KaI600-2335_7
author: Struck, Christianus Fridricus Theophilus

:

"

,.

J

T

"

*

&

z

1

^i

]

d

1

D

*

"

.

m.

hr

4

*

um

-

m

n

:X

"i

V m

-€-

"

M

:

-

H

«

s

i

K*

d

m

*

&

TWCÁ

L

E

*

»

:

s

W

Y

»

^*

&

-

x

"

k*

..M

ao d

P

i

»

5

L

*

E

-

w»

— ,

, . H

Á.

I

"m

-

j

y

d

m

2

M

« ,

At

-

i

u

W

-*

i

i

/

p

-

«

--

M

^

w.

5

"T

d

N m

M

w

E

i r

*

-..Ua

"

wl

"

y^

ls i

k

,.M

,

"

T

i

—

.

E

v

—W,C,

W.

e

*

Va

»

Y

uI

M

-

,«

DN

H

m

w

"-

-

p

k

.m

2 aw

Ü

»,..

r

i

Ut

—

P d

—

e-

——

j

«

-—

Syt

*

4

T

Mi od

.W,

"

»

"

A

N.-

4

M

[ E

,.:

--

*

-

x

j*

od

y

-

t

"Y

j

As

"ET.

*

"

x.,

L

k

*

bt

.M

b

U

W

.W

^

T

-

X

.

.

E

w

ysá

"n

n

*

n

b*

s

-

2

W

$

«a

-

*

Lr4

4

-

-

H

P

d

NM

&^

m

B

AÉ

[

*

*»

-

|

Y n

A* 2

ce

r

hs

d

T* s

N

$

»

t

z

*

" s

r*

A

b

2

»

p

-

-

i-

i

J

P )— .):æ

E

24 M

E

&

E

ii

"

3.

*

-

p

P

j

.m

"

á

4j

x

*

l

"

-

us

"9

|

»

»

—

"m

p:

»s

£

M

-

»*

-

-

w

.W

LW

l

ufX

M

M

"

M

-

l

Y.

k

i

24

l

-

*

v«

y

w;

"

H

X

-

E

Y

Y

*

»

*

"i

1j

v

j

-

B

*

-

&

T P

*

—

-

E

m

z

i

"

i

L

v«

E

C

u A ii

-

n

d

- »

li r o natei

E

"d

—

E m

lia

-

7

»..»

...-.l;LVAn...r.t, xm

"*

—

,

—

at

.

x ii

-

VE dE gar EAE

ii

ia

E

.Wlnllny

2j

E

-

—

-

x*

4

r

E

E

x

FA

As

a&

m

A

».

"

t di

UR

u

E

4

ia

4

m ——

a.

*

z

Á

Ó

-

p

as

-l

(

i

L

h

*

-

»

"

;

4

"-

j

j

33

—

E N

TOE

M

iil

*

E

"*

at

MM E

»

— mI

[

0.

DISSERTATIO

DE

Q

C INUR

1

"

CONCOCTIONE ET DIVERSIS

hi

lj

R i

0i

MEDICORUM DE EA SENTENTIIS

TE^

T i

Wt

ii

ii

Ib X

QUAM

CONSENSU ILLUSTRIS MEDICORUM ORDINIS

)n)

AD GRADUM

]

i

i

DOC'TORIS MEDICINAE

fii

g

OBTINENDUM

n

pl

DIE. XIII, NOVEMBR MDCCXCIV

gü-

äw

j

1

PUBLICE DEBENDET

d

fa

. CHRISTIAN. FRIDER THEOPHIL STRUCK

u

Ü

NEOMARCHICUS

n

HALAE

TVPIS IOANNIS CODOFRFDI RUFFII

TYPOGR.

ACA D.

n

Fücilius intelliimur, & diis

immottalibus ï;»omin'i,bds effe /pro.-'

omnisque

vifum, fi erit—toïa hóminis fabricatio'perfpec/t-a,

dumanae-natürae figura atque perfectie,

"CicrRe.

|

1..

P ,

La

-

Vi

CVTR

PRAECLARO ET ORI*&ATISSIMO K

"MICH. GUILIEL. STRUCRK,

CURATORI ITINERUM MILITARIUM, RECEPTORI

^

VECTIGALIUM CIRCULI DRAMBURGENSIS,

PRAEFECTO CURSUS PUBLICI,

pt«

sque

PARENTI 'QPTIMö

*

HANö COMME

NT

A'TION*EM |

D,

D,

FIPLIUS'

Ea

CHRIST.- FRID.' THEOPH. s;TiäUCK.

m

(l

T

-

-

J. Jo'miniTuo, OPTIME PATER; hanc meam disfer-

tationem, quam mos medicaeartis munera capeffitu-

ris obfervandus ede—ndäm iuffit, infcribenti fummae

erga 'T'e pietatis et grati animi mei fignificatio ex-

cuíationi erit. — Velim amoreiTuo im'mortali et in-

numeris beneficiis "T'uis tam magnanimiter et be-

nione in me collatis dirnius quiddam Tibi offerre

potui(fem.

Sed Tu ipfe quam optime vides,

Em

quid praeftari poffit iis annis, quibus Academia re-

linqui folet: praefertim in arte medica, quae inà-

gnam partem in fola experientia pofita eff. Indul-

geas igitur aetati meae, qua hänc-difciplïrlam dili-

getf-cet- fingulari qgedam amore amplecti ;oepiffe

t

MA

&antummodo. videri. poflim,

induleeas tempori

quod anguftius obtigerat, quam ut piaec!arum ali

quid navare pofï'em Feftinandum erat in hac mea

et laetor Ííola oppmtumtate,

qua u,unque opella

fig nificandi T1b1

quam

quae mihi eo contingit

fnagnopere Te àmo, colo venerorque. Sclemni

'Tua humanitate admitte munufculum, quod ex

Deum O M.

íolo animo offerentis magnum erit

b

l

oro rogoque, ut exoptatiffima valetudine per

(]

innumeros annos Tibi frui contingat,

Vale, me-

u

V

que, ut femper fecifti, amare perge

Scribebam Halae, die 1x. Nov, ci»roccxerv

—* -

Y

il«

ivl

2

af

1.

$.

li

Definitio.

X

l.

De nulía paene re plures eaeque plane diverfac fenten-

tiae exítant in medica difciplina, quam de modo, quó

Jam antiquiffimis tempombus 'huic

cibi concoquantur

corporis humani actioni explicandae medici operam na-

vaverunt. Cumautem corpus humanum non fatis accurate

contemp tati effent, illico apparet, eorum fententlasa veri-

tate valde aberrare debuxffe.

Priusquam autem plura de

veterum opinionibus et de recentis aevi fententiis affero,

ex re effe videtur, concoctionem definire, et alia quae-

dam praemittere, ut melius intelligatur, quaenam fén-

tentia vera fit.

Placet ergo concoctionem ponere in

folutione alimentorum et in abforptione fücci alentis;

et in evacuatione relxqumum ciborum a)

Non tam

DL

$j Ex aliis defiriitionibus ïnc primo loco eam propono, quae

—

apud Ariftotelem. Meteor. lib. V. cap. Il. his verbis legltuv

zi isbasAdasis 029 7É QurixE x duxeía Ssg,ux £x TU

uv*rwwysmv m uTixe.

Ta)cvx 9 deh oixéic euæræ dAT«

Hinc nonnulli dicunt, concoctionem confiftere in calore homini

infito, qui liquorem redundantem iufte confumeret, et reliquum

atque

humorem non amplius copia fua nocivum temperatet ,

cum ficco, prout mixturae natura requireret, conglutlmret' quo

acrionibus fuis perfectius edendxg ficcum. cum bumore .goniune

8

[

fimplex igitur ea foret, ut ii voluerunt, qui foli ven-

N

triculo hoc' munus adfcripferunt; in fequentlbus videbi-

el

imnus, quam falfa eorum fit opinio.-

$.

Ir.

Manducatio.

&

Disputationis ordinem definitio concoctionis mo-

7f

do a me propofita conftituet,

Primum ergo disfe-

rendum 'erit de alimentorum folutione,

——

Ante*

p

mutatio iilo-

d

quam cibi.in ventriculum ingerantur,

V

rüm quaedam, quae hic explicari meretur, praecedit

Alimenta, a dentibus in maxilla utraque fitis . quas . di-

verfi mufculi vehementer, et alternatim attrahunt et

distrahunt, manducantur; quo ea magis magisque com-

minuuntur, et cum faliva commixta in pultem mutan-

tur.

Quam neceffaria autem manducatio fit, ex eo non

folum perfpicitur, quod ea tam nniverfalis reperitur,

fed etiam inde colligi poteft, quod cibi haud manft, ta-

les plerumque exonerantur, quales affumpti funt, id

ctum aptum fieret

(Conradus Zieritzius. denatura temperamene

torum et cConcoctionis,

Lipfiae 1631. $. 39.)

Alii definiunt,

dxgefhonem effe alimentorum mutationem , qua eà in ventriculo

in albicantem quemdam et alibilem etin annexo inteftino duo-

deno ulterius. perficiendüm fuccum, nempe in chylum conver-

terentur

(Deichius de adiumentis et impeédimentis concoctionis

alimertorum

Halae 1749. $. 1)

Alii arbitrantur, concoctio-

- I

nem effe ventriculi munus, quo alimenta in naturam noftris

humoribus affinem commutarentur. (Inftitutiones phyfiologicae

auctore Caldanio

Patavii 1778. 6. 397.) Denique funt, qui

putent,

ciborum concoctionem effe motum internum vel actio-

nem mutuam et alimentorum et liquorum re(olventmm quo

chym us procrearetur.

Nicolaus Jadelot's Lehre von der Natur

des gefunden menfchlichen Kórpers, Jena 1783. p. 374.

—

ts

9

Vl

qQuod experimentis Spalfanzanil fat füperque probatum

d

ett

Nam oves pabulum non digefferant,

uod rue

minare ab eo impeditae erant.

Carnem fi ipfe degluti-

verat in duobus tubulis occlufam, alteram manfam, al-

teram non mandücatam, caro manfa aut plane erat fo-

luta, aut multo plus ponderis amiferat, quam caro non

manfa.

Ita res fé quoque habebat cum pane, quem

iil

aut manfüm , aut non manfüm in canaliculis inclufum in

f

ventrem immiferat 5)

Áves, quae-grana devorant,

Pe'

propter ftructuram corporis pabulum quidem non man-

"

dunt, natura autem iis non folum pro. dentibus inglu-

M.

viem dedit, in qua alimenta eorum emolliuntur, fed

di

etiam ventricualum mufculofüm et magna vi cibos fran-

Aliae, quibus cutaneus ventriculus

r

gendi pollentem.

eft, liquorem quemdam habent , qui ad cibos refolven-

o

dos maxime valet.

Ergo manducatiose illis non opus

Jf

eft,

Sed manducationis commoda minime tam longe

00

repetenda fünt.

Saepiffime enim cibos haud manfos, ut

iUP

ccerafa, acinos, integros exonerari obfervantur; et ave-

T.

na non manducata vel a robuftiffimo equo cum alvo de-

Ü

iecta vim adeo füam germinandi non nunquam retinet z)

Homines etiam nonnulli aeque ac beftiae quaedam ru-

j

minant, et c1bos concoctu difficiles in os reducunt eos-

1If,

que deinde tam faf'ue concoquunt, quam reliqui homi-

i

nes d).-

Quam ob rem mihi non abfurdum videtur,

0

W

[/]

J

JE—

b) Abt Spallanzam $ Verfuche über das Verdauunwsgefeha&e des

Menfchen und verfchiedener Ihxeraxten, nebft einizen Bemer-

Rila

d

kungen des Herrn Senebier

Ueberfezt von D, Chrift. Frid,

Mlchaghs

y

Leipzig.1285. $. x39, 140 et 211

Q

c) Hermanni Boerhaave praelectiones academicae, quas edidit ez

;mo

notas. addidit Albert. Haller.

Goettingae 1740. Vol. I p, 318

/n

4) Senebierus apud Spallanzamum, p. 560.

us

Z

1o

?

"

mïandulcationem neceffarium concoctiónis aäiümentum

qut |

Vocare, quaecunque fint ,. quae

vab his xiliisve contra 1?3'

ntutz,

D

vl

'b.Sä

!

g

III.

ey

$.

l

.ngl'z'»va.

Mi

Paulo änte -*di:i(i, cibos fub mähducando eum fà-

W

Neceffe igitur eft, ut de utilitate huius

p

[

liva mifceri.

liquoris etiam nonnulla afferam. — Hic latex a parotide,

EU

glandula maxillari, et ab ea, quae füb lingua fita eft;.et

d

iis-glandulis-, quas buccales labialesqué nominant, fe-

[

en

m

cernitur, et cum illo humore, qui ex arteriis linguae

W

et (gensï:um et palati exhalatur , commifcetur. Pura fa-

k

tiva vifeida eft, fine ullo colore ac guftu, nec odorem

ü

fpargit. In iisautem befüs, quae carne vefcuntur, fa.

f31

liva acredinem et

..üh

flaginem habet; atque in quibus-

dam ferpentibus, ut in vipera, fübdulcis reperitur e).

In aquam a.egre,di'fïundïtua , nec, licet ab ea folvatur,

folutio clara eft nominanda. $i frigori faliva exponitur;

difficillime congelafcit f.) ; etfi Scheflierus congelationem

plane negat , indeque materiam ignis, quam clementa-

Acida et

tem vocat, falivae effe., probari putat g)

fales alcalini'puri falivam plane folvunt; modica autem

copia acidorum purorum nullaque aq;ïa dilutorum , - et

fales alcalini non cauftici fedimentum inftar floccorum

g

Olea a faliva non folvuntur, fed emul-

praecipitant.

-

fionis ad infga; cum ga"cqmmifcemur? Si« .caïx viva

&) Edward Stevens disf. de alimentorum concoctione, ^ Edinb,

1777. 8

cap. VI.

-

f) F. Hofmadn d&-faliva.

1

g) Disf, de natuta et mor'b(is fnïivae.ryxöy;. $. ;I'I,I,;—

-

P m

11

*

ROU

* d

12 lt

aut fa!es alcalini fïm iique puri. fdhvae mfpf*rgunfur, fl

alealinum volatile evolvitur, quod tamen fecundum

celeberrimum Grenium, experxenuiümum meum Prae-

ceptorem , pro parte remotiori potms eft babendum /7).

Longe aliae antem res proveniunt, fi igoi faliva fübii ci-

tur, quae antea in ea non detegebantur.

Primum, fi

nf

tota maífa in quinque partes eft divifa, aquae quatuor

[iliis

partes deftillant, quae fenfim putrefcunt; deinde oleum

jde,

cmpyreumaücum pïOVQDl

Quod remanet, perpaucum

T.

eft, friabile et fplendidum.

. Remotiorum autem par-

B

tium falivae LOO'QI'IO nil de ratlox*e CIUS agenu af-

Saliva

gU

fert; ergo hane mveftioanonem miffam facio.

nf

manducatione, dum mufculi glandulas eam fecernenteg

jorem

füb mandueando comprimunt, et cibis ; ipfaque cogtta-

Il r'

tione ciborum gratorum allicitur, quo bolus facilius de-

ao

glutiatur, et ciborum fapor fentiatur: nam,fi os plane

aridum efftt, vix cibi fenfum afficerent.

htlam ad c1-

IJI' ^

bos concoquendos faliva multum confert ; quomodo ati-

Vallly

tem hoc fiat, determinare non valeo, ni velis id ei*'ficï.3

TiLUTs

EM

áum cibos ref'olvxt, aut diluit, ut liquor ventriculi in.

