KaI600-2035_38
author: Weger, Heinrich Reinhold

?,.aa "'* ?

*

JmAS

st

DI

ii —

:

m

3

-

nufu.

Vibh

F.

—

— MM

x;

"

—

"

Digitalisat

vorhanden

"

m»ä

v

TX

PUN

z

2

|

—

":

b

a

M

u"

L

AE

25

6:'9

-- QUOD

SIJPREMUS HUMANi GENERIS ARCIEATER

FELIX FAUSTUMQUE ESSE JUBEAT!

(

DIVINA EJUS GRATIA ASSISTENTE

"AUCTORITATE SENATUS. AMPL18$1MI

MEDIC/EOQEZE FAC[!LTATIS COA(EZ* $H

F*

IN ACADEMIA PATRIA

DISSERTATIO NEM INAU GURALEM

T

MORBIS SALDTAM

US,

FüLGo:

30 Setandbetfen/ Dit gut -

S$efunbbeit aereidben/ -

-.JRO GRADU DOCTORALI

!/

SUMMISQUE IN MEDICINA HONORIBUS ET PRi-

VILEGIISS RITE CONSEQUENDIS

7

PI.ACIDE CUM ERUDITIS PENTILANDAM PROPONIT

HENRICUS REINHOLDUS WEGER,

l

REGIOMONTANUS.

iN AUDITORIO MAXIMO,

HORIS ANTE ET POMERID!ANIS,

ANNO MDCCXX. DIE VI. JUNIT,

REGIOMON' TY

LITERIS REUSNERIANIS

- MEDICO ET PHILOSOPHO

l

|

CELEBRATISSIMO -

I-L/ztþ'ri j Exællmtz]ima ; Expcrz?mzk,

fimo & Confultiffmo Domino, :

j

.. DOMINO-

D. GE

ORGIO ERNES

TO |

STIAHLIO,

MagniBorutforumRegis ArChiatro :

primario prudentiffimo feliciffimoque,

Confiliarióaulico fpe&atiffimo,Collegii -

MÉ

Medici, quod Berolinicft,Praffidi

gravisfimo,

[ 12 —— ——

VIRO

Eruditionis fama , experientix laude , confiliorum.

dexteritate & felicitate maxime confpicuo

MP :j

PATRONO Sii

O

»

! AETERNZIM !

COLENDO,

Mmee 1 s

Salutem à Deó perennem. |

— Nnus eft, & quod excurrit, V1R

]

ALLASTRIS ET EXCELLEN-

TISSIME, quó ego, Berolini de-

lü*'

gens,interprazcipua curarum me-

arum momenta I'[BI innotuiffe

numerabam. EtnaGusfíüm illud fortunz

mez przfidium, pofteaquam pro eà, quà

omnibus facilis ac benignus pates huma-

nitate, liberum ad T E acceflum benevole

mihi concefferas, ubi tu mihi fuifti ftre-

i

nuus ad folidiora ftudia Hortator & Dux,

f

ego verótenui quódam obfervantiz tefti-

JC,

monió impar eruditionis tux admirator.

i

Jam audaciori pietatis affettu T'E accedo,

& fpeciminis mei DoGoralis oblatione

curas tuas turbare qucipio, quó ipfó dum

qualescunque meos in re medica conatus

T'IBI probare geftio, & NOMINIS TUI

famá commotus , füb Illius infcriptione.»

intimos obfervantiífimi pc&oris fenfus fo-

lenni monumentó publicare cupio , faci-

lemT'Emihi veniam conceffürumauguror.

Offero

Offe-fo itaque TIBI, -r(fi?zegzlg;z.usq-ms

ET EXCELLENTISSIME levidenfem.

hunclaborem , & hoc, quod meüm eft,

facrum effe volo,annexà hác precatione,

ut non tàm materiz pondus, aut elabora-

tionis accurationem fed voluntatem de-

dicantis l'IBl obftriGi(fimam velis aftima-

ä

re. Vive interim ia T//4, VIR EXCEL-

ï

LENTISSIME dignitate variz felicitatis

genere beatus, & dum TLIAM memo-

d

&

ríam nulla annorum longinquitas oblitera-

Y

bit, & meum nomen Patrocinii T ui tefti-

&

h

ficatíone digaari memento. Dabam Re-

l

lomonti B

P

orafforum V IlI. Non

R

, r Jun.

f

ÀN.C, MOCCXX.

t

d

ILLUSTRIS £T EXCELLENTISSIMI

tu

N

NOMINSS TUI,

Iic

iC

W

z

N

/ * a'evinifj/?:mw

yffpf!ääi E&l!*

"t WEGER.

HENR, REIN,.

I

PROOEMIUM.-

TEX

——

*9

p

NIMUS HUMANUS quemadmodum in

D

& .—.

d-

Ny/

L2

plurimis rerum atque caufarum dijudica-

À

]

Bs

i

j

a

tionibus füam errandi proclivitatem non-

/

/

EU

E

*

nunquam , imo fzpius actu ipfo exequi«

la'

Es

UET

x

ID

tus; ita inprimis documentum hujus ve-

$.

ritatis edit manifeftiffimum, quando ve-

ra eeflimatio circa &ezum c malum venit inftituenda. Hu-

ld

jus affertionis ut demonftretur veritas, pretereo vaftiffi-

].

mum fÍcientiarum campum, venio faltem cogitationibus

meis ad medicinam , ubi circa eftimationem boni & mali

(IS

h.e. Sanitatis ac morborum indifcretze fæpiüs confufiones

Ü

ac verarum diftindionum negle&tus obfervantur. Sicnon

defunt Medici inprimis Empiri ; , qui fepe implumes adhuc,

4

vel non nifi cereis. & audacioribus alis ad fcientiz folem

evolati, & eruditionis folida: in verá fanitatis ac morborum

[

hiftorià nihil prater retentas adhuc & Scholarum fubfelliis

,

kumorum acrimonias ,

obftructiones, fermentationes,

d

fpirituum animalium deperditiones, qua tertio cuivis com-

mati immifcere foliti funt, poffidentes, ubi verum fanita-

-

tis conceptum ejusque coníervationis modum formare

debent, nihil unquam difficultatis hic fübeffe þcrfuaü,

tum jam confilium fatis exactum fe tradidiffe credunt,

7/

quando,prout horologium per iteratas organorum inunctio-

nes & impuritatum remotiones iz szecbazifme confervatur,

fic Corpus. humanum iz Fit4 tantüm per VSnes , purgatio-

ncs, fudationes, additis nonnunquam fpiritus corroboran-

tibus fartum te&umque fervari pronunciant. Illa vero

multo perturbatior & implicatior penes eos eft fententia,

quan-

rE

)2

"$

d

lecfum ä'grotantis, vocati malum prafens /'diju.

quando ad

fr

dicare eidemque mederi debent, ubi medicus genii morbofi

fK

Íapius ignarus & expers,aut nonnunquam leviter nimis

ti

tíacdtus mox ftatum maxime preternaturalem praefuppo-

nit , & przcipiti cafu morbum fupprimere cogitat. Acce-

dit patiens , coeca fepius fuperftitione , ingenti tamen

i

contradicendi pruritu preeditus; qui tum demum fe fortuna-

mi

tum fore exiftimat, quando a morbo citiffimé, momenta-

te

née & uno quafi impetu liberatur, cui demum hzc ars eft

di

fuis elogiis digna, quaz morbum in ipfà Herbà quafi fuffo-

et

carc poteft, dubii adhuc medici aures quotidianis querelis

[

fatigat , fe jam morbi prolongatione, quam ftolidé fingit,

ol

fatis effe excruciatum , debere medicum per opiata , ad-

IK

ftringentia, malum füpprimere, vicinum morbó hóc ma-

qi

jori in gradu laborantem , unico quodam pulvere effe rc-

[v

ftitutum 5 Quibus fermonibus fi párum attentionis prz-

fe

beat medicus cordatus acrem experitur cenfuram , quafi

li

leviac nugatorià fuà tractatione morbum prolongare ve-

Yi

lit, ut tempus lucrando Softri. augmentum lucrari poffit.

üt

Atque fic. (implicitate medici , patientis ignorantia ,. &

i

effimo vicini exemplo malitiofa potius ac ftolida ,. quam

&

lolida ac verax formatur fanitatis & morbi dijudicatio.

[

Verum enim vero babet atque iterum iterumque habet fa-

P

nitas non levem ac facilem in füa confervatione. conce-

D

ptum , inprimis ubi lollicitis animadverfionibus totó die

q

cernere datur promptas corruptionis occafiones, ad quas

lo

univerífo matcriali babitu pronum & proclive eft Corpus

animale, imo plus dico , qui attentó animó confiderat,

q

hanc corruptibilem conítitutionem ita femper adfervari,

ut, quicquid de quantitate ejus fecedit, non alià , quam

qt

I

.Ita etiam profecto

corguptibili crafi denuó rþftaurctür.'

eít,

A

»

&

eft , ut fanitatem reftituere & veré fhorbum dijudicare noz;

"

fit jocus , & boni recuperatio ,. uti plerumque fieri folet

j

I$

non aliam quam arduam fibi przfixam habeat viam, ubi ob-

":

tinet illud Poetz:

Per varios cafus per tot difirimina verum.

Mali itaque zítimationem debità cum prudentiá, & non

"

nifi omnium circumfítantiarum attenta collatione inftituit

medicus cordatus, utpote qui accuratá morbi hiftorià & in-

:

tentionis naturz perfpedtione praeditus apparezs 2 real; eru-

f

dité diftingnere nofcit, qui fcítnon omnem morbum,

crudele, horridum , dirum , praternaturale aliquíd in re-

ceffu habere, qui fcit tempora & decurfum morborum rité

obfervare, qui fcít intempeftivas formularum prafcriptio-

nes & nimíis przecipitantes morborum füpprefliones nun-

E;,

quam aliud nifi infclices confequentias & perpetuos impli-

cationum labyrinthos parturire. — Przterquam enim quod

2

il

fæpius,morbi'mor'ibus iüpplicium fiant , ut anima , qua.

hatenus corpus füum varíis nequitiae generibus mancipa-

2j

vit, a libero ufu & abufu ejus quadantenus fufpendatur,

ut diícat fanitaris pretium zftimare , accidit etiam non-

nunquam, ut ex naturalibus Caufis morbi falubritas veniat

deducenda. Atque hac materia cum ulteriori pertracta-

tione & illuftratione fit digniffima , placuit exhibemdo

PUBLICO SPECIMINI INAUGURALI thema defíti-

nare,quod infcribitu: DE MORBIS SALUTARIBUS

;ï;ï

qua. materies eo magis arrifit, quoniam ufuüi practico fere

tota infervit.

;S

FAXIT modo UNICUS VERUS DEUS, uüt omnia

,

quz fcitu neceffaria funt perfpicuà dextéritate proponere

l,

queam mentemque meam fapientiz füze ac Veritatis Cyno-

furà itaregat ac dirigat Divinz gratiz prafidium, ut lu-

2

"

culen-

h

tis

culentam Veritatem non 'am 4affequi quam confequi FE-

fi

LICITER obtingat.

