KaI600-2031_33

—

P d

:

9N

d

3

|

DI

z

|

RTE

v

dl

À

/4

—

at

s

——

-

À

——

—

—

——

-T

*

—

TTTCWM

K

»

$

3

k

2

$-

*

N

s Y

S

d

C

asl

i

E

r

2

m

D

-

v

ca4

ia

W

us

m

m"

LW

353

1

N

x«

«

—

D

ET

W

x

-

4 adc

a

X

oU

-

—

D

a.

A

d

Y*

*

CURGE

X

du :

E

ERE -

-

at m

À

:

A

DLSSERTATIO QUARTA

VTRIIS

MACHIN/E

HUMAN/E

VENTRICULUM MAXIME atq;

INTESTINA AFF [CIENTIBUS

uam

"HIfbirante Gratia drvina

Authoritate Ampliffimz Facultatis Medicz

PRAESIDE

ELIA CAMERARIO

PROF. ORD, MED., ET CONS

WIRT

PRO LIGCENTIA

fummisque in arte faluberrima Honoribus

Erudltorum fubtittit Examini

Sept. MDCCXXPT.

MARCUS RAU Ulmenfis.

TG.BING.JE, Typis JOSEPHI SIGISMUNDI.

"$32 ( 5 ) 8f

X REDESRI

"

N

——

NT

(

A

Air

vX

[

/

d

E

€»

N

N

R

,

À

SS

:ä

——

C

EM

N

s.

z O

497

m

o

ZMenfo Curfüs Academici ftadio , haud potui fe-

)—

U

eN

r

ligere utiliorem Inauguralis Difputationis ma.

$

teriem , quam penitiorem graviffimorum Affe-

A

&uum praternaturalium confiderationem,qua

d

GYS V,

f2

j

s I 174

z

.

in praxi mox fufcipienda lucem przferre queat

hau

d'm

c;äocrc

m 5 eam igitur nunc , invocato Supremi Numis

nis auxilio publico Examini fiftimus.

- De relatis ad Ventriculum atque Infeftina affe-

€kibus prætcrnaturalibus.

'Aturaliter cibos moderate appetit homo , ut fit proportio inter

appetitum affumtaque, & vim ventriculi coquentem ac przpa-

N

rantem chylum; in ftatu autem preternaturali appetitus frequen-

ter nimium increfcit , ut cibis Ventriculus non fatietur , five foli-

di illi ficcioresque fint, five & liquidiores , hac enim efculenta tenuio-

ra, ac jufcula, cum ftatim ditfluant, pergantque ex ventriculo, multo mi-

nus fatiare eum valent tam valide ac nimium appetentem. — Alia ratio eft

fitis immodicz, quz plurimorum fymptoma morborum ad nimium ci-

bi appetitum referri non debet, alio nixa principio.

Sepe vero immodicus eít appetitus fine notabili morbo , imo &

fine noxa, multi enim ex confuetudine inde ab ipfa juventute largiffimo

replentur cibo , ipfa vero diftin&tio in appetitum fimpliciter nimium, &

caninam appetentiam, ubi largi(fime ingefta vomitu rejiciuntur, atque bu-

A 2

Inum

-3d3 [ 4 ] Skfe

iithum feu bulimodem appetentiam cum exfolutione virium & deliquio

conjunctam, exiguam habet utilitatem.

Caterum hic appetitus cibi przternaturalis cum fame non

eoincidit , neque gradu tantum differunt , fed caufis & re ipfa quamplu-

rimum ; cum &ii appetitum mox priftinum fzvire fentiant , qui modo

ventriculum cibís ad naufeam usque repleverunt 5 inanitas illa peculiaris

eít, ac famis fenfus a naturali appetentia multum abit, qux & ipía in-

zqualiter diverfos homines, diverfo vitze generi deditos , diverfzque in-

dolis afficere folet diverfimode ; unde nec ad morbofam hanc famem

referas vividum iftum appetitum, quem fentiunt convalefcentes ex febri ,

ftrenue laborantes ac fatigatos, acidulas haurientes largius, fimilesque. Sed

infolita eft illa voracitas praeternaturalis, quam hic confideramus , varios

cacochymicos , cachecticos , hypochondriacos, quartanarios , quin &

homines ad afpe&tum externum haud egrotantes affligens, imo ipfi he-

&ici voracitate tali nonnunquam corripiuntur, neque enim omnem eorum

appetentiam largiorem huc referrem.

Caufz allegantur varie , a nonnullis nimius calor agens in alibile

humidum & fortius depafcens, ab aliis Archeus robuftior profpe&urus fu-

turg neceffitati , vel timens deftru&ionem fui, alii mentem quoque la-

borare pretendunt , etfiifte forían rationes minus videantur habere lo-

cum; qui vero acidum volatile, vel & fixum magis ,imo & duplicatum

quafi, feu immoderatum ventriculi fermentum accufant ,, omnes dubio

procul innuunt , ftimulum fieri atque invitationem ad cibum quzrendum

naturali acriorem ac vehementiorem , fortiorem ut veteres loquebantur

fu&ionem , quibus nefcio an re&te jungant ventriculi atque inteftinorum

in parietibus fuis fubfidentiam & corrugationem , cum hac potius vi-

deantur magis ab ingefto cibo largiffimo diítendi.

Prodeffe dicuntur a ícriptoribus primario fubítantificé fatu-

rantia, cibus ícilicet atque efculenta ac potulenta varia, verum hac

potius oberunt, filargius paulo, & utaliquo modo agri nimiis de-

fideriis fatisfat, porrigantur , exhibenda potius per intervalla, crebri-

us at parcius; commendantur & pinguia, quia creduntur appetitum ob-

tundere, híc vero vix apta huic fcopo , cum bilem potius augeant ex-

citentque.

Commendant & exterius odorifera.

- Ea vero remedia

commendantur maximé, qua acidum enervarit , abforbent, precipi-

tant ; uti terrea & alcalina, affiniaque ftomachica. Qui vero mentem

labo-

ml DE..

d

laborare dicunt , forían refpiciunt ad depravatum im Pica appetitum,

&bi fane difficile fepe fuerit, abfurdorum defideriorum folidam quandam

indicare caufam, cum delicias quzrant inver.iantque non in fapidis mode

obje&tis fed & maxime infipidis imo naufeofis.

De fiti vero nos haud a&turos jam diximus, notum enim eít, eam

oriri praeter naturam non a denegato potu, fed a calore & ficcitate , in

folis (epe faucibus ob glandulas ibi & in gula obftru&as, in febribus ple-

rumque intenfiffima , blando fluido liquidoque lymphatico in fanguine

vel deficiente; vel ad primas vias non abundanter confluente, & fanguini

magis,ut loquuntur, inco&o; largi etiam fudores eam augent, cum tamen

& in morbis mimuant ; poft purgantium operationem fitis frequens. . Cibi

falfi , acres, aromatici irritant fitim. Hydropici quoque acriter torquentur

hac liquidi noxia ipfis appetentia nimia. Licet vero quandoque fibi indul-

gere , plerumque tamen tutius eft eam fallere, porrigendo frequentiores

fed parciores hauftus, nitrofa, acidula, humeé£tantia , demulcentia fauces

& gulam, prout fcilicet ab acrimonia feri, aut fervore fanguinis, aut defe-

€tu humidi oritur.

Chylifcatio leía ac ventriculi debilitas haud femper coinci-

dunt , utraque vero poteít conjungi & cum nimio appetitu, & cum

appetitu remiffo & dejecto ; ventriculus enim & appetitum operatur &

cibi coCtionem, utrumque leditur variisex caufis. Sepe appetitus immi-

nuitur , ut nec defiderent cibum , nifi forfan languide , vel

magis aver-

fcntur, aut faltem nullum defiderent egri, non veró fermo eft de aliis

morbis , quorum hoc eft fymptoma ordinarium feré, carnibus mox aliis-

que cibis palato ingratis redditis, demtoque appetitu, fed de egris folum

ex ventriculi vitio ac cruditate cibos non appetentibus, imo & naufean-

tibus ; five errores, exceffusque dietz przcefferint , five minus; in copia

filicet cibi , promiícue ingeíti, crudi, dyfpepti ad nimiam usque ventri-

culi diftenfionem, & gravationem.

In abufu fpirituam ardentium, taba-

cini fumi, ciborum pinguium , crudorum ac falium alcalinorum, imo &

opiatorum,X quod gravius queat nocere,faturninorum remediorum. Hinc

virium laffitudo, ac debilitas corporis, color faciei pallidior, alvinz excre-

tiones naturales vix manent, imminuitur, f1 duret malum, corporis habi-

tus, non fine indiciis collectz fenfim cacochymie ; in fenibus potiíüi-

mum, quorum languidior tonus , calor remiífior ; dantur tamen & fe-

nes, qui cetera fatis debiles, vigorem ventriculi atque appetitus quam ma-

xime fervant.

À j

Frequen-

«id3 [ 67 Bbf-

Frequenter tamen in opere fuo five coquendi, five triturandi, five

extrahendi ventriculus deficit appetitu licet non deficiente , imo plus,

quam par eft, urgente ; inde cruditates G acidz , & in aliis nidorofz, ru-

&us varii , molefti, infipidi, acidi, ingrati, nidorofi, murmura ventris,

naufez , flatulentz ventriculi tenfiones , preífiones, gravationes, flrictu-

r2 capitis obnubilationes per confenfum , vertigines imo & quandoque

vomitus, cibo non abeunte in chylum laudabilem, fed nimium laxioribus

ventriculi fibris laborem exhibente, cui tum minus pares funt. Crudior

eft urina, & fepe aquofa, limpida.