Qndtn

eos vim füam deinde melius exferere pofíit.

Salivam

t

autem «aliquid ad concoctionem conferre, verum effe,

"

vel inde intelligitur , quod homines, qui hunc latioem

rgm

u

plane exfpuunt ; ftatim digeftione laborant, et famem

omnem deperdunt; quod faepiffime in iis obfervaturs

m

qui fumum herbae Nicoti e fiftulis nimis hauriunt, . et

j

u

quod Boerhaawo 195 accidit, quum falivám omnem ex«

"

fpmffet i)

Pondus falivae una-die fecretae duodecim

j

51) Syftematifches Handbuch der gefamimten Chemie von Frid

Albr. Carl Gren.

Halle 1787.. 1. "Th.. $. 537.

)ïieïïm elementa phyfiologiae corpous humam, Tom. IV.

lernae. 1764« P« 62.

12

X

[

4

R

km ho

fere unciis aermatur £)

Nuckius interdiu hora paene

denn,

fingula fex dra ichmas , noctu duas exfpui, obfervavit /)5

Cft, D

quam copjam Hallerus nimis magnam putat.

$& compor

De viribus falivae, quas in cibis concoquendis ex-

etn

ercet de quibus paulo arte meam fententiam propofm,

i

fcriptores nonnulli diverfam opinionem habent.

. Stah-

ais

hus m), B

Boerhaavius s), Hofmannus et alii o) falivae

]

vim fermentationem excitandi adfcribunt,

Pringelius

bentir

autem falivam fermentationi obfiftere affirmat. -

Salivam

pitnt;

extra corpus putredinem adiuvare et fermentum effe

vndm

polfe, facile concedo, praefertim ,, quum Spallanzanius

Wt

experimentis probaverit,

carhem falivae

1mmerfam

Dte i

prius in putredinem abire, quam carnem aquae iniec-

£s

h

tam p)..

In corpore autem rem fe multo aliter habere,

1]

fatis conftat.

Delatus femel ad hanc quaeftionem,

utrum faliva, quamdiu ea in corpore eft, pro fermento

-habenda fit, an fecus, non incommodum mihi videtur,

eam rem hoc loco paucis perftringere.

Ad errorem

iftius fententiae demonftrandum, fatis mihi videtur effe

cauffas proferre, per quas fermentatio fola exfiftere po-

fing

teft. Neceffe ivitur eft

ut quaevis res, quae fermen-

amp

tefcat4 cum iufta copia aquae mifceatur , aérique expo-

Ditre

Notiffima au-

natur, et iuftus caloris gradus adfit 4)

dia

Bd

k) Herm. Boerhaave pnel acad, "Vok L. p. 275.

D

Nuckii Sialograph, p. 30.

-

?

$) Fundamentachymiae par. .I. tract. I. fect, I

n) Inftiritiones medicae digeffae ab Hermanno Boerhaave. Lugd

Batav..i

^20

73C.

$. 67

0) Gtenius L. c. $. 538

p) 1. c. $. 235.

x

j

q) Gren's Handb. der Chem. zter Th. 1fter Band $. 1582 et 1585

-

[ À

I3

tem hodie res eft, unam harum cauffarum prorfüs defi-

ofa W

derari.

Naim recentioribus experimentis fatis probatum

tyait )

eft, atrem, qui fane plus detrimenti quam commodi

corpori afferret, neque in ventriculo, neque in reliquis

Jelrf 6f

inteftinisinveniri 5)

QmJ quod faliva cum cibis mixta

propot

in corpore fatis diu non remanet, ut in fermentationem

$

transire poffit.

) filitae

In ipfo ore ftatim quaedam ciborum partes abf'or-

ngalns

bentür; faltétn eae, quae difficilem folutionem non fla-

alvam

gitant ; quod ex eo luculenüffime apparet, quod aegrotx,

m et

fi vinüm aut alia alimenta roborantia in' os tantum füm-

mrLDUS

pferunt, fe refectos fentiunt, et feles, quum oleum her-

Qmerm

bae nicotianae empyreumaticum ori Ipiarum infunditur,

at IDl

ftaüim moriuntur,

et totum corpus praefertim cor

*

: ab

oleum illud redolent 5).

e[tiontm,

$.

1V.

fetmay

| Vidett

Deglutitio.

emorem

'di

Cibi fatis manfi, et iufta falivae copia fübacti a

ltert j

lingua ad pharyngem detruduntur, cuius mufeuli bolam

arripiunt et in gulam deorfum propellunt

ftm

Quo in iti-

nere alimenta etianí cum multo muco commifcentür,

j ao

qui a tonfillis füb velo et adlatera faucium fitis, atque iis

lmz æll

glandulis fecernitur, quae in lingua, palato, velo pala-

-

t) Disf. an aér fecundum fanitatem adfit in primis viis, ab Ocke-

lio confcripta, 1790

Cuíus viri experimentis aliud quoddam

addere poffim, quum in cane a :ne disfecto neque in ventricu-

qtü

J

lo, qui totus cibis impletus (rat, neque in inreftinis,

quae

fucco cibario et ezcrementis erant referta, ullum aéris veíti-

gium reperim.

s) Halleri elem. phyf Tom, Vl p. 65.

T.

——

14

tino, dorfo epiglottidis; pbat*ynac et multis aliis focis

Án

repcnuntur. Quam ad rem arteriae quoque multum 1i-

p

quorem exhalant.

Mucus conftrictione mufculorum

ali

deglutitioni infervientium expreffus eibos involvit, üt

D!

n

neque fauees, neque pharynx, neque gula ab iis irrite-

d

tir, et bolus in ventriculum facilius defcendat. Mufcü«

lorum autem ad deg utitionem perficiendam deftinatorum

i

[4)

expïlwtlomm, quum ab Hisllero aliisque egregrie ea

abiuluta fzt, propter ftudwm brevitatis hic omitto.

qua

liru

UI

$.

V.

EV

Gulà five Oefophagus.

lum (

chos

'Fum cibi vi muä"u!nrum in gülam ,; quae canaletíia

W

fbris mufculofis transverüs et 1OPg:tlldïï alibus praedi-

tum conftituit, urgentur.

Illae, quae in. homine àeque

l:

tel

ac in beftiis paene- circulares reperiuntur,

bolum come

T

primunt; hae autem euin ad ventriculumm dedücunt £);

Depulfio cuiusvis boli

iri

quum ab ipfis cibis irritentur.

i a imálibus quibusdam, ut in equis et bobus; facilli-

Vl

Oefophagus a

tribus formatur tunicis.

fin

me confpicitür.

Extima mufculofa, cuius dupluem fibrarum decurfuin

f

jarh indicavi, prima 'et propria eft, quurm -accefforia ét

hi

'Tum imnem-

imperfecta fit ea) quae a pïeura provenit.

brana nervea fequitur; . deniqne intima membrana appa-

fct, villofa vulgo dicta; quae propagatio cuticulae eft:

quae membranae omnes tela cellulofa inter fe funt con-

nexae,

Gula multis rugis five plicis lonaitudmallbus

av

intus praedita eft, quo ea facilius praefertim in beftiis,

1

rl

[

t) Stochïu autem paxteJ eae, quaé funt ihfra i id', quod devot

Cicero de

tut, dilatantur :

quae autem fuüpra, contrahuntur..

natur

deor.

L LxV

d

i5

Ts focit

lum f

fi magnus bolus deglutitus efty. ewtendltar, ut in fer-

Yfeplorum

pentibus et pifcibus, in quorüm gq,a faepe viperae aut

Jnt, u

alii pifces inveniuntur.

qud quod befliae nonnullae

li H'Hu.'

alia animalia, quae eadem: magnlmdme àc ipfae funt,

Mi

devorant, quod Spa!le*az-mlus teftatur, qui in ranae

103,0L01l

gula mutem . reperit. ,

Qüae rugae etiam caufae fünt,

Iertie u

cur plures atteriae in gula difpanduntur et finiuntur, e

ilQs

quarum finibus liquor emittitur, qui cum muco glandu-

larum inter mtlmam et nerveam membrànam . laccntmm

commlfcetur.

Hic füccus et gulam humectat , eamque

ab acredine ciborum defendit, et cum cibis m ventricu-

lum defluit.

Praecipua autem eius vis in eo conïsfïlt, -ut

cibos folvat, quod in experimentis a Spallanzamo infti-

n

iutis elucet , qni carpis fruftulum in cornicis gulam in-

j gtae il

geftum, filo ad roftrurn alligato , fuspenfum confervans,

ie a«

temporis quodám fpatlo praeterlapfo, totum fere folutum

Jrm com

fetraxit

Alio quodàm tempore ranae caput refolutioni

Uüc tï /)

Hinc recte.

Ml

iam proximum in gula bubonis invenit u).

videtur poue C()DCxudl, liquorem gulac fuücco ventriculi

B fzr l

fimilem effe, et cibos brevi tempore ab eo folutum iti,

t [Jmtl'*

fi ii diutius in gula rémanerent, nec latex gulae conti-

»

deui

nuo-in ventriculum deflueret.

Qu Ó

j [l

$. vr,

p a

fentvriculus,

g

À gula cibi in ventiiculum deiiciüntür.. Prmsquam

d n'll bu)

autem plura de refolutione ciborum in ventriculo affe-

j eal

Sed in

ram, nonnulia de eius ftructura dicenda fünt.

€o dcfcrxbr-ndo eà tantum attvngam ; Quae ad concoctz-

U

j

[|

u) Spallanz. L c. $ 77 155 €€154.

16

onem ciborum et varias de ea fententxas mtelhgendas

bu

mihi Vïdcntur effe neceífaria.

be

V Cth!CuïUS, cui gnla inferitur, magnum et longi.

tür

tudinale cavum eft, finiftram Verfus amplum, ad dex-

o

tram aytem anguftius . ct. valde coarctatum, qnae pars

K

collum Ventrlcuh dlcltur.

Priori parti fündi nomen eft,

ü

et ea pars, quae in medio eft, corpus eius vocatur.

l

Duo habet orificia, quorum finiftrum five fuperius car-

fül

dia, dextrum five ibferius pylorus appellatur; totldem-

(üe

que arcus in eo obfervantur, alter iuperlor, quem mi.

lo

norem nominant,

alter inferior, qui maior dicitur.

Ha»c

Quatuor fünt ventriculi membrapae. Prima eft extima

tti

quam peritonaeum porrigit; fecunda mufculofa nomina-

fün

tur, et diverfa fibrarum mufcularium ftrata habet, quo-

O

rum illud, quod ab oefophago defcendit, fibras fuas in

QD

longitudinem difpertiens eas praecipue trans arcum

I

minorem ventriculi mittit, unde ad duodenum pro-

at

pagantur; licet, accuratiori examini fübiectae, et reli-

Val

quam ventriculi füperficiem . obtegentes reperiantur.

fen

Hae'fibrae a pyloro punctum fisum fumentes eum ad

s

gio

gulam adducere valent, quo ventriculus replicatur et

pylorus adfcepdit alimentorumque exitus difficilior fit.

C0f

Eaedem fibrae quoque cibos ad duodenum promovent,

ttro

quo motum, quem periftalticum vocant, effBciunt. Sub

ia

T

his fibris aliae iacent, quae cireulares nominantur; bae

ventriculo propriae, non a gulae fibris repetendae, ver-

Va

ticofe e fündo ventriculi oriuntur,

et füpra omnem

ts

W

ventriculum circulares perguat et annulum feu fphincte-

&

rem pylori eíficiunt.

In beftiis nonnulli$ fibrae mufcu-

lares magis confpicuae furit, praefertim in iis, quae ru-

mipant, €tin avibus, quae grana comedunt, quarum

3

quaü duo fibi oppofiti muc craffifmi mufculi ventricu-

lum formant.

J

"Tertia membrana nervea agpellatur et al-

17

g

bum colorem.et ftructuram firmiorem et eraffiorem ha-

bet, quam in inteflinis x). FHiuic praecipue infpergun«

long

tur nervorum Yaforumqué tam arterioforum quam ve-

al der

.

noforum et lymiphaticorum ramificationes, ut his diri-

& p

gendis aeque, ac conformationi ventriculi infervire vi.

u d

deatur.

Ceterum in telam cellulofam facile refolvitur,

'OCRULs

Membrana quarta ventriculum intus invefliens villofa

NU

TOEl«

fübrubri coloris eft atque multo mhco obducta , mulu.

1 [f

que breves villi; in quos arteriae et venae et vafa abfor—

jud

bentia et nervi y). ingrediuntur,

€xX ea promment.

.ulma

Haec membrana, quaea cutieula oris propagatür, et

Qi«

tertia, cux nerveae nomen eít, reliquis longe ampliores

funt.

Inde fit, ut multae plieae in intimo ventriculo

qu.

us n

oriantur, quae ex oefophago proveniunt, et per longitu-

dinem per ventriculum difperguntur,

at um

et haud dubie

ideo adfunt, ut plura vafa in ventriculum intrare que-

m jre

ant.

In beftiis nonnullis hae .plicae fupenorls orificii

td

etanhoh

valvulam formant, ut Büffonius in lepore et porco ob-

fervavit, quae tamen in homine non invenitur,

In re-

eu i

gione autem , ubi ventriculus cum mte['tmo duodeno

at d

combinatur, a tunicis, extima excepta ,. introrfum fe

jor f

revolventibus, annulüs efficitur, qui exiguam . tantum

nioien

aperturami habet, per quam cibi duriores et parum re-

; 90

foluti permeare ncqueunt ' Nota haec eft pylori valvula.

hat

Veptriculo multa vafa, quae fanguinem adducunt, et

r

multae glandulae praefertim inter membranam nerve«

yme

am et intimam fünt, quae, quamquam non tam magnae

hioc

ct confpicuae funt, quam in alüis quibusdam animali-

ub

jie 11

) Halleri elem. phyf. Vol. VI. p, 131.

lu,*lf jl

jj

y) Liberkühn de fabrica et actione v:l!orum mtefhncrum teumu.n,

f

Lexd

1745«

[n

18

bus, tesmen in fegione pylori muitum mucum füppe-

Vafa abforbentia; pracfcmm in arcur ventrieuli

ditant.

minore in' praelectionibüs iltufteitfimi 'Meckelii optlml

Ventriculus fecundum alimens

mei Praéceptoris vidi

torum diverfitatem diverfaé magnitudinis eft

In ho-

len

minibus enim ;

qui folas plantas edunt,

malor eft,

eilo

qui carne vefcuntur.

Similiter quoque

quam in 1s,

poar

diverfum fitum obtinet,

prout magis minusve cibis

I65 f

bor

impletus eft, quod a Winflowio primum, i fallor,

In homine enim iseiuno,

et, qui

liong

obíervatum eft z)

tllnept

adeo diu a cibis abftinuit, "ut In ventriculo eius nulla

arcu minore fuperne,

maiore

fülvunt

alimenta refidua fint,

deorfüm tepdentibus ,

p(snmes antéerior peritonaeum

d fnte

Multo aliter

du &

attlllglt 3

pofterior vertebras fpectat.

autem res fe habet, cibis asfürnptis.