[

MORBORUM SALUTARIUM

91*

tit

APPELLATIO.

k

; ORBORUM SALUTARIUM nomenclatura cüm ufita-

€0

m

tis moribus diverfas acceptiones involvat , hinc ne in ipfo

In

quod ajunt,limine, cefpitandi occafioncm habeat B. L.

a

placet pro meliori intelle&u intentionis noftrz hzc ne-

th

ceffaria przmonerc.

(1) Quidzzerborum appellatio in genere infc-

(0

rat (2) quid per 72 /a/utare accipi debeat , ex quibus (3) ver4

tit

miorborum fatutarium appellatio & defmnitio adornabitur.

MORBUS mihi dicitar ille Corporis vivi ftatus , a confveto

4

fanitatis ordine ac methodo differens cum extraordinarià motuum

visalium adminiftratione conjunctus,

Q

lo

Per hanc generalem morbi defcriptionem , illi mihi fcopuli evi«

tandi funt, in quibus huc usque tam veteres quam recentiores pa-

li

thologi naufragium fecerunt; ubi alios morbum per parrium corpo-

rie leftonem , alios per impotentiam exercendi atliones , alios per pre-

X

D

gernaturale quoddam & non nifi totà fuá cffentià perniciofum, alios

ger extraordinariam nature atlivitatem vitalem , conatum l, pugnam

ql

naturz cum materia morbifica defcriberelego. — Quz pofterior mor-

i

borum appellatio quamvis refpectu reliquarum multó majorem obti«

neat univerfalitatem , imo feré rei nervum tangat & exprimat, non-

k

dumi tamen omne abfolvit pun&um, fiquidem & dantur morbi juxta

hr

vulgareni fenfum definiendi , ut funt corruptiones, Stafes , Indura-

m

tiones, Scirrhi , motuum vitalium amiffiones, nec non res toto ge-

E

nere preter naturam , ut flatus , vermes, calculi , ad quos cafus hec

f

recenfita definitio vix poteft applicari ; licet penitus non negem &

in his pofterioribus affe&ibus, utpote maxime piffivis aliquid

€

ACTIVI occurrere , quamvis non ita certis ac manifeítis indiciis

feíe prodat. — Priores recenfitz morbi defcriptiones partim fat ambie

[

gu& & definitólatiores, partim non omnibus füb definitó compre-

henfis fpeciebus applicabiles exiftunt; hinc tiwuló univerfalita-

tis

El

ftis fefe mïbi commendare videtur hac 'gcner'zlis morbi de.

finitio,

Per 70 Salutare intelligo quod non. tam jzc£oativé quam eost-

fummativà , non tam abfolut & in alffratió, fed modo fecundum

quid , intentionaliter & ex certis cireumflantiis falubritatem promite

tit.

Sic in fluxibus alvinis nimiis, vel urgentibus doloribus prafcri-

bere adítringentia aut opiata, videtur falutare fed inchoativé non

u

confummativé , fiquidem ad tempus foltem & fub initio malis ita

fo

médetur, non vero radicem ejus tollit , quin potius temporis fucceffü

in vifceribus principalioribus infelices triftium. Confequentiarum

Q

executiones confummativé relinquit.

Ulterius urgente ftatu ple-

thorico Venam fecare, & inchoativé. & confummativé falutare eft

.

confilium , interim tamenu non fecundum omnes circumftantias hóe

4

titulo fefe commendat , utpote dum partim per ztatem , partim pcr

u

affe&tum ipfum , partim per tempora morbi intempeftiva eandem in-

fituere fzpius non licet.

Abíolutum vero & fecundum omnes cir«

cumftantias falutare licet crudele eft auxilium partem totaliter fpace-

lofam & mortificatam amputare, ubi nulla cireumítantia ita poterit

le

apparere periculofa , quz cum tragico & infallibili eventu ex inter-

Q«

j

miffione hujus operationis fubfequenti queat comparari. Morbi

vero falubritas minime ex hifce fignificationibus explicanda eft , 7o»

(*

incboativé , quia non eft momentaneum auxilium , quin fub initió &

05

quoad certum tempus moleftiffimum involvat ftatum ; seque in ab-

firattiori fenfu t compararione ad [anitatem multum boni conftituit,

j«

multo sminus Ab[olutó & Ííccundum omnes Circumftantias falubritas

]e

i

hzc eft examinanda , fiquidem non raro contingit , ut vel per errorem

naturz , velper ignorantiam medici , vel per malum patientis regi-

t

Sed

men falutoris aliàs exitus in lethalem eventum transformetur.

8-

uando Morbos falutares exponere laboro, fingulos fïgnificatus Afer»

«

mali ratione t$. deffinatione probé - difcernendos jubeo , refpe&umi

iC

faltem habens 24 intestionem nature ,. & Ítri&à pofitis omnibus cir-

cumftantiis fa/nzarem morbi Confummátionem.

d

His ita ftantibus non difficile erit concladete' & intelligere 4244

H

)u

fint Morbi falutares.— Nimirum 4feciie eorporis bumani wivi Ani-

mali incon[uiti , extraordinaria motuum . vitalium. adminifiratione

Q^

copnve-

sonjuntli , quibiu natura [alutarem intentionem. ordinaria &

d*

J

ET

1

z

ó

nienti , vel (epi

s etiam z'rr!gu!&i ac erroneA metbodo pyofequitur,

*

Í

atque graue eorpori imm

inens periwlgm Avertendó

; gfri:/itgnzcü; Ja-

ti

nitatem reflituere cogitat.

Jl

!

ORIA MORBORUM

HIST

/

/

SALUTARIUM. .

borum hiftoría magnam vim , maximum.

Ta profe&o eft, ut mor

Cicos facceffus bsbeat.

Neque aliter

que momentum ad pra

' decet equos & prudentes rerum arbitros, ut ad fidam potius &

Al

rf

umftantia-

accuratam hiftoricarum .commemorationum & ci

Ti

rum omnium cognitionem , quam ad pnimium inutilium indifferen-

*

"ET

d

üfmorum, & captioforum curioforumque ther

b

iatum

? i:*.-nïum*

[

controverfiarum , nudarumque Ípeculationum apparatum omnes Ínas

cogitationes , omniaque confilia conferant, .A quibus poftetibus

[/

tantó magis arcendi mihi videntur Praxeos tyrones , quaptó certius

q

videre datur, univerfam morborum faciem multis ficrilibus curiofi-

tatibus refertam effe , qux cum detra&ió cortice fzpe rerum um-

ti

bras pra fe fe

rant, animum à feriis ac plus necefíariis occupationi-

o in formanda horum morborum hiftoria fim

li-

!

bus feducunt : Eg

cem viam in ipfà experientià fundatam cligo , & antequam ad

j

pe-

u

b

cialiorem hiftoriam progreffum facio, gcneraliores morborum cir-

u

cumftantias in ipfajam definitione aliquatänus tactas , fufius accura-

fi

tiusve explicabo.

Afficiunt (L.) Corpus humanum viuum,& non tam prima-

u

9

principaliter in Corporis materiali ac mixto habitu radicati

u

rió ac

D

fant,

de quö recentior fchola medica in deductionibus fuis patholo-

ltís verbis ac tam laboriofo conatu difceptat & commenta-

n

icis mu

EU

tur, fed apparent inprimis in motibus vitalibus,in quorum alteratione

totam fuam effentiam repoftam habent. (1i.) Sunt affetfu inconfueri,

qui refpectu habitó ad ordinarios , regulares , convenientes motuum

vitalium in fanitatis ftatu decurfiones ab hac methodo defle&unt, &

fub inconfueta alia facie apparent. — Hinc (HL) extraordinariam mo-

1

tugm vitalium adminiftrationem conjun&am babent. Praterquam

tiorob-

[

egim quod iq,omnibus fere morbis major refpectus & atten

i

fcrvatio

r

^

7

in

l

fervatio habenda: soruum , quam ommium mareriarum , otpote cu

non tantum eorum deviantium energeia'in morborum circumftan-

tíis immenfüm quantüm major fit quam matcríarum evidentiüs core

ruptarum , fed & ipfa formalis difpofitio ad morbos quam maxime

fundata fitin motuum conceprá, introducta aut relicta ataxià ; Ita-

& in horum pracipue affe&uum hiftorià extraordinarium quid in

motibus vitalibus attenta cirenmfpectione elucefcit. — Specialis vero

r r m

ls

ile deceffus ab ordinaria direCtione in eÓ pracipu? confiftit ut im

?

morbis falutaribus motus vitales zipsium quam folet &^ quam decet,

i.e. m»gisac quam ordinarià confuetudine in Sanitatis ordine rece-

Y

d

puum eft, ac nimis quam regulis vitalitatis convenit extraordinariá

naturz aCctivirte adminiftrentur; quanquam penitus non negem,

dari etiam Cafus , ubi motus vitales defe

é&ivé adminiftrati falubritg—

tem promittunt.

j

*

.

e

ernimus porroi

n morbis falutaribus rQox ordinariam & con-

Partim

Venientem mox irregularem & errogeamnaturz methodum.

enim motus hi omnibus fuz regularitatis regulis funt conformes , ita

ut rcfpc&u gradus, viarpm, loecorum excretoriorum , ordinis, dura-

tionis ; quantitatis materiz excernendz intra legitimos & ordinarios

.

limites decurrant ; & ficeo magis per omnes Circum(tantias falubri-

z

tatem promittunt , partim defle&ust & decedupt ab his conditioni-

bus, & »z/ fant nimis przcipites & vehementes,ita utab zgrotisnon

tantum fed & Medico & adftantibus poffint obfervari ; imo in hac

"]

fua Vchementiá diu continuant & fepius recurrunt , ve/ cum trepida-

tione & tergiverfatione naturz adminiftrantur, ve] motus tales ad

infolita.loca tendunt , & per hanc inconvenientem viam excretio

aliqua falutaris tentatur , ve/natura in nimia ve/ in infufficienti etiam

cepii evacuationcs utiles fufcfïp.cre cogitat ; Qui finguli actus tam

ad a&fzalem excretionem pervenientes quàm in ss etiam molimini-

bus confiftentes, refpetlu tamen fuo finali && intentionali in fjlutem

Oeconomiz animalis decurrunt.

:

— Prefupponunt ulterius hi morbi femper zazeriam quandam

ï

in córpore latentem , quz velqu'ond quantitatem , vel qualitatem.

eccopnomiz animali prejudicium affert//—. Ad hujusitaque immincn-

ntin-

ti:s pe;—icgli a&ualcm' noxam cvitandam & præoccugandam , €o

gunt

o

8

pe.

unt motus tales &xïiaordïharii,' quema'dmodum id þ!uribus in

difquifitione de Caufis docebitur.

Ét ficuti extra omnem artis me-

dice poteftatem eft , 4

mifJ[am Sanitatem reflituere , qu& tanquam -

ffitas & vera mortis imago omnem cludit

ipíiffima moriendi nece

"

"

remed

Jorutm apparatum; j

taetiam hic effe&us ex morbis falutaribus

eveniens , 44 vitiatam modo && lab faitatam hümani corporis ceco-

nomíam eft reftringendus.