Quod vero in claffe caufarum adícri-

bitur, Archeo aberranti, alibi occupato , debili, id clarius forfan fpiritu-

um defe&ui ac diffipationi ,fibrarumque atoniz adfcribitur. — Neque calo-

ris przcife vel augmenta vel decrementa id efficiunt, etfi conjungantur,

lympha potius falivalis, & ventriculi propria fi vifcidior, inertior, obru-

taque fit mole cruditatum, plurimum huc contribuit, ineptum enim tum

menftruum eft pro cibis folvendis & extrahendis, i maxime jufto affluat

fecernaturque , a fanguine parcior, aut fit vappelcens , aquofior , ferofa

acidove preternaturali ingrato, ac naufeofo tin£ta , vel & bilis regurgi-

tantis moleculis infe&a , ac corruptis ciborum reliquiis in pravum vifci-

dumque abeuntibus liquamen; fpiritibus maxime alio infumtis , fibris

mufculofis ventriculi laxioribus exiftentibus, minusque fe vivide ac robu-

fte ftringentibus , ad quaffandum blandius cibum chymumque: unde id

quod in cibis eft gelatinofüm , laudabile ac nutritium, non recte evolvi-

tur, aut a partibus feculentis avellitur , fed fuccus crudior, impurus,

viícidior, flatuum fcaturigo ac fomes p' oducitur, acefcentibus fuccis , vel

incraffatis vel cum bile in pravum confortium ruentibus & degeneranti-

bus. Stomachica hucque convenientia remedia non ejusdem omnia digni-

tatis funt , ftomachica ipfa eligenda temperata , ad caufz calorem, acri-

moniam, lentorem majorem minoremque attemperata, tonica , carminati-

va , abforbentia, confortantia, balfamica,interna & externa. Evacuantia

quoque prudenti confilio data, cumprimis, emeticis requirentibus foli-

dum Medici judicium ; quae & círca appetitum. dejectum commendan-

dafunt. |Nimis tamen calidis non. fidendum ;; multi enim dum volunt

ventriculum confortare , vifcera, fuccos , naturam ipfam corrumpunt ,

debilitant , deftruunt.

Cardialgis nomen plures fub fe complectitur affe&tus , qui ta-

men omnes moleíli fünt ventriculo ejusque fenfum graviter afficiunt,

etfiad viciniam quoque fe extendant ob communes innexosque nervo-

rum

ag ( 7) Sbf-

rum furculos. — Graviffimum eft ex iis malis , quod ita defcribunt au-

thores , ut pateat , effe id conjun&áum cum inflammatione, doloremque

illi effe adfcribendum , afficientem pertinaciter locum affe&tum ac dolori-

ficum inftar ardentis prunz, de quo tamen non eft, quod multà loqua-

mur, cum &rarior fit, & fiquidem in morbis fübinde tanquam gravif-

fimum atque ultimum quafi fymptoma occurrit, nihil fere Medico relin-

quatur, nifi fymptomatum tentetur modo omni poffibili mitigatio , & ad

euthanafiam conciliandam concurfus , cum malum tum incurabile fit, fi

in plenam inflammatiorem res devenerit,

Quandoque cardialgia fenfum imprimit ventriculo ardoris, unde

& vocatur ventriculi ardor; variosque habet gradus, cum & fanos fepe

graviter poP[ certa ciborüm potuumque genera adurat citca gulam AC

ventriculi orificium füperius , alii vero gravius, diutius, frequentius iffa

patiuntur , ardore fe vel latius extendente, vel anguíliore circumícripto

limite. Alii dolorem faltem fentiunt gravativum , prementem, & ratio-

ne diverforum quoque graduum ac modorum fenfibili fatis ratione mole-

fliam creantem agris,

Alii vero exquifitiorem patiuntur dolorem, &

valde acutum feu fenfibilem , maxime circa fcrobiculum cordis, ita tamen

ut nec reliquum epigaítrii fpatium excipiatur, imo penetrantiffimus fzpé

urget dolor in ea dorfi regione,que fuperiori ventriculi refpondet otificio.

(imo & ardor feu fervor ille adurens zque ac aliz fpecies ad ipfam quo-

que gulam extenduntur affürguntque & verfus ventriculi quoque latera

acute fatis & penetranter torquent.) — Neque in tali dolore femper res füb-

fiftit, etfi in fe moleftiffimo , graviffimoque, fed in malo graviori ac fpas-

modico viciniam quoque invadit , hinc videas quoque exempla, ubi talis

fpasmodica cardialgia conjungatur quafi cum afthmate fpasmodico , plu-

ribus nervorum plexibus zqualiter irritatis, & trifti copula confpiranti

bus ad fummos dolores, ingentesque fimul anxietates, & refpirationis lz-

fiones, adfudores usque etiam frigidos & extremorum frigus non raro

cum turbato pulfu ac frequenti, cordis palpitatione, ut feré immineant

x

deliquia in malo ultra modum au&to.

Etfi longe frequentiora fint ifta do-

lorifica ventriculi mala fine tantis tamque gravibus fymptomatibus.

Audias accufari inter caufas acidum rodens biliofum , fibrillas ner-

veas ventriculi vellicans, ac diftendens ; neque dubiumi eft, ardoris illum

fenfüm acrimoniz fpeciebus variis deberi, non przcife acidze, fed & bilio-

fi cru-

fx , utut non acida , imo forfan frequentius enixa, ac fuiþgeneris ac

ditati,

«i48 ( $ ) 9bf-

éitati , adurenti teneras ftomachi fibrillas ; & eadem fane fpicula czteras

quoque hujus vifceris dolorum fpecies poffunt efficere , etfi non diften-

dendo, tamen irritando , vellicandoque; funt qui Mechanifmum huc re-

ferunt in dulcibus, pinguibusve ob(ervatum , cenfentque fixiorem crudi-

tatis partem inferiore magis ventriculi loco ciere dolores, id vero quod

fit flatuofius , groffius tamen , diftendendo efficere cardialgiam proprie fic

di&tam circa finiftrum ventriculi orificium , fubtiliorem véero portionem

in bullas quafi elatam ac intumefcentem altiusque affurgentem, ardorem

magis füperficiarium inducere. INec negandum quidem eft, ardoris fen-

fum fzpe altius affurgere, ut fere judices acres quosdam halitus afcenden-

tes gule canalem eo fervore adurere 5 ceterum ubicunque fe applicet a-

crimonia ad ventriculum , ac five illa fixior five volatior tenuiorque fue-

rit,omnes iftos dolores poterit efficere, etfi diverfos inde nafci modos era-

dusque nemó infiietur ; hinc & íua habent intervalla hi dolores, nec

continui funt plerumque illi ftimuli ; multumque eo contribuit prafentia

flatuum, datur enim & cardialgia folis adfcribenda flatibus , qui tenden-

do potiffimum fibrillas graviter afficiunt, & fepe, zque ac folent alias

acria ac pungendo irritantia, fpasmodicam quoque fufcitare valent Car-

dialgiam , qua & graviffima eft in teneriore maxime ventriculo; cujus

fenfilis tunica, f1 nudata ma

is, tomentoque fuo blando haud fatis fuerit

obte£ta, inftru&taque, facile

&

ab affumtis, & a cruditatibus ipfis inhzren-

tibus nova femper dolorum metuenda funt incrementa. — Ut vel hinc pa-

teat colice & cardialgiz infignem effe conyenientiam, cum in illa eadem

ratione inteftinorum canalis, continuatus fcilicet Ventriculus, eademque

feré gaudens (tru&ura ac fenfibilitate, graviter ab acribus , fibras crifpan-

tibus, fpafmos excitantibus humoribus, flatibusque afficiatur,

Diztz errores cump.rimis cardialgiz anfam prebent, cibi flatulen-

&i, dyfpepti, nimii, ac proin in ventriculo haud fatis fubacti, immutati-

que in bónum fuccüm, acres , acidi, pingues, cerevifia vel feculenta, vel

acris, velalio pravo chara&tere tin&ta, vinum acidum auflerum, quando-

que & nimis generofum intenerioribus &c. abufus purgantium & Emeti-

£orum maxime ; venenatorum, imo venenorum ipforum affumptio po-

tiffimum gravis excitatione cardialgiz infamis eft ; ipfi quoque fpiritus

acidi, faturnina medicamenta , nimisque flyptica, ac ponderofa copiofius

affumta; imo in teneris fubjeGtis vel illa excitabunt fzpe dolorem, modo

fint infueta, quz aliis eum potius füftulerint ac fopiverint.

Gravidz

9132 ( 2 ) Bbf

Gravidz etiam focmina ab ardore graviffime & diu fepe torquen-

tur; hypochondriacorum cardialgie flagellum funt certiffimum, non ta-

men omnjum. Et quid eft, quod vermibus hic potentius fit in nocendo,

1

foli hi omnem iftorum dolorum tragzdiam pofí

i*

*1

i

at in tota fua latitudine

exhibere ; in hydropicis gravia hinc ultimis vitz temporibus tormenta ob-

fervavimus ; ut non dicamus de dyfentericis, aliisque cafibus, ubi ventri-

culi jam erofiones, inflammationes vel acceffere, vel minantur ; neque eft

ere morborum, maxime febrilium, genus, cui ifta ventriculi incommo-

da fe affociare haudfoleant. — Quidam cibo affumto

gravius patiuntut, aliis

jejunium eft moleftum, cibo fedante dolorem. — Junguntur quoque fepius

inflationes hypochondriorum , ipfius ventriculi, imo G abdominis.

In

malo tam late patente remedia multiplicia fuppetunt. Emetica ubivis in

fronte collocata quafi cernimus, fed caute fane cum illis mercandum ,

nifi nocere magis, quam prodeffe velis ; idemque circa purgantia monen-

dum, ubi mitiora feligenda , quz nec ipfa in cafu promifcue quocunque

reperiunt locum, ob delicatum ventriculi fenfum ; tutius mitia carmina-

tiva, tomachica, abforbentia, terrea, precipitantia, nervina, blandiora

aromatica, tonica , temperantia, diluentia, paregorica , papaveraácea,

caftoreata, cinnabarina; circa fpiritus & effentias huc. fpeClantes notan-

dum , eas utpote cum vini fpiritu paratas ac fiepe egregias, non femper

habere locum in caufa calida, acardoreillo, qui & alia. fübinde remedia

Ítomachica calidiora paulo atque acriora excludit.