'Tunc enim ar-

Delan

cus maior füperne tendit et antrorfüm fpectat, arcus

a u

minor retrorfum reducitur; ergo quoque utraque pla-

t

pities alium fitum obtinebit, et anterior erit, ubi-ante

T 1

arcüs minor reperiebatur ;

et pofterior inferne depre-

tifim

hendetur.

Emolumenta mutati fitus ventriculi facil-

epgal

lime intelliguütur.

. Oefophagus,

qul recta vla 1In

Valde

Ventrlculum tendit ;

tunc. illo in loco,

quo inferi-

!Sp

tur ventriculo, paullulum reclinatür, ita ut cibi, quo

T r

maior eorum copia a -ventriculo capitur, €o difficilius

CUll L

in os retrogredi poflint.

ita natura. valvul am iftam a

viris celeberrimis quibusdam animadverfam imitari mi.

N

hi videtur.

Hoc fitu ventriculi pylorus quoque re-

ha

trorfüm flectitur.

E

be

9?

[

ili

ÜI

z) Winflow Expof. ammm de Ia ftructu:e du corp. Lum, Tom,

II Trait. du bas - ventre,

$. 5o:

DI

p

19

n fipe

5.

vnur'

ventticul

jj opin

P

4n calor cibos concoquere pgffz't.

D alime

Quibus praemiffis äd veterum et recentiorum fen- -

o do

tentias de concoctione pervenio,

Antiquiffima opinio

iior d

calori digs:fï:ionbm adfcribit, cuius

' quop

pocrates a) fuit,

fententiae ipfe Hip-

quem Galenus 5) eiusque fectato-

Ve cibi

res iequuti fünt c).

Rem totam digeftionis quafi ci-

' [allor,

borum coctionem fibi finxerunt,

indeque denomina-

t qUi

tionés concoctio et zàjus videntur emianaffe,

Ut enim

s nulla

alimenta ipni impofita vi caloris molliora fi

«

int et re-

moore

folvuntpr ;

fic calor ventriculi cibos mutar

€ deberet,

Qaeum.

fi (ententia eorum pro vera aznplcctbnda efíe

h

Secun-

to ditt

dum eorum opinionem principium illud,

quod igneum

enm 4

apellant, et fümma. mobilitate Ppraeditum eft, fibi

lts AU

vias ubique aperit, et omnes partes ,

in quas pene-

r p

trat, feparat ac disfolvit d).

Calorem ad. conco

j

CtiOT

, tb n

nem multum conferre, minime negaverim,

cum nq-

tte dQt

tiffimum fit, — homines digeftione laborantes

regionem

j &

epigafiricam itragulo calido- detegendo conc

octionem

"

valde adiuvare 2),

et Spallanzanius experimentis fuis

jo ii

fatis probaverit, iuftum caloris g

radum ad concoctio-

0

Cibfa qll

nem requiri,

Nam poftquam multum laticis ventri-

if

culi e comicibus'collegi(fct, peric-ula, t in loco fri-

Ti

a) A, Corn, Celfi de med, libr. octo.

t f

*

: Biponti 1785. 1. r, praef;fq

- p* 15. infra,

j P

b) Galen. de ufu pafrium. l. 1V. cap. VHI.

C) Platonem et Ciceronem- (Nat. deor. II. c. 49,) huic fente

nvtiae

quoque addictos fuiffe legimus

alias quasdam cauífas profert,

; Quamquam hiíc aï?o in loce

d) Inftit. phyfic. auctore Caldanio, 6. 398.

fini

€) Senebier, apud Spallanzanium p. 35r,

b

Q

/

GU

20

gldo, cuiüs temperies quartüm et quintum gradum

füpra punctum congelationis indicabat, «t in calido

cum eo fecit.

]n illo caro non refolvebatur, in hoc

D

intra viginti et quinque horas eam refolutam depre-

hendebat f). Alibi idem auctor affirmat, calorem tan-

in

tam vim in concoctionem exercere, ut liquor eiusdem

CLtont

ventriculi in diverfo caloris gradu celerius tardiusve di-

foiff

gereret, alimentaque füb gradu tricefimo fcalae Reaumu-

& Dio

rianae tarde, inter gradum XL et XLV. autem cclerius

fenten

refolverentur g).

.Ex quo apparet,

calorem in con-

0 p

coquendls cibis multum valere.

Non foius autem con-

N

coctionem cflicit ,

fed necefíarium eius adiumentum

db

tantummodo dicendus eft.

Calor enim ventriculi et

w

totius corporis minime tantus eft, ut vi fua cibos re-

füdt

folvere poffit,

ut alimentis in. ollam iniecüs et ignt

W

admotis id contingit.

Pifces etiam ,

quorum caloris

vo

temperies vix temperiem aquae füperat, facile ac ce-

n

lerrime concoquunt.

Neque in carne aquae iminerfa

€ot

et iuflo caloris gradui expofita ulla refolutionis vefti-

um

vja obfervantur, fed quo maior calor eft, modo non

Qui

fit nimis magnus, àut exiguus, eo citius ea 1n putre-

Qu

dinem tranfit,

Mox autem videbimus,

putredinis

Deni-

]

effectus multo alios effe, . quam concoctionis.

&ed Q

que morbos concoctionis, fi hanc amplecteris fenten-

tiam

Qf

non commode explicare poffis.

Reliquas ratio-

por

nes adverfüs hanc opinionem proferre fuperfluum efíe

mihi videtur,

u

quum noltris temponbus nemo medi-

eorum ei asfennat.

1]

J

DN

£) Spall. l, c. $. 85-- 87

g) Spall. $. g1

21

gulm

$ vur

n ao

B

De putvedine tamquam cau[[a concoctionis.

| depre

Alia fententia, quae eiusdem fere aetatis eft, cibos

m Gf«

in ventriculo putrefcere affirmat, et.a putredine conco-

* ejsdey

ctionem derivat

Huius opinionis Empedoclem &) iam

duusye d

fuiffz videmus , quem Pliftonieus 7), Dionyfius Aegeus

Reaunt

et Diocles fequuti funt.

Ex recentiorlbus, quibus ea

Ccleris

fententia placuit; unum Boerhaavium excito, qui putat,

| n COP

ope putredinis, non fermentationis, cibos mutari, fi

[] COf«

digeftio, ut addit, ad uilam actionem chemicam referri

Tientum

deberet. :

Ratio autem , 'propter quam is fermentatio-

t &

nem reiecit, eo contmetur, quod neque urina, neque

abos te

fudor, neque excrementa, neque aliae corporis partes,

s et p

ut caro et offa ullum exhibent acidum, fed fal alcalinum

m u

volatile, etfi cibiacidi commeduntur £)

Differt non

d« e

multum ab eo Hallerus, qui initium putredinis in con-

Y m

coquendis cibis adeffe opinatur /). At experientia proba-

(QniS i

tum eít, digeflionem plerarumque beftiarum iam intra

qodo 0

quinque aut fex boras finiri m); neque carnem um-

1 10 pUII

quam ante octavam horam elapfam putrefcere.

Unde

p

vcl colligi poteft,

oncoctionem putredine non effici.

Vi

)

Sed alia quoque cxpentnenta rem cxtra dubium vindi-

fe[]r (l

cant,

Nam cibiin ventriculis animalium diverfis tem-

j 1

poribus necatorum nullum putredinis veftigium offere-

um di

bant; nec, qui cibos fano in ventnculo concoctos in.

N

0 m

h) Plutarch. Quaeft, Natur, libr, Quaeft. 2

1) Celfus Lfc, p. 15,

k) Herm, Boerhaave inflitutiones et experimenta chemlae. Parifiis

1724. Tom. II. p. t9t.

1) Halleri elem phyf, Tom, VI. p. 311 et 421

m) Spall, : 250.

Em

22

veftigarunt, aliquid acidi, vel putridi, vel rancidi in

toct

iis obfervarunt z)

Quid quod caro putridiffima in ven-

Enf

tvi

triculo corpicum putredinem amittit, faporemque dul-

cem acquirit,

Succum autem ventriculi putredini re-

bl

filtere, de quo ferpentes, qui carnem ultra menfem in

atqu

ventrienlo fine ulla putredine retinent, exemplo funt o*,

lnte

cum caro. in aqua eiusdem caloris pofita vel ter-

ei

to die odórem intolerabilem. fpargat, infra oflendetur.

fuffc

Etiam-chylus a vafis lymphaticis abforbendus mitis fuc-

Dord

cus eft et fine ullo odore.

Maiores fane difficultates fibi

&rün

cumula(fe videntur hi viri, quam explicatio concoctio-

bos c

nis offe

Debuiffent faltem explicare, cuf putredo,

lat

quae fecundum Boerhaavium ne in corpore humano

st

quidem exfiftere poteft p), ei nulkum afferat damnum,

i

et quaenam canuffa fit,. cur uluiae, vultures et hyaenae;

Ther

quae cádavera peftifera devorant,

fine omni detri-

Hu

mento his cibis fruantur.

Sed miffüm facio, quod

pel

faepe refutatum eft, et unum hoc addo, femper mor-

I$5

bum cauffam putredinis fuiffe, ubi a medicis ea obfer-

Qs

vata fit, neque Spallanzanium percepiffe pravam odo-

c&ol

rem ex ore aquilae;, quem Hallerus eam exhalare af-

lia

firmat.,

fuzg

tir

10,

IX.

$.

Quid tritus in cibis concoquendis valteat

)G

EUR

Eisdem quoque temporibus nonnulli medici, feu

W

quod priorum fententiarum falfitatem perfpexerant, feu

[

propter libidinem novum aliquid fingendi, tritum con-

J

n) Inft. phyf auct. Caldamo $. 404.

9

0) Spall. $. 127.

Ü

p) H. Boerhaave inft. et exp, chem. p. 102

u

n

23

ün

coctionis caudffam in medium protulerunt, Quornm dux

1 n Va

Erafiftratus, qui de plerisque paene rebus medicis dubi-

ye du

tavit,

it in mulüs illis disputationibus elucet, quas

ün fe.

in ventriculo. atteri

Galenus contra eum . füscipit,

wem d

atque ea actione concoctionem fierl,

contendif q)

funt d)

Inter eius fectatores ex recentioribus efít Leuwenhoe-

vl tet

ckius; qui,'quim fermentationem ad concoctionem non

naetüf,

fufficere Vld;ret, ad tritum refugicbat ; Pitca smus v)ac

tis fit

Borellus 5), qui vim ventriculi eam ob cauffam compu-

ites ibl

tarunt, et Hallerus, qm tritüi muitumí tribuit ad cl-

Qoct

bos concoquendos 2). .

Moveri vsn*uwluvn ^

€t €1us

000

ftrüuctura et fectiones be Qzawm vivarum. docent.

la

VpAQO

aperta enim viva rana motus ventriculi mhqumumque

m

inteftinorum facillime obfervatur, qui celerior ac vehe-

h;aenae,

mentior eft, fi ventriculus inftrumento aliquo titillatur,

Yi de [l

Hunc motum diverfi gradus Spallanzanius 1n canibus de-

0 qucd

prehendit

Praefertim in'avibus, qui grana fola edunt,.

at o*

is motus maximi momentl eít,

g

imm ventriculus ope

j i

eius duriffumas et acütiffimas res, ut offa, act !s et lan-

ceolas deftruat.

Iam Reaumuriüs, qui eiusmodi pericu-

hat 1

la cum ,animalibus fecit, g

gallos et anates vi ventriculi

fui globulos vitreos. conterere obfervavit. a).

Alia

ratxo, quae viros iftos non parum commovit ad hanc

q) Galen, de natutal. facult, 1. H. cap. VIII.

Celf, 1. c,

Cete-

feti

vum Erafiítratus Ty:Up« ad ccncoctionem etiam neceffanum

effe putavit ,

qUOd 2rteriae m vemrem mitterent,

De eodem

f

fpiritu Cicero loquitur, cuius ope et calore et exterendo cibo

a (

ventriculus concoqueret

Vid. lib. cit. Galeni et Cicer, de

natur,. deor. l, l1. cap, LIV

am a

1) Opuícul, med. Venet. i716, p. 76.

$) De motu animalium pars L. p. 126 Lugd, Batav. 1685.

t) Hall. elem, phyf. Tom. VI. p. 5t et 534.

u) Memn. de I' Acad, des (ciences 1752, p, 266

i

E

-

--

e^

&

fententiam amplectendam, 'eft, qwä '*xves nonnullas

ft;m

que

fcrupulos , calculos, arenam aliasque duras res deglutire

videbant; quippe quod fecundnm illorum fententiam

a

multum confert ad cibos disfolvendos x). Refellitur au-

pI

&i

tem haec eorum opinio a Spallanzanio, qui in pullis

t

COIuglbinis, quos recens exclufos enutricbat, digeftio-

nem aeque bene, acin aliis, fe habere; compertus cft.

Qu

Alii putant , tritum illum diaphragmate et mufculis ab

&tf

ETU

dominis augerl, ita ut horum vi ventriculus quafi intra

prelum comprimeretur y), .Si haec omnia perpendun-

Yenti

tur,'non mirandum eft fortaffe, ad hanc fententiam tam

d)

celebres viros proclives fuiffe repertos;

'Tritu autem

fent

cibos non concoqui, a Spallanzanio luculentiffimis ex-

perimentis demonftratum eft.

Ineft quidem ventriculo

ilarum beftiarum , quac grana fola deglutiunt, magna

quaedam vis, fed ope eius idem tantum peragitur, ;quod

a dentibus quadrupedum: quam ob cauffam natura in

ventriculum cancri dentes depofuit.

Etiam alia fimpli-

K

ciffima ratione inteligitur, a tritu folo digeftionem non

dil

pendere.

Nam cibi, lcet duobus lapidibus diu teran-

Sih

tur, et cüm aqua commifeeantur, nullam tamen fimili-

N]

gudinem alimenti concocti habent,

Ex ipfa quoque

ferg

ftructura ventriculi humani, cuius fcilicet fibrae mufcu-

(ife

lares longe debiliores funt, quam ventriculi animalium,

t&ft&

dn quibus magna ifta tritus vis obfervatur, ei tantam

IY

vim, quanta ad cibos disfolvendos requiritar, tribui

non poffe , recte colligitur, et idoneis fagaciffmi illius

4-

ltali experimentis confirmatur. Numquam enim canali-

U

culi ifti; quos carne refertos faepius deglütiebat, laefi

erant, quamvis digitorum impreflione quam facillime

*

x) 'Stevenä l.c. eap. X.

€) Caldanius l. c, $. 406.

m t

25

)mul

a

frangi poffent et caro in ipfis digefta effet 2)

Quid

deghtr

quod acini et cerafa matura, quae tenuiffima cuticula

YMentigm

circumdata fünt, integra cum alvo deiiciuntur. Minime

IUr q

UUNNA, — n

autem videri velim motui ventriculi omnem utilitatem:

I p

abiudicare, quippe qui potiffima caufía mihi effe vide:

digdlo

tur, ut cibi recte commifceantur et evacuentur.