In detexanda SPECIALIORI eorum HISTORIA noto, fol^

d

licitisque an

imadverfionibus commendo , quod appareant fub Zs«

orbi, qui fe ipfos curant, vel (2.).

plici inprimis facie (1.) ve/ fuut m

adveniunt , utalium graviffimum morbum tollant , & fic periculo«

li^ m o E EM a ia EL m

fiffima pathemata praoccupent.

Clarius ut loquar, o[uando natura

[

motus vitales augendo , excretionem aliquam manifeftam inftituit,.

Ooe-

five fit per Crifin ivc per Lyfin, five debitum gradum , ordinem &

fe

cum obfetvet, five non , fed in his Circumftantiis erret; porbus

ipfum curat ; que methodus malum debellandi tanto convenientius ,

videtur, quanto folennius & in ipfiffimo fanitatis illibatz ftatu. fe-

äli

cretionibus & excretionibus materiarum mixtioni animali inimica-

n

rum tanquam probatiffimo illam confervandi remedio utitur natura;

L

imo nonnunquam hoc malum tollit absque notabili evacuatione, fal-

[

tem per alterationem infenfibilem. Morbi falutares,qui aZiusm morbum

V

rollust ad IV..Claffes reducendi funt, ita ut vel particulartis univer[alem :

vcl e contrarió w»iver[alis partivularem , vcl uniuer(alis univer[alem,

[

vel particulari pariicularem fi non cradicare tamen palleativé ad

[

minimum curare obfetvetur. Cosf. Rivisi difpstatio de morbia auxi-

Dl

liaribus. — Graviora verà pathe'mata przoccupant, quoties ob mate-

d

riale aliquod peziculum in corpore harens & actualem noxam mini-

u

tans motus extraordinarii inftituuntur.

li

" Notandum porro morbos falutares s fwa evaffone , partim þ'.'

l

xat Uf determinatas ,. pactin etiam vegas O intertas habere perio-

dos. Quoad pofterius ; homines invaduat prater omnem opinios

nem: Gbé (ic e8 fidb vermutben) quam circumftantiam tantó ferius

1

commendo , quanto folennius circa ejusdem veram dijudicationem &

p

p

Curationem ín praxi erratur. — Quoad prius, certis & determinatis

fr

riodis accidunt , quz fi (int repenzioz & citiffime cefantes, Crifes

pe

il

f

verà. lentó fjxem gradu & fucccffive eveniant. Lyfes morborum

V

YOCane

:

vocantur. Atquehz Crifes & Lyfes, quousque cum euphoriá (l;*c-

cedunt , funt a&iones naturz femper falutares, ubi matería morbi-

fica , vel quantitate. vel qualitate peccans , benà praparata , per

certa Corperis emunctoria expellitur.

Hac eft illa materia, quz

circa fui exfpe&ationem , zftimationem & decurfionem tantopere

fuit à Veteribus commendata. Hzc eft illa materia cujus prudens

verax & follicita dijudicatio medicum rationalem ab empirico quo-

yis medicaftró diftingvit. ANNI TEMPORA utplurimum obfer-

vant vernalia & autumnalia, reliquis tamen non prorfus exclufis,

utpote in quibus quemadmodum ordinarié Corpora humana per

varias & infignes aeris & temperiei mutationes ; hincque cenfequen-

tes notabiles folidarum & fluidarum partium alterationes multàm

vexantur ; ita inprimis refpe&u infultuum morboforum falutarium

prona & capacia funt, ubi relaxatis poris cutaneis accedit temperies

frigidior & aer craffus, atque.fic ob diminutum calorem & con-

::

ftrictam quadantenus corporis peripheriam humores in exerctioni-

bus fuis turbati magis magísque accumulantur, unde motus humo-

rum vícario ventilatorii partim revcra exceretorii , partim eranslato-

rii $ refiritforii feqvuntur. . Humores vero hyeme colledi acceden-

te aurà calidiori in motum , tonus in relaxationem & natura ad varias

ventilationes excitatur.

- In SPECIALISSIMA horum morborum hiftorià tandem at-

)

tenta obfervatio docet; hifce infultibus frequentiffime fubjecta effe

temperamenta . [anguinea &5 pblegmatica vel ex bi mixta , etate ju-

ü

niores pr& adultis, quorum v/z4 circa motus corporis & animi minus

u

eft moderata, homines i»ole animi atlivieres , ad iracunda & me-

la

ticulofa pathemata pronos , ftatu corporis p/erboricos, perfonas bá«

bitus laxioris €$ porofioris , variis evacuationibus adfuetos, Ziere

lautiori deditos , qui corpus & plethoram uno impetu commovent

& poftmodum liberiori aeri exponunt, cibos dyfpevtos & dyfchymos

appetentes, 4 vi quadam externá percuffos & vulneratos , in.szorbie

5

pregre[fFs imperite, per medicamenta adftringentia refrigerantia, re-

pellentia & opiata tra&atos ; SEXUS uterque zqualem experitur

H

frequentiam & neuter prz altero majorem involvit Confiderationem ;

7)

illa tamen circumftantia peculiariter adhuc notari meretur quod in.

Sexu faminino Morbi falutares magis appareant & confiftant s su-

excree

nl

d faltem moliminibu Vexcrmrii:. apud viros veró in a&uales

tiones

£O

É

siones folennius perveníant. Quoad GENIUM ET ESSENTIAM

horum affe&uum notandum, quod fint utplurimum, (x) fforadici

qui homines ob particulares Caufas corripiunt , licet nonnunquam

plura fübje&a unó- eodemque tempore evadunt. (2) 4t4fririi (3)

mox-Co

n

plicatimox ffmplices. (4) moxintermitentes, mox farm'mu'

€5) fapius acut? (6)recidiva obnoxii &c..

.

.

Concludo: den

Ique

Hitt

Oriam a

ffe

&uum. falutaríum ädä, &

juantüm-mihi quidem .conftat , poffibili recen(ione & commemora-

tione SIGNORUM. concomitantium , quz pra&ico- pro- conclu-

denda falubritate adhuc dubio lucem afferre poffunt ; folenniter in

anteceffum proteftans-, ne id quod generaliter dicam , ad particu-

Jares affe&us applicetur ,. fiquidem ignotum mihi non eít , dari in

praxi medica Cafus-maxime praternaturales, ubi tamen unum vel:

alterum- fignum. ex his fefe fiftat. lmo funt hi morbi paribus feré

fignis-dolorofis ac patientes. vexantibus concomitati ac. illi affe&uss

qui reverà.funt praternaturales. Sentiuntur in.tono.corporis modó-

ftridurz,modo reláxationes;ad hunc velillumdocumhumores dirigen4

tes , interne oppletiones cum fenfu. tenfivo.vel prefforio. conjun-

&z , Corpus ad. functiones voluntarias peragendas langvidum: eft;

"Temulentz: & gravativz capitis affliiiones , dolores. ízpius pun«

gentes , tendentes & lancinantes , inprimis.circa. illam regionzm..

ubi-excretió intenditur. ^ Dolorum fenfatio in quibusdam. affecti-

bus eft faltem aliqualis.

Pruritus & fternutationes, (ites plus-m'i-

nus intenfz cum oris nonnunquam ficcitate.

Occurrunt , etiany

turnores.,. rubores & zftus partium.externarum.ad.ta&um fenfibiles;

metus fangvinis progreffivus eft auctior ,, pulfus celer & frequens;.

abítinentia à cibis.

Somnus.eft inquietus cum infomniis, rcfpira-

tio fufpiriofs :. Animus eft morofus , follicitus,fenfibilis & malc di-

fpofitus ad negotia, Urinz eft confpicua mutatio non modo ratio«

ne colorisexaltatior ,. fed etiam confiftentiá. ordinarià. deceffit in

ma*g:is faturatam & multis- fedimentis. refertam ;. fudoris proventus.

major , quani-ordinarius ,. Excretiones confvete utplurimum bené:

fuccedvrit ; fymptomata:, quando:per aliquot boras durarunt , ine

terdum.accidit ut: vel fenfim. mitefcant, vel grorfuä aufferantur. vel.

nonnunquam gerzinacitcæccminuen;-.: &c..

:

DE-

DENOMINATIO MORBO-:

RUM SALUTARIUM PER EXEMPLA , CUM

j

SPECIALIORI SUA PATHOLOGIA ET

ACCURATIORI DEDUCTIONE

SALUBRITATIS.

B JRemifis itaque his præmit-te-ndis non modo l.ibexx*fumvadit«u ns

P

: fed planum etiam propreffum pro meo propofito.mihi paravi.

Atque cum jam falutares morbos fuis propriis nominibus in-

1

fignire & .explicare fufcipio , duco le&orem .ex vaftiffimo morbo-

forum infultuum campo, ad affcétum quidem familiariffimum, fre-

quentiffimumque , fed ob infinitas & .confu(as .explicationes fere

ignotiffimum., morbum; cujus plena.& verax coguitio infinitama

utilitatem , ignoratio vero infinitia damna.& medico & zgro polli»

cetu f.

FEBRES, Quid enim ufqvam fit? nifi hoc obícutum &

zqui vocum eft , quod tota fchola medica in uoiveríá fuá patholo-

giá receptá , quantáacunque verborum diverforumn imo conceptuuni

ac fi&ionum difparitate szox de Intemperie calida & frcca , de calidi

dnati oppreffone , de bumidi radicalis fubjugatione, mox de fermen-

tarionibus atlualibus ,. fpume[centiis , turgefcentis , calore À motu

inteflino fluidi, lanimula vitali autlius pabulum natlá, putredine [au«

guinis modo in venis , modo in apicibus earum, modo in épfis poris,

de fcintillis per latifundium [anguinis oberrantibu , »nox de fpiritibur,

«ut obfiructis ppris f(angvinis,de explofionibus Corpufculorum nitroforuns

in [piritibus, &c. in negotio febrium loquatur. Superfedeo nume-

rum inire quibus huc ufque hujus rei veris ztiologiis vim facere

aggreffi funt homines , dum femper ferà extra pomaeria veritatis de-

tenti fuerunt , íta ut febris nihil aliud effe videasar , quam confu-

fus, varius & multiplex opinionum veluti cinnus.

Verum enim vero

tenebras hurjus negotii diffipavit Vir de re medicá exccllenter meri-

tus, eruditionis & do&rine famà celeberrimus illuftris STAHLIUS,

qui perluftratà omni antiquitate & replicatis veterum hiftoriarum &

obfervationum monumentis , per longam & .m,uitigliccm exgc.rien-

2

:

,tiam,

M

Á

.

Y

&iam, rationalem fcb.