Conferunt quoque

fymbolum fuum inunctiones cum carminativis blandis ac balfamicis ; bal-

fama, facculi varii , emplaftra ftomachica &c.

Siagultus eft fpafmus, & motus quidam convulfivus ventriculi,

& confentientium cum illo, ob communes nervorum plexus partium ,

ipfa enim etiam przcordia afficiuntur, cum non folum orificium ventri-

culi finiftmm . valde fenfile irritatur , fed & diaphragma atque cum hoc

ipfi quoque pulmones afficiuntur per confenfum ; licet przcife vix dixe-

[o]

ris furfum contrahi ecfophagi nerveas fibras, diaphra

o

matis vero & con-

fequenter afperz arteriz fibras deorfam , unde aeris explofio illa fonora

contingat , ifti enim fpasmi explofivi furfum magis unanimiter tendunt;

five flatus inclufi ventriculo anfam fingultui prebeant tenfione fua, five

acrimonia humorum ac cruditatum fibras eo urgeat ac laceffat , five hae

ipfa fua atonia occafionem & quafi ftimulum prabente. moliantur iítos

Ípasmos,

E

B

Scili-

g [ r ] Bbf«

Scilicet & hic latitudo obtinet füumma, & infignis graduum varie-

tas, manifeftus femper eft fingultus, fed latet fub ifto fono cauía , nunc

levior, nunc gravior , nunc graviffima, extendit fe concuffio ad tres etiam

ventres molelte fatis, centrum vero fuum ac fomitem quafi circa cordis

ä

fcrobiculum ac finiflri orificii confinia obtinens. Leviufculum vero quan-

doque & per vices, fatis etiam fanos vexat, a ructibus tamen & in iis pro-

be diftinguendus fingultus , cum ructus non fupponant fpasmos , fed

quamcunque. aeris feu flatus in ventriculo conclufi verfus fuperiora pro-

pulfionem , faCtam, vel a robore fibrarum , vel occafione atonie ipfius,

vel a domeftico flatuum elatere, etfi nemo forfan negaverit , poffe a (tri-

&ura fpasmodica expelli furfum aerem ex ventriculo, ficque combinatio-

ï

nem fiagultus ru&uumque fieri. — Aliquando vero graviter & diutius affli-

git, non refpirationem modo turbans , pracordia concutiens , ac dolo-

re afüciens , cum virium etiam debilitatione , Íomni interruptione , ar-

doris & cardialgie conjun&ione &c. In infantibus frequens eft malum ,

haud eque noxium, folenne ipfis ob teneras fenfilesque fibras, & ventri-

culum cibis nondum affuetum. . A cibo nimio, a pauciore potu, variis-

que caufis oritur alias , a cruditate quoque acri , biliofa, acida, vifcido

phlegmate , flatibus, nimia vini ingurgitatione, cibi immodica affumtione.

Gravius eft malum , cum accedit ad morbos alios & periculofos,

uti in: hypercatharfi, ac in dyfenteria, ubi equidem non defunt exempla

eorum ,. qui prafente licet fingultu evaferunt , interim tamen plerumque

triftiffimum. eft. fymptoma ac fignum ; magno fepe ardore & anxietate

fingultum comitantibus ; unde femper gravia minatur in morbis ab 1inani-

tione, in. gravioribus: ac largioribus hamorrhagiüs , item in affe&tibus

nervorum , fpafticis , hyflericis, epilepticis, motibusque aliis convulfivis;

in vulneribus ac: inflammationibus: cerebri ,. & in aliorum quoque vifce-

rum inflammationibus ,. diaphragmatis fcilicet ,. hepatis,. renum, intefli-

norum.in ileo &c:. quando oritur a.cartilagine. enüformi depreffa,' a ver-

tebris

1

H

uxatis: &c;. periculum: quivis: agnofcit ;; idemque. agnofcendum ,

cum füpervenit fingultus febribus malignis.. Übictanto cum. periculo con-

jun&us cft ingultus, vix: amplius ceffat,. donec fatifcant vires ;. alias ve-

ro inequaliter. nunc: mitius ,. nunc pertinacius. aiHigit', ac:per intervalla.

I

dinc

AlliCc

& . mitior: facile: folvitur, folo. quandoque: potu;1mo: fpiritibus vel

fola ad:alias res:atrentione majori: GC fixiori. avocatis: ab iflis nifibus fpas-

modicis

Q as

n

vop

e:dimiffis, quitendebant ventriculumrirritabantque, flatibus:

f1.

AA ci

itim. ceffat.s; nonnunquam. vomitu. folvitur ;; quid. terror.;. aliique. animi:

motuss;

E

MEID ) R

motus in cohibendo fingultu valeant, zque ac cohibita refpiratio, tota

die obfervare licet ; cum vero fterríutatione folvitur, tum nova ac vehe-

mentior , pluriumque partium explofiva flrictura hancpriorem delet ,

fpiritusque alio vocat , & fibras ad aliam melioremque reducit tenfio-

nem.

Ex fupra di£&tis evidéns eft, non eandem medendi rationem nec re-

media eadem cuivis fingultui convenire.

Emetica dubio procul quando-

que faburram illam excitantem poffunt ejicere; neque tamen promifcue

ideó danda, cum tot in cafibus nocere magis queant quam prodeffe ,

maxime in atonia ventriculi quz anfam malo fepe prebet, debili exi-

ftente ventriculo, qua fibras fuas earumque tonum ; & cum fymptomaticus

eft (ingultus acceditque in (tatu graviffbmorum morborum, quis nifi in-

eptus daret tum emetica? Vel purgantia quz cautiffime quoque exhibenda ;

aloetica, myrrhata, aliaque amara, uti rhabarbarata laudem merentur

in malo leviori,ubi ea licetexhibere. Alias magis confugimus ad nervina

confortantia, demulcentia, temperantia, tonica, ftomachica blanda, cor-

dialia, bezoardica, carminativa, paregorica , papaveracea, mitiffima opia-

ta, (fortiora non nifi tutioribus refervando cafibus , viribusque integris:)

caftoreata, cinnabarina &c. veficatoria , revellentia alia , ficcze cucurbitulz,

erunt fubinde proficua; externe balfama varia, facculi, inun&tiones , ca-

taplasmata roborantia, nervina, paucis, ftomachica.

Refpiciendum vero

& eft ad caifam calidam, vel frigidiorem, ut rite affignes remedia, mul-

tum enim híc quoque hic refpe&tus valet.

Vomitus perverfa ventriculi a&io eft, cum enim lic naturalitet

conítri&tis leni periftaltico motu fibris fuis mufcularibus verfus inferiora

urgeat, promoveatque fua contenta , ita in ftatu praternaturali illemotus

nifusque plane pervertitur, ab inferioribus veríus füperiora tendit, eoque

protrudit contenta fua, non fuatantum propriaque vi, fed & diaphragma-

tis nifibus, conatibusque mufculorum abdominis concurrentibus , neque

enim motus illi faCta irritatione in uno (iftuntur loco, fed quemadmo-

dum nafcuntur in diverfis fepe, ita ad plures fe extendunt ob communes

nervorum plexus, fpasmodica conílrictione in ventriculum potiffimum

concentrata, qui fub illis fpasmis (femper enim convulfiva actio eft vo-

mitus, etfi gradibus, ac facilitate diverfillima diftindtus :) ejicit furfum

contenta fua, vel in fe collecta ipfa

t

, vel ex duodeno in ipfius cavum

sodem inverfo periftaltico inferioris iflius canalis motu regurgitantia ac

B 3

propul-

APE

"

e$3$ ( 12 ) 8bl

amicios-

propulfa. Ifte vero fpasmus a. molefta irritatione fpirituum ac fibrarum

oritur, fa&a a cruditatis ventriculo inherentis acrimonia , aut mole eum

gravante vel cibi, vel fucci cujuscunque pravi , vel bile defcifcente & huc

appellente , aut acefcente , imó & infpifata, aut a flatibus varie ten-

dentibus ac laceffentibus fibras ; aut irritatione aliunde petenda, & huc

propagata, ex ipfo capite atque a nervis, & fpiritibus per varias ide-

as naufeabundas, veletiam ventriculo haud gravato , nec propria culpa

patiente, per communicatos aliunde ex variis regionibus corporis ftimu-

los, uti a renibus frequenter fit in nephritide, ab utero in hyltericis affe-

&ibus, a capitequoque, ex hypochondriis &c. Excernitur varia, que

ventriculum tum occupat, illive ingeritur ex ventriculo quafi continuato ,

duodeno fcilicet , materia, nunc acida , nunc falfa, nunc amara , nunc

auflera, bilis , pituita, ferum , cruditates , varii coloris, pro corruptionis

gradu ac caufis; fzpe fola etiam pinguedine excreta , quam collegit; qui

fubigere eam reliquisque fuccis incoquere haud valuit ventriculus ; fepe

cibis, & medicamentis modo affumtis retentis,& rejeCtis humoribus aliisve

eruditatibus, ut vix capias , qui unum poffit rejici tam violenter ,retento

&amen altero in eadem cavitate contento.

»

Non raro quidem utiliter , & cum emolumento, & fübinde criti-

c& contingit vomitus , ejiciens id, quod moleftum erat, aut graviter, fi fuif-

fet retentum, nocere poterat. Sape tamer & fymptomatice , & cum gra-

vi egri afflitione, quin.& periculo contingit. —Frequenter fiunt conatus

quidam vomendi inanes , nulla ejecta materia , quem conatum alii appcl-

lant naufeam , etfi haud conveniat confundere naufeam cum conatu vo-

mendi, fzepius naufea Vomitum praccedit, fzpe eum procurat atque excitat,

fed ipfe conatus vomendi eft a naufca diverfus ac probe proin diftinguen-

dus. Vomitum vero appropinguantem annunciat naufea , largiore fali-

v& ad os confluxu fimul contingente , anxietatis (enfu przcordiis incu-

bante, eaque flringente etiam ; faliva illa ad os confluens varios, ac nau-

feabundos offert fapores; eft vero diftinctum quida vomitu aquz ex gula;,

ubi magnis conatibus non tam evertitur Ventriculi mufculus /aut propel-

luntur ejus contenta , fed ftricturis circa gulam magis terminatis, ex glan-

dulis ejus extorquetur lympha abundantior profluens ex ore, mane com-

primis, diftintto a vero vomitu affe£tu ; ut vero redeamus ad inítitu-

tum, confluente ita ad os fuis ex glandulis fpasmodicé (lri&tis faliva, tre—

s»unt quoque labia, ardor diffunditur per corporis ambitum , rigoribus

Efüixtus,

-5 (1: Sllf- —

mixtus, frigent imo extrema, vertigo percipitur, vid&türcäue fæpdinqiua(ï

deliquium imminére; quandoque cardialgia precedit, aut ru&tus , imo

& fingultus, aliique molefti circa ventrieuli regionem fenfus , prout z-

gri facilius vomant, vel difficilius, hic enim ingens obfervatur difcrimen ,

imo ita quandoque ftringitur vetitriculus , ut ejeCtio contentorum potius

impediatur , evadatque magis dolorifca, ab junttam verfus fuperiora

conítri&ionem ; quidara digito faucibus inferto , linguaque preffa promo-

vent vomitum , fifuccedere nolit; ejiciuntur vero contenta ventriculi

plerumque cum impetu & confertim, magno in aliis conatu, in quibus-

dam fere nullo ; uti lac evomunt infantes adeo innoxié, vel cum fruc&u

potius, ut dicstur vul

[24

0,id &que nutrire eje£tuni ac retentum.

o

Egeruntur

nunc modo ingeíta, cibi & potus , cum cruditatibus fuccisque pravis ,

acidis, amaris, corruptis varie mixti , vel & hi foli (ine cibis , craffi ,

viícidi , tenues; aquofi, acidi , aniári, falfi , nidorofi , inipidi quandoque &c.

hypochondriacorum maxime vomitus funt fingulares , etiam quà excre-

ta , fizpe tam acidi, ut ftupefiant dentes , fepe auftera amaritrie ingrati ,

obícuri f:epe coloris , ut fupra jam di&um , pingues; a fafcino mira legun-

tur per vomitum rejecta, qui utut hodie vocentur a pluribus in dubium,

tam certa tamen firmata funt experientia, ut fruftra cum incredulis difpu-

tetur;5 etfi nolimus infecta omnia hac via exclufa ad magiam referre , utut

de illorum productione multe adhuc gli(cant lites.

Notum vero eft,vomitum oriri a potu nimio, à tepidis, fumtis aquofis,

ac fimul pinguibus copiofis , a variis affumtis data opera emeticis, qua in-

ter hodie obtinet primas hypecacoanna ; tabacum minus affuetis vomi-

tus quoque fumo fuo ciet ; idem quidam obfervarunt ab opiatis , aliisque

etiam acribus, purgantibus quoque, que przter intentionem fzpe ftimulo

fuo furfum adigunt ca, qux continentur cavo ventriculi ; de venenis res

eft notiffima ; de ira animique vehementibus aliis affe&ibus füppetunt

quoque obfervationes ; nauíea frequentiffimé dat artifam.

Qui nàvi ve-

huntur vehementer vomunt, non tamen omnes, quidam etiam rheda

ve&i id patiuntur.

Gravidarum plurimz diu his tormentis funt fubje-

& , in febribus variis frequenter accedunt vomitus; qui & precedunt

fubinde varios morbos febriles; variolas quoque & morbillos ; affe&ibus

Ípasmodicis fepe jungitur, colicee cumprimis fpastnodicz, fed & biliofz,

nephritidi , calculo , uterinis affectibus, chlorofi, vulueribus, maximie ca-

pitis fupervenit ; pluribusque aliis morbis,

Aliquando diu per periodos

b5

durat,

"- 14 Bbl

durat , & recurrit, aliquando paucis abfolvitur egeftionibus 5 f1 diutius,

graviusque affligat, exhaurit corpus, multumque debilitat, variam inducens

cacochymiam. —Vitia conformationis ac folutz unitatis poft mortem de-

tecta tacemus.

z

Cum de remediis fermo efít, non exigua de emeticis occurrit dif-

ceptatio , ajunt; enim naturam furfum tum vergere , ejiciendum ergo pe-

nitius id quod gravet eam ; neque inficiabimur, dari cafus , ubi naufeante

ventriculo, nec fatis fuccedente ad plenam evacuationem moleítz co-

piofe, tenacisque cruditatis vomitu, novo quafi ftimulo in robuf(liori

zgro opus videatur ; plerumque tamen id minus erit extra hos cafus tu-

tum, maxime in conatibus vomendi fymptomaticis , ubi inepte in gra-

viffimis fiepe malis, viribus jam exhauftis, recurri quandoque videas ad

emetica , ne quid fcilicet relinquatur intentatum ; unde prudentiores, (i-

quidem adfit, quod removendum videatur, purgantia mitiora preferunt,

3»

que X tonica fimul (int, ex rhabarbarina atque aloetica familia de-

fumta

p

*

plenius tamen rem pro varietate cafuum efficiunt flomachica ,

confortantia, nervina, mitia aromatica, abforbentia, terrea , fübinde &

paregorica, papaveracea , anodyna, ipfaque opiata, ac frequenti ufu the-

racalia. Exterius facculos , emplaftra , balfama, cataplasmata roborantia

adhibemus , aromatica, adftringentia &c.

Cruentus. vomitis , quoad ejeCtionis mechanifmum & fpasmodi-

cam illam- ventriculi contra&tionem originem indolemque agnofcit ean-

dem ; aliis tandem vomitibus plerisque periculofior ob dignitatem ma-

terie ejedz , ac conjunttam plerumque fanguinis pravam , imo & viíce-

rum haud raro difpofitionem ;. etfi enim quandoque mulieribus obítru-

&is menfibus accidat fine multo periculo ; alias tamen & his, & viris

maximeé graviffimé minatur truculentum fymptoma, cum inopinato lar-

giffima impetuofo vomitu fanguinis effundatur copia, grumofa poriffi-

mum ac nigricans, quandoque tamen & fluidior ,

fecedente per alvum

fub idem plerumque tempus atro quoque & uberiore fanguine; hypo-

chondriacis plerum

que tranfcribuntur ifti vomitus , ncque tafnen illis fo-

lis competunt,, etfi lieni potifmum , ejusque cum ventriculi nexui ad-

Ícribendi pot

i

mum , fequuntur potiffimum obítru&tionem hzmorrhoi-

dum , -variasque in iftis regionibus aggeftiones, indeque faCtas metafta-

fess in dyfenteria quoque fubinde talis obíervatus eft vomitas; maxime au-

tem oritur in cacochymicis, qui ex malo hypochondriaco , vel diuturno

vel

-«432 ( 15 ) Skl-

neglecto tales evafere ; quamvis & dentur juvenes ex zfílu fanguinis, atq'ue;

orgasmo peculiari obnoxii malo tam gravi, recurrenti &tiam in nonnul-

lis per periodos, indicio plerumque triftiori qua eventum futurum. Tn ca-

fu ab alto, aliisque externis violentiis conjungi quoque poteft; plerumque

cüm magna fit segri. debilitate, adeo, ut & deliquia, eaque gravia, conjun-

gi excretioni largiffimze , ac abundantiffime obíervaverimus. —Vafa fcili-

cet ventriculi rumpuntur alicubi, five erodantur ab acrimonia quadam,

five ab orgasmo diftendente , aut ipía aggeftionis copia rumpantur ; ad

minimum fcrutinia poft mortem anatomica in aliis inflammationes , ob-

ftru&tiones, in aliis corrofiones & continui folutiones, & cumprimis viam

fanguini apertam ex vafe brevi in ventriculum patente , ramoque ejus am-

pliore oftenderunt. — Venefc&tio in pede inter remedia primo plerumque

loco ponitur, ut fic revellatur ab ifta ad ventriculi cavum tendentia fan-

guis; interne veró ftomachica, nervina, refolventibus atque adítringen-

tibus prudenter combinata plerumque cum fru&tu adhibentur , nifi nimia,.

Aq,*uæ Occupat corpus, cachexia,,op»e-m excludat omnem..

De alvi circa excernenda vitiis.

Choleramz primo nominamus loco, etfi illa non per alvum modo ,.

fed & per vomitum fimul impetuosé fe exerat ,. váriis quoque gradibus,

pro fubje&i ac caufarum diverfitate. Subitó invadit vehemens hic atfe-

&us, nullas concedens inducias , fed furfüm: deorfumque.vim. humorum

ingentem ejiciens confertim.& cum. impetu , acfi emeticum fimul pur-

fT

-

gansque medicamentum fuiffet afi

umtum ,. ejeCtis humoribus nunc acidis

magis , nunc biliofis , ferofis, fpun.efcentibus quoque:füb tanta fermen-

tatione quafíi & agitatione. ac quaffatione ;. varia fcilicet heterogenea cor-

rupteque €ruditates cum feculentiis- fefe. uniunt: & excernuntur , modo

naturam. vehementer turbante ,. ac graviter ob impetuofitatem affligente

& torquente ,. hinc gravis precordia. quatit- dolor. ,. ac: cardialgia firingic:

epigaflrii regionem, varizque. ftomachi flri&furz: dolorificze admodum ,.

hinc dolores-varii etiam abdominis,.tormina, diften(iones a: flatibus con-

jundis ,; ac. tumultuantibus: elatere füo: füb-iftis turbis;. anxietas: infignis

occupat egruni, magr zque-inquietudines, accedicfubinde frig'u's,ïac horri-

»f

pilatio ,. mox: calor atque

[2

ttis, vires fübito:debilitantur ,. turbatur caput;

vertigines.obrepunc , tinniunt'aures, jungitur & fitis humido tam largiter

ac.celeriter. excreto 5; acutum; eft.malum , occultz fzpe malignitatis, ma-

e

xime:

-2 C i ) Bbf

ximé latente viceris vitio , nervi quoque graviter afficiuntur , ut fpasmi

etiam immineánt quandoque, & non infrequenter deliquia accedant, eva-

cuationibus tam fubitaneis fübito exhaurientibus vim corporis omnem ;

hinc & brevior eft affectus & acuté in partem quamcunque terminandus ,

cum diu natura par effe non poffit tantis nifibus ac tam violentis citatis-

que egeftionibus.

Et hinc facile patet , quo feníu dici poffit cholera hypercathar(is

intenfior & duplicata fpontanea, cum & hic proprie loquendo nihil fit

fpontanei , fed quod in hypercatharfi eft exceffiva medicamenti purgantis

dofis, aut vehementia, id in cholera effe folet ejusdem indolis , (umma-

que acrimoniz humor, isque jufto copiofior, genitus tamen in corpore,

atque ad illam acredinis a'z,uäv eveCtus , ut partim turbare humores re-

liquos , illisque vim quandam quafi fermentantem poffit inducete , cum

maligna quadam turgefcentia peculiari, cujus acrimonia falina, ac biliofa

vellicans totum inteítinorum ventriculique canalem mifere laceffit, lani-

atque , ut infurgant fpiritus, conftri&tisquefibris glandulas urgeant ad fe-

cretiones abundantes feri acris, quod tamen per eosdem humores feroci-

entes acres redatum eft in ftatum quendam fufionis, fub quo uno impe-

tu ad irritatos inteítinorüm parietes appellit ac protrudit, ftimulo mon-

flrante viam ; bilein i

ilis

E

turbis non otiofa, fed partim agente abundan-

tia fua atque acredine , partim patiente, utpote fuo ex folliculo fub illis

ftri&uris violentius excuffa atque extorta , uti & pancreatico accidit fuc-

co ,omnibusque huc confluentibus rivulis , qui omnes augent terribilem

hanc excretionem, partemque ejus conílituunt ; fic ómnia ad effetum

adeo violentum conípirant, fub ifta praecedanea in corporum pravorum

fuccorum cumulatione ac degencratione in ftatum peffimz corruptionis ;

neque mirum proin eft & furfum & deorfum ejici varias cruditates ac fe-

culentias , cum & talium humorumin ftatu illo fufionis maffze fanguineg

per colle&os acres & quafi venenatos fuccos (tales enim & in corpore

gigni poffunt fummeque exaltari ) copia adfit abundans , & confequenter

ftimulus ubique furfum , ac deorfüm applicatus ac laceffens indefinenter ,

neque videtur opus,ut recurramus ad volatilitatemacidam fpumofam, quae

efficiat ut fürfum , ac biliofam , qua deorfum urgeatur ejiciendus humor,

ille enim etfi fixiffimus fit, idem tamen efficiet , modo ftimulus irritave-

ritfatis fibras, ac ventriculi naufeam intendant cr&di corruptique hu-

mores, unde & nolim periltalticum motum circa duodenum velut divi-

*

fum &

-d33 ( 17 ) 8kf-

!

fum & alternantem fupponere, cum hzc actio excretoria violenta & fur-

fum, & deorfum motui periftaltico nulla ratione fit adícribenda, qui eft

:mmozus blandus naturalis ac tardus , hec vero omnia in his formidandis

cafibus atque exceffibus funt a fpasmodicis conílri&tionibus ventriculi &

inteftinorum, imo & partium vicinarum, qui convulfivi motus toto cc-

lo differunt a periftaltico.

Etfi vero iftiusmodi venenati quafi humores in corpore gignan-

tur, dietz tamen potiffimum erroribus funt adfcribendi faltem remoti-

'us, exceffibus in vino , ac copia ciborum promifcuorum , acrium , cru-

dorum , tempeftatum quoque noxiarum fubitis mutationibus , frigori, cre-

berrime zílivo calori excedenti , fru&tibus horzis, cucumeribus, melo-

nibus, l&iciniis, fungis , recentibus, acidisque vinis, prava cerevifiz, pur-

gantium ac emeticórum non re&o ufui, iisque minus tutis in fuübítantia

datis, &c. humores enim etfijam in corpore colleGti , plerumque opus ha-

bent aliquo excitante,quod & occafionem przbet eruptioni tali per modum

furentis cholerz ; ceterum a tali prava dizta fenfim quoque tales gignun-

tur ac curulantur fucci pravi,ut poftea fepe fine manifefta caufa oriatur

cholera etiam vehementiffima, cum fatis illi fuerunt cumulati , talesque

efferz humorum in corpore commotiones & turbz poffunt oriri citra

omnem alium morbum , cui tamen fzepius etiam accedunt,, uti febribus

tum continuis, tum intermittentibus , aliisque morbis, etfi probe diftin-

guenda fit cholera, ab evacuationibus aliis in morbis contingentibus, vel

Ífymptomaticis , vel etiam non raro criticis.

Szpe tales excretiones faci-

le cedunt remediis, humoribus tamen magis efferatis potius augentur a

remediis anxietates , quam tollatur malum, fi maxime remedia minus

E

«ongrua fuerint , ventriculo non grata, vel nimis ad(tringentia,ante tem-

pus opportunum exhibita , neque enim licet ftatim vi quadam cohibere

hos motus, has eje&iones, has furias,, fed indulgendum ipfis tantifper,

interpofitis fi liceat, ob continuos nifus roborantibus ; externis faltem

Ttrenue agendum,, fuccurrendumque naturz laboranti , fotibus calidis, li-

nimentis , inunCtionibus fpirituofis, balfamis, emplaftris , facculis, epi-

thematibus etiam theriacalibus; etíi fepe nihil tale ferat malum adhuc

ferociens , fed omnia refpuant egri, anxii fümme ; tentandum tamen fen-

fim fenfimque , an ferat aliquid ventriculus , an retineat quzdam in inter-

vallis, quod exiguis bolis, imo paucis pillulis tentandum , donec paulo

largiori dofi admittant bezoardica, confortantia , theriacalia, parego-

rica,

AHMEDis] fbf

—

rica , adftringentia moderata, anodyna blanda, nervina ac przcipitan-

[

tia; caute tamen omnia exhibendo , ne denuo irritentur fibre ad hi-

[

fus novos excentricos , prioribus vix fedatis, àc facile adhuc refidua dofi

quadam acrimonie im primis viis, quz nova materiam tragedie haud

difficulter fuppeditaret intempeftive irritata, inde & fumma, [i per anxie-

tatem liceat decubitus, quies eft commendanda.

Medici bumidam ,

E

Et hanc quidem cbolerasm vocant. fcriptorés

aliam quoque /zcaz allegantes , ubi ex turgefcente humore haud adeo

copiofo exfurgant flatus, refoluti in gas orgafticum, tinctum biliofis acri-

bus particulis, furfum latis, cum dolore ac diftenfione , alvi potius ad-

flri&iore, qui tamen ftatus flatulentus mox ip(is circumftantiis a. cho-

lera diftintifimum exhibet fymptoma ad colicas potius affectumque hy-

*

pochondriacum ablegandum.

Diarrbea vocabulum amplam

habet fignificationem , taiquam

genus multas fub fe compledens fpecies, qua vero flrictius ita dicitur

ä

alvi egeftio fluidior, crebriorque, eo ipfo ftatum denotat . przterna-

f

turalem , quo 'excrementa moram in inteflinorum gyris fufficientem

trhaentia eam fenfim confiflentiam nancifantur, qug commodz il-

lorum ílatis temporibus excretíoni faveat; in alvi igitur fluxu. fre-

quentior illa largiorque excretío fecum fatis oftendit, non eam in in-

teftinis traxiffe moram fordes , qua confiftentiam naturalem modumque

confüetum egerendi attingerint , fed ejici Iiquidiores , cum nifu nunc ma-

jori, nunc minori, quandoque fine torminibus, crebro tamen & comi-

tantibus illis deje&tiones, ac preprimis precedentibus ; ea excretorum fz-

]ä

pe quantitas eft, quz nulla ratione affumtis videatur refpondere , mirum-

que videri queat, ubi fordes iftz omnes in corpore latuerint. WVariam

vero liquida illa excreta indolem habent, feculentiis cum bile , cruditati-

bus ac fero, colorum fub fchemate variorum combinatis, varia quoqué

confiftentia, valde ferofis, liquidifque, fubinde in principio fpiffioribus,

fape & vifcidioribus, quafi mucilaginofis, fpumefcentibus , fcetore nunc

majore, rtunc minore ingratis 5*

egulariter non purulentis. Colores ex-

eretorum,ut diximus , variant ,

É

avent quandoque a bile, imo viride-

fcunt , referünt vini feces, fufco alias, cinereoque colore,imo & quafi ni-

gro corifpicuas, quod 4 medicamentis. martialibus ordinario obfervatur,

fi affumantur paulo largius

*

liquando & a corrupto fanguine

aámixto

1

humori-

(cujüs fupra de vomitu cruento meminimus.) S$ed & ab

?.;:äS

etiam in

bus in corpore corruptis, biliofis, aduítis quafi, ac putredinofis

Etü

gliis cafibus.

-H2 150 Bele-

Et(i vero non femper jungatuf vomitus, uti.de cholera.modo.

"

di&um e(t, notandum tamen fepe illum ad hos quoque alvi fluxus ac-

f

cedere ; ad minimum vix erit diarrhoza , ubi non fimul ventriculus ali-.

d

quid patiatur , aut plurimum conferat, imo fzpe & doleat, aut faltem de-

bilior (it, imminuto aut deje&to plane appetitu , unde cruditatés , harum-

que vifciditas, atque ex hac tanquam fomite aptilimo flatulentie , bor-

borygmi per abdomen fparguntut.

Inteftina fcilicet funt ventriculus quafi continuatus , ubi abfolvitur

chylificatio, chylique a fecibus fequeftratio , ut fic & reliquie ciborum

jam corrupte hic congerantur , afferventurque in anfra&ibus ilis usque

ad commodam excretionem , & aliunde quoque affluant admi(ceanturque

his feculentiis alii humores , ex bile, pancreatis fucco, glandularum

ex-

C

cretis varie combinati atque enati ; Horum igitur diverfi generis fucco-

Í

rum acrimonia plerumque evenit, ut fibrz motrices inteftinorum ultra

-

modüm irritentur, urgeanturque adpellenda inferiora verfus contenta

fua , quod contenta illa fua quoque mole ac pondere quafi efficere poflunt,

W

]

vel etiam corruptione fua ac turgefcentia fub putredinofa fatifcentía con-

ea

tra&a, mole (imul, flatulentia, atque acrimonia in ftimulando urgendoque

adexcretionem concurrentibus , etfi acrimonia frequentior videatur &

ls

przcipua: caufa , five biliofa illa fit, five acidior potius, aut alio acrimo-

nie ac cruditatis chara&tere tinCta ; plerumque tamen pracipua ratione

concurtit ad excretionem tam notabilem ftatus fufionis, qui ipfe impri-

mitur M.S. fub quo ftimulo in inteftinis continuo durante confluxus eo

largior feri tenuioris contingit, cujüs abundantia iteratz iftz ejeCtiones

conítant potílfimum ; fibrz etiam femel irritatz haud facile ad hanc re-

(

deunt.quietem , novo femper elatere nifuque urgentes contenta canalis

verfus inferiora.

Uti vero fibrarum inteflinalium.irritationes , imo &

J

tenfiones ac fpasmi diarrhais prabere anfam folent, ita idem a fibrarum

quoque fieri poteft relaxatione aut faltem atonia quadam , que promptius

quam par e(t dimittat contenta, imo & fenübilitate: jufto majore ob ten-

fionem fibrarum ac temperamenti calorem induGta ; f1 vero juxta fcripto-

res Medicos etiam ab obftrü&ione glandularum inteftinalium oriatur di-

arrheea chylum non admittentium, ut par eft , co ipfo etiam a chyli vi-

fciditate oículis fübeundis minus apta orietur , fi vero glandule illa plus

jutto fint agerte larga dimiffione feri dabunt.occafionem ; ita tamen ut

!

colorem rubellum fero quandoque inductum vix licea

dulä-

If

PA

t gb*-iflra glan

runt

j

- [ 2o] $kf«

rum laxiore apertura, fed þ—dtius a vafculis quibusdam ï'a—x;guineis füb fiïzï

humorum fufione ruptis deducere, aliqua cruoris portiuncula dilutius tin-

ginte feruim.

Fiunt vero iflz diarrhoez vel continuo magis , vel per periodos ,.

etiam fLatas, gravius , leviusve , pro caufarum ac fubje&torum varietate j

nunc enim a diztz erroribus cibique & potus Copia oritur , aut qualitate

illorum acri , acida ,. humidiore ,. corruptiori ac fermentationi obnoxia 2

lubricante , dulciofe ac cum bile turgefcente ; quo & affumtorum pin-

guedo exfuperans , falfedo , vis laxans, feculentia cerevifiz , aliaque per-

tinent vitia, turbis in corpore excitandis apta , quo & terror, timor, ira,

aliique animi' affeCtus: cooperari egregie ac vim habere ingentem folent ;

purgantium quoque abufu talia: poffunt evenire, imo & a refolventibus

medicamentis aperientibus & nitrofis,, imo & fubinde per accidens ab:

ipfis opiatis ; ut deacribus venenatisque: affumtis: taceamus..-

Jungitur diarrhoca cumy aliis morbis quandoque fymptomatice ag

non fine ingenti periculo, quod in malignis febribus , variolis , morbillis,.

in phthifi confirmata trifli patet experientia, hydropicisquoque non fem--

per falutaris ,. acinfefta: puerperis ; infantibus frequens: fymptoma ,. fub:

dentitionis maxime: comatibus ; pejor ,. torminibusque comitata ingenti-

bus:cum: feces; viridiores ac fpumefcentes: fuerint..

Quam autem diar-

rheam vocant fhexaum: bepaticum , iníenibus obfervatam , ubi excer-

nuntur rubicunda: inflar loturz carnium ,. illa vera. diarrheeze ordinariz ,.

fpecies: non eft,. quippe conjundta cum atonia vifcerum ac inteflinorum »

& cacochymia fanguinis incorrigibili plerumque, fenili marafmo eum flu-

xum: fere ordinario: comitante ;; neque id: vocaveris: diarrhocam ftri&to:

hoc fenfu ,. cum in paralyfi alvus dimittit: involuntarie feces , ifle eninz

ftatus.inteftinorum alius quoque eft , aliamque agnofcit: caufam..

Interim tamen & critico morbis füpervenit modo diarrhoca, uti

continuis etiam febribus , im certa. earum (pecie epidemice graffante fa-

lutariter eam fuperveniffe crebro- obfervavi 5. fic innumeros. etianr. alios

morbos fubinde folvit ; & folatur quoque. moleftias: varias hypochon-

driacorum (etfi eas quoque: fepiffime aliis: im cafiBus augeat:) aliis vc-

ro falutariter quoque. evenit ,. fub' ipfis: tempeftatum. anni! mutationi-

bus , aliis dato tempore diarrhea. quodam natura robore correptis

non fine commodo valetudinis,. aliis: vero. utile. hoc fuo. modo malum

anoleíte. tamen fercntiþps- nec tamen: vi quadam: impedire. ac tollere au-

den-

-MSCir)8 —

d

"

dï*.h't"ibüs;- quod tamen ob nimiam ipfis grave eft frequentiam ,þ

þprærfcïrva;ïä'

ex una parte, debilitans naturam ex altera..

uidam laxantia primo ponunt loco ,. fed exiftimem ea caute effe

danda , nec ordinario requiri ; przferunt vero, ubi neceffaria vifa fuerint ,

thabarbarata ; adítringentia prudenter adhibenda, quod & valet de the-

r

riacalibus , Ítomachica, roborantia , abforbentia , acidum corrigentia , ter-

re3, mucilaginofa,. gelatinofa , blanda , vifcidula nom tenacia, admodum

conferunt, opiata caute danda , neque cito ac intempeflive conftringenda

fluxio

*

5

externa topica abdomini applicata , balfamica ,. emplaftra &c.

commendantur : quies vero & diate regimen cautum, ac moderamer

juftum: animi affe&tuum. maxime conferunt & curando & prafcervando.

'Tanta veró cum fit diarrhaez varietas, tum ratione caufarum ,

£um modorum invadendi , & excretorum quoque ipforum , facilé quivis

agnofcet, poffe fpecies ejus ingenti numero, ac plures omnino , ac qui«

dem recenfentnr hactenus agnofcunturque a Medicis, à circumílanriis va-

»

fiis denominari' ac ftatui etiam. novas, fiquidem multiplicare feries rtu-

merumque morborum Medicinz judicaretur profcuum; cum autem pru-

dentior Medicus pro ipfiusdiarrhocz varietate hzc facilé diftinguat ,. ne-

que fine experientia multiplici diftinguere fatis poffit ,. facile patet , on

opus eft,. diftin&ionibus tam folicitis horum: affe&uunr ,. cum ne ii qui-

dem , qui vulgo in libris Medicis ditinguuntur exaCte, noti fatis fint ac

confenfu. quodam univerfali-definiti , unde evenire folet , ut vix: eádem

ratione defcribi vel poffint, vel foleant , fed ab aliis aliter. fere definian-

tur ,. concipianturque ;. Liezteriam ac Coliacam. intelligo , fpecies diar-

rhoz: haud adeo inter fe quoque diverfas . & vel folo' egerendi modo ac

tempore , aut aliqua egeftorum diverfitate quoque diftantes ; fic enim

:w

Lienteriam.in: excrétione: intempeltiva , vel in Jzvitate inteftinorum ,. &

cocliacam in gradu: quodammodo mitiore , ventriculo: compatiente: quze-

runt ; quanquam iítis fubtilitatibus haud indigeamus » poífimusque u-

trumque affe&tum füb' urro: comple&ti ,. facilius fic diftin&tum, cui & di-

ftin&a competat idea , diarrheez" fpeciem in eo agnofcentes,, quam fi duos

inani exgieia: diftin&tos. quis: velit concipere., atque: eo ipfo difcentes

confundere.

Iíte igitur affe&us à diarrhcea non folum differt ipfo egerendi mo-

do & tempore ,. cum fiat. illa egeftio mox poft affumtionem ciborum ,

quanquam. maxima hicin cafibus individualibus: occurrat differentia, &

C 5

ingra-

ISS D 22 185f-.-

i gradibus , cum fint qui moxà cibo f(umto cogantur deponere alvum,

credentes fe cibum modo affumtum mox ejicere, cum tamen non excer-

nant nifi excrementa diu ante colle&a, & fatis pro morbi ratione cocta;

alii vero cibos quidem conípicuos non egervnt, neque tamen feces fatis

cocione moraque debita fubactas , alii autem. cibum ne immutatum

quidem fatis egerunt, & longe citius, quam fuiffet excernendus ; etf fe-

pius hic fallantur-ægri. , cum talia etiam qqandoque egerantur , qua rpu-

tationem non facile fübeunt., vel ob tenacitatem, vel ob rationes alias.

Rariores vero funt cafus, ubi omnis generis alimenta agnofci poffint ad-

huc immutata in excrementis, colore, odore , & fiqui fint fingulariter cu-

riofi, fapore fuo fervato , qua tamen alias facile concoquuntur. . Id fre-

quentius fuerit , non fatis coCta effe excrementa, aut debita mora ad con-

fiftentiam ac faetorem naturalem redu&ta, fed cruda, & ferofa , liquida,

femicoda, aliquando albentia, unde chylofa dicitur diarrheea, foetore jun-

&o peculiari , & à naturali differente; neque femper (quod folent fcripto-

res plerique fupponere ) absque omni dolorum moleftia iftz eveniunt ci-

tatz- dejéctiones , nunc diutius ; nunc brevius durantes quandoque & per

periodos aflligentes , vix ulla excepta etate vel fexu.:

".^. Adéoque nunc majus in ventriculo exiftit vitium, nunc vero in in-

teflinis, in ventriculo quidem, fi ille atonia laboret , aut inertia menftrui,

ut fic cibi nec tritura debita fubi

o

[0]

antur , nec efficaci extra&tione in chylum

abeant laudabilem , in inteflinis autem , fi illorum fibre laxiores veterum

illam famofam facultatem retentricem lxfam reducant in fcenam, revera

enim inteítina lubricitate fua. feu lzvitate, quam vocant, inepta funt ad

concedendam fufficientem fcybalis moram , fed ea finunt elabi femico&a;

crudioraque ; five & concurrentibus ad effedum vel defe&um potius

hunc utrisque feu toto alimentorum canali, mec ventriculo nec in-

teflinis moram ingeítis neceffariam relinquentibus aut confervare va-

lentibus, ut fc crudior exiens ex ventriculo ad inteflina cibus haud

füba&us, magma formet crudum vifcidumque , neque ibi. proba acu-

endum feparandumque bile, neque à laxatis retinendum fibris, imó &

$s

quandoque ejiciendum ab irritatis , ob ipfum quem corrupti cibi. con-

cipiunt acorem.. Sequiturhoc malum poft morbos varios , debilitate

indu&a ventriculo & inteftinis , eorumque fibris in elatere tonoque fuo

quod & poft febres varias, & dyfenteriam, & diarrheeam

graviter lzíis,

quoque vehementem aut choleram evenire poteít 5 alias errores diztz

graves & multos non raro fequitur, unde in ventriculo chylificatio ob

ejus

«ds8 [ z;*js-ä«

gjus 'debilitat*ioh&m leditur, in inteftinis tonus vehementer im'mi'nuïiuf;*

praprimis ingeftis efculentis , potulentisque acribus, facilé fermentefcenti-

Difponic

bus ac pütreícentibus acidis; immaturis, valde pinguibus &e.

quoque eo crebrior vomitus ventriculum valde redderis [flaccidum 5 alix

quoque fyftematis nervorum debilitationes ; ac fpirituum exhauftiones ,

ac dejectiones , robur enim fpirituum fibrartumque requiritur ad co&tio-

nem cibi abfolvendam, qua f1 non abfolvatur rité nec. egeftio naturalis

fubfequi poteft ; unde facile patet ,. nimia liquida ; lubricantia , ac frigida

nimia affumta fzpe fieri caufam iftius anomalie in excernendo ,. qua fi

duraverit diutius debiles reddit egros, abfumit earnes , cacochymiam in-

fert. fuccis corporis, unde graviora , ni fuccurras tempeltive, metuenda

fun.t, chronici fcilicet , gravilfimique morbi ; cachexiz foboles.

Remediís adftringentibus fanatio non abfolvitur , nüde fcilicet tas

libus , fed potiffimum ftomachica temperata, roboraritia, aromiatica mi-

rP

tior, abforbentia, tersea iftis mixta, imo & prudenti applicatione mar-

tialia, comprimis ii tindtüris melioribus , etfi ne exclufo quidem ferri in

alcohol reda&ti fubftantia in minimis dofis , jun&is cum ftomachicis, con-

fortantibus , catminativis ; namque & hanc fcenam flatus ingrediutitur ,

imo fiilli incipiaht iterum expelli fub ru&uum fchemate, fpem afferunt

novam redeuntis paulatim tori fibrarum hactenus timium languefcen-

Éxterna ex iisdem defurnuntur claffi-

tís, néc flatus propellere valentis.

bus, iri balfama, eniplaftra, cataplasmata, linimenta, facculos &c. effor-

manda; de clyfteribus difquirunt, an profint ? commendant aliqui lenes,

ac leniter proin detergentes , qui fi parci fint qua dofin, & confortantes

tónicique quà irigrediefitia non ubique excludentur ; ordinario plus forfan

»ócituris illis ii alvuni injectionibus, fivel lubricantibus, vel acribus aut

ftimularitibus coníterit,cüi enim bono fub egeftionibus nimis ftimulandum

fit, vix apparet ; probá vero dizta pluripum conferet ad füblationem mo-

leftiz illius , pátcior cibus eupeptus, axactumque regimen qui res omnes

non natürales, etiam animi corporisque motus , neceffitate indifpen(abili

sgris inungenda ünt.

Dyfénteria elt inter alvi fluxus

maxime Formicïahdä- atque conjun-

&a cum maximo periculo, cum jungatur plerumque cum acuta & con-

tinua febri, eaque mal

iminetur.

igna fatis , ficque duplici ex capitg pcriculum vitz

Unde patet ana

logifrnum inter dyfg'mefi.,ür; & hypercathaff;m n('m.

ómni-

di3 ( 24 ) $kf

:orim'ïmoda niti fimilitudine ; cum enim hac oriatur a purgantibus nimis

violentis , nimiaque dofi exhibitis, five illa ex hellebororum, five colo-

cynthicorum, vel & produ&ctorum antimonialium in fubftantia cumpri»

mis exhibitorum finiftro oriatur ufu , & proin in principio fine febre oria-

tur ab erofione inteftinorum eorumque nervis vehementer laceffitis, illa

'€ contrario incipit cum febrili horrore, ac calore mox fefe exferente , utut

in principio erefio in canali inteftinorum locum vix habeat, fed demum

fub mali progreffu & incrementis foleat fubfequi. Interim tamen evidens

eft , effe inteítinis dyfentericorum graviffimam fibrarum nervearum irrita-

tionem ab acribus, qui ibi ftabulantur pravisque fuccis, quo & accedit fu-

fio fanguinis, ferofieque portionis ad iítos ftimulos primarum viarum

FE

quafi propulfio abundantior , uti fimul plurima in inteftinis vafcula fan-

guinea rumpuntur, fuum fundunt laticem vitalem ficque tingunt feces ;

ita tamen ut ordinaria non fit glandularum & vaforum in intellinis colli-

quatio quafi, quz vix ni(i in malo funeftiori ejusque dXp$) accedit, eti

erofio levior in iis quoque poffit evenire, qui evadunt, cum maxime vil-

lofa canalis tunica diu fatis protegere valeat intimiores membranas inte-

linales, nifi nimia fiat acrimonia , uti fepe nimia & prorfus corrofiva

fit.

Sive jam gignantur in corpore fucci adeo venenati & pravi, tantas

in fanguine turbas , tantasque in inteftinis vellicationes producere valen-

tes, five a manifeflis dietz gignantur colliganturque erroribus , talibus

improvide ingeftis, quz facile acorem, fermentefcentem turgefcentiam,

ac putredinofam difpofitionem in cavitate inteftinorum fübeant, acceden-

te cumprimis bile jam antea pravé difpofita, acriore , tenaci, fixiore, fe-

roque acore cruditatum corrofivarum tincto ; (1 maxime aliz ad excre-

tionem viz haud pateant, ac tranfpiratio cumprimis infen(ibifis cohibea-

tur fübitó aut diutius ; nihil vero potentius illas difpofitiones pravas o-

mnes deducit in actum, quam miafma, malo jam graffante , hauftum,

corpori illatum , quod potenti(fime ac celeriter fuccos corporis tum in

fanguinis maffa , tum in inteftinis in fui motus leges cogere ac corrum-

pere valet, febrimque ac turbas accendere ac commovere.

Tuvante cumprimis aítu ac fervore athmofphzrz , humores adhuc

mazis fundente , & ad eflluxus difponente, quem fane mallem accufare,

quam szrherem peregrinum, cum &ther ubique penetrans vix ullibi que-

at efíe peregrinus , ubique fcilicet eo ipfo perpetuo domefticus ,. & fem-

per idem. Fru&us vero malum quandoque cudere mirum non erit illi,.

qui

-52 ( r Bf

qui fermentantem horum attenderit indolem.

Quid obítat igitur, quo

minus his turbis febrilibus excitatis , hac humorum acerrimorum fufio-

ne, hac inteftinorum irritatione accedentibus , omnia in deterius ruant,

ipfe fanguis putrefcere quafi ac. pati vixgm'w incipiat, refolutis mixturz

vitalis vinculis ac principiis , inteftinorutn concava fuperficies arrodatur ,

muco illo tomenti quaft organico (uti Loewenhockius eum vidiffe fe ait)

abluto, abrafoque, vafculis fub orgafmo humorum & aggeflione hic fadta

paffim ruptis (neque enim capio qui vel ofcula faltem eorum aperiantur ,

quein cavum inteftini non hiant, multó minus qui tranfudare per cana-

liculos fuos poffit fanguis:) & ab acrimonia quoquefi jam nimia illa fue-

rit erofio, irritatis fimul graviffimé nervis, ac fatigatis iftiusmodi irri-

tatione perpetua abfumtisque fpiritibus , adeo ut aggefto uberius huc fan-

guine inflammatio tandem fuis gradibus gignatur , imo fi res in pejus ruat

gangrena ipía invadat inteftini canalem tam graviter lzefum erofumque.

Unde & in defunCtorum cadaveribus reperta funt inteftina muco fuo

nudata, intimius eroía, inflammata, cum putredinofo fetore &c.

fi

veró evadant egri, fzpe quidem plené curantur, ubi tamen pejus fuit

afperiusque malum, gravia poft fe trahit alia (ymptomata, acrimonia fcilidt

non omni eliminata, nec fubjugata, hinc & fcabiofz efflorefcentiz per-

tinaciores cacochymiz , imo cachexiz graviffimz in oedemata, ipfumque

terminandx hydropem ; lienterie quoque & aliz primarum viarum de-

bilitates ac coctionis lefiones fequuntur haud infrequenter.

Si veró. dyfeuteria corripiat aegrum , dubites quid prius fe exerat,

febris ne an dejeCtiones, mox enim in principio frigore aborto, calor füb-

fequitur, ortis fimul deje&tionibus frequentioribus, quze & numero &

copia augentur , dolore abdominis increfcente , torminibusque umbilici

potiffimum regionem gravius affligentibus , fen(imque augmenta capien-

tibus.

Numerus dejectionum incertus eft , frequenter tamen admodum

effe folent una die 20. 30. 40. 5o. vicibus recurrentes , inzquali fordium

mole cje&ta , aliquando frequentia imo continuitate quafi choleram z2mu-

lasur. Anxictas & inquietudo ingens cít, fomnum tantz turbze non

admittunt fed continuis zgros vigiliis fatigant , urget (itis, & fi bibant

augetur vis dejectionum , frequens cft pulfus ac celer ; ficcitatem faucium

adcífe mirum non eft, imo ardorem in ftatu adeo febrili , imo inflam-

matorio, unde & ipfas adjungi petechias ajunt fcriptores , quz tamen,

exceptis cafibus fpecialibus epidemicis hos affetus forfan aliquando jun-

gentibus,

-dd8 ( 26 ) Sbf-

gentibus, vix fuerint vere petechiz ,"f—ed exanthemata potius fane(ta ;

teftantia de prafenti jam inflammatione interna, exferente fe jam in peri-

pheria corporis gangrena imo fphacelo & putredinis initio per ifta ftigmata

quafi jam mortificata.

uz excernuntur non femper eadem confpiciuntur, funt aliquando

excretz feces tindt fLriis fanguineis, vel guttulis confperíz, vel maffu-

lis coagulatis mixtz , vel uberiori fanguine perfu(z , tin&te , imo mcero

fxpe & largo fanguinis fluxu formidandz ; adeoque rubedo illa varia ege-

florum nomen dedit malo, etfi non femper illa rubeant, unde & alba

rarior habetur, cum chylofz quafi ac latis emulz dejectiones apparent ;

verum alia eft ratio illius quae frequentior eft deje&tionis feculente non

cruentz quam albam vocant communiter (Dbie toeife SRubr) non intel-

ligendo fimplicem diarrhecam, aut. cocliacam , fed talem dy(enteriam in

qua ceffante jam apparente prius cruenta portione ejiciuntur feculenta,

flava, viridia, pituitofa, imo vifcofa quafi membranacea , purulenta varia,

variegata, foctida, imo nigra fecedunt, funefto plerumque eventu, etfi

magnas etiam portiones talium mucilaginum obíervaverimus ejeCtas, e-

vSüentibus tamen zgris, uno pracipue notabili, ubi crediderat fervus,

inteftini longiorem portionem ejeCtam effe ab zegro ; neque etiam omnes

cruentz dejectiones habenda funt ftatim pro exquifita & vera dyfenteria,

cum potiífimum hypochondriaci varias hic pati poffint anomalias ob h-

inorrhoidum (tatum varium & intricatum. — Dolores funtplerumque in-

tenfi, nec remittunt tormina nifi per intervalla, imó malo fepe ceffant

omine, fenfu quafi inteftinorum véxggew jam patientium ceffante.

Epidemium plerumque malum eft & contagiofum valde , frudtuum

abufui fepe adícribitur, ac zftivo foli adurenti ac fundenti humores, nec

fexui , nec ztati parcit ulli, robuftoribus fpe pra aliis qui videbantur

debiliores & magis morbo impares füccumbentibus.

Aliz quoque anni

partes non penitus excipiuntur; negandum tamen non eft vitia diztz plu-

rimum contribuere , magisque etiam difponere ad fufcipiendum contagium;

et(i multi quoque corripiantur a noxiis folicite abítinentes, aliis liberis ,

qui maxime hoc in genere peccaverant, omniaque ingefferant promifcue.

Accedit fepe vomitus moleítiffimus , cardialgia, ventriculi quoque rofio-

nes & ardores fingulares molefli , (ingultus peffimi ominis fi in ftatu mor-

bi graviffimo & ab inanitione quafi fuperveniat, indicat enim fibras & lan-

guidas, G irritatas , ac inHlammationi füccumbentes , minus periculum

ioret, fi talis orietur fine gravibus ilis concomitantibus fyrmptomati-

bus,

ia ( 27 ) 8kf-

bus , faltem poft fu

mtum cibum vel potum , ob ventriculi tum debili-

; ru&tus habent pro bono omine, quod obtine-

tatem «X teneritudinem

bur novum expellendi flatus acqui-

bit aliquando , cum indicat fibras ro

rere, poffunt veró etiam à fpasm

odic

a erifpatura ventriculi furfum adigi

dent ; funeftum. maxime fignum funt ,

ructus, & tum boni nihil porten

virium nimia & fubitanea dejeCtio infignem notans etiam quà

febrem

&iones involuntarie zgro non amplius

jun&am malignitatis gradum , deje

advertente fponte quafi profluent

e feculentia, potiffimum fatale frigus

extremorum glaciale non fine madore. . Menfium fluxus accedens nunc

ere malum yifus eft, nunc minuere. Monuimus vero jam fupra dy-

aug

fentericos non e

fle qui ab hemorrhoidum ftatu vario cruentas quando-

queP

atiuntur deje&tiones , vel qui ob cafüs , externasque violentias cruen-

tas fedes patiuntur ,

aut quibus fub diarrhoea fimplici aliquid extorquc-

tur rupto forían vaículo uno vel altero fanguinis.

Moleftiam morbi valde auget fymptomafpe urgens,nempe. — Tezefjmus,

feu conatus egerendi feces continuus ac dolorificus , fruftraneus fere,

at femper urgens, fatigansque 2grum

, dolore fepe vix tolerabili, non

Notum eft dari quoquetenefmum

(ine procidentia ani fphinGtere laxato.

ab hamorrhoidibus vel cecis velaperiendis ortum ; ortum quoque fu-

binde ab ufü aloeticorum remediorum ; quod & calculofa difpofitio non

infrequenter efficit, X vitia uteri ; imo & vermes, maxime aícarides ,

moleftiffima morficatione fua animalcula, imo & ab acrioribus humo-

ribus ac flatulentiis in diarrhocis &c.

Nosffolum confideramus fympto-

ma dyfenterie dolorifcum illum fummé tenefmum, cui opponege fo-

lemus vapores demulcentes laCctis cum émollientibus coCti, fuffitus pa-

regoricos, clyfteres febaceos prudenter applicandos, quietem quantum

.

licet fub ifto malo inquieto

5

potiflimum vero ipía remedia dyfenteris

oppofita, de quibus mox agemus breviter,

fi prius ratione tenefmi id mo-

nuerimus , fummam illam acrimoniam exa

ltatam tam enormiter ftimula-

umorum non amplius prafente,

re ad egeítionem etiam inanem , mole h

fibras, precipue a continuo illo ac diuturno tranfitu nudatis quafi fibris ,

mucoque abrafo , uti in ftranguria vefica perpetuo urget urinz excretio-

nem vix guttu'is quibusdam prafentibus; nec tamen omnem tenefmi

vim au(im arceffere ab elatere fphineris irritati , extimaque parte fola in-

teflini redti nimis irritata, cum altius etiam applicefitur ifti ftimuli to-

tumque redum inteftinum graviter aingatux'.

Medendi methodum quod attinet ; dyfenteriz principio quidam

inevi-

D z

-44$ (2 ? Bbl

inevitabili neceflitate opponunt purgans five laxans mitius, vel x rhabazba-

tatum , neque vero id vel tutum adeo vel neceffarium er

*

it ideó , quia raró

in primo ac veró principio vocatur Medicus

cum zgri tum adhuc non cre-

dant fe tam gravi morbo incipese laborare , fic tranfit fane prima ac tutior

periodus opportunior huic rei. VenzíeCtionem vix fuaferis ; praftant

bezoardica, diaphoretica temperata, demulcentia, confortantia, blande

adítringentia ac abforbentia fimul, terrea mitiora, theriac

alia prudenter

data, paregoríca, papaveracea, cordialia ,

nervina ; clyíleres rarius exhi-

bentur , etíi febacei faltem fuerint.

Externa roborantia non nimis calida

poflunt adhiberi. Sed quid de emeticis dicemus , haud, facile exhibenda

illa! f1 vero hypecacoanham excipias, etiam nos illam excipiemus in hoc

morbo, etíi jam fa&ta fit Emeticum quafi univeríale in omnibus morbis;

cujus tamen & mole(liores vidimus effe&tus. — Vim radicis in curanda dyfen-

teria nemo negabit,fateamur tamen neceffe eftjipfos etiam Gallos faffos effe

in exercitu iplorum vim fuam haud fatis exercuiffe celebre fpecificum, magna

in copia hoc fcopo colle&um ; requirit vero &cid in applicatione circum-

fpe&tionem multam, quam & ipíi illi primi c

jus commendatores agno-

Ícunt effe neceffariam, ne intempefliva, promifcuaