommans in omnibus humoribus acida acrimonia manifefte

adparuit: potiffimam adeo eorum acidorum vim in ventriculo

primisque viis flatuit, ubi putridas materias contentas offendunt,

immutant in fubflantias neutras innoxias; ficque toties febrium

putridarum fomitem in primis viis deftruunt; quodque etiam

ex ceffante naufea, vomituritione a putrido hoc flagrante adpa-

ret.

Novi doluique virum juvenem debilioris native conftitu-

tionis, in febre epidemica, quam putridam credidit Medicus,

acidorum ufu nimis diu tradtlatum ; ita debilitatum fandem, ut

devida quidem febre, in cachexiam incideret, qus accerfito de-

mum hydrope pedoris, mortem, fuis lugendam inferret,

XI.

:

3

z) PRiNGLE l. c. p. 298

2») MaxksnRIDE l, c. p. 163

5I

XI. Acidorum adeó eorum ; qu fimul acerba , ufüm pre-

tülere VVres, uti Ruasks exponente Mxanro 0), confentltque

'I'issor p); atque VarcARENGI obfervationes excitat, queis in

peffimis febribus fuccum malorum punicorum, cum aqua mix-

tum efficacem adnotat

quorfum & noftri berberes, cydonia,

cerafa acida aliaque referri fubflituique poffunt; dum preter vim

antifepticam , tonica fimul, incraffante egregia, aliis acidis nimis

folventibus, preftant

optime igitur vim acerrimam tenutis pu-

tridi mitigant, & fimul fibris novum robur addunt; quo refiftant

diftenfioni, quam intendit elafticum putredine generatum; cui

& ortum debet meteorifmus ille, in putridis finiftri adeo przfía-

gii phenomenon , qui & fümmam fomitis abdominalis putredi-

nem, fummamque debilitatem exhibet

eademque ratio eft

quod VVres opiatis fuis, 'T'heriacis, femper adftringentia mi-

Ícuerint, rad. biftortz, lormentill. alia ejusmodi, quse eorum

compofitiones fere omnes ingrediuntur.

XII. Acidorum mineralium potior hxc virtus; quorum

vis potentior non tam antifeptica, quam incraffans, coagulansque

experimentisadparet: fanguinem momento coagulant lympham-

que , fi mifcentur; venis infufa animalium, continuo mortem in

coagulis fanguinis intuliffe vifa funt variorum cl. virorum expe-

rimentis, ut nullum magis prfentaneum venenum detur , fi fan-

guini liquidisque l'ymphaticis mixtum fuerit; folidas partes ani-

males immediato contadu crifpat, corrugat, deflruit, dilutum

vero afque enervatum ea viindurat, coníolidat

Qu tamen

virtutes debita aquz mixtz copia ad falutares in febribus fines re-

ducuntur , ut alcalefcentiam falium, oleofi evolutionem domet

poten

a

9) Mzan. de Variol. p. 101.

p Taissom l c p. 58..59.

G 2

RO

potentius; folutioni putredinofz refiftat , folidorum robur vi fua

adftringente confervet , reflituatque amiffum: fummis iis laudi-

bus ornat BoenHAVE q) , it. SCwrErENI1US 7) , T'issor /) aliique;

SypENHAM f) potum fpirit. vitrioli imbuit magnis falutaribusque

effedibus; aluminis ipfius ufum in malignis a vi non tam antife-

ptica, quam roborante , quam debiliffima fepe fibra exigit, effi-

caciffimum predicat Bucuoz u)5 "T'issor -^v (-li prefcripfit Lin

aqua pura fontana, l. in decodt. rad. & fol. acetofe, fl. rofarum

rubrarum, quandoque fyrupo ruborum;. deco&. hordeaceum,

additis fl, rofar. rubr. vehiculum egregium quoque prabuit

cujus unc. duas omni fefquihora potabant egri, neque ulla alia

carminativa in tanta pneumatofi adhibere licuit, nec preftantio-

ra invenire potuiffent

Eidem acido vires fuas debent, quz in

officinis proftant "'ind, papav. rh. it. Bellidis, fimilesque, quze

lissor

larga dofi potibus, julapiisque addi ad eos fines folent

demum in febribus putridis ad fummas dofes aícendit, ut «« p-li

ad unc. Sem. in fyr. rub. id. dederit; fed. ea quidem dofi, uti

ori euftuique intolerabilis, ita jure mihi metus eft, ne ea formula

haud fatis dilutum involutumque acidum vim efferàm, vix non

venenatam in fluidorum coagulis, folidorumque deftructione ,

immani ardoris in precordiis fenfu exferat; neque non funeRa

nobis conftat novz methodi vxc'hma.

XIIL. Inter hzc acida foffilia BoeRHAvE ejusque commen-

tator e^« Z ris p. camp. precipue laudant, qui puriffimum foffile

prebat, nil metallici in fe habens; alibique eam virtutem cele-

c

brant

4) Boenuavx chem. T. IT. p. 278.

7) van SwwarTEN aph. 88. p. 127

$) I1ssow L-C..p. 59

£) SYnENHEAM p. 289.

$») Bucnoz Flecken- und Friefelfiebe:

r iT .

53

brant, omnes motus fermentativos fupprimendi coercendique;

quo fcopo Zre in doliis accenfo , vinum eo fpiritu imbuerent,

fed & eadem ratione motus putredinls inteftinos, diffolutorios ,

colliquationem fanguinis impediret, Aliieosfpiritusacidos dul-

cificatos ad eum medendi fcopum adhibent, minori ventriculi

incommodo , uti «w cptri dulc. , . (p-li addito alcohole mitiga-

tum acdulcificatum; cujus nec ab alcohole vis rarefaciens timen-

da, quam acidum compefcit, nec acidi incommoda, quas phlo-

gifti combinatione mitefcunt.

llla precipue in acidorum ufü

cautela eft, ut fatis diluta fint, quacunque demum dofi adíu-

mantur, licet unc. femis, drachm. vj, imo unc. unam confu-

mant quotidie, uti id vidiffe fe refert QuanIN x); qua ratione

fomitem putridum in primis viis deftruant, fed & eludari in

profundiores lacteorum, fanguinisque vias poffint, putredinem-

que ibi evolyi incipientem coerceant; aülio alias in

primis viis

fubfiftit.

XIV. Nitrum quoque precipueque in hanc medicamen-

torum temperantium claffem antiquitus relatum eft; quod de-

puratum 1. in decoctis, julapiis, l. in pulveribus adhibent. Atque

hujus quidem virtus refrigerans, exp. phyficis nota , visque at-

tenuandi, omnibus fallibus neutris communis przclarum in fe-

bribus ufum habet: memorabilis hzc folvendi virtus, dum fan-

euini mixtum, illius fluiditatem auget, puniceum imo- nigrican-

tentem calorem in rofeum mutat; qua in re plura exp. inflituit

BorckLERUS y) it. alii z), queis infignis nitri in folvendo vis

G 3

adpa-

X) QvARIN de med. febr. p. 32

J) Boscxrznus denitrofan guini vefolv. l, coagulante Völi —*II. H. pr.

p.254.

z) Marrricmz. de polypo. it. in Hamb

*

urg. Magaz,. Vol. XI. pagpISPS-

HALLEIH'VL e T. Il. p. 74.

54

*Kv&ed;'ä'

oA

adparet: adeo quidem, ubi folventia & attenuantia indicantar,

preclaram virtutem exferit; quod quidem potiffimum in phlo-

giftico fauguinis vifcore vitium eft, adeoque in febribus inflam-

matoriis przcipuum locum habet: fed & eas, ut adparet, cum

acidis vegetabilibus fupradidascautelas, fere communes habet:

ea namque diffolvendi virtute debilioribus inprimis non conve-

nit, uti monet RosENi1Us a), facile inde ledendis; a ventriculo

fzpe haud perferri monet PRiNaLE D): noxas in feipío teftatur

'TRALLES £); facilisque propria eorum experientia eft, qui cre-

bra phlogofi , ac fanguinis facile rarefcibilis incommodis obnoxii,

continuo ad pulverum temperantium ufum confugiunt.