ä;:m theoriam immortali Nomäi; fimá pofte-

ritati detexit.

i

Ad hujas itaque

du&um & ego morbe? falutares denominatue

rus , primarium locum FEBRIBUS affigno. Atque in harum ceetu

cum non ita parvus fit numerus, refpe&uum ad noftram rem pertinen-

tium,quem tamen universc exhausire nimiam mihi prolixitatem invol-

veret ; fufficiat in genere de his pradicare, quod omnes earurafpe-

ä

€ies , quocunque nomine veniant , fint falutares , quá falubritate

í

fufius per principia pathologica explicatá, propofito meo me fatis-

fi&urum arbitror. — Res peregrinas & ad nocendum corpori aptas,

quales.& quantz ezdem fint , expelli debere nemo cum fana ratione

diffitebitur ; Hunc a&um in corpore humano ad effentiam perve-

ni»e non poffe nifi motibus, fpecialiter, certé & abíolute ordinatis ac

tempeftivis, generaliter circulaterió , mediante fangvinis circuitu ,

ut perpetuo humorum appulfü ad varía colatoria materiz € torpore

profcribendz a reliquá humorum mafsá & vifceribus vitalibus feque-

;ä

ftrari queant, eft res qua in fenfus incurrit; Ad hunc fcopam ob-

tinendum motus huic effe&ui fubfervientes augeri & proportianat&

feltinatione ordinari debere , eft argumentum mechanicz neceffita-

ä

tis. Hoc motus augmentum fucceffu fuo ftipare caloris , aliquan-

do cum frigore alternantis . pulfus, toni, coloris, inquietudinis,

vigilantie, fitis, faftidii alimentorum, capitis dolorum &c. augmen-

tum, fub que.emicantes per Urinam,fudorem, vomitum, alvi fluxum;,

efflorefcentias cutaneas , eruptiones notantur, eftinfeparabile con-

fortium & infallibilis confequentia ; horum effe&uum Schema &

verum complexum reprxfentari im febribus , e& res experientias

Prafi

ponunt.hi omnes materialem aliquam caufam, pro. diverfa ta-

r

men.

bris fpecie diverfz etiam indolis & qualitatis , cujus effcctus

non £a in attum deduthu,quam atiui [ubeundo proximus: cft, matee

riam,quz in fuo receffu ( noo totalem ruinam, ad.minimüm maximum

ericulumminitatur;. feqvuntur hinc adverfus extraordinaria onera,

»ericula & corruptelas,extraordinarii motus per proportionatas actuum

vitaliumdepuratoriorum & con fervatoriorum tam izzentienc s quam di-

rctliones d convenientiffimas fe & excretiones,ad: quas omnis febris

eftiz

tendit ac cohmea,t; Concomitantur hoc nggat.ium varig mol

*

pree

*

s

13

(

me-

þr&tcma!urale's.,ut : fäht confveta Febrium fy'mpzbmata phyfico

«hanico fucceffu confequentia, & pugnam naturz cum merbo indi-

s

pitantia ; Quis igitur nunc non facile augurabitur, imo apodictica

ü

ratione concludet ? Febrem effe medium , inftrumentum imo reme-

j

dium admodum exquifitum , quadrans neceffitudinibus ad eliminan-

le

]

dam caufam , quó fanitas pura iterum, & ceconomis corporis con-

o

fentanea integritas vindicetur.

Atque hzc falubritas tum. maxime

t

fen(ibus comprehendi poteft , quando non modó Aeris & fufficien-

tibus fucceffibus , fed exiam debito ordine febris decurrit ; imo eó di-

n

lucidiori argumento eadem innoteícit , quó attentius obfervare licet,

(

quod hzc naturz methodus fit veré vitalis finceriffima , nempe per

Íe & excretiones, quod non folum vera wrilitate , Íed etiam abfo»

duta neceffitate fefe commendet, ita ut prafenti tali materià, nifi fe-

brís illi opponeretur, immediate & abfoluté deleterius feu funeftus

ij

eventus expectari debeat.

Cui etiam rationi non perfunctorié ipfa

.

expericntia fuffragatur , dum in omnibus feré febrium fpeciebus

à particulari caufa ortis in intcgrum reftitutos zgros tales common-

ftrat & confirmat. — ViZ. pluribus Stablii Difputatio de. Febre per ft

;t

nunquam lerbifera.

^ Alterum inter mor

bos fa!zaxt-arts locum occupant HZEMOR-

RHAGUE , quo nomine non paffivum fangvinis effluxum, qui

le

a parte continenti per caufas externas & violentas, v g. laptum , allifio-

"

nem , ji&um , erofionem , vulnerationem aut artificialem apertu-

.

ram vitiatà dependet , intelligo ; fed illas hzmorrhagias , qua

fpostà. veluri intva , 5 tacitá commotione, mo fubinde diffufiori ap-

,

paratu eractantes & erumpentes, expreffionem & expulfionem po-

tius af /vam exhibent.

Sub quarum cenfu comprehenduntur, (1.)

Hamorrhagiz fecundum eratem variantes , uv lumt ab infantia ad

pubertatem e naribus, ad confiftentis nonnunquam etatis confinia

fefe exendentes , i adolefcentia hemopthyles; in confiffente. virili

atate vomitus cruentus & hzmorrhoidalis fluxus, is fenieri ex re«

nibus per mictum cruentum (Il ) Sexui peculiari familiares v. g. in

"

viris-didarum hzmorrhoidum: anomaliz , in fceminis menfium , lo«

chiorum & uteri excretiones fangvinez , quibus annumero varices

manantes in utrisque obtingentes.

De his hzmorrhagiis contra

non

zommunem affertioneny pa:hol,ogorur'n

pfædico-, quod (moxbofæ

3

fint

!

|

fint, fed p'otïus.-þro ingenü nàáture fubfidio , quod vite & fanitati

convenit agnofcendz , ubi-fimul omnes acrimonias, rofiones , vel-

Jicationes phyfico materiales ; aciditates , obítru&iones , 1piffioris

fangvinis interceptos tranfitus in exilium mitto, utpote quz omnia

fimplicibus & veris hemorrhagiarum circumftantiis manifeftó repu-

gnànt. Pro veritatehujus negotii comprehendenda provoco ad fub-

je&a , quibus hzmorrhagiz fpontanez obveniunt, que cum fint vel

5i; qui fangvine prater neceffitatem abundent vel hzreditaria difpo-

fitione aut artificiali ventilatione ad hujifmodi affe&us inclinant,

duplicem mihi fuggerunt demonftrationem, |PRIMA hzc eft, (1)

datur plethora five abundantia fangvinis (2) contingit , eandem per

AV

ámportunos corporis motus, abundantis fangvinis zurgefattoriarex-

agitationes , & animi impatientes vel temerarias commotiones , pro

moveri ac provocari (3) hac commotio partes continentes implet ,

anguítat, eneret , tonum offendendó frequentiores enervationes

caufatur, enervatis viribus & oppletis partibüs fangvis fpiffior, ad

coagulationem , ftagnationem , imo plenariam ftafin indeque pen-

dentem corruptionem pronus redditur. (4) Hoc damnum utevite-

tur nulla methodus eft fanz rationi convenientior quam fincera de-

jetio & abundentie pregravantis imminutio. ($) Ob hanc cum

deficiant abfoluté ordinarii motus , perruptione aliquà operoía &

hinc plus quam ordinarià fangvinis preffione opus effe, ratio di&i-

tat. (6) Pro expreffione hac exequenda motus renico fpafficus , cft

aptiffimus ; quem dirigendo, augendo , fuis neceffitatibus appli-

cando negotium hoc hiemorrhagicum falutariter inftituit anima ra-

tionalis, Hanc demonfirationém excipit ALTER A non tam logi-

ca quam pet experientias deducta , übi attenta obfervatio docet (1)

homines à comiodo & moderato excrecionum harum proventu re-

veri oneris ac ponderis expertes , & ad motus alacriores, verbo

melius, fe habeze,

(2) Diftenüonibus , doloribus , ardoribusque

J

variis vexatos patientes perrumpente hamorthagiá ftatim levari,unde

ipfius vulgi expericntia Cfgenr kb mut bfutpen fénte/ fé voifrbe mie

Weicbter am Svop(f. (3) Gobibitis & repreffis bis eruptionibus

graviüïma pericüla incurrere , — (4) adfvetis hemorrhagiis infiften-

res tolcrabilius f& babere , aut piané de talibus pathematibus nihil

m,

exgcriri , 6 contra harum cvacgatignum yel tez;erum neglc&u

vel

fj

vel eafualem aut ordinariam ceffationem novos infolitos , importu«

ï

niores & obítinaciffimos affe&us infequi, teftante foeminarum evas

euatione men(trua. . Corf. Stablii difput. de Fine men[um initiis va-

4

viorum morborum & Programm. de Confulta utilitate Hamorrbagia-

|e

rum , ncc non Excell, 44iber

i di]p. de Hamorrboidibus Longavitatie

je

Canfá.

j

Seqvuntur INF

EAMMATIONTESA x qixæ có principalioreri:

e

meteri videntur commendationem , quo magis earum Pathologia:

falís utplurimum dedu&ionibus fuperíftructa eft, & infelici coníe-

quentia in cenfum morborum. maxime prxternituralium. deductz ,

)

T

egrotantes miferé Izpius jugulant

Mihi autem qni 2/Hv4 propef-

févis ». alium contra morbum pro . ipfó morbá , molefiias ex utili las

6ore pronudis damnis , & neceffarias expulfiones pxo-frivolis lapfibus

non habeo ,. inflammatio in quacunque etiam differentia vel apoffe-

5

matode vel Eryfipelacea , vel pblegmonode vel.mixed accipiatur nihil.

d

aliud eft , quam actus falutaris , quo certís in cafibus (ine inngi:

nocumento imo totali deftructione homini noa.licet carere ;; Quid:

énim magis siil2 eífet , quam maffam.quandam coagulatam difcu-

s

tere ?. quid magis effet opsabile quam fufpectas particulas tenues »

mobiles maturé abítrahere , figilletim diftrahere , agiliffimas , oté

gafticas, & ad fufeipiendum motum fermentativo- putredinofuni

[^

aptas in ipfo loco nativitatis fuz diffipare & exturbare ? Quid ma-

gis effes Salutare , quam fufpectam fta(in intercipere ? quid magis

neceffarium quam.fphacelum przcavere ? quid tandem magis g/orio«

"

"J

fum. quam abfolutam putredinem & partis corruptionem totalem h.c;

ipfiffimam moriendi neceffitatem inevitabiliter fequentem przoccu-

are.

Fieri vero-hzc omnia fub inflammatione hiftorta & experien-

tia docet. Reperitur aliquod coagulum, cujus exiftentia tanto mi-

nus mihi videtur dubia quantó certius video.; inflammationes ordi-

hariéantecedere graviora animi pathemata , qua fubfiftentiam hu-

morum: inprimis fangvinis pediflequam habent ; Ad tragica itaque

& cxitialia hz& confectaria interturbanda & avertenda, dirigitür &

E;

reftringitur fangvis copiofius aZ ( circa partem , fit tenfio. fibra-

l

rum ri

]*

idior, i spfa'parte eft caloris angmentum infigne , ut fuc-

ceffiva

à

afeos diftractio obtineatur, quó actu five fortiori trarispul^

hï

&

T

fu. omne acte ; tenue & fermentativà efficacià poffidens diffipatur

n

d

-

16

difcuffis ita portiunculis angulatfs ftafis plenaria in-

abítergitur :

tercipitur , d

iftractis ita tempeftive & a reliquá mafsà abdu&is par-

tibus activiori

bus incrementum motus inteftini corruptivi pracavee

tur, quà precautione abíolu

ta putredo , & mixtionis animalis dií-

Qnuoticfcun-

folutio, extremum corporis excidium przoccupatur.