In

ertüs lt

qmbus enim hominibus motus vel abfens vel minor elt,

ls ab

corum concoctio debilior effe folet a )

Huc quoque

tf intta

motum mufculorum refpirationis refero, qui actione' fiia

end

ventricülum alternatim comprimunt ;

et forfan mala hy-

jm m

dropicorum digeftio, Hallero iudice, a füblato motu

| oum

fepti transverfi oritur 5).

us

enteiu

$x

, t

n fermentatio concoctionis cauffa [t

TLy quüd

m

Helmontius prlmus concoctionem in fermentatxone

qis p

pofüit, cui multi, quum tunc temporis chemia apprime

diligeretur, asfenferunt, inter quos nominari ;merentur

jonem 0

din t

Silvius, Willifius c), Vieuffenius d) ct Aftrucius e).

Stahlius concoctionem fola faliva et indole qnidem fua

f ugqüö

fermentante perfici docuit f)

Boerhaavius ab aliis eo

j m

differt, quod cibos pro materiae diverfitate aut fermen-

vlmähumi

tefcere aut putrefcere in ventriculo opinatur.

Eum;

| i

Al

A

cibos in folam putredinem abire, fenfiffe, füpra oftendi ;

«l

1

z) Spallanz. l; c. $. 209 et 210.

m d

3

j

l

a) Halleri elem. phyf. Tom. VI, p. 334.

m *

b) Ibidem.

Ü

h

€) Oper. de ferment, Amftelod 1683 P. t2

T

d) Traité des Liqueurs du corps humain. Oeuvres 1715, p. 225

e) Traité de la digeftion p. 234. "Touloufe V

€) Theoria medics vera, p. 371

um

26

[

fed huius quoque fententiae eum fuiffe ,. in alio quodam

fuo libro elucet g)

Ibi portionem ciborum quamdam

p

jn ventriculo (emper remanere, utcibos poftea asfumptos

in fermentationem trahat, ftatuit.

Praeter hanc diges

Q1

ftionis cauffam alias quoque quasdam profert, ut, acrem

Qu

cibis fubactum , tritum ventriculi, qui ei valde neceffa-

Qu

rius ad dura alimenta dividenda effe videtur.

Recentios

r

ribus temporibus duo magni viri, Pringelius et Macbri-

(i

diuis fermentationem concoctionis cauffam effe volüerunt,

bus

Uterque pericula cum cibis faliva et aqua commuxtis

bUbOx

fecit

Asfcendebant buliae, fermentatio ficbat vehemene

4 6l

tior, decrefcebat rurfüs et paullatim ceffabat, materiae:

que refolutae, qnae dulcem faporem habebant et antea

in fundo vafis haeferant ,

in.fümmam aquam ermerge-

Á

bant.

Inde explicationem digeftionis hanc formant: ci-

bos manfos et faliva fübactos in ventriculo vi caloris

eius et reliquiarum ciborum praegreflorum et fücci ven-

triculi, facultatem alimenta in fermentationem trahendi

Q

habentis, et in primis ope falivae in motum fermentati-

lii

onis, quem inteftinum nominant, abire. Hunc motum

tedlg

folidas ciborum partes inlaltitudinem pellere, et cibos;

ln

fimáülae bullae evanuiffent ipfique refoluti effent, fun-

liy

dum petere, et in inteítino duodeno per fermentationem,

(üe «

quae a bile et liquore pancreatis produceretur, continti-

ànno

atam , mutari et denique in fuccum dulcem et alentem

Calo,

transire.

At

Alia quaedam fententia nuper prolata cft a

Goldwizio ,

qui probare nititur fermentationem cibo-

p

rum incipere, poítquam ii periftaltico ventriculi motu

triti et depíti effent, et in duodeno a bile et fücco pan-

3

*

)

g) Inmtunones medicae digeftae ab Henmnno Boerhaave. Edit. 1II.

l3

Lugd. Batav, 1750. $, 76 et 7&

27

quo

creatis, oleofas ipforum partes expelïentlbtls, ultenus

dmáam

praecipitari 4).

Imp

In quas eorum opmlones hie inquirere - f'unerfedeo,

; üge

quum nullis experimentis probatae fint.

Perieula.enim,

, &

quae fecerunt, non folum extra ventriculum ; fed .ne

pecelli

quidem cum. fücco ventriculi ab

ls

funt

inftituta,

ecentio

iNee, ut ante oftendi, in corpore humano ulla fermenta.

Áacorie

tio fe manifeftat, quae neque a Spalanzanio in corpori-

jerui

bus vivorum gallorum ,

cornicum,

canum, felium,

miXLs

bubonis, uluiae et ferpentum obfeivata eit i), neque

m

a Goffio.in cibis per acrem deglutitum evomitis £)

aterae

X[.

-

$.

emete

4n a£ris extenfio. ad concoctionem aliquid

mnt: C

conferat.

; culori

« v

Alii ad aéris extenfionem concoctionem referunt,

ribend

quorum tamen ii, qui ventriculum cum-olla Papinia,

mentit

na, in qua vel dunfüma offa et cartilagines in pultem

: motum

rediguntur, comparant,. non advertiffe videntur, id

cos

ibi non effici adre,

qui offibus fortaffis inclufus eft

flv

fed vaporibus, in quos aqua vi aeftus disfolvitur.

Ne-

que.quadrat quidem id exemplum, ut iam Hallerus

tiony

optiftü»

annotavit, ad ventriculum humanum, in quo tantus

fertm

caloris: gradus numquam exfíiftere poteft. . Alii volunt

aérem cibis inclufum calore vifcerum rareäprx, quo

d

partes c1borum dlsrump»rentur, et extractio ac folu-

l du

i m(m

Ü pm'

h) Sebaftian Goldwiz neue Verfüche zu einer: wahren Phyfiologie

der Galle,

Bamberg 1785. P.

L

i) Spall. $. 237 et 238.

k) Apud Spall. p.399, Stevens fufius hanc fententiam refutavit

; Ill

in cap. XI, 1. c.

*

28

tani

tio partium nutrientium perfectior reäderetulrklj). hHaln. )

quo

lerüs m) et Marherrus w) atque alii a&ri cum cibis fi-

TC

mul deglutito magnum concoctionis adiumentum in-

j

effe putant. Sed is a&r, qui in intervallis ciborum,

büs

ut in pane raro five fpongiofo reperitut,

aut füb.

p

manducando evanefcit, aut paullo poft eructatur. Aér

mií

autem, qui ligatus di&itur, aut igne,. aut efferves-

cde

centia cum terris et falibus alcalinis tali are praeditis,

culin:

aut fermentatione, aut cbullitione aquarum aérem fe-

füs vi

cum ducentium, aut fcintillis electricis disfolvi po-

Qu

teftv,'x quac cuncta in homine non reperiuntur.

&xtra

RR

$.

XIT.

E

Analyfis fucci ventriculi,

ia

kte

Ád poftremam fententiam a recentioribus in p;'i-

&i

mis feriptoribus propofitam, ^ quae fücco ventriculi .

u

concoctionem attribuit, transgredior.

Iam antiquis

0le

fucci inteftinorum noti fuerunt,

fed vires eorum,

VS

praefertim fücei ventriculi, . cum eum ad morbum re-

tulerint,

quani

ün

minime ita perfpectas habuerunt;

hodierni medici, licet ne hi quidem hos varios li-

iny

quores plane nofcant, v. g. pancreatis, inteftinorum

et bilem,

lt e

Propofitum igitur eft mihi delibare paucis'ea in

Iicf

d

fequentibus, quae hodie de hac re tmedicis Apr'obantur.

A fucco gaftrico initium facio, qui ex arteriis mino-

lüt,

Qul

ribus ventriculi fecernitur, atque yelk nunquam, vel

T) Inftic. phyf. auct. Caldanio $. 400.

Renaudin disf, de actione

ventriculi humani in ingefta. Argentorati 1780. $. VI[,»

1n) Halleri elem. phyf. T. VI. p. 296 et 311.

i

n) Matherri praelectiones in Boerhaavii Inftítut, p. 478 - $14.

N

29

*

rarifime purus invenitur, fed commixtus cum aliis li-

Bi

quoribus ,

ut faliva,

fücco oefophagi et pancreatis,

chis fi

muco glandularum ,

et in ventriceulo quorundam ani-

UT Y«

In3]um etiam cum bile

Coloris in diverfis animali«

DOTU,

bus diverfi eft

In hominibus eft tenuis, pellucidus,

qi f

paollo falfi,

non tamen amari faporis;

cum aqua

v AR

mifcetur 5

ab igne non infiammatur;

aér! expofitus

eev

celeriter evaporat et refidua eius pars paullulum fàlis

'V'd »

culinarii continet,

Si fücco condenfato ventriculi fpiri-

rem f«

tus vini mfunchtur, nonnihil materiae coagulabilis. o),

M p

quae fecundnm Carminatium pars eius refinofa eft p),

extrahitur

Si cum calce viva mifcetur,

fal vola-

tile deprehenditur.

Nunquam autem vel falis alealini,

vel acidi veftigia prodit,

vel in putredinem transit,

licet aéri plures menfes expofitus fit. g).

Ignis vi fuüb-

iectus primum offrt liquorem infipidum, .

qui neque

um p

acidus eít

neque alealinus; deinde liquorem fàlfüm,

ventil

qui odorem falis volatilis habet,

et fimul nigrefcens

; nl

oleum obfervatur,

veliqua pars carbo eft ater, gra-

$ eoruty

vis, fpongiofüs et falfus,

qui falem culinarium con-

yrbum f*

tünet.

qui

Suceus ventriculi humani plane fücco illarum be-

ao

ftïaxum, quae et carne ct plantis victitant, fimilis eít,

e[tiporu

ut cornicum ,

quarum füccus ventricüli nec acidum

nec fal alealinum prodit. Ia reliquis animalibus diverfus

j a n

£

Quae enim fola carne aut plantis meris vefcun-

obantur

tur, atque une tantum ventriculo inftructa funt, et

, m

puli ruminantium animalium ,

quamdiu fügunt,

et

d

1 l

9) Grenius l. c, $. $39

! ,;füfe

p) Carminati Untérfuchungen, über die Natur und den verfchie-

u

denen Gebrauch des Magenfaftes, Aus dem l1talien

Wien 1785

q) Spall. i. c, $, 149,

j

QUE

1N

Y

i

36

füetudo

aves f) acidum eum babent,

z in rc.hqms ammahbus

Vemfm*ulhmum eít;

Ti Q

plantas edentibus alcalinus eft,

liquorem ventriculi mutari ;

prout homo carnem fo-

W

lam ,

.aut meras plantas in eüm per iuftum tempus

bon

ingerits ' 'aut promifeue iis fruitur.

Saltem lac nu-

puria

trieum et liquor. ventricüli animalium eo mutatur, ut

vufor

Ts d

cornicum, quarum füccus modo faàlem alcalinum mo-

tticyl

do acidum continet, pro' ciborum asfümptorum diver-

iT

fitate.;

'Sié res quoque cum iis beftiis fe habet, qua-

rum fuccus, quamdiu fucunt, acidum continet, alias

€ qui

Vi dde

autem femper falem alcalinum oftendit,

lt d

$. xirmn.

W

t f

Cau[fa famis 'et fitis.

Tib

Magna copia huius liquoris in ventrienlum pro-

fcu

manans nervos CIUS irritando famem excitat.

Non

üür

ignoro, medlcos nonnullos . eosque veteres, quibus

effe,

in primis Galenus et Arabes annumerantur, famém ab

Corni

atra bile, quae acidae et acerbae effet indolis, dedu-

Orem

xiffe.

Sed bilem illam atram, quae a fplene fecerne-

heme

retur et in ventrem effunderetüur, fictam effb, inter

Qp ;

Ventrje

medicos hodie conftat, Etiam Boerhaavius $) et Hal-

Erafi-

lerus £) bilem appetitum excitare ftatuunt.

f'ang (

Vil (

ftratus x) famem a vacuitate ventris oriri et fafciis

Tiqu

eum i'tr:ctïmme circüumligando compefci, quae corn-

BU

* Y

r) L. Brugnatelli Verfuch einer chemifchen, Zergliederung. dev

Magenfüfte, in Crell's Leyu ügen zu dun chemifchen Annalen.

B. 1. St. 4. S. 69.

)o

s) Inflitut. medic. $. 99

N

) Elem. phyf, T. VL p. 6ir.

)H

xJ Gelliusl. XVL. cap

US

31

imalont

fuetudo apud Scythas fuiffet, putavit

- Alii cauffam fa.

mm di,

mis in vaforum extenfione, qua nervi ventricili fimul

tem f

expanderentür et irritarentur, ponunt, Intermiila enim

empUs

ciborum fumptione cor et arterías: vim füam magis in

li t

parictes vaforum exferexe, indeque ftagnationem , qua

aur, U

vaforüm extenfio, cauffa irritationis nervorum et fa-

Durm m

mis efüceretüur, fequi, volunt,

Alii non folum ven-

m divet

triculo, fed etiam reliquis inteflinis famem falfo at-

t qu

tribuunt y). Alii tritum eius cauffam effe arbitrantur,

i, aliai

e€ quibus etiam Hallerüs e&, liquori ventriculi eam

vim ideo abiudicans , quia fecundum opinionem füam

in indolem lixivii is vergeret et appetitum reprime-

ret, oporteret z)

'Tritam autem ventnum Ob debilita-

tem fibrarum füarum mufcularlum tantam vim non

habere, fupra oftendi. Praefeitim eam fententiam re-

lum jto

feHuut recentlorum experimenta ,

quibus faiis eífi.

citur, .

iM

famem et ciborum cüpiditatem eo maiorem

i, qu

effe, quo maior fücci ventriculi copia eft, Nam pulli

finim 2

cornicum, in quorum ventriculis Spallanzanius celeri-

OlfSs l i

orem et magnam liquoris collectionem obfervawt, ve-

pe f

hementiorem. et crebriorem famem habent a ). " Corni-

SHE, Y

cum auütem ventriculus inter mufculofos et cutaneos

ventriculos in medio . eft,

"L

neque vis illius , qua ne

Ed

grana quidem, ut hordeum aut triticum ,

contererc

valet, tanta eft,

lts

ut famem Producere poífit Deinde

j qu

reliquae beftiae ventriculum cutaneum habentes fame

quoque cruciantur,. quarum tamen ventriculus nulla

magna vi pollet,. Porro fames beftiarum , quibus mul-

qonunj

a Al

y) Dis(, de fame a Bem. Lud Hintz, fctipta, Hislae 1751.

XV et XVI,

$:X

2) Halleri elem. phy(. Vol; VI.. p 185.

8) Spall, 1. c.g 69 83, 149»;

32

^

a

fculofüs ventriculus eft

continua effe deberet, quia

Qp iL

ventt

etiam durante concoctione et ventriculo bene imple-

Tiqüo

to tritus magnus eft. Denique etiam poft mortem

puec

refolutio ciborum, immo ipfius ventriculi haud raro

al'

obfervatur, quod tritui tribuere ridiculum foret. Non

nu

M

fine cauffa igitur hagc fententia mihi abfürda effe et

relicienda . videtur.

Fames diverfis haud deftinandis

jl

Z

temporibus redit, crebrius laboriofos atque robu-

ftos homines vifitat, ac cibos füos optime condit; ra-

lil 11

1o) 1n

ro vexat heluones et luxuriofos et defides homines;

d.