In fe-

brium genere adeo cum diffolutione humorum conjunco, quas

ne in eundem effectum

fupra de acidis dixi, cautelas habet

confpiret

teftaturque T'issor d), vim ejus effe diffolventem

vifcofi phlogiftici, inde in inflammatoriis morbis, modo nimia

dofi non propinetur, egrepie refrigerare; in morbo vero bilio-

fo, ubi tenuior viget humorum diathefis, par non fperandum

erat auxilium ;; bafin addit, nitro prebere alcalinas materias ,

leniter fzpe debili acido nuptas, ita ut, fi elementorum disjun-

&tio in C. H. fuccedat , quod facile contingit, majus oritur ex bafi

alcalina damnum , quam ex acido bonum: atque obfervationibus

clinicis conftat, nitrum magis prodeffe initio morborum phlo-

gifticorum, quam fequentibus periodis, cum jam adeft putredo.

Preclare adeo illius Ilaudes, quas occinit HasexoERnHre), ad

morbos inflammatorios fpedant

fal leve valde, adfíumptum

1n

$) RosgN1vs Kinderkrankh. p. 170.

b) PRimGrLz Lc.p. 149. 150

vid. Vocxri. meth. med P- 387-

é) Txarrzs hift. choler. p

CT

d) Tissomv l c. p. 15g.

€) HaszNozxnRHrL hift, 3. morb, P. 37.

OR

df

55

in C. H. mire refrigerare , fanguinem attenuare, impetum 1-ä'tun—

dere, partes animalium htmidas folidasque condire, & a putredine

prohibere; unde in omni morbo inflammatorio una cum denfita-

te phlogiftica fanguinis eft fal attenuans, optimus, nimia acri-

monia haud quaquam ledens, alcalefcentiam falis humani, pu-

trefacionem olei ejusdem certo & fortunato impediens, hinc

vero nomine fal antiphlogifticus nominandus; hincargam fatis

dofin preícripfit HasENOEHRL, 31j. nitri ad unc. 1o. V: fambuc,

Quod quanquam in eo morborum genere verum effe poffit; par-

ciore tamen dofi uti maluit HLgNi1vs f) atque drachm. unam

nitri integre aquze menfurz mifcuit, ut nullo modo poffit ftimu-

lo agere , fed fpiffos attenuare humores tantummodo, eorumque

temperare calorem; febre mitefcente, addit, &i alvus adparet

paulo liquidior, fe aut parco eodem , autnullo uti. In malignis

inutile declarat ErrERvs g) locoque ejus contrayerva utitur ;

confentit RoEDERER 5) ; nocivum vidit BRuN1NG?) it. BEzor.pk),

plerique alii. — Quz falium aliorum neutrorum par ratio & cau-

tela eft. "T'erreorum denique abforbentium, qus diaphoretica

fixa adpellarunt, atque nitro adjuto, varias pulverum tempe-

rantium formulas conftituóre , ufus noflro evo in febribus evi-

luit, ut füü mentionem haud mereri vifa fuerint; atque

adeo pagellis noflris academicis imponamus.

P LINS OR OM

ss

P N

f)" HENIU S l].0 c. P. XIII. po :770

g) ErLzR. de cognofc. & curand. morb. p. 126.

7) RorzpEREA de morb. mucofo, p 60.

i) BauN 1NG conftit, epid. effend. p. 58«

&) Bzzorp von Faulfieber, p. 40.

COROJL ITLIOAIROGEA. —

£.

eligatio funiculi wimbilicalis , nozabile Medicine fovenfis arguinentum . aliquoties

boc loco controverfum , inrey. autiquiflbnas cbirurgicas operationes merito.a

quibusdam velaza, tum ex analogia vulneratortm magnorum: vafortom, fanguinem ad

amortem eriam fandeutium tuin.frequeuzi baud dubie luemorrbagie ex neglela. deliga-

zioue confecure obfervarione ; inde obflerrices a Gracis jam 0a AoTowors tnbilico-

vum prefectrices adpellaza.

Il Ab eo uegleGiu infanticidi reatus tozies , a. cl. Meditorum azque $ Crorum

collegiis a fecuta inde letbali bemorrbagia , corpufculoque infantis exfangui vifo reperto-

que aguitus couclufusque. fuiz.

vid. ALBERT:1 jurisprud. med. ZirrMANNE

med. for. FABRicius Samml, medic. Refponf. alii plerique.

"s

í

T. Communi fententie primus fere Scu 1 z1vs dubia, fed d& Defenforibus

laucomatis smateriem objecit; cum deligationem eam baud tece[ariam, a fimilitudine

i

rutorüm., feruun.fuorum. faniculos , ipfo Nature iuflizuto , folo morfu, femperque fe-

Ticiter refcindentium. adfirmaret.

Diff. de vafis umbilic. nator. & adultorum. Hale

iMagdeb. ao 1733. Vol. V. Hall. i. d.

if. an umbilici deligatio in nuper natis i

ceflaria? 4o. 1733. eod. Voluin.

IV. Zrgumeuzum, moratu dz'gnum-, aüajorem omniuns attentionem Parronosque

jw-e amevirum efE ; cum matifoflg obfervationes. mullius, ex ueglelo vinculo , fauguinis

fluxus confeciri extareut, defcripteque ab E. 18 & 0 commerc. nor. áo. 33. hebd. 41.

—— &0. 35. hebd. 57.. — a&.N. C. Vol II. obf. 5o.

KarnrscHMID progr.

de intermiffa funic. umb. deligatione non abfolute lethali.

ZELLER diff. de

vita humana a funic. pendente.

Praz progr. de non femper mortifcra funic.

uib. deligatiorie negle&ta. Lipf.ao. 1774. Roznznrm ce.puprümis Medicus

obfletricius , diff. de Suffocatis. Opuft. P. 1. p. 334. abfolute adeo fierum, inquiz ,

eujus vafa fanguime careuz , poft partum . bbgia perüffe , certum uon eff ; funis ligatura

carenus , nil omnino prolmir.

V. Ea quidem in bruzis vasio licer baud couveniar, tum quod chordam aute na-

217

Z

zivitatem jam 1nagis deficcatam babe:

7, HgBüsNsSTRErITanthropol. p. 418 ; zum

quod morfu prafcindanz , adeo conzuftone d2* coutorfioue vaforum. fibrz retratle contra-

&eque fpoute vulneris ora occludaur ; qualia d in bomine in maximis. arterüs exempla

funt ;; norumque in bujare Civitate juvenis exemplum , cui a lapide e monte deciduo , fe-

ayur integrum in, medio abruptum absque ulla bemorrbagia fuir , in vivis velidto,, jam-

que adulto, Ruptura adeo & in bomine, quod neglecto auxilio. obflezricio, decidente füm,

fievi poreft , smuorem metum babet , quam vefiffio. L up w G. med. for. p. 100

VI. Ea ramen brurorum opera, rardior omnino, morfu im frigefado. jam ri-

genteque funiculo inflirura plurimum forzafis confert; uzi im eo. porif[mmtm. momenzum

ponit RogpeRzER Lc., quod pulfus fücile in funiculo nati hominis poff. miuutam: unans

À alteram. definar, rum a mutata per. refpirationem fauguinis circulatione, zum ea a

?Bl.lt(lï(l

[

Mi o d

x ofe

qputata per extenffonem d9* explicationem. corpufculi , arteriarum. dire&ione , maxine rc-

tardata 1. plane impediza.

VIL Veri quid fube[fe sum ipfum a BaongLoQu.inflirutum experimeurum

grobar, quo ce[fante jam fauguinis fluxu , cum re[piraziouem tauzifper interciperet, guztas

irerum aliquas vidit, umbilico fufas; zum d9* ipfarum arteriarum umbilicalium directio ,

longizudo ingens , fpivalis inzoríro usultiplex , magna a corde diftautia, refrflentias paraty

ande baud difficulter fanguinis iter morazur.

VIHI. n equa vero bec omnibus conflansque vazio , cui tuto commirti falus t&-

nteri alumni po[fit ? Circulationem adbuc perfiflentem probaz cl. S w E v v1s p. 396 cori-

filium , quo poft partum difficilem ad pracaveudas convulfioues , fluere zantifper [angai-

aeim ex refci[fo umbilico jubet: S w rENiívs T.IV. p. 642 in infante debili cuma

acie zumida livida , vefpiratione l. uulla l. exigna , funiculum fubizo: vefecandum , uz ef-

fiueute fanguiue pulino libererur :..in debilifimis. feezubus uatis, mortuisque vifis, pla-

ceutam in utero relinquendam , neque prafcindendum funem plervique voluuz.

Reliquit

eodem confilio Ro EDERER . c. p..292. 306. funeque poff aliquoz winutas primas

vefeclo, fanguinis rivulum ex infanris umbilico profluere [roir, cujus. fummam vim fal.

zumque ad dimidi Jaltem pedis diflautiam , eodemque snomenro excitatum . infautem. ad-

morat, d inter ea pracipue adminicula veferz ; atque alibi de Suffocatis p. 2/7. confi-

zetur , ex fune umbilicali , qui non deligatur, infantem urique pati poj]?:* » ligatidum adeo-

que funem eJe ex parze infanzis, wifr quidem ipfr bbgia pereundum fit.

IX. Huymorrbagie porro inde [ecute exempla , fi conferimus ; uti bemorrbagiam

letbaleim imemorat HitDANvs cent. l. obf. $2. cent. III. obf. 27. — Copiofam

AArum idem obfervantium nubem collegit, atque i cafu fuo ad necem ex bemorrbagia

eunbilicillatam, a fumma cordis vaforumque exinanitioue couclufit Facultas medica Heha-

*

fladienfís. vid. F ^ n&1c1vs Samml. medic, Refponf, P. T. pag. 17. caf . "T. V.-

2

licez bunc effetium baud perperuum: confiteatur cal, VIYI.: — artendendam. ideo maxisie

cordis vaforumque inanitionem exigiz P. YI. caf. 1.: idem femir L u p wic med. for.

$217. Lozsxecxer Semiot. p. 232. Hemorrbagie , d?* ferius accidenzis exempla cot-

levit H AL LERUS in notis Bora g. ad $. 693 not. c.: imo 620 demum "10ove die

poft. fozum calidum adplicarum ex C & A M E R 1 obfervarione s ex umbilice ter ligato qna-

gnam bbgiam , ex vinculo per exficcationem laxato; die'Tmo bbgiam funeflam, aliasque

obfervationes refert, totidemque.argumenta. perfifleuzis adbucdum plus minus in fune um-

bilicali circulazionis, Pulfantes arzerias umbilicales in catuli fu. 4 Seprimanarum vidis.

X. Retdie HarLERvs com. A. R. Gott, T. IV.: offunz arterie umbilici ro-

bufli fetus , refecto funiculo fauguinem. fundere; quiefcuuz in debili ut qui i(zdfwmpe:

rinz illad, eque ac , qui negaverint, vera fateantur uzrique.

XL. — Varie adeo. conditiones e[fe polfauz , queis fanguinis Eic fluxas aiut fg'/irzttgr

fponite facileque , aut fervetur diutius: fi funiculus p

inguis ,. fpougiofus ,. f« corpufculum

?n direclura expanfum ,. fc. quieziffimum, ft aéri frigidiori fabjettum. . A D o t v. diff. de

infanticidii netis fe&ione legali inveftigandis. Helmft. ao. 1764. fupereffe diutins

&b involutione üimia , angufliori fafciatione ; [i. funiculus amagis fanguineus , gracilior.

alii obfervauz : quorfum Cerze clamore;, qui&mczmz' iufaures plerique lucem faluzant ,

editique nixus confertute

H

XIll. Ex

d

É

h

SAGUfSF

;

i

XIL — Ex quibus id vette conficittir , meglectam deligazionem of ;/än)þer &* uecef*

Jario bbgiam confequi. —Pulfu funiculi ce][anze , qui primum circa. placenzam , fenfnm

Jenfeimque circa. umbilicum folez, non fequi teftazur Brü v w E & , licer copiofa zamen

vid. Anweifunce

um

wie durchanzuftellende Befich-

bemorrbagie exempla aduorat.

tigung ein verübter Kindermord auszumitteln feye.

Pulfu. adbuc perfifteute. ii

facili uimis partu bbgiam oriri poffe zeflatur Ro p g s. Opufc. P. H. p. 456..

4

XIH. Maner adeo regula , in cafu bbaie lethalis dubio. atzendeudum e[fe , an cor-

pus probe mutrizum , perfectum , robuflum [azis, quo ad letbalitatem eam coucludi juve

poffz.

Tllud porro coufilium addit A0 v. l. c. p. 77., fpougüs faz amundaris. exci-

j

piendum omnem in corpufculo adbuc fanguinem effe, ft ejus adbuc. $]. cum 211 fuerir ;

$

bemorrbagie letbalis crimen . evanefcere.

XIV. Manez probum illud aæztiqzig/]?;;z?gw/zque obfletricibus preceptum äeligandzl

fumiculi, quo cerzius nullum in ve incerta difficilique confiium eff.

XV. Fafa pulmonttin fauguine turgida um ex.cerzi[fmis , infantis vivi nati

frgnum reddunt.

. XVI. — Aliones vegetative , principii animantis , d feufitivee babito vefp

ïff? COF--

poris, in infanze munero. d?? potentia eadein funt. ac in. adulto.

XVII. | In cadavere nec fugillationes nec ecchinofes quid probauz de . illata viole-:na

ET

zia, mift plures majoresve fanguinis grumi rveperti fueriut.

XVIII.

Sed. d&* be defcripta vere fugillaziones i. cadavere violemia externa ve-

«&ato baud oviunzur.

XIX. In partu facili craffe fugillationes de* lafrones capitis invente , vim iufauzi

vivo poft parzum illatam , indicanz ex confenfu oum. Auzb. Med. for. fcript.

"^4

XX. n renuuciatione medica forenfr caufa proxima mortis , in quauzum ex COf«

pore Se&tioni fubje&to poffibile , determinanda a Medico eff.

XXI. . Sed bec fepius ex vationibus byporbeticis affignatur, quiu revera fi , d

adpellari po[fiz vuluus lezbale.

XXH. ueprum igizur eff vequirere a Medico, ut i qualibez bene ordinaza. v«

ï

aunciatione legali a(fignetur. vuluus abfoluze lezbale.

:

XXIH. Praferrim , quia plures po[funz coucurrere movtis caufe , quarum neutra

fola, aff. fanul concurreutes iuevirabilem morrem accerfuuz.

),

ICXXIV.- Redle cum Plouqueto fubdivifro vulneris abfolute. lerbalis. in- genevalizer

& individualiter abfolute letbalia adhibetur,.

XXV. Facultatum de Collegz'oru;h Mädiciori;tm Jolorum eff , fic dicla vifa reperta

infpicere d& dijudicare , f de recla illorum d folida conftru&iione , fenzentiaque de mor-

|

zis geuere dubium oriur,

E

SS

E

&

Yué

u

i

d

x

T A

*

*

-

AE

V as D

ER d

3

Em

A

m*

5 s

FY

i

*in.

ii

D

LP

r

:

[

W..

31

z

&i

—mÓ

j«

h

*

3j

*

m

U

—

*

À

Y

&

tf

h

L

i

N

PU

E

-

*

Y

*

" d

À «

E

x

d

-s

a

p

&

ï

re d

hs

4

ä"

'ï'*æ

E

quï,

)

Á

x

^

»

4

2 a

1

-

Á

£^

s

*

*

k«

1

[

N

;

^

Y

E

:

m

A

l

»

V

ï

j

"

Y

*

K

A s

t

ls

--

äïwä

L N

C*

t

ï* ?

R

a. d

r2

C

N

* u

x

d *

*

M

i

ii ts

?;—

i

äi

r

9*

^

6X

! .

Z^

AUX

Pl

É

:ï

: a

$.

Rs

D

Á

à

l

*

A

:

X

9A

-

A

!

^

X

. EE 3

E

ho

r

X

&

p t

*

t

*

;

:

1

?

:

n

A

!

/N

À s

L

d

"X

/

Y

m

iL

-

E^

i

s

r*

N

n )

47

h

*

2

i

d

N Y^

"i

w

M

MK

*«

a

*

i

r

N

41

m

:

a

TT

?

» w

*

v« P

EK

Lad

*

:

X

3

Ys

^

A

wæ:,dä

L:

*

—

d

E

ORS

-

A

"i «

x

B

E

L

$ rA

ä:v'x

-

E

X s

X

h'&

-

m

A.

*$

-

.

* vÀ

E

E

E

t

*

*

C

þ*«

»

"

MX

X k

^

*

A

^

»;;t»,m

I

"n

"t

B

"

^,

À

P.

:

?

*

Lkh

X

?,.

:&

k

L

Mä

:

-

.

1

*

*

*

1

æ?.'a

"1

E

ais *

L

-

C v«zxk

*

P E

eN

&Y

m

*

À.

;

b

^ wYE

l

^-

F

:

us t

A

b

p

L

L

j

*

*

: ï

f

;.

n

*

M

Á

,

X

i

&

À

äw"'ä

*

?

m

-

*

t

:

*

D

»

b

b

4

w

"

A

ä

J

4T7À *

fä

D

b

L N

*

-

.

!

b

d etis

-

L]

LE 1

1*

;;

*

ia ""??

j;

pR

a, s

À

»

f)..u

b

é

r

h

L

* ïuü,

u

1

1

i

L

?**"w "*

T

.?-w

;ï

"

*'"5;23—

w P

m

w*w

,

^

M

4

&

"r

!t

à

^

m

Lb

-

t

;

^

*

|

1

'*

-

--

-

H

A

&

cet

A

X h,

s

«

;

x

Z/

»

RI

-

w r AX

st

v

*

ïþ*ïfw

;

:

g.

Y

[*

-4

EC

"Ó

^

,F

"w 4

i.

*

L

?

ADWON

"

X

*

E

*

1

]

X

,

L

3

z

t

-

P.

11

^ g

ä

-

m

As

u

TA

XJ

"d

;A..,(—-

:

L

ääww 4

m

Em

N».ïäa

La

$€

b

wf

1

hR

.

t

——

t

"

*

n

*

V

*

L

h.

—

-

"

-

g

i

;

^ w

A

hi

g

Ri

v o P

Fa

k

p

4

[

*

4

a€m

C

". *

x;v

TW

b

La d

.

v

g

"

h

€ 9

w

.X

a

;

E

A

ml

".

u

ï;

b

i-

-

.

w

E o dlb co

s.

J

H

L]

*

-

1

E

h-

p

*

" j

g.:—

i

w f

*

1

ais

;

*-—-

4

m

—

E* i;ä

4 À

us

*

x

»

-t

E

d

sïä*

"

ha

P

;

*

^

E.

59v

"

o

-

«*

H

N

ts

$£^

d i

5

!

*

N-.

&

l;

,F

-

iïf

?'

N

2

»

K

—

s

ENS

j:

P

£.

*

*

E.

LE d

..

^.

Y.

i

k us

A w

hs E

"

—

yz

P o

"

s*

"Wg.

-

»e

a

4 as

158

"

s. 4

^

,

-

-——-.

-

U

N w

lma h 6 Í x

d

y

'ls;.

EL

F.

^.

A

T

x

i.

-

uf UP

-

»

23

*

"-

«"u

Q:CN

É

:

M

"

—

ï* - GJM

ol

-N

4

.

E

"

-

"-

L

»

^

)

ïu-

ET

» i

*

E

"

N

3

g

'*W*H 2*

L

*

1

s

-

3

P

^

-

À

N?e'

* c)y -

x*

"*

*

Y

-

t^

« *

;

1

a

e

.

Á

ov

i

Py

—

)

l3

-X

-

d

Y

d

m

3

*

*

äsc.

s Xaeid

m

A g

.

-—

k«

*

P

$6 Cm

*æ-d:;x ^

AWMM

P. T

À«

e

2

k

CC

a

Paf

&i

d

*

if

-

r«

) at

*

x

d »

-

&i

^.

t

m

b.

w«'

P od

*

'«Py:.nwAW

á

Ls

II

E

ä

-

*

A

f:

"

a d

—

*

?;1 :

ha s

E

vel

EE

E

L

i o

P

-

L

-

-—

*

-

.

L d

m

"a

-

k *

£*

d

P

« €

u- E

*

-

H

ZJQ,J»*M* p

-*'Xä

*

-

p2

L

1m"!3*3

. a

g;-a

*

i

.

A u

h"

»

LI

" ^

D

w ,

L

de d

A€

^

^ h

I

3.*-4

»

T

5i

r

^

R.

-

E

Y

"

X

-

J

.

—

T

Pa

f

hæ

-

'*Nf

X

d

.

äW

m

i

^

*

s

ag

K

ï:äs *

"

-

ærf::w *

«

k

&

w .

w

—

Z*

w

"^

E

:þ

L M

*«

wf o

w

.

;

o du

y"w

d

*

;

vy4

*ás

t en-

n

—

L

:

l4

s

E

l

Á

1 r

A«

n

m

—

»

Y

3*

Z

H

*

*

—

-

LE

A

»

EL od

rA

i

"

3

v

3

"

as Mp

——

E

X

AX

z

^.

B-

L

E

"

"-

m

r

.

T

æ&æ

*

d

us

E

*

N-

$

^s

ab

»

avd

"

)

"

"

g, ao

w

-

"r

t

»

3

L

Bu

-

-

d

4

.E

*

MM

:

-

—

N

v

" d

J

:

1

:ö-.

1

u-

F

h4

M

pe,

d

A

-

-

g.

-

ï*jw

N

*

äg

m

E

:

M

r*

i

"

m

—Á.

hm "

—

]

w

*

i

^.

, a

—

-

V

át

ä—æ

s

iw

p

—

-s

w

Y

**

*

*

*

hs

-

,

m

&

€

p

DA

'ï:.,l"xs

"

*v

d

"

i.

nv

*W-J

?

H

"

u

".

*

W

"u

,

&*

*

b

w

p

i

i

—

—

--

w

m

T«

*

wä*ï

chü

b2

E

*

x

;

:ï;

19

g

"

&

**—frf*-*;**æ;f

-

!

n

ag

"

»

— g

D

i

w

(X

.

E

E

L

L

«*

n

E

d

^

*s

-

,51"5..&

A

r -

»

F dndm

h.

u;'y

x

í

r

"N

P n

kä:ï

P

^

"

J

.M

AÉ

3

j*

?

i

*

E

&

i

A

v

z b

»*

ap&

Á

æm)*fï-

vt

—

-

- s

-

"

!

P.

*

E

:

E

L.

UM

n

*

--

^

E

*s

4 -

iC

$..

uf

-

4

"--

,

M as

Y

r

/Z-

Y w

W

p

1

^

L1

m

d

n

^K

*

"5

U^

1

p

w

r

"

uv&a;zg;,v:

:

a

"-

-

n

'S.

?

&

w

À

*

5

as

—X

$"

P r

"i

d

L.

X

"

d

"

"-

[39

-

*

C

z

"

7

"-;

S

A*

*

L

v

*

L

j

:&

E

N

ais

)

AL«

3

j

r-

*

*

"

LANN

H

3

[ ^

*

&

*.

x

E

AC

Y

-

b

!

*

Pa

)

N

?s

-

-

4^

3

j

.

D de m

-;

X^-e

—

& fh

-

4

P^

N

à

.

"

&ä&ï! x

£

V

F«

^

X

E.

]

.

h

*

s

-—

VN

"

Y

M

-

)

E

/

FKv

^

Ym

?

jïw

Wq

äï *

M

&

2

CALORIS FEBRILI

S --

o

——

EXA MEN

Q

e

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

r

DISSERTATIONE INAUGURALI

Balance

AUSPICE SALVATORE. DEO

o

E

JDIR.ACESIIDE:

ä

&

.G. M. GA'T'TENHOF

,

Prurir. zr Mzp. Docronz, Mar. MEp., Boraw. gr TugnAp. -

SPEC. PRorF. PUBL. ET ORD. REV. ET CELsISs. PR. E. Srrn.

NEC NON SEREN, PniNciPuM HomnrNLOHE - WALDENBURGICORUM

! g

ScuiiiNGsrFüRsT ET BARTENSTEIN ARCHIATRO.

12

w

IN

ERE

ANTIQUISSIMA PAL

ATINORUM ACADEMIA

11

|

PRO GORADU.DOCTORIS

10

PROPOSITUM

|

TILANCISCO FACQE*BO SCILWVARZ,

|

44. LL. ET PHIL. MAGISTRO, ARCHISATRAPLE ÉT CIVITATIS

HEIDELBERGENSIS PHYSICO ORDINARIO.

|

DIE XIX DECEMBRIS ANNO MDCCLXXVHI.

N

5

Ed

- &&gx

NY

m

EEE

N

N

aA^

E H

)

5

.....

..........

l i

......

n

z

'HEIDELBERGä,

Typis,AJOANN;s B-A ?,sz'ræ: WIESEN,

?

Univerfitatis iypogäp/zz'

'iïþ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com