T —ÀÓÓÓÁÓ

r inflammatio , toties vel intenditur per illam

que itaque formatu

vel.certé obtinetut.

legitima caufz eximié lzfurz difcuffio ; hinc ut

, juftà confequentià colligitur, Conf.

ad falutem. corporis inftituta fit:

luribus ST AHLII difputatio Zc

Inflammationis vera patbologia,pre-

fatio difput. de mecbarifmo motus fangvi?i: progr.

nea morborum excu[fione.

orro in morb

otum falutarium claffe occupant lo«

Principal

em p

cum DIVERS

J£ EXCRETIONES SPONTANEJE & in

ter has

VOMITUS, fub quorum infigni di

fferentia fpeciali falubritate fe

itatum primarum viarum , quando fubje-

commendant fiplex crud

&a quzdam in dizta vel exceffum ,

vel difvetudinem vel naufeam,

commiferunt, aut per varia animi pa

themata inprimis iracunda vcl

terrifica alterata & commota funt; perioZieus qui in

*

febribus inter-

mittentibus fub frigore, & acutis criti

cé contingit, ve/ annuis re-

tatus effe folet ; ut & rerum toto genere pre-

curfibus quibusdam ufi

ternaturalium ,

uanquam »

ec reliqui duriffimos affe&us oppleto-

fympto-

rios , flatulentos ; adftrictorios , herniofos , fcirrhofos &c.

maticà comitantes omnis falutaris refpe&tus expertos. effe exinde

'edocear, quia e

orum turbationem & repreffionem dyfphoria exci-

dem inficias ire non poffum excretionem hanc ef-

pere folet. Equi

Íc fat vehementem , violen

tàm & mechanifmo noftri corporis qua-

& prudentes rerum arbitros de-

dantenus contrariam ;. equos tamen

cet , uthis non obftaniibus omnin

o aliquid boni in receffu eam

derantes effe&us cjus abfterforios, refoluto-

habere augurentur , confi

rios , fecretorios & excrétorios

fat cfficaces , atque confultius effe

biliofas, acres tempeftive

materias fpiffas , mucidas , acefcentes ,

evomere, quam earundem retentione actibus vitalibus & verismor-

borum decurfibus impedimentum objicere:

RUCTUS ET FLATULENTUE de quarum falubritate

ipfe vuïgus fat loquax eft, quod, quemadmodum moleíftiz bz utplu-

hzmor.

rimum aninus regularem diztam excipiunt, atque fubjc&is

rhoi-

.17

:hoidärïïs, hyücricis;þ atciue bypochondriacïs Famälïares f'uxït, itaex

cref

tione hác actuali morbidis illis difpofitionibus maximé fuccurratur,

n

in quantum materia vaporola, halituofa , flatulenta , ad varias ven-

triculi, inteftinorum & conco&tionis ataxias.apta, imo retroceffione

fua moleftam vifcerum expanfionem & interceptó eorundem libe-

h:

tl

fiori motu oppletorium fenfum introducere valens, cum infigniter

fenfibili precordiorum fublevatione , & infe

quente anguítiarum dx-

ftenfionumque mitigatione extruditur.

*

.DIARRHOEJE ex quibus nomino /Pasplires,

cbolericas , lz'n;-

tericas , criticas & periodicas. — De his dubito affirmare quod Zefirss

eorporis facultatem aut ÍtylÓ recentiori primarum viarum nudam d-

Lilitarionem &$. relaxationem , vel demonfiraiivum materialem flimu-

ÍIym femper excipiant , quin potius ex circumftantiis hiftoricis edo-

cear , ubi vel humidiorem temperamenti conftitutionem, vel fpon-

taneas invafiones , vel ftata tempora & periodos , vel annuos recur-

fus,vel pregreffos dizteticos errores has fubfequi video,diarrhoeas tales

effe opera & actus naturz. falutari intentione fufceptos.

Sic enins

materig peregrinz & in corpore nequaquam detineri debite. non

tam ;materiale organifimi five texturam. inteftinorum, quam forsmale

alienitate relationis ledendo, principium movens, quod re& ani-

mam rationalem dixeris ità movent ac irritant ,ut formale inteftino-

tum alterum nempe motum , huncque refpectu neceffitatum ag£fise

rem fpaímorum indolem nonnunquam rcfcrentem affumat , qnà per

tempeftivam rerum adeó alienarum exonerationem, negotia concoe

&ionis, chylificationis & reliquarum abfterfionis , depurationis &

fecretionis farta te&aque fervari poffint:. Infpecie de Ziarrboeis fpom-

taneis & certis anni temporibus contingere folitis notandum , quod

he fint prefervativi motus avtocratici , quibus materia nocitura ve-

lut in herbá fuffocatur & exterminatur , & quod hz afvefa&tz fi in

futurum emaneant aut incongrué fupprimantur , graviffimis & fu-

neítis paffionibus, ut funt translationes materiarum ad al:a loca prin-

g

cipaliora, indu&i vertigines, catarrhi fuffocativi, apoplexiz, corpus

exponant.

Lientericas € contra fluxiones confufas & pra fixi finis

expertes dicere , difvadet hzc peculiaris circumftantia , quoniam

utplurimum fubjecta fenfibiliora , qua vitium in dizta commifere,

conternit , ubi cibis ad. naufcam vel contra appetitum ingeftis &

ob-

18

obtrufis novus alimentorum: acceffus pro totali ventriculi inteftino»

rumque ato

niá concedendus non eft, fed ingefta fine omni alteratio-

ne & conco&ione iterum excernenda funt.

De Criticis res in vadó

eft, (iquidem hzc depofita, quz à naturá. in has partes, licet motu

deteriori detruduntur, hóc ipíó animaz viraliter agenti contraria &

vero: morborum decuríui przjudiciofa judicantur, imo neque hocno»

bili organó digna ex ipfa cavitate p

er contraCtionem fibrarum eji-

ciuntur. —Quod fymptomaticas attinet. diarrhoeas ,. periculofi

ffimás

ä

utpïurim

um & infeliciter exeuntes judicant, de quibus tamemadhuc

hzc fpeci

alis differentia commendanda eft , ut ; f1 modo fponre à na-

tura pro

duc&z , non vero flimuló quódam externó aut per regiminis

veldixta errorem excitate fucrint, non ita malé decurrant, quin po»

tius , przcipue fi primis diebus appareant, cum leviori morbi prin-

eipalioris decurfu finiantur, prouti hujus veritatis documenta Celle-

&ores Frati;lavienfes inmife. phyf. med. paffim exhibent. Taceo du-

riffimos corporis humani affe&us accedente fluxu alvi fpontaneó fuf-

ferri, exemp

ló. hydropis quam jam defperatam tali profluvio folutam

eífe teftantur BALLONIUS Eyi4. L 1. p. 6. FORESTUS Lib.:9.

obf. 3. & SMETIUS n mifr. med. (ib to,

AFFECTUS CATARRHALES inprimis i quiad a&ualem

excretionem ferofo-mucidam per fauces & nares perveniunt , funt

morbi vu!gi tefítimonió falutares , ut'verbis utar excell: WEDELII

Patbol, sed; degm, Sel. L. cap 7. pag.145.. & gallorum approbatio-

|

ne Det G'eut(tbe ift oe8 Codbnuppen nicbt wmettb. — Tota vero ca-

tarrhorum fcena incipit a motibus congeftoriis verfus Caput inpri-

mis directis ;; & ubi nulla a&uali perruptione confpicui iunt con-

ftituunt. Gravedinis ff um germ. bxn oted4Cidynupptn/ qui,

dum ad Coryzam fluidam ben fliffenoen (dnuppmn / reipiciunt,

imo revera fub. illis humidz: feceffiones materiarum abundantium.

contingunt , & in quantum per concufforias Capitis commotiones,

frequentesque fternutationes fluidificandis humoribus congeftis in-

fervientes urgentur & promoventur , falutares bonojure poffunt ap,

pellari../ Quando: jam: hanc fangvinis abundantis & multá humidi,

tàte commixti congeftionem , hamorrhagias narium eminüs refpi

cientem (utpote cum quibus & cum plethorá confcni'um-habent-ca:

[

X

i

£archi, in quäntuxj commotiones fanevinca:

affc&us ferofos excipere

le

experientia docet) cxciþit e&uale profuvium talis ferofo-mucila-

Ó

inofz fubftamtiz , oritur Coryzafluida, quz dum 4j»io7i humori^

U

d

u

s a fuperfluà quantitate materiarum feroforum liberatis . corporis

cepurgationem , feorfim veró capitis & cppletarvm partium deple-

p

tionem rationabiliter intendít ac obtinet , imó 4 pofferieri

epit'mó

[«

fuo decurfu euphoriam , intempeftivà veró turbatrone. dyfphoriam

h

s

v

. tinnitus aurium ; vitia oculorum, tf:Pha!ä'ïgias &c., remit-

A&it , fuam fzil*ubri*tgtcm novó ac legitimó argumenió comprobat.

"

Seqvuntur AFFECTUS. ASTHMATICI sc TUSSICU-

»

LOSI. Ex prioribus ss ficcos fed bumidos intelligo, ubi notabi-

lis humerum mixtionis integritati contrariorum, tenacium, fecef-

fio falutariter fe manifeftat ; Equidem hanc materiarum in fenfibili

parte concurfum perículó vacare non affirmo; illud tamen folatium

:

afferre mihi videtur , quando Zifrzfforro eliforiusm petloris snotum 5,

medianté quó principium vitalé onus hoc moleftum evacuare inten-

dit, h.e. tuffim conjun&tam video ; unde tota res & principale

falubritatis argumentum in legitimum hujus decurfum delabitur,

Átque profeGà tuífis humida, dim cum apparatibus hzmopthyi-

cis confpirare imó ad hanc excretionem tendere aut ad minimum

i

inclinare obfervatur , eft methodus nature admirabilis ubi fepofit&

l!

rim& intentione ventilatoría alterum fecundarium fcopum confe-

O-

quítur & loco fangvinez excretionis mutidam (ubjungit ; id quod

d.

maximé evenit in hgmonhagicarum intentionum . minus profperó

ig

fucceffu , quz translationibus ejusmcdi vel vulgà di&is regurgita-

[j^

tionibus ad fuperiora nec non í£cceffbus anfom & materiam przbe-

re folent. — T'uífis vero corfenfualis vcl Catarrhalis, vel hypochon«

l

driaca , vel ftomachalis hanc poft fe relinquit utilitatem ut partim

hac abíterfione & emotione à faburrá prefente liberentur humores

partim ut fuccuffatorià. hác commotione fcirrhofarum detcntionum

:(,

l^

ac infar&uum veftigia , ne totalem vifcerum l:bem fatali cataftro-

)

he inferant, praoccupentur, cujus veritatis exemplum fuppedi»

tat RONSJEUS Epiff $. pag. 3

«

i,

0. qui vpn?iciam Fuimomlem a cuffi

!

ruptam eje&amque nartat,

C a

Pe»

f

20

Pedem promoveo ad EXCRETIONES RE'RIPHXERICAS

ET EXANTHEMATICAS corporis noftri, ex quarum duplici

differentiá quando aliz wriper[aliter alie particulariter idem afficiunt

produco SÜDORES hofque tam cziticos quam fymptomaticos fpon-

£e tamen À natura excitatos,

Quid frequentius eft , quam morbos

per fudorem judicari, quid folennius ? quam ira criricd cofdem f

non eradicari tamen ad minimum mitigari; in ictero, in febribusin-

termittentibus & exanthematicis, in animalium venenatorum mor-

fibus largiores fudores bonz notz effe experientia docet.. ACHO-

RES, CRUSTAS LACTEAS, TINEAS, SCABIES, MOR-

BILLOS, VARIOLAS, PURPURAM , PETECHIAS. Quis

dubitat per exanthemata hzc & legitimam eorum decurfionem cor-

pus à variis fufpe&is impuritatibus liberari, id quod ex parte etiam

ipfe vulgus comprobat. — CfBenn bie &inber gut ausfdhotben / roete

pen fie beenad) bie gefunbeffe £eutt..— Atque profe&to fi modo prin-

«ipii pingvioris ac fubtilioris largior commeatus & affluxus cauté

arceatur, & lymphz depravatio magis fermentativa & ferpens prz-

eccupetur, falutarem utplurimum eventum nancifcuntur.. ULCEe«

RA hominum inprimis Scorbuticorum, quantum poft fe fru&um

zemittant , patet ex eÓ , quod fonticulorum quafi naturalium offi-

€io fungantar quos natura pro facilitandà impuritatum excretione

excitavit ; quanquam nec aliz ulcerationes externz. ita (impliciter

præ.tem-aturales dicendz , íed tanquam particulares. humorum

translationes » qui im anteceffum per. varías regiones cxitum quz-

n

fiverunt , per accidens tamen infolitàm excretienem. confecuti

funt,

Claudunt tandem agmen EXCRETIONES RERUM TO-

TO GENERE PRJETER NATURAM ut fünt vermes, pili,

aaltuli, fragyienta varia lapidea , terrea, & lignea, de quibus paf-

fim apud Obfervatores medicos mentio injicitur. Has , prouti vel

in corpore ipfo generatz: & augmentate funt, vel extrincecüs per

inconfideratam & minus circamfpe&am admiffionem. eidem adve-

nerunt , fu retentione trapicas confequentias inferre, fua eje&tione

vero falutares evetitus

1

fimum.

remittere, tam eft certum quam qfwd eft certif-

p

Ex»

21

nem

.^ Éxctetorium hoc negotium cum non femper a&cualem fi

affequatur, fed 1zpius in nudis confiftat sso/iminibur , hinc neque

etiam adeó craffó modó hujufmodi effe&ibus excretoriis inhzrere , ac

falubritatera eó faltem reftringere convenit , fed neceffe etiam eft,ut

animus decenter attentus habeatur ad ejufmodi CONATUS qui

licet non ita pref?? ac exguifité , tamen . eminus faltem fpectabili di-

re&ione ad exitum falutarem & poffe & folere pervenire effe&tu ipfó

nofcendi funt. " Subintelligo , ut breviffimis longa dicam, /pafti-

£ab dllas flritluras vel proximius vel remotius circa locum exeretorium

Admimflratas ultimó tamen fuó. ac diretló eff.Giu perruptionis ac flu«

xienis deffitutas.

Prouti harum rerum fpecimina cerneré licet (1)

in fpafmodicis illis inteftinorum motibus & contra&ionibus CO-

LICIS INSULTIBUS ad rerum adverfarum, vel flatuum vcl affum-

ptorum infvetorum nomine venientium vegetam depofitionem, aut

ad feri fubtilioris refrigeratione abdominis ad. interiora repreffi fe

& excretionem directis. ^ (2) In dolorofis illis micationibus , tenfio-

nibus ac preffonibus ARTHRITICO , ISCHIADICO- PODA-

GRICIS AFFECTIBUS hamorrhagiam parium & hzmopthyicas

eruptiones in junioribus, in prove&ioribwe veró hezmorrhoo-varico-

des deftinationes vel calculorum cjectiones indigitantibus , nec non

(1) in fpafticis illis firicturis circa venam - port& nomine MALI

HYPOCHONDRIACO-HYSTERICI vententibus & exoneratio-

nem abundantis vel fpiffefcentis fangvinis aut per pe&us , aut per

Ed

ventriculum , vel per uterum refpicientibus. . Atque profe&ó tali-

um motuum fy(themata pro dire&e malis , morbidis, morbi produ-

&is vel pro ipfiffimó morbó accufare nefas duco, quin potius ex

eircumftantiis hiftoricis cdocear , quod »o» zam appareanr utilia &

aptiffime idonea, quám rrrerà fimr medicina adeó neceffaria , ut nul-

la verior fimplicior & efficacior excogitari poífit ; in quantum tam

materiales quam immateriales caufas noxias, qux ordinarià toniad-

miniftratione expugnari nequeunt, tempeflivé tamen & cfficaciter

excldendz funt, infipai motus tonici augmentó | avertere oc

€xcutere tentat natura, atque fic veras utilitates, ut fupt humorim

transprcfïïo » ftagnationis referatio, adverfarum idearum ac obje&to-

1üm remotio , profequitur. " De CONVULSIONIBUS adhuc no-

€ 3

tan-

;

22

tandam, quod natura extremis his motus tonici gr

adibus 'pmmözioi

nem aliquam rei adveríz in. extremo- gradu intendat, prout-ï'- hanc

veritatem fatis confirmat (1) illa Harmonia inter intentionem &f ef-

feBium , abi infantibus epilepfiz ceffare oblervantur , -quampfifnüm

neceífariz & falutares excretioses v. g. eruptio dentium , evocuatig

vermium , cfflorefcentia exanthematum &c. obtentz fuerint ; (2)

obfervatio pracfica quàjunioreshomines in morbis vegeté decurrene

tes cuig convulfionibus mori videmus, quibus ipfis naturatanquam

sltimó «onminetui corporis dcfenfionem & falvationem profequitur,

Fi4, ALBERTI parbol. Sc£t. 6, p.sn. 286. Uf cap.a. p. 2

Ea quz ha&enus in explicatione morborum fal-utarïum-re'ccnf

fui, concernunt exceffvam motuum vitalium adminiftrationem,

uibus jam annamerare placet trja exempla affe&uum , ubi motus illi

Videlicet Ll-

defcilivà à natura inftiwiti falubritatem pollicentur.

POTHYMIA notabilis vitalium & animalium a&ionum abolitio

bamorrbagie marium vel aliis etiam in exceffu viriofis bamorrbagiis

fuperveniens ,.eft remedium , quod ipfa fibi comparat hemorrhagia,

dum poftratis viribus animi deliquium infert, & natarapro fangvi-

nis orgafmo tollendo tonum deferit. ]Non minorem confideratio^

nem inyolvit ANOREXIA 4b efu eiborum dy[peptorum &5 crudi-

£ate pituitofa ortum babens. — Dcficit hic falutariter motus periftalti-

cus , conquaffatorius & concuffatorius , ut appetitus profternatur &

ager ab alimentis abítineat, donec paulatim digefta fuerint, quz ven-

triculo moleftiam creabant . Conf. RIVINI 4Z/putatio de morbo auxi-

Hiasi $. 18 1. habit Lipf. — lta etiam vecitati practice confentanea eft

obfervatio VIRES somnunquam cura infigni corporis emolumento fefe

deperdere , quod paradoxon fatis probabile videbitur illis. qui lsn-

gvorem in febribus ardentibus bie SRta'tíafeit in bifgigen (Stebern &

inprimis die Criíticó ita confiderant , ut utilis fit intermiffio non

neceffariaram corporis commotionum , quà natura debitum fpatium

ad concentrandas & recuperandas vires pro intetnorum actuum vita-

lium illuftriori emolumento & diligentiori adminiftratione adipifci-

£ur. Conf. MISCELL. VRATISL.enr. HII. Meni

—ïamkær. Claff. g.

art 1 $ g p5

ULi-

23

je

i

M

- Ultimo tandem loco illa adhuc maenz authoritatis quzftio m

hi venit decidenda: Urrum predici morbi &f affellus im omnibus fuis

f

eircumfLantiis , fucce[fbus & euentibus fint falutaves ?. Pro hujus de-

i

bità confideratione & explicatione lecorem dimitto ad Hiftoriam

generalem affe&uum falutarium eapite precedente à. me traditam , ex

)

quá fuis ufibus applicabit eos tum inprimiseffe falutares, quando fuls

je

his fchematibus, fub hóc ordine, fub hóc gradu , fub his temporibus;

fub his fubje&tis, fub hác ztate &c. apparent & decurrunt ;; maxime

f

veró falubritatem demetiatur ex tritó illó : Ne guid mimis, ubitam

molimina excretoria, quam excretiones a&tuales non intermittentes,

morà & remiffione carentes, fub(iftentes & femper durantes, h.e. sro-

tus vitales vel nmizsium exceffué vel nimis d«feclive adminiftrati nonm

fanitatem fed morbum, non prafervationem fed ruinam , non refti»

1

tutionem fed deftru&ionem , non vitam fed mortem decumbentibus

"

lo

apportare intelligat, & certéà certius concludat.

j

ATIOLOGLE MORBORUM

T

l*

SALUTARIUM GENERALES.

j^

Undus totius negotii cüm in debiti caufarum explicatiene

Ía

confiftat , ita hanc fundamenti , aut fi mavis , cynofurglocó

fubfterno, Confideranda itaque primo omnium loco venit

l,

CAUSA MATERIALIS. Fingit de cadem, quas poteft, vulgus

je

ineptias, nec fpernit do&tior inveteratas de ejus ertu. & progreffu.

j

narratíiones. Primus fabricam falinariam im corpore humanó. ex«

d

firuere conatur , & pro materid hàc morbo(à S4/aliquod vel volatile;

velacre , vel caufticum, vclfcorbuticum, aut incognitum quod-

]-

dam aliud , modo velficandi, ftimulandi , pungendi , rodendi effica-

N

cià polleat, excogitat , hocque determinatà fuá figurá triangulari ,.

cufpidiformi &c.in partes fimili pororum mechanifmó przditas a-

d«

gere credit.

Alter in homine chymicum quoddam. quzrit labora-

torium & materias noxias ad naturam fulphuris vel fixi vel volatilis,

[«

ad eífentiam tartari, vitrioli, ammoniaci &e. accedere, eafdemque

b

vel f&mtcmatione ; Vek reaCctione mutus , przcipitatione , fuba&tione:

&,

i

& involutione fplendidé & mirificé preparatas fibi imagïnatu'r. Ego

vero hàc de re ita lentio, ut receptiffimas illas traditiones, pathoio- .