5

4

pueri faepius efuriunt, quam ii, qui provectioris .ae-

f( fq

tatis funt

Nonnunquam tempori fixo adfucfit

ct,

nliuh

hoc tempore praeterlapfo ,

haud raro aufugit;

quod

ft lll'

a vi confüetudinis pendet, et ad diverías corpons no-

o«

ftri evacuationes quadrat.

bh'r Cu](

Supereft ut de fiti dicam. Oritur a ficcitate lin-

Qredetdn

guae , oris, palati, faucium, gulae et ventris, mul-

Mi

tumque confert, ut cibi recte diluantur, et acrimonia

o

eorüm corpori nociva potu deftruatur, et per vias

fuas expellatur.

Ut fames, ita fitis a morbis aut pro-

hüa

duci, aut augeri, aut compefci poteft, quod autem

t m

VCLH

hue nil refert.

potef

l-

$. XIV.

d

vaxel j

n liquor ventriculi cibos folvat et bilis

i eum penetret,

r

Cibi, a dentibus mandueati et falivae mucove

0C

ax

immixti deglutiuntur atque in venmculum inferuntur,

in quos refolvendos füccus ventrlcuh, tunc forfan co-

e)l:

Sunt quidem,

piofius collectus, vian fuam exferit. -

J

qui bilem ia ventriculum imigrare putent, inter quos

"a

33

i

«li

alíA4

an

A

áw

f"

i2

E

p

.!

d q

Sp

P»ï;i um ex

0, qui f'*zþ

i1cir

1 in cornicum

ii

tricul

Tleox

x m

rOpi ïiï,

Ia:üä""ö ü*ï]äïOï em C!Z

iuave

d.xïïem

ï

ntri

: Iott

Iiquoris

culi cæ.dï'*re putat ;

gui u Quui zn Ca

ldv

van

Iub

s

ei

?^

1€

Ti !:,1'6

d. n

P

ci p

[2 Ll..!.&

pc jnit, eür cibi in :

ventriculo prius

yret, N

ac celerius, quam

in gula.- amcrungm ó)

Huic fen-

t T

1

Alv

.

j ee t

tiae etiar

Morgagnus accedit, qui,vacnuo vér

1

Ls

3l

ui

[Linandis

O hominis

bilem

umpar

influere

armtratnr 4,)

? I0DU-

ï Hi ïha, qui eam in ventri eulum frequ

uenter pene imre

ali

tf),

et Calda

vs $

d t

qui aliquam — bilis portió.

J

nem in VCï]fl'lCJjbm veBire exiítimat e),

nu.luque

alii.

Iam .Galenus f) contratiam. fente

nl av

entiam amnlnxas

[

eft; fcd ds p

r(!ri'"

VE*

1[)

er folam fuzm de bile opinionem in«

greffum eius ín ventriculum negavit,

, qui '

Reputans autem

ftructuram et fitnm ventriculi

pous Y

i humani et duodeni :et

motum eius pcm&aïucum, nec bilem in fani hominis

ecite 1

ventriculo unquam inventam effíe,

proclivis füm ad

credendum,

bilem ventriculo

TP n

numaro non influere,

Manme tamen neg

-gaverim in COï fiiClU

us à Spallanza-

T

nio bilem eiie rcm&rtqm,

quum fitus duodeni lon

yr "

alius.in iis üt, quam in homíne,

Ceterum fi fenten-

ys 4 ]

tia mea de rati

e bili

»

e

2f

[2

cendi

VL/.L a e-lt b]

paullo infra proponenda

vel ldco biis in

vent z,I'ï

; Qtiia füccus

[2

010

culum mfnech non

po

ns in lniu n«

i2

tan

tur

uccus ven

iV

ax

Müm: fecerni-

ul diverfarum beft

V1S 63.

ii iil

"r'l"ï

im iil

iarum divcríae

pïx

€ à Vebtriculo cutaneo f

s

'*Cï

etus

valet, minus qui.vc ntrienlo medlm

ií jiit

Darüráe eft

Ini

b)

ell. $. 84 et 94

h

c) Gilen. de ufu partium 1, V,

1 muCOVv

4) Adverf. III, p, 66

fernti

e) Elem pHy" A VE p, 307

71,/21] (0

iV

f) Inft, p

4

iyi

£. 6.*404,

ul

quoS

SEsies-

1

34

nimum qui a venmcuïo mufeulofo feparatur. Nullum

tüt, ht

tamen beftiarum genus eft, quod cibos fuos non bene

Malti

dicerat.

Quae €

nim ventriculo mufculofo . gaudent,

pattoy

-

eae, ut fupra dixi,

infügni quadem et magna eius

conft

u9

quae ceteroum anil

ma

lum vemmuh vires longe

i w

vi;

füper

t, pollent, qua cibi conteruntur; quod idem in

blia (

pug

kd'ms, qui ventriculum cutaneum habent, a fücco ga-

Sucuum gaftricum autem cibos refol-

unde. |

^ftrico perficitur. .

vereé ex multis 1&1s eïperlmentls conftat, quae Reau-

&A 0

mutius, Spallauzanius et Carminatius inftituere, tubu-

qudem

los in fine clathratos et cibis impletos in diverfarum

1 160l

beftiarum ventriculos inferendo. Spallanzanius etiam

10 Broyi

n canaliculis a fe deglutitis, poftquam eos haud lae-

« vl

.fos aut evomuerat, aut alvo eiecerat, vel nihil repe.

funpx, (

celatinae umlh*tuamcm habe-

quby

riebat, vel quod aderat, g

At in beftiis, aliquis dixe-

( 1

bat et plane folutum erat.

yit, quae grana devorant et ventriculum mufculofum

Unde autem ci-

Cüntnent

habent,; concoctio tritui tribui debet!

quos tubuli a tritu defendebant ?

P

.borum refolütio,

la if

Nonne ibi liquor quidam agere debebat? Addo, li-

mm 1

quorem ventriculi, fi cum corpore eiusdem calorxs eft,

cibos optime refolvere-

Tpr

9g ],35

$.

XV.

Rm]m ;

ZA4nu liquor ventriculi chemico modocibos

refoílvat.

wv

Qui Éiquori ventricnli omnem chemicam faculta»

n),

ii mihi valde errare videntur.

tem denegant

l

(lklect

Nam fit cartilaginum et offtum concoctio; quonam au-

tem modo ea refolvuntur? Cum, tritu id non efficia-

«

IEN

) Senebier. apud Spall, p. 366

)') G

um

[

*

35

1

Nl

!

im

| n o

tnr, neccffe eft, chemico modo eog;um refolutio fiat,

Miulti homines de folo pane vivunt, qui e vifcida farinae

0. puiial

parte; amylo et faccharo conftat, attamen partes quaedam

Dig du

conftituentes in corporibus illorum inveniuntür, quas

vites Drg

in pane minime deprehenderis. Homines ad Opera pu-

od m

blica damnati nonnunquam pinguefeunt; unde haec

füco g

pinguedo? — Et pueri in ergaffulo retenti crefcunts

ibos rdí

unde. calx offum? unde acidum phosphori? * Urina

e heat

eüuam odorem füum retinet; unde fal volatil

e? Ex his

, Ibl

uldem definire non aufim, an liquor ventriculi cibos

erfarum

in remotas fuas partes feiungat;. eum autem alimenta

y eam

in proximss, ut aiunt, partes dividere, mihi verum

wd h

efíe videtur, id quod füfficeret, quum cibi de animalibus

nl t

fumpti, quod nemo in dubium vocabit, iis partibus, e

sem at«

quibus corpus hamanum confiftit, fimillimi fint, idem-

fiqus dise

que in nonnulla plantarum genera quadret ,

þx*aeferfïm

soufcoloftn

in ea, quae partem farinae viftidam , muc

um et oleum

i siten &

continent. .Céterum, partes multarum rerüm proximae,

vlendkot

fi ad temotas partes refpexeris, intér fe fimiles

fünt A.

Aáths l

lta vifceribus et or

Sanis illis variis hoc negotium fo-

n atlti d

lum a nàátnra impo

fitum effet,

ut has proximas parteg

magis feiungerent et alias inde res com

binarent,

Sed

tota haec res, quae adhuc in tenebris i

acsf, ?n po-

fterum fortafff: inde eyöcabiiur.

fociltt

l

$.

XVh

n 'cokmoc'tio 'poft morten jZat.'

i

T fgcülm'

Hunterus,

, vj

quoniam in multis cadaveribuä a fe

di

lisfectis nonnullas v

qim *

entriculi partes refolütas et dila-

Cer

at

p cfflï';?

as inveniffet, ita ut cibi paene foluti per foramen

? h) Gr;:n',s Handbuch der Chemie,

2ter Th, ifter 'Bandïï*'g. 1424«

E

Wasguosi"

$*

25 -

Q

tránsgteffi € ffent ,

*X

& 1l

(timavit, concoctionem etiam poft

veba

mortem fta tuupo*a—n effe, et. liqu

orem ventreul unum

Enam

fine ullo tn u etiad

-:s(*

Ino

to calore vim habere cibos con-

D

coquendi. * Syalïf*mzaauïa experimentis 'commotus . di-

dolem

geftionem pei"*; mortem probat, fed eam fine calore per-

qdeo !

?—

w6

fidi poffe,. reiici

Quum enim in guïam cornicum,

05

cànum , felium et aliapyum beftiarum modo a. fe inter-

fectarum cibos ingeífifet , aut poft fpontaneam cibo-

rumm $

sfumptionem illico cas necaffct , in apertis earum

»

,-4

cadaveribus et in aprico loco pofiti

poft quintam aut

fextam horam, in quibusdam etiam poft fecundam , ci-

Vi

bos refolutos: obfervabat. -

In frigidis autem et umbro-

LUE

fis locis ciborum refolutio qut plane abe*at, aut manca

bgs u

reperiebatur.

Qma autem concoctio ,

ut ante dïm,

poem

non in fola refolutione c.bOrum, fed etiarà in awor-

«2

LiO

f

wlqu iarum cl.

üpe

ptione fucci nutrientis.et. m ev

]

r-

?

üc ob cauffam

0Vig,

boram mi ?v pfmvma effu videba Fi

bl

fe

Oncnm L

wnccc*w

iiv

1".)

pOw mortem pro vera

iftam opini

( udi

fo m

tetiiil

enim váàía abíor-

]ttüy &

mplecti non. potium.

1 e

bentia vim füuam etiam in cadavere- aliquamdiu retis

QUi

nentg hoc tamen ni

ümxbzew fit tempus, quam ut

;

ref

a

Iv

ullc

^.

Neque exone-

i H

cibi a fücco Veniri

i;

ï

$

V

f

ratio excvem;,m rum , nec

;

ales, quas conco-

5

À

ctio ad acüm'h fuam ,poftula

t,-in mortuis reper;umar.

iiïa

adde

an

re

obfervationem

illuftriffiml

Liceat m

B eilit,

owm melr Prae

üu;.»; .'..-ai uc DDS, IH 3 10 u-

Clenm ]

tiones par

vifcerum ,. praefertim ventriculi in fe-

TU t

bribus mz

i6ne

ïz

ventas Iï()ï]

b inflammatione,

eopiil

tám

Guain

u.

ä ei nonn

ii o«

CCl

[q:29 51

ïv!.* CS. ALB

fed a. fucco

)

9€4ltr1CO ,

q?i-'ï 1le]r

5

morbi wzhma acerrimüs reddi-

€0t

NX

íiur

eiuct.

PU

;

ü

in mem

iOoratu (u'*i uunum piOPO-

M

36v

3

jüt- vir

&&

Ite

celeberrimus ,

ubi

Jars

oefophagi fpitha-

iv

I)X

mae lonr

uauinc.c

ruit,

etfi in aegroto, quamdiu Vi-

du

g

P

37

etim t

od um

vebat,/ nulla huius miraeüli figna obfervata erant /)

Etiam in iis corporibus,* in quibus Hunterus illos

b05 u

j

ic

effectus obfervavit,

lianor ventriculi morbofam in-

mOf $

dolem acquifiviffe videtur.

Qu m enim fugit, eum

d

adeo acrefcere,

ut cum terris cnem caty

&t partes

QIfICQU,

corrodat.

4 l& Intt

€as, quas tangit,

dl

l

XViI,

'ts 6

$.

hat 4ut

Quasres homo concoguat

ldJm, Ü

Vis fücci ventriculi

ä

ma

um non folum diverfa

Qmoro

fed

j m

eft,. ut füpra oftendi;

d etiam certos quosdam ci

4.3

^c

bos folos folvere valet.

Strig

m. pafferinae v. g.

ORU

fo^

panem non concoquunt ,

1

d.cum evornunt £)5 et qua-

Yi amo

i

drupedes, quae plantis foli E vefedntur ut equus, bos

X

h?-

1

4

li

OVIS ,

carnem non

dm*

.

*

ic

t

Hauozr ventrculi

n

fenfim fic mutari poffit, ut caro ab eo c

oncoquatur. Hal-

X

gm P[O [j

lerus enim exempla de equis, ovibus

et

bobus car

Va

g

1

LI

nem edentibus

$ propo

RAR 3

nit?

et Spailanzan

A

3 de colvmb

m P

quam

initio carnem faftidientem

S.an

coqctam ceam -

'S qu'E Ll

edere inchoaffe, . éoque'primum maceram , pauüo poft

quþ EXCU'

pinguem redditam eífe, narrat.

qus 0

Ab homine autem eae omnes plantae concoquun-

p

tur,

quae mucum,

giute

en

faccharum et

amylum ,

ji Aitli 1l

oleum pingue /) continent, et, quo maiorem earum re

|

illas 0^

Sed

rüum partem complectuntür, €o nutribiliores funt.

j

WUR

Fm 10--*)

jj

i) Joannis Chrift. Reil. memorabilium clinicorum medico - practi-

DH

corum, Vol L. Fafc. l. p. 14

m !

u

»

ylli

k) Spallanz. $. 146,

i

J)

(

]) Mulieri ex arthritide aegrotanti tres libras olei olivarum fecun-

hg *

dum Malacarnium Itacum megicum porrexerum ,

fed. x

ï am

m*U

]U

elei veftigium qut jn alvo;

4ut in lotig det

er& poteram,

NU u

38

non |

fortaffe alia quaedam, .quae plantae continent, con.

coquuntur, V. g. acida: quae enim e corpore eiiciun-

djsp:

tur, nil acidi produnt,

Attamen füdor meus, quum

t

febri acuta nuper laborarem et multa acida fümpfiffem,

acidus erat;

feu exhalatioue eutis acida ifta rurfus

*

T

eliminarentut

feu mihi aeerotanti id tantum accide-

fion

ret, feu aliae cauffae fübeffent.

Si recte contendltur,

conl

ita quoque a corpore noftro disiunctio-

phat:

ut a plentit

res, quas chemica discipliaa producta nominat, . effici;

Volatil

non fine cauffa,

opinor ,

ac:dum j

quum easdem

t d

partes remotas ac mucus,

amylum et oleüm con-

frmen

tineat, nutrimentum mihi vzdetur effe.

Immo berg-

pan

mannus 5 et Scheelius &) e muco acidum facchari,

Totsf

Hermítsedtius o) acidum tartari et Leonhardius &) fac-

|

charum lactis feiunxerunt, quae acida, et multa alia,

tüm

parum inter fe diverfa effe confat.

Fortaffs vires

làc,

noftri corporis,

fí cum. acido alia quaedam com-

faed

binantur ,

facilius inde mucum,

adipem etc, procre-

pe

ant.

Non autem audiendus effe videtur Cullenius g),

ut f

qui acidum idcirco pro al

ento habet, quia fcorbutus et

Tünti

alii quidam morbi eo fanantur

quippequum omnia me.

Ti

dicamenta hoe modo inter alimenta referenda effent,

nequ

Nil certi autem de acidis definire aufun ,

quum nul.

1Qie

lum exemplum mihi notum fit de homine,

qui aut

Wontit

licet

plane;

aut maximam partem de acidis vixerit;

lia

pem

i) Beremann. opufc, Vol,

1//9.:353

u

n) Opufc

em, es phyf. Vol, 2. p. 2d6.

þhOs

0) Hermb2idre. Pl vyGkalifeh - chamxfche Vetfuche und Beobach-

Ten

tunöeï

Berlia 1786. p.

p) Disf. d. phyfiologia muci, Viteb. 1789. p. 1t, 12.

q) Abhandlung über die Miteria medica.,

ub;xfeac von Hahm-

J

inann

Lupaxg 1730

Wter Dand. p. 231.

j

m

[

39

"

'm, Q

eos, qui acidis mmlum abutu*xtur,

non fuglat me ,

N

I6 Cl

dvspepha laborare.

$, qu

Reliquae pïantarum partes pon füunt nutribiles,

tumplilon,

et, fi magna earum pars cum nautribilibus illis con-

lls rottü

luncta invenitur,

hae quoque plapntae inter alimenta

m adde

non réferuntur,

v. g. fciila,

etf. multum muci- ea

eRdilüt

continet,

Inter has partes acritudines et narcoticum

tilonet

plantarum ,

refin

refina. elaítica ,

balfami,

olea

a

volatilia,

camnphora ,

fortafí

etiam varia plantarum

eudem

acida aliaque referenda funt

An Ífpiritus illej qui

Q con

fermentatione rerum faccharum continentinm prae-

y bttg.

paratur ,

concoqui et hominem alere pofft,

nexCIO-

fiechatly

Fortaffe partes eius volatiles mox avolant

us 1) f

Quod cibos ex animalibus fümptos attinet,

ho-

lia df

rum plures partes,

ut,.caro,

ce'elatina,

pinguedo,

rafe v

V

lac, et quae ex eo praeparantur,

cafeus ,

butyrum,

edum Qu

faccharum lactis, ferum lactis et multae aliae res, fi

u

per füfficiens temporis fpatium in. ventriculo rctinentur,

lfs (

ut füccus ventriculi in eas agere poffit,

uncta dige-

f bu Mi

untur.

Boerhaavius quidem putat, ventriculum ho-

et belluarum ,

humsano ventriculo fimilem,

omp D

In1n1$ ,

ii d

neque fibras,

neque membranas,

neque. tendines,

qum p

neque filamenta, nec offa concoquere poffe r); Hel-

montius autem contrarium Jam olim docuit,

et Spal-

.

lanzanius hominem etiam offa concoquere poííe, nu-

t Id

perrime plane: probavit 5).

Quod. quoque ob hane

rem verum videtue, quia corpus noftrum calee acido

phosphori faturato ad incrementa offium indizet,

Ali-

mentorum aliud alio melius a nobis concoqui,

fatis

j hi

r) Boerhaave inftit, med. $, 87, Praelect. acad. p. 522

o f

$) Spall. $. 149

XM««—*'

.lt()

notum eft

Id quod praecipue ad.doctrinàm de.victu

ina

pnm*xet

Neqt

Ex metallis nullum aliud alimentum fümitur, nifi

effen

aqua.

Salenim culinarius neque inter ea

ut credo,

perien

f"

Ia

71*

quae conocquuntur, neque ad ali

enta referri merett

iie

PA

TNec Boeafhaavms falem' marinum à viribus noftri cor-

Cotn

poms fuperari exiflimat,

licet. mutari. poffet ,

quia

I d

eum in. cryftalla rédieere non potuiffet, quod ab oleo

IURT

DI

deducit,

cum'quo- fa

[2

te commixtus effet 7)

Sal

boran

autem marinum cum olco.non poffe commi

fceri notlf-

[URU:

fimum eft

In fanguine quidem fal marinum a qui.

nx,lïa q

busdam mven*u*n cf't, fed cum celeberrimo meo Prae-

xüü. n[)l

ceptore Grenio dut

1 '44*

QAL

O ,

an hocad faneuinem contti-

fritnon

tuendum requiratur u),

an potius fortuito,

vel ex

W (

abu(u in fanguiné id cum

uletur, et

abeo, quod veri-

Árictty

fimillimnm eít, per renes rurfus fccerpatur x). - De-

gottt;

ocivum homini faàl

nique inter omnes conítat, quam

Ts

marinum nimis asfümptum fit, et qui morbi inde ori-

loteí

antur.

»

Ti

Iuil

$,

VITI.

Düty|

De

R

24 15

ilnt

JU

4

,' ciura intelianorum.

Tequ

Poftquam cibi fitis

foluti funt, nonnullae

partes

fe*(lec

eorum nutrientes a vafis ]3 PEIQLICIS V"n*riCü&l

abfor-

o

bentur, 1c.zc a eorum pars ff*rirm per pylorum in duo-

du

denum eli

Ym

2[311

f'

aL ur,

Fa

ifa au

em et dudum reiecta. co*

L-]

üw

rum íententia eí ,

ui pu? int cibum tam diu in ven-

A.

Ia

t) Boerháave inftit, et exper. chem. — Tom. TL p. 216

u) Gren's Hmdb d. Ch

1. Band. $. 515,

X) Boerh. 1..c, et Gxens Handb ü h. 2. Band -1. Th. 5 1544

et Is—rl*

]

4X

i

l

de v

iriculo

omnem rctineri, donec plane rofofutus effet y)

Neque

11 hodie audiuntur,

qui cibos prout ii ingefti

DT - Dl

effe ent,

rurfus eliminari opmatl funt

Quippe quum ex-

E Cf

perientia, optima medicorum magiftras edocti fciamus,

La

r

W

alimenta prius refoluta, prius quoq ue emitti et faepius

oflri ct.

coenam alteram duodenum cvcm rc;, quum coena pri-

t qui

ma adhuc in ch iculo ret

/N..

15l

;

In duodeno et reli-

db olto

qiiis inteftinis a

Tl

enta nona

180 fa

ts

,:

refoluta plane ela-

&l

borantur, qu

-

In 111

ï

m fücci in ea

eff n

p

duntur.

An-

£ec

: potit

eilc

tu

tea autem quam oftendo4 quomód

;g

atur ,.non-

1 qu

Dwmcnes in-

nulla quaedara a me praemittenda fünt.

0 Drie

teftino

i magis ab arbitrio medicorum, -quam ab in-

| onide

teftinorum

na

ii

hen

iA wAl

t

ura originem ial

In beftiis inteftina

valde " diff.

Alia

, w

enim intbz"

inius tantum

yd wit

iï

iï"'

Oþf

u

ï

ä

firüctürae

niis ventri

nullus discerni

U

re

ibus

v)o

poffit; aliae

iisqt

eftin

xis inftructae

90!

:

eUcte

VT!

ue am.pï iS

.

;:iï

homini &

funt;

aliae lo

lllll

-y..

in

lraceis

hs

in aliis a tennibüs

j inde of

inteftinis craffa (ecernl

ne

ueunt: cuius rei fcriptores

multa exempla -congefferunt.

Deftiis carnem edentibus

multo . breviora funt inteflina, Quam iis, quae hpzbls

putriuntur , qun hm bae 'fortaffe dlfüqnores concoctu

funt, et fücci

arum nutrientes tam celeriter abforberi

nequeunt, Ho iubus Inteftina longitudinem corporis

fcxies füperantia tribuuntur 2),

faepius autem bre-

4 p

viora repc ïlüïï*hx,

nonnumquam longiora.

Omnia

jl abiot

inteftina,

quae

a valvula Bauhini in tenuia et craffa.

g dUO'

dividuntur, quorum illa a

aeque ac in aliis animalibus

eda, U

»

maiora craífis fun

cum ventriculo fimilitudinem et

p m

-

E

y) De Erafï(hato huius opinionis fautore vid, Galen de nat; fa-

cult; 3. - HI

Ec*mo nova.

Vindo-

d

Z) Ferdinandi Leber praelect. anatomicae,

bonae 1778, p. 320.

at

42

D

um

eas !em membrsnas habent.

Mufcularis autem — in-

eul

tefün jorum membrana a ventriculi membrana eo dif-

tefo

fert, quod fibrae eius longitudinales .rariores fünt.

tll

In craffis inteftinis melius eae fibrae confplciuntur,

Yeti

quum a proceffu vermiformi usque ad coli finem tres

fafriculos conforment,

qui a colo usque ad inteftini

pl

fr

recti exitum in continuam € longitudinalibus fibris com-

circulares autem fi-

t j

pofitam membranam colliguntur :

brae copiofiffimae oculis fe: offerunt, et fphincterem

Jf a

ani internum efüciunt.

'lTuniea villofa inteftinorum

Q9 m

tenuium . multas magnas . phcas confüituit, et ubïque

mulü villi in ea n—onuuntur' crafforum autem meme

brana interna tenuior cft, villos habet qmdcm TarOS$,

multas autem Tuügás.

In inteftinis quoque multa vafa

abforbentia et'fanguinem ducentiz, glandulae et nervi

obfervantur, quarum rerum explicat h)n.m hmtes hu-

ius commentationis apgufti veiant.

*

dul

$.

X

xX

00

n

De fucco cibario ac liquore inteflinorum.

fuyl

Alimenta vi ventriculi refoluta

que in inteftinum

3

€ Yer

duodenum «expulfa Graeci primum ;vu» nomiuparunt,

Eft autem is puls vifcida quaedam , mucofà et decolor,

n El

nonnunquam etiam flavi vel cinerei coloris, et cum

Vi

liquore inteftinorum , pancreatis et. bile. commifcetur.

Ergo ut pauca de iis liquoribus dicam, oportet

Arteriae inteftinorum minores,

quae in tota fu-

3j

perfiie diffipatae fünt,

latieem quemdam in eorum

b

cavitatem exhalant, qui cum muco wlandulaxum, quae-

.rum magnam cópiam in uno inteftini ilei loco aggre-

y

.gatam faepe vidi, .coniungitur, liquorem | inteftino-

ii

43

Aem 1

rum copiofum 4),

quia eius indoles liquori ventri-

; to d.

culi fimilis effe videtur, partes ciborum fatis nondum

tes f

refolutas magis magisque disiungere et füperficiem in-

teffinorum humectare et füccum ciborum diluere»

[Ochanto

onem dres

verifimillimum eft. Nil certi autem de eo affirmare

| intefn

poffum, quum nulla adhuc pericula cum eo inftituta

bris cott«

fint. -

Mueus autem , qui praecipue in craffis 1nte&xms,

atem f

et copiofifüme quidem in inteftino recto fecernitur,

meterem

ipfa ab irritatione ciborum tueri et reliquias cibort

Inorum

quo melius propellantur, videtur circumdare.

ubique

y

i 310l

$.. xx.

Wa vid

G

De fucco paucreatis.

ies D

Neque de fücco pancreatis, maximae illius glan-

dularum conglomeratarum ,

plura proponere poffüm

ob defectum experimentorum,

Ductus fücci per pli-

eam longitudinslem in duodenum fe inferit

Verifi-

Pnoruü'

mile eft, ut liquorem inteftinorum, ita füccum pancre«

atis, qui praecipue tunc effundzmr, quando alimenta

v(ttum

€ ventriculo migrant, cibos magis refolvere et diluere.

onipinil

Àn autem

propterea etiam adfit, ut bilem attenuet: et

j

hi

acida mvolvat, non definlernn b),

J

T

(v

t

) Hallerus hunc liquorem laticem exhalatum cutis duabus parti-

t

bus füperare et paene octo libras uno die conf'c:tuere dicit,

) 0

Vid. 1. c, Tom, VII. p. 57.

AX

uffly qu

b) Halleri elein, phyf. Tom. Vf. p. 453

Regneti de Gnaef de

) 8g0r9

fucci pancreatici natura et ufu.

Lugd. Batav. 1664. $. 110 et

$libi.

X

j ediio

*.W

b

"ac

44

fimi

XXL

Bili

"

$.

Vati

| Znalgfis l—)'ilisl.k

Bilis ab hepate fecernitur et per p!fcam ïlongïitu-'

us

dinalem in duodenum penetrat, pracfertim fi ventricu-

a

lus cibis impletus eft.

Plerumque belluarum.. bilis

l]

amarà eft et bilis hominum amaritiefn, testibus . non-

p

m

nullis feriptoribus, fuperat c); in adultis beflils, 'et

ii (j

ferocibus ac carnem edentibus amariffima deprehendi-

Qul

tur, Hanc amaritiem Senebierus falfo a ferro derivat d).

cult

lov

Color bilis diverfus eft, p

ivl

umque flavus aut viridis,

N p*»n

Nam quo plus aquae bili affunditar, aut quo magis

es

diverfa vafa fünt, quibus ea infunditur, €o magis .di-

b

1

ci duo bilis

verfos colores ngbct. Inde veteres m

i

x

4

]

f5

Jit

ICc

e

1

[o

n'it:.

atrz

E

4

e et flavae,

nonnulli eo-

i

genera propc

n

iLdbDuv

BT2lw

rum, in primis

»

, Qquuim cclor eius nonnun-

?

t

quam àd rübedinem vergat, tertium genus rubrae as-

0l

Fel nonnu

P

H

]

füumpferunt.

quam odorem exfpirat, quem

C

ninü

^

e ad

f

i«

"

lii vapori ex incifo abdor

cendenti, alii odori

füp:

myrrhae f), alii in nonnullis befzis odori mofchi g)

fünd

P

L

!

il

u

c) Dsf de.pïngvedïnis'animalis cum bile commercio fcripta ab

joanne Em. Fauft. Erfordiae 1792, Blumenbachii inftitutiones

phyfiolozicaé. Gottingae 1787. 9. 588..-

d

j Sene

D

an

id Spall; p.

,

85

E

LY

e)

4iVicenna

a

t L.'

I

302e

ene

: Feþ. I, Doct. IV. cap r Edit. Rinii, Ve-x

IX

Dve(ï. 1

f) Disf,. fiftens experimenta circa vim bilis chylifïca:h fcripta a

Chrift. Henr. Jac, Bolley, "Tubingae 1792.

Sehroedéri pro*

gramma exhibens experímenta ad veriorem bilis cyíticae indo-

lem explorándam,

Sect. L. Goettingae 1764,

I

£) Gren's Handbuch d. Chem, 1,

Ih. $. 542,- ;

fimilem exiftimarunt, alii i'm'* odore effs £) dixerunt,

Bilis vifcida eft, .ctíi in foetu paene lim; pida obftr.

vatüur et feptlas decies aquà gravior reperta eft 7)

Multi quidem auctores rebus bilem conflituenti-

g

bus isdagandis operam

der

quam exieuum autem

VenttIct«

aut potius nihil pa..

.ld fits

quod de viribüs eius

m bil

in cibos protulerin

J

in promptu e

ib5

f*

et longum

($ DOl«

per tempus fOLtaLfG in litteris medicis liber de felle

p d

ueüdcramtm, qualis eft S

*'.i 12-'&3 il GS

i.

cco ventri-

bewö ID

culi.

lgitut fecundum infiitutum meum partes' bil

Va d)

couflituentes, quatenus eae nofae fünt, indicabo, etfi,

NIVOS,

aremr

VL

ut plures iàm annota

unt, huius.rei cognitio vim

"n at

9 mog

eius in LO"POrs. noftro non wolmaï

Cor

licat

auten

üaöh ('1

bilis ex aqua,?c rmateria quadam coaguhbm,

efinofa

ho Dl

ac gelatinofa

itaude

Auv

CX u.mwï i(i )CI .4.'.1

E

45 L

06v

n autem V&s

nlEO

um faponem non effe, inc

44

de

liqüet;:

qu

od;

et refin

J f0f

pro oieo !

-q

H 66

rti-tï.'i b]

non h.c.;s falis

adett.

C

um

luv

m I

oleis quidet

m bilis 1ntinie

cmnu

p

(iczw'þx

ft £)

Nam Bol-

ï;:;

1

e

LJK/ iv

cius bileim lacti immifícens c;.c,lgxowm

E

m

*

h1

is

n

d uac

-*1101'-

fuperüiciem emergentem,

€t partem eius cafcofam in

g )

fundum vafi de(cendentem, obfervavit: l)

quod etiam

pzaws)m '*perimentis Goldwizii prob

&

mn eít,

qui

multa p

cula

cum bile oleis imrai 'ccn

infutuit )

(enpti 9

(fianones

»-

h) Blumenb

achii inftephyf. $. 588,

Tunti

i) Experimenta circa naturam bilis a Joan..Mich, Roedcre:

At«

ntorati 1767. $. V

k)

re

ÀS

I

:

]

aD.

il

d, CI

Th, $. 547 et 548

MIWQ 1

diti pro

lley 1..c, exp

nmcr*um XIX et XX,

)

P(j

x

T Il

7

1m) Go

xï wi j

Phyf, d. Galle, p.

129 et feqq

ts

46

XXII.

fi0QV

$.

traru

Quid bilis in corpore nojïra effzczat

ls 4

j

« t

Quod rationem bilis in nofiro corpore agendl

culent

eiusque utilitatem a

ttinet, diverfas e*(cogltaverunt fen-

Tünt

tentias, quas omnes hic recitare, non, valde ad rem

lecur . effe. f2n-

ff

facere

Medici antiqui crediderunt,

dsca

guinis organum, et bilem füccum, qui ex poris eam

€010 11

attrahentibus ad fanguinem purgandum excerneretur 4

fmilem

deinde in veficam propelleretur, -«t iufto tempore in

Ga.

duodenum eliminaretur , quo inteftipa irritarentur,

t fipo

et vi mordendi et abfier-

Jeno placuit fel aere effe,

Wotare.

gendi praeditum,

ut cum alvo ab eo tincta fimul eii-

A et

cerctur

Inde fibi perfuafum habuit vir ille magnus;

Tl

i

bilem in ventrieulum non penctrare ;

quia hoc modo

(

u

»

cibi non fatis temporis in eo remsnerent, nec affatim

t

concoquerentur, immo transgreífum bilis in fromachum

CtQn

'ïx

pro morbifero habuit o)

Etf hanc unam utilitatem

W

AN

veteres bili tantummodo attribuerunt

attamen plura

damna inde deduxerunt, ita, ut natura, fi hominum

p

commenta fempér vera effent, male in nos egiffe vi-

d

deri pofíet

Alhli, praefertim Arabes,

bilem partes

cam includentes, v. g. veficulam, nutrire, et alteram

*eit

eius partem , quae in venas transirct, fanguinem fub-

Wj

d-

tilem rcc.dere, alteram at

ii€

m; ut totum corpus a fu.

ÜSi

TY

perflua bile pu

L,.)

arctur, excerni et in inteflina manáre,

Ü

t

b eorum parietibus excrementa et phlegma abluere,

)l

atque inteflina €t ani mufculos pungere, ut, quod ipfis

»

3)!

J

n) Ariftoteli in primis plactit, bilem , ut fanguis purgaretur, ex-

cerni, cui recentiores nonnulli medici asfeníerunte,

Vid. Sen-

nertii inít. m ed,

Wittenb, 1667 $ 68

Y)

6) Galen, de uüíü pardum 1. IV, et V

—

E

47

nocivum eífet, fenürent atque expell

nt p), autu-

marunt,

TITIA

Sylvius, et poft eum Baglivius experimen-

ts a fe inflitutis bilem eum fücco pancreatis eíiervet-

T& ag

cere eoque fuccum alentem five chylum a . partibus fae-

enut fen.

culentis fecerni et has quafi praecipitari, fibi perfuafe-

lde sd 1

runt g)

Quorum fententiae multi iique docti. viri as-

r d f

fenferunt.

Stahlius autem ab hac fcntentia paullulum

pans eum

discedit, bilem fermentationem alimentorum in ventri-

JCTCQU

culo inchoatam opinans *)

Boerhaavius bilem fapou

mpor d

fimilem effe eiusque vircs habere, putavit; inde bilem,

!fbf. Gai

ut faponem, olea et aquam inter fe coniungere

fibras

abficre

irritare,. res tenaces refolvere, acefcentibus obfiftere,

m &lb

acria et faliva obtundere et multa alia effieere, cxifíti-

j m*&guüg,

mavit s).

Ex multis eius fectatoribus wactemus et-

toc modt

Gaubius bilem verum faponem effe fcripferunt £),

et

neC afaïlm

nuperrime Mezgerus, .

Senebierus et alii idem enun.

fomaciut

ciarupnt 4«)

Bilem autem faponem non effe a Küchel-

Ailigà

beckero et Schroedero experimentis fatis monftratum

uïlen P If

,

homini

p) Georgii Kraut lib l!'ïS' introduct. in art. parv, Galeni ex

5 egluc V

doctrina Avicennae et alior. philofophor. congeft. Hagen 1533.

j pite

i'-'unom us bilem cremorem pursare, et ex eo fangm"em pro-

[ hefum

c«reare et confervare putavit; illam autem bilis pártem ,

quae

in intefiina penetraret ,

ipfïus excrementum efle,

jpgn f

4) Silvii disp, med, IIL de chyli a faecibus alvinis fecretiome.

j

Opera omnia p. 13,

Baglivii opera omnia medico - practicá,

II

) [f

Lugd. Batav. 1719. p. 206.

3b (j

x) Ernefti. Stahlii theoria mcd, vera

Halae 1708. p. 349 et 471,

f

ii

$) Inflit. med. $. 99

t) Van Swieten comment, in Herm, Boerh. aphorifmos, Tom, 1,

p. 2035.

Inflitut, patholog. auctore Gaubio,

Lipfiae 1759

^

,.e- m v

$. 372.

—

Mr

j

I v

u) D. Mezgers Grundrisf der Phyfiologie, p. 152. Seneblcr apud

Spall, p. 385.

PA-€

48

co 96

ät)a

18 nms

fere.

Ut autem me-

eít x). . Qtubu

»25f

bat e

ai

Ax.i&

f*'l Ba

im vim in corpore nofir

lius per fpici po:'uu,

tàm (

biiis

fortaffe exferat , expetir

1en

A LA

ta prae crpha per»urrei*e

tam b

:

in meniem lïïGqu,

quamquam. ma mma eorum D

HM i

]

magis infüituta efz ad perfcrutandam naturam bms, quam

x

«.

k]

Fa

i

ad rationem eius ZFCHQI in

ugl

aill

yolti

?

CInor

ïcbz*wwbs, Gold wulm et alii bilem oleis immif-

(

tull

CCfC n(:ü valel

vil.l

Olq

iC

nper bili füper naïabart,

&itiG

quae fecundum. eorum . €x pcxïmeruä, cremoreni e lacte

fecernit €

l

iem pr

L.L!CM. j ()3

umque aliis rebus

mf:p

lr

inhaereris ut char

£Á

(&.

ie

tae

4

Bil

.

ii ,f, ä-,umræg

CxtvYICal j,*o

tolto ;

i

;

fs.i

ermenta

AO;M.TP

acefcentem non

-

cum lacte commtxta

du d

f.

Iw

"*

mpu

transit, fed poft loï*æ"mx

[u

s pütrefcit,

quid quod

qud

inchoatami fermentationem a

cefcentem tollit,

falia autem

^

[

TO tl

non ii 9 i

)j ODL

undit, nec accem imbibit.

Sangul.

( pir

nem fluidum confervat et refolvit

z5 lav coagulat. Aci-

Qb

da,

G

114

u

&

CA

vetuítam bzml"'! mmutant, in recentem nihil va-

Y

ent.

äo

e

ajd

Gï

tLgSj

1.

i

e

i modo cum adipe, modo cum

C

3

aluns.

arne, miodo cum t

n

et ;J.gs deä is commixtam calori

H

radus i. ts

1 :

X

^n

X3

a

h

füper

&

:—æjuw V-.l io4S .w.nuu

hel ujhuc Cxponens,

tebtür

dipem a pu üw-m immunem manere, carnem, et fangui-

:OT

quiden

nem q

[UTT ER

iO

die fuöïcxa.uu; fpargere, et religuas res cum

Va Ub

L

düt 1n

th CO

i&Liwico

S CIUuuSs

3 ï:::g tardius putrefcere; obfervabat,

[21

ln e

Bl 1S -&LlLüxxa Aun-iïö n ïu* JLgu

m

lenius, quam caro et ;fan-

UUm puirei L«um.) odorein þuul

LH..E

du

m turíus fenfim amitte-

»

DN

xX) Georg Schroeder

opuíc, med, collect, ftud. Gottlieb Acker-

mann,.

Vol, i, 'p. $49.

Üt

hi

y) Goláwiz 1. c p. 147 et feqq,

Z) Van Swieten comm. in aph, Boerh, T. VI. p. 550.

Roederer

1

oc

&

Ó

Lxl$ $h

eegeri disf, de ortu et progreflu bilis cyíticae,

Lued

"

-Bsg V. od

s

49

aütem m

Idem quoque. bilem aqua dilu-

Or€ n0

bat et fpifía evadebat

tam carni. et pani immixtam et eidem calori expofi-

percum

tam bullas fürfum mittere, animadvertebat.

Odor ta-

QEUITL - Da

men non tam foeudus erat, quam carnis foli aquae im-

b N quam

mixtae , fed maoxs acidus ci videbatur, etfi tentamine

infiituto nil acidi detegebat a). Dewnique a'vum in ie

cinoris morbis, in thbüs bilis"aut pauca,

aut pïane

T

nulla fecernitur, et excrementa alba funt, non folum

Thalabtty

adftrictam , fed faepiffime etiam obftructam effe conftat,

€ [iete

(s 160

lam qmd mihi de bilis utilitate, quam ea corpori

D

noflro afferat, videatur, addere mihi liceat.

Notiffi-

m W

mum eft,

oleum cum multis cibis coniunctum etfe,

qwd thd

quod, etfi in ventriculo refolvitur, fücco .cibario ta-

ts anteai

n

mei intime et ubique adhaeret, ita ut vaía abforben-

UM

i

s

tia pàrtem eius longe minimam fugere poffint

Quam

u A

ob rem a verifimilitudine abhorrere non videtur , bi.em

m Bb

ideo in inteftina effündi,

ut oleum 5) et ipfe füccus

, od

alens,

qui oleo valde fimilis eft,

e fuis latebris in

DAH

et inteftina liri-

fuperficiem fücci cibarii eiiciantur c),

t CXP01 D

Verum

tentur ad alvum a felle tinctam propellendam.

n& fino

quidem eft

nos nullam bilis irritationem in manu,

j o (

aut in ore aliisque corporis partibus.percipere ;

atta-

iritbi

ten e rationibus antea allatis bilem inteílinis irrita-

o t

[rg 4

3) Roederer l c. 5 Vili. XIV et XXXI.

d 44

b) Goldwiz l C, p. 179

Senebier, apud Spall p.587. Blumen-

bachii inftit. phyf. $. 392.

€) Inde quoque explicari poteft, cur alvus morbo regio laborarme

Roene[er

tium nonnunquam pinguedinem fupsernatantem haaeet

hd

Halleri el, phyf, Tom, VI. p. 609.-

á q

D

E

i

5o

]

ES

tüuni,

mento efíe, quum id faepe ab lmtabxhtate uni tan«

lo, i

tum alicui parti propria,

quam fpecificàam nominant,

beri

Denique haud fine cauffa

dependeat, colligi poteft.

!

Tete el

quaefiveris , an fel quoque cibos refolvat;

an acida

p

fuübagitet; id quod Hallerus et multi alu voluerunt.

fellis utilitas in ventriculum

ii

Si hoc verum effet,

beftiarum nonnullarum penetraptis in promptu foret.

yrac

« 1.

ho

Aliud bilis genus veteres asfümpferunt s2ayxoAia

aentem

five atram bilem,

.quae a fplene fecerperetur et per

Meforb

vafa brevxa in ventriculum mitteretur et concoctionem

qionur

non lmpedxret, ut flava bilis,. fed magnopere adiu-

Perluadebant enim fibi, ob ac1dam et acerbam

t (

varet.

n

bilis atrae naturam cibos a ventre per eam conftrlcto

o

arcte comprehendi, et tam diu retineri, donec plane

gan

effent concocti d)

N

«

XXIH.

th

$.

fin

ftrc

De. chylo five fucco alenti.

db

Reliquum eft

ut de reforptione fücci alentis,

detr

et de delectione alvi,

poftrema meae commentatio-

nis parte dicam.

Hic füccus eft vifcidus ,

pellucidi

;et albi vel glauci coloris ,

et fübduleem vel fübfalfum

faporem habet,

facileque coagulatur.

Nonnulli ope

Ls

microfcopii globulos in eo detexerunt,

qui fanguinis

1

Liquorem hunc lacti fimillimum

globulis fimiles erant

partes oleofae ,

cafeofae, aquofae et terreae confti-

f

gï

d) Galenus de uíu part, 1. V

P.

m d

5I

tuunt.

Veteres putarunt, hunc (üccum in ventricu-

& Wt

Dormindt

lo, praefertim in inteftinis, a venis portarum abfor-

n

beri.

Inde eum per venas iecoris in venam cavam

'TIum

E

fluere et ab hac vena per totum corpus difpergi.

mutrientes partes e cibis collectas a venis abfórbentibus

Volüemut

in fanguinem verti, in quo formando iecinoris partes

'epteietlun

ü fort

praecipuae effent, dum inutilia et ad renes et ad vefi-

Sed iam

cam füam mitteret,

fibi perfuafemnt £)

27

longo abhinc tempore medici intellexerunt, füccum

alentem per vias multo alias in fangulnem migrare.

r d pt

Reforbetur nempe per oftia vaforum lymphaticorum;

Qconem.

quorum viginti vel plura in fingulo ,villo inteftino-

C OENUU

k anetban

rum confpiciuntur f),

et quae jam ab Herophilo g)

et Erafittrato /^) animadvería fünt,

licet totum eorum

y eoord

officium haud perceperint. Vafa abforbentiaj deindejin

donet [

glandulas mefenterii fe infinuant,

ubi fortaffe fuccus

commutatur, et denique in cifternam ductus thoracici

coliguntur, qui vi füa mufcnlari füccum alentem per

thoracem fürfüm, et in regione quintae ventebrae fini-

ftrorfüm pellit, et tandem in venam fübclaviam fini-

Ü

ftram oblique immittit, Inde fit, ut aliquot horis poft

ciborum asfümptionem peractis ftriae albac in fangume

detracto obferventur.

«j at

*

pimentato

l Qd

fopfafon

w

yulli dj

e) Galen de ufu psrt. l. IV. . Cicero de natura deorum li,

finguni

cap. LV.

ml

f) Croikfhank, Gefchichte und Befchrexbung dcx einfaugenden

" confh'

Gefifse.

Leipzig 1789. p. 54. Tab.IL. Fig. lI et III,

g) Galen. de ufu partium 1, IV

h) Gales. de admini(tr. anat. lib. VII

A*W

lii

52

XIV.

inodo Í

$.

muünqua

De deiectione aívi

Tenqutis

anylis

Dum füccus cibarius in duodenum transgréditur,

vafa abforbentia fuccum alentem ope bilis praecipue

feparatum , reforbent, et puls magis liquefeit et colo-

N

rem album acquirit,

fenfim -autem flavefcit,

quod

& fin

bili ej immixtae adfceribendum eft. Excrementa in in-

pedus

teftino ileo formari incipiunt,

quod et color atque

Qüim |

odor eorum putridus teftantur.

Puls deinde in craffa

(itnto

venit inteftina ,

^ubi excrementa fenfim craífiora red-

COT

fM

duntur ,

quum vafa abforbentia partes nutrientes et

aeque 1

fluidas hic etiam füpant, et motus horum inteftinoruim

Si reliquiae cibo-

Qui i

fegnior quam tenuium effe videatur.

rum ad inteftinum rectum venerunt,

]pfüm irritant

GItbro

Dum

plütimi

eoque ftimulüm alvum deiiciendi excitant.

igitur alvum exonerare nitimur, ope fepti transverfi

As (

et mufcalorum abdominis inteftina retrorfum et ad pel-

d

:

vim compelluntur,

quo alvus ad anum adpellitur et

Vos

fphincteres ani relaxantur.

Levatores anum dilatant

Düm

et contractione inteftini recti excrementa expelluntur.

Tiec [

—

&(fje

Alvus punc crebrius, nunc rarius exoneratur.

In-

m (

terdum femel

bis, ter, faepius per diem; nonnun-

Q sj

quam. fecundo aut tertio quoque die, aut rarius ctiam,

Bu

fine Iaefa, ut videtur,. valetudine.

Color excremento-

QXW

rum fubflavus aut fufvus effe folet

Saepiffime autem

Veng

*

alius color reperitur, dum pro diverfitate ciborum, ha

&item

bitu corporis et aetate varlat.

Sic quoque durities eius

Onen

fe habet

etü naturalis alvus neque nimis adftrxctaa

ttlin

neque. fluida, fed inter utrumque in medio effe debet,

n

Nonnunquam figurata eft, ut dicun

quod ab interna

db

inteflinorum ftrnctura pendet, Etjiam odor varius eft,

i

33

inodo Ieiiior, modo vehementior, Et in mo;-bis—n'on-

inunquam foetidiffimus.

Excrementa e muco; bile et

reliquiis vietus, e quibus vafa abforbentia nil alibile

nl

amplius fqgerg potuerunt ; þconftant

iy precpi

feit et cdo

Sed fortäff& quispiam quaefierit '.Quonam optimo :

Áit, qui

et facillimo modo cibi ad hunc finem et exitum

nenta 1n 1l

perducantur ;

licet

€a

quaefiio longius. pateat,

olor atqu

quam ut hoc loco a me discuti poffit neque cum

s p ctila

infituto meo arctiffimum connexum habeat, tamen

(fom red

commentationis

meae

perorandae

caufía

füspenfa

trienes &

manu eam perfiringam.

Notum eft,

hominem

xelfinorti

aeque ac reliqua animalia poft cibos nimium fümptos,

quia tunc maior irritatio jiin ventriculo eft, quam in

iquas d

cerebro, ad fomnum inclinare: cui ne indulgeatur

Yum iif

plurimi veteres et recentiores medici clamant.

Nam

x Du

talis fomnus a ventriculo pleno turbatur et moleftus

al u

€ft, quum fomnus, ventriculo cibis non impleto,

p ea

nOS reficiat et ad agendum alacres reddat. Per fom-

ipdit &

num enim omies corporis actiones languidiores fiunt,.

nec fucci gaftrici ad cibos refolvendos neceffaria copia

;xpelluutm.

affluit, neque motus ventriculi, tunc remiflior, cibos

giin P

cum fücco eius commifvere, nec vafa abforbentia füuc-

cum alentem folto vigore imbibere valent. Similiter

ts tb

nimium corporis motum eoncoctionem turbare probatur

experimento a viro quodam perito cum duobus canibus

(ime a

venaticis eiusdem indolis et ftaturae inftituto, quorum

bort, :

alterum, poftquam utrique aequalem. ciborum portio-

j ii

onem dederat, in venatum propellebat ; alterum domi

relinquebat. . Poft aliquot horas utrumque disfecans in

cane a venando reverfo cibos non refolutos deprehen-

| d d

debat, quum in altero cane concoctio finita effet.

Eav-

Ó ii

v

dem nf:cefütate pdü coenam, vitandae funt Mufae fv.

54

veriores et nimia animi exercitatio, quia magna irri-

tatio cerebri irritationem in ventriculo tunc excitatam

debilitat. Quae.cum ita fint, aut quies, aut modica

i

et remiffa corporis motio, aut amicorum confabulatio-

nes amoenitate et iocis verecundis conditae concotio-

nem optime adiuvabunt, "ut deinde aut ad labores

noftros, aut ad fomnum fine incommodo nos recipere

poffimusf

Iw

I

E

My

M

& EE IN DAT

magnt i

C exdtit

ant mol

Qofebolito-

6 onoott

- ad hhbot

o tecpe

THESES

1.

Fames balneo excitata a copiofa collectmne fuca

ventriculi pendet.

II.

l

Frigus, quod febricitantes vexat, non a fpafmo,

fed a depreffa vi vitali progienitur.

I1I.

Morbi venerei inter morbos haereditarios referri

non poffunt.

IV

Marem gonorrhoea laborantem, pene inter coé-

undum relaxato folummodo mfectum efle,

plane falfam eft,

—

1

POT

V.

*

-

IN

Mo'rbi,.-ven,erei; qui locales VQcantur', nunquam

internum ufum medicaminum ex argento

vivo confectorum admittunt.

VI.

Nonnunquam dysent&ria iabor.anti'bus initio morbi

opium'dari poteft; nec hoc medicamentum

adeo timendum eft, ut plerumque fieri folet.

&

ER)

LIP

ä

A

-,

"T

"

X

£

"

^

L

:

À

m

"

E

.

»

&A

»*

J

j

d

P.

ii k

E--

sacdi"

I N o

as

45

EÉo-

t-

E

r

U

h

x

^

z

2

fi

ER

1

-

--

E

-

"

E

u

AUN

m-

P^

p

T

,

"

d

d

-

at

7

i,

y*

du

Á

b

X*

(Fk

»

d

K

x

L

. u

£

-

m y AA

DA

—

.

A

EE

N

£É

"s

x

——

d

»

d

o

:

——

X

A

E

y

——

k

24*

552

»

j

-

h

*

-

Y

xj

x

d

"

v

irrs

t

A. x

"

LT.

-

A

ï

h

,.

Ef

A i

"o

:

E

-

Rs

::'"

-

v-

w

L d

E

*

ï d

*

aX*

la

.

*

z

d

Ü

5

:

45;*?

T

t

Y

x

E

-

Y

4 .

M

,*E *

?«..

x

m-:j

[

$

z

1

(a

M

pR &S

—

"«

;

Fs

;

—f

-

LA

i käïvïw

d

À

XN

T

E

"

y

-

&

y1

PL

-

*

m

"

f

s

.

x

t

4

J

—

*

m

"

AA'

j

P3

i

M

k

s

-

É

?

£

i*

x

3X

LO

-

" ul

)

*

a

7

t

I

M.

).*:

'**-»;:Jïr,u *

M

rE

AE«

F

i

,

-

d

".

s i

—

"

ä

w

TK

At

p* a

p

-

Y

*« nz-..,«f 1 'AI L

hd

w C

^

"—

a

»

E

^ s

( d

n

u;

E LA

LO

d*

sl

u

i

*

E

P

»

z

*

P

—

A';;.

-—

PA

*^

L d

*

-

E

[

P

r a

-

A

m

^

P E

2/

4

$4

.A*:

z

t *

2

"

i

Cee

a

ï&

a

!

V

F.

F L

£

r

a n

D.

A

;

FF«/-;,

—.rg

"

h

-«

^

-

P

a

E

a

E2

z.

P

r

N

.;-.(»

*j

u

A

u

—

"s

»

wdr

u-

&

m-— $5

*

Y

L

LE

Prtis

;:;

A

LiS

5j

P.

;

"

-

o

?

DP

-

iE

?

*

347

P^

*

7

"

aL

MOA

"w

AE

*

zf

£

u .

"t

Ww"'h

t d o

x

;

,T

*

H

- b

C

us

--

77

x

p

p

'gg.

^

Aäï 1

ä

*uk"

&

*

$

?*

E-—

;7"1»

t

T

À

»

d

*

5

y

J

^

H

;

FU

f

n

p h

? d-

"

hd w

t

-*

ao

,.2'

n

N

M

»

X

$

fe

PT

x

E

P».:

N

E

P

-

4

"

a«

-

"

k

3.

AK

;—,P;

"i

i.

L

P s

4

-

»

ï ;þ

[4

U

*

B

P.

E

4

P

n

"

k

1

x ts w

huc

2€

«

Y

--

d m

Vi

Es

ho

*

"

:i

"

"

a d

y*

Dd

"d

4

.

-

&^

—

&

3

L

*

d

n

Á

-

t

M

"

u

:L(*'

h M

x

7

3

C UN

m

aW

p

s

x

H

s

-

-

"od

;lr

s

CM

;

)

Y

n

i »(

)

Iu

»t

*

gi

XE

X b

MU

£a

.a't

5&7

L

t

Y

:

ity-xt

w

U.

X

L

»

"

j od

A

PO L. d

f

E( ,^

!

a*

E i

(

):

4

m

*

-

r*

K

E

- d-

*

s.

X*

i

h

AX

**

);):

m

i

;

X*

'*."*-.1'(

X

m2

»

U

v p

;

*

C

:

n je »

hs

F5

f

p d

TÓ

v

As

;*

V**d

y4

L p La

!*(r'fK

*

T d

-

Irettt-

..*H,æ

CY Tu8 ^

2

xX

atv s

F;þg

D ,

5 i

*

N

r*

P

F.

m

d M

* |

y

r

-

w

"

^

1 w

p

MC

X

"

T5

ER

E

L

La

X*

g.:-x

E r

É*

o u)

vt )

t

f5

——

.;-

a

V;.;

^.

ET

M n

av

:

:

x

:

«€

n

s

X-

a,

Ts

"

4 w

H

A

f)

-

^

z

H

$.

bt

u 2

X*

*

::

£

s.

DT

*

?a

LO 4

IN

E

4?

,f

"

k

-

"

x

j«

las

Y

X

E

*

a

ï

s

Àj

^

d. M

-

Y

2)

;

--

"*

-

"

d

L:

^*

-

^

^

-

"-

ä

/4

X

-

«

I*

La

UY

^F

«

-

N«

^

M

"4

Pt

i

-

D a

i

r

'f

-

E

" d.

p

94

Y

d t

9-

a

P.

ïl

H

P

3

I

z

:

t

. v

u-

^

^.

4

J

Ng

:

Q(

x

m

Wa t

À

-

$f

*

m

d

ii

f "

. 4

E.

(;

P P

«

';/*

*

£

dexa

-

"

-

41

"

6£i€-

e

*

d

.

P.

—-—

"5,»*;"

-

;

m

E

r N

v

H

& r

P a

u us g

D m

-

»"

r

—

A.

d t

M

"

-

*

xl;'

E

I

ER

A.

X

At

n i

"

I*

s.

i

T

B

R

P

p s

-^

1

»

"

A

a

o* d

—

j

*

4

;

:

5

n

E A.

E

-

d

æ-x

od

i

x

E

-

-

-

-

d

T m

*

"

^

i

"r

r

"

;

*

vt u dU

!

"

Pa

A

«

[

-

;

E

r

ï

3

4

"

^

A:

*

NT

-

a

Y d

-— *

e.

"

"a

-

—

»

r

y*

o«

Z5

^

-

-

-

- .

"

'?5.

ï«

p

P

»

".

i

um

g 'j

*ï*f"

.

d o

4

at

F d

"

p

LO

"

*

4

Yv

C

:

E

:;ü

-t

od

N

Gaic-

w

m

ss

^

i.

»

X

a

k

La*

*

É d

,E

"

f.

*

-

"

—

"

-a

n

——

K

:

*

s

;

Y

*

,

X

*

s

p

À

2

-

-

*

M

Z^

*

/

.

4

**

-

——

.

LEU

*

v

M

d

^s

-

:ä

at i

k

A ——

P

*

--

ve

*s

f

h:

— X*

X

Y

524

i

r

*

.

aM

h

5

3l

p

*

hss

ïf

CM"W*"

;t

[

-

*

ww

b2

d

L

I

£

"

d

m

*

!

e

-

P.

:

E

D2

w

zi ^

"

P

u

-

"—

:

3

A

.

-

Ht

b

"

"d

»»k:*w,*

;

»*

*

P

ET f

m

"

r

t

d

i :

w T

*

*

—

yv*

E

at

£-

P4

Y

k&)

r

i

».

Á

j*

-

m

o

'

^

&

«2

E

é-

DISSERTATIO

t

DE

i

li

[

CONCOCT[ONE ET DIVERSIä

I

o

Ut

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

j d f

J

MEDICORUM DE EA SF NTENTIIS

r

Qu t l

ä

u

— OH GBCRISIUE

o

mind e

ä

E

fatto

q

E

ERE

L

-

ä

eind^'

QUAM

CONSENSU ILLUSTRIS M EDICORUM ORDINIS

Sm

K0L

13

AD GRADUM

ul

B

alls ."k

12

y J

DOCTORIS. MEDICINAE

-..

u

il

OBTINENDUM

D

?

10

Pi

DIE XII, NOVEMBR. MDCCXCIV

J

gü

"

W&

PUBSLICE DEFENDET

)bum

(dü

u

. CHRISTIAN. FRIDLR THEODHIL STRUCK

j

yi?

ä

NEOMARCHICUS

j

E

HALAE

T?PIS 1OANNIS GODOFRFDI RUFFII

TYPOGRSE.

A CA D.

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

2

"