-

t

gia

m falíam , figuras determinatas pororum, tempora morborum fer^

mentationi

bus innixa, motus à ftimulatione imo pulfione materia»

rum acuminatarum excita

tos , fexcentos innominaros fapores, infinità

1

fermenta, manifeflisfimas [peculationes de pofe non veró demonfiratio-

Agnofcant confiderationum harum abftra&ti-

D

nes de Effe credam.,

varum Patroni , quod fpecifice mechanice

veritates iinpc.rfcrutabilec

fint; videant ne medicinam jà

mjàm zgrotam majoribus adhuc zgro-

bje&ionibus hác fuà docimafià fub-

tationibus & conje&urarum o

orticem explicent & nucleum omittant , veréo

jiciant, videant me c

utrum laboriofó hóc c

onamine & univeríó fcrupulofarum inquifitio-

a&icum & rationabilem applicationem rese

num apparatu ad ufum pr

M

L

otius crudis przfuppofitionibus , abe

liter aliquid conferant, neque

folutis antipraxibus & equivocis curationibus anfam fuppeditent.

Quapropte

f cum non tam conícius quam pkmä convictus fim , me«

dicz fcientiz n

ullum plané commodum !argiri ab anxia tali materiae

£:

rum inquifitione,

imó nullam ncceffitatem urgeri , ut fpecialishuie;

quz fenfus

noftros exquifi

tiffimé fallit, denominatio aut fignificatio

le ctiam abftraho à fpecialiffimá materiarum in mor-

imponatur, un«

bis filutaribus obvi

arum denominatione, fed fufficit mihi indigitare

walis fie virttalitir h. e.. quod fit peccans tam. quantitate , quàm

qualirate. in qu:

busdam affe&tibus mox vifeida & tenax lemtó gra-

d

u & linturnà retentione periculum affc

rens, in quibufdam veró re-

nuiiac fubtdifima ex cujus agilitate & activitate corruptórià fluit ef-

fe&us corrupcionum talium admodum repentinus & praceps , ver-

2

E: quod totius rei complementum eft, dico

bo, quo4 fít soxia.

Ó

uod materiz tales non fimpl

iciter partes ftimulando fui propulfionem

rovocent , idq

uod ctiam folidé refutatum lege in Zifp. STAHLII

L

?

fed quod effe&us

de bereditaria difpofitione ad morbos $. ie. n.

trahunt ab organica relatione feu habitudine ha-

illi , quos polt fe

7

rum rerum ad a&

us corporis organicos ita dependeant , ut nulló im-

fed quod potius motus fal-

mnediató mechanicó effe&u eos afficiant,

epter bas ves &

difficultatem dire&ionis & moderationis or-

tem p*

IA-

ganicz

fufcipiantur 8c pergetremgr : CAUS/E IMMATER

Les

j

ia i a L a OO at

2$

20

LES quslndpïn bis morbis occurrunt , apparent precipu

? in

[^

terrificis & iracundis ideis , quarum firmiter menti inhxren-

tium , eandemque molefte angentium repentinz excnffioni cums

d«

tà

maximà impatientià per exceffivos motus infurgitur, & cüm

anima conceptam fuam iracundiom aut terrorem ss extrincesà

o

fatiaverit, h. e. intentionem expugnandi aliquid fibi adverfum,

ls

21

intrinfecó hanc adimplet, & (i non ijccic » generce tamen idein

j

anolcftum expugnat.

j

]

Accedit CAUSA EEFICIENS quam nullam aliam ni-

fi naturam vel animam noftram agnofco. — Hzc cum rationali-

ter & vitaliter agat, hec cum fit przfes totius noftrz cecono-

miz , hzc cum fit dire&rix & effe&rix omnium motuum, is

corpore , hzc cum in ftatu fano humores varià faburrá re-

h

L

Imi

xtos per partes folidas transpellar , & quod confervando cor-

N

pori iuutile eft , fecernat & excernat , atque fic corruptibili-

tatem corporis , in quam univerfa crafeos temperies prompta

eft, coercet ; hzc etiam anima ín morbis falutaribus per eos-

9

deim motus , auctiores tamen -& refpe&u caufarum extraordi-

'e

nariarum ex.traordimrios,adeoquc intuitu motuum aliorum ordi-

nariorum & naturalium preternaturales , tam materiales quans

immateriales caufas noxias expellere & eliminare conaiur. Ag-

greditur illum femper invifum & fufpe&um hofpitem , videt

1

confervationem corporis fuí , cujus fibi tantopere intereft,

periclitari, concitatur non fane mecbanica Aliqua ratione , (ed

"

moraliter finali , ut à periculis ingruen*dbus & interíitu immi-

nente cerpus fuum vindicet , quó ulterius libero cjus ufu pro

operationibus, fuis effentialibus excolendis frui liceat. — Atque

hoc negotiuns vitale tum demum efficaciter & atiliter admini-

ftrari & fuccedere intelligendum eft, quando non folàüm omnia

3b

fiunt quz debent , fed etiam it4 fiunt ,. wuti debent , jufti tem-

poris, facceffus , proportionis, motus & meafurz materiarura

igtuitu ; id quod tamen non femper in hnjus generis motibus

occurrit , ubi non leves fzpius nature errores à veró Ícopo &

Icgitima methodo notandi & ta

xandi funt , &

quatum vaciila-

D

b

sionum

46

tionum intuitu, quibus nom modo in principalioribus fuis

a&ibus nimirum moralibus fun&ionibus , fed & in vitalibus

facilis eft anima ,. evenit fubindé ut à debitá fimplicitate mo-

tus falutares recté inftruendi , ordinaté profequendi , & con-

ftanter ad finem perducendi defle&at. 1mó veró hic concur-

fus a&tivus tam ad lzfionum & caufarum noxiarum perceptio-

nem , tam ad inveniendas & applicandas methodos neceffa-

rius innumeris effe&ibus & documentis fefe comprobat. .. Pi4.

NENTEREI prefat. introd. ad Thbeoriam hbominis egroti , de

attivo in morbis p.m.u. feq..— Hac eft illa eximiz dignitatis &

prihci*païïfïïmæ confiderationis indicatio quam artifex medicus

in fuó offició & minifterió obfervare, attendere , refpicere , fe-

ui , imitarà debet.

Sequitur caufa- morborum falutarium

-.£INALIS- cujus effentia janx ex antedi&is dilucefcere poteft ,

nempe fanitatis p;ridiïamis reftitutio & Corporis confere

vatio.

1

Concludunt hanc theoriam canfalem OCCASIONALES

caufez , ut funt Cibi nimi£ in quantitate aut etiamr fufpe&à.

qualitate affumpti

, aeris temperies. nebulofa ac eraffa , refri-

erationes externz , evacuationum coníyetarum intermiffiones

-

j& animi pathemata graviora &c..

OCCASIONES ET INSTRU-

MENTA MORBOR!UM SALUTARIUM

CORRUMPENDORUM , ET COR-

RUPTORUM EFFECTUS

| . Ineam ne&am: effe- menfüram. obliqvz: , & ufum rei te-

À

|. , ftari de abufu , eft unanimis veré intelligentium fen-

L

tentia, Determinavi huc ufque quibus modis & re«

fpe&ibus morborum, nonnulli fint falutares , explicavi utilita-

ll-tj-.

tem. ac f;u&gm , quem ex imgzrturbatö; corum decurfu fo

tur

z

H

B

s

tur ceconomia animäis; reftat , ut 1e&orcü benevolum co.

n

a

ceptu generali ducam ad occafiones , ad modos, 4l inftru-

je

menta, quz horum corrüptionibus & tragicis horum corru-

le

[e

d

ptionum effe&ibus fundamentum przbent, Duplicem autem

hujus rei. culpam accufo. & nomino, & PRIMO quidem ex

parte. ipforum egrotantium.

Ubi (1)non raró mentes corum

je

turpiffimis prrjudiciis depravatas cernis, ut vel vicini , vel

medici verborum lenocinió rethoricó , tot fuperlativis circà

l

De:

efficaciam; tot pulcherrinis nominibus circà objectum efficaciz,

tot catalogis latiffimé patentium effe&uum, tot teftimoniis &c.

l$

decepti & nimis creduli ; veris dedu&tionibus & remediorum

applicationibus fidem adhibere detre&ent , & prajudiciosá hác

philofophià in prejudicium fuz Sanitatis craffiffimas Fallaciag

committant. (2) Alii circumfpetiores , magisque cauti effe

volunt, & dum ipfi in numeró eruditerum locum hibent,

le&um trifti metamorphofi in cathedram difputatoriam con-

vertunt, qui fimplici explicatione non contenti , mathe-

g.

maticas

demonflrationes

defiderant ,

data

medici

con-

filia & prefcriptes formulas cum aliis conferunt , ubi. fzpiug

à baculó ad angalum argumentantur, ad authoritates quos le-

gerunt authorum provocant , difputant ; quo tamen a&u nihil

aliud efficiunt , quam ut ex confuse congeftis premiffis con«

fufas conclufiones inferant , ahimum his fubtilitatibus. atten-

d

tum à functionibus naturalibus & morbó debellandó detineant,

medicum in fuo opere confundant , fibique ipfis epigraphe poft

mortem erigant ; Turba medicorum me periit. (3) Álios nimis

impatientes vides , qui tempora & decurfum morborum,

quorum tantopere intereft non exfpe&antes, medicum continuis

querelis de prefcriptione adftringentis , opiati , pellentis, re-

frigerantis remedii fatigant , adftantes vero ízpius ignaros in-

terrupte applicationis femper memores facinnt , olcitantiam,

Segligentiam eorum anxié reprehendun: , quafi ipfis dolo-

resac paffiones fuz jocus videantur, manusque auxiliatcites prz.

bére non fatferio velint. (4) — Alii intemperantiá füà vel affa-

2

mcei-

"

:

D

mendorum & omitteudora

m ataxiä*-', vel jufti regimis transe

grefï'ïone ;

que nonnunquarng lolà pertinacià niti vides, & ira»

cundis fuis mori

bus , quibus exequendis faciles fant, fibt no«

cent , unde nihil aliud quam ulterior morbi fomes , novi lan-

vores , diuturng pertimaciz ; a-ppropi*n-qrrantium-pathematum-

exftimulationes , przfentium | exacerbationes ; falutarium exe

eretionum impedimenta , & quodfi tandem etiam ad aliqua-

lem intermiffionem reda&ta fuerint omnia

disz.

, Pfæfemifïimæ r;ci-

Éx parte: M?ed-.i'ci SECUNDO LOCO corramperiä'i-ïs

morbis falutaribus occafio datur , quoties (1) muktis fpecula-

tionibus 'ac theorià imaginariä turgidus zgrotantem accee

dit (2) quoties temperamenta, ztatem, confvetudines , fexum,

fenibilitatem in perferendisremediis negligit. (3) Quoties fub

initiis paroxyfmorum calidioribus medicamentis & regimine

Éri&é ac coacté füdatorio patientem angit (4) fi humorum

commotiones prapolfteró adítringentium ufu intempeftive co-

hibet aut fupprimit ( 5.) fi evacuationcs. lenes diaphoreticas.

in fai & patientis fru&um adhibere nefcit (&) fi remedia ner-

vino tonica nimis cito commendat , ubi his ftricturis vifcerum.

excitatis negotium febrile fe & Excrcetorium intercipit (7).

fi actualiter refrigerantia medicamenta , obfítruentia , ftupe-

facientia partibus inflammatis applicare concedit. (8) Sieva-

cuationum conívetarum ataxias ftatim. pofitive pellentibus.

formulis excitat, fine habitó refpe&u ad wiarum. & | materia-

fum: adaptationem , ita & é contraríió (9) fi nimium teme

poris in alterandis , corrigendis , inverwendis , precipitan-

dis materiis morbidis neglc&ä evacuatione ímpendit & tan-

dcm. (ro) fi methodum naturz , indicatorias & criticas perio-

dos ,. intentiones ,. directiones , deftinationes non obfervat ,.

fed promifcue modo alterationes modo. evacuationes modo Ío-

pitiones &c. fufcipit.

U. duo: faltem. rerum harum exempla proferam ,. conciz

x

WT

*

P

Ioé

la-

piat fibi B. L. zgros, alterum febre 5 alterum fiæmor:ïxagiïäk

[

borantem,

Quid ibi familiarius eft , quam in intermittenti-

bus habere patientem imaginarium , prajudiciofum , obftina-

fl«

cem , impatientem , qui promptiffimz fedationis avidus fed

u

malorum fucceffüüm imperitus clamitat de chinaceis , amu-

]

letis , fympathiis &e, quid familiarius eft' quam in acutis

-

videre indefinentes jactationes , inquietudires , medicamen-

(

torum ingurgitationes , iracundias adverfus bené monen-

tes & cohibentes , hauftuum frigidorum cfflagitationes , ob«

ftinatas extremorum denudationes ? quíd familiarus eft;

ih

quam in hzmorrhagiis zgrum garrire de boviftó, vitriolo &

l«

e

€ceteris adftringentibus , medicum veró de acrimonia &

hinc exfurgente vaforum erofione loqui; quibus inten-

n

tionibus fi a&ualiter fine ulteriori circumftantiarum inquificio-

)b

ne przfuppofitarum fermentationum lüpprciïïonfes & mo-

nt

tuum cohibitiones accedunt , miferum fané eft videre fucceft

temporis intimiores vifcerum infar&us , affe&us. phthificos ,

)

heéticos , exulceratorios , putrefactorios , cephalalgicos ,. opthal-

micos, vertiginofos , obliviofos , hemiplecticos & apople-

f^

&icos &c. Atque hi funt przcipui illi effe&us morborum fa-

lutarium corruptorum quorum occafionibus evitandis practi-

)

us cordatus invigilabit.

(s

""

us

PRACTICA MORBORUM

de

[j*

SALUTARIUM CONSIDE-

j«

-

.

RATIO.. |

)-

b

Uanquam ad morborum curationemn parüm- factat futuri

"

przdicio ; prognofis tamen eft , ob quam obftu-

pefcit vulgi ftupiditas , & ubi medici honos repo«

[tus eft ; Profe&ó fiin ullis affe&ibus , certé in fa»

l

1

lutaribus artis flios hortor , ut prudenter & cautiffimeé hic

D 3

agere

359

)

agere meminerint , ne eventus falutarié certitudinem prepo-

l

fleré pollicendó pudefiant ac nominis fui grátiofzque artis

exiftimationem proftituant. -Neque &ger de falubritate fui

quó decumbit morbi edo&us , nimium fit fecurus,, neve

credat ,. nullum alium quam bonum eventum evenire poffe ac

debere cum Potius varii ex aüthoribus practicis: confmonftrari

P

ipfi poffint cafus , qui licet in falutarium claffe locum habe-

4

ant , eó tamen agrum redigerunt, unde negant redire quen-

quam ; Semper itaque medicus do&à prudentià & confiliorum

cautelà inflru&us perpendat : partem fecuritatis effe, non ex

profefso falutis certitudinem petere , unidcm experientià fi-

deliter teftatur multa veniffe non expectata &. quamplurima

nunquàm fperata comparuiffe , unde fzpius auditur illa Jo-

uendi formula ; QD t folte maynen bafi eín fo aetinget A ffea

(o micberfpenftig (icb jeiaen (oíte; €8 finb Dleffe (Süljfe unb

Det

a(cicbreol fino biefe bentíge Dufáffe baju gefommen,

zgrotantibus bonam reconvalefcendi fpem cum perpetua adje-

iä

&ione iftius NISI ; nili ipfi maló regimine , perverfà diztà;

neglc&is fuis confiliis, intempeftivis aliorum obfecutionibus &c.

& íe & medicum fefellerint.

Cedunt. bemnorrbagie falutari-

ter , decurrunt. feres utiliter , apparent £nfLezmmariones cum

falute, finiuntur diarrcee & excretiones. alie ffontanee cum

infigni corporis emolumentó , notantur cogatur & molimina.»

bonz intentionis, fed omnia coeteris paribus & pofitis ponen-

dis, Vid. berum aff-Huum «autclas prognoflicas im pratlicis

autboribus pa[fan occurrentes.

Devenio jam ad illud pen&um ad quod omnis fpectat

"Theeria : PRAXIN.

Atque ex duplici medendi methodo

$

alterà privativà , alterà pofitivà , cum priorem jam aliquà ex-

plicatione tetigi , pofterioris modó commendationem aggre-

dior : In genere quidem habet medicus

khïc in quó judicium &

prudentiam fuam adhibeat.

Hos itaquc aä'c&us rïaagï? «onfiliis quam auxiliis tra&;.*-i

p

EP!

h

judico : uBi doceantur expe&tare patientes , inordinatz ac

in-

temperantes properandi intentiones , irrita ad minimum, ime

non raró etiam ancipitia conaminalocum non inveniant. Com-

y

J

motiones hic que

5

morbo;fiunt & quz propeer morbums

:,'

fiunt acutiffimé difcernere , fymptoma À [ynergeia , pofonem

|

'u

ab attiene , nocens. à juvante peritiflime diftingvere decet, ubi

ï

zgro iterum curam per exípectationem & therapiam moralem

applicabis.

Motus hos ad utilem finem tendentes agnofcere;

juvare , promovere expedit , pro quo fcopo inferviunt lenes

lxationes , infufa theiformia, non tam pompofis chymi-

cis quam fimplicioribus ingredientibus conftantia. — Correctio-

nes materiarum facilitandze per deco&a temperantia , amyg-

dalacea , hordeacea., leniter faccharata.

Viz ad quas vergit

cooperator expediendx funt , ubi vel VSnes , easque non tam

enmormes , quam fzpius ad paucam quantitatem iteratas , vel

fcarificationes, vel fonticulorum, vel hirudinum, vel cantha-

ridum , vel Clifterum , vel pediluviorum applicationes fuà

tempore ac legitimó locó ordinabis : Naturam ingradu in mo-

dó , in locó errantem placidé corrigere & modcíté alioríum

invitare convenit , quod fiet per VSnes revulforias , clifteres

Ieniter ftimulantes , pulveres Nitrofo- Cinnabarinos , Effentias

Neceffe

snodefté alexipharmacas , potiones diapnoicas &c.

praterea eft commotiones nimias placare,mitigare, demulcere per

acidula , terras balfamicas , Cort. chacarill. , MP. de cynogloff.,

errabundas & inftabiles in. viam revocare per ventilationes arti-

ficiales & fubfidiarias. Fluxus humorum ex naribus tra&andos

effe credo Effenciis & T'incuris catarralibus, lignofis , ammonia-

calibus , pulveribus fternutatoriis moderaté brifilianis. Affe&us

pectorales & pathemata tufficulofa curare cogito nen tam famo-

fis illis expe&terantibus , utpote quz muciditatem in humori-

bus augendó & pectus relaxandó naturam feducunt ad copiofio-

res oppletiones & muciditatum directiones, fed convenire laxan-

tia , abftergentia,, diuretica , difcutientia. — Irepidationes natu-

r

.

3*

rganxias,

defertiones fypothymicas, quócunque poffibili mo«

dó confolari , reftaurare , re

ficcre decet , pro. quó fco|

in^-

fervient tonico nervina, bezoardica , & therapia moralis.

Parium indammotionibus non refrigerantia fed difcutientia,

fambucina , alexipharmaca mcdicamenta apponere convenit. Pa-

ticitem porró ab intemperantià aeris & dizte nec non animi

eft maximz confiderationis indicatio. Af-

pathcmatibus arcete,

I

fe&us jam corruptos ad. fuam fimplicitatem reftituere & tunc

rc&té ac ordine percurare, malum ac fufpectum morbi morem

aufferce , recurfum przfervare , impetum przoccupare , tandem

ui omnia temperamento , tati,fexui, conívetudini , fenfibi«

litati, temporis menfurz &c. accommodare didicit , fe«

s

ciffimé ibit:

QUO FAS ET GLORIA

DUCUNT.

S.. D. G

T

723

x,'a

ïï&ï-

h,

-

NI

t

N

x

yk

2

QV

sj

)2

N

2

h

.;'

7

Wi N

E

ÉI

d

w

;l

Z

t

x

e

SOS

NY

(

s

N

?w

ZA

33

z

M

7Z

N

P

"-

L

-

s

y

N

h

I

|

PT j

P

"«

k

pET

Mul

?

l

ïä

ls

de

l

de

2]

a

VI.

i

J

;

)

)

t

iï

u

)

|[e

ts

2

e

[-

l

le

,

——

?

Ws

—

|

se

T

A

AO

t

a

-

l

d

»

A

-- QUOD

SU?REMUS HUMANi GENERIS A'RCZHATER

W

FELIX FAUSTÜMQUE ESSE JUBEAT!

It

DIVINA EJUS GRATIA ASSIäTENTE

g

r

"AUCTORITATE SENATUS AMPLISSIMI

co

j

MEDICEOQIZ'IE FACULTA?'IS CONSENSU

VierFarbSelector Standard* - E kala Offset

E

t

f

IN ACADEMIA PATRÍA

RD

DISSERTATIONEM INALI GURALEM

E

Á

MORBIS SALDTARi US,

FüLco

"

2

as

)

Gv «

Dil

tantbcifem/ bit sut

[

SSefunbbeit gereidben/ -

-

g

PRO GRADU DOCTORALI

1l

SUMMISQUE IN MEDICINA HONORIBUS ET PRIi-

7

VILEGIIS RITE CONSEQUENDIS

8

j

PLACIDE CUM ERUDITIS FENTILANDAM PROPONIT

HENRICUS REINHOI.DUS W EGER.,

7

n

REGIOMONTANUS.

m —HM MM

1N AUDITORIO MAXIMO,

HORIS ANTE ET POMERID!ANIS,

ANNO MDCCXX. DIE VI. 3UNIFI,

REG' JOMONTI,

LITERIS REUSNERIANIS

ü Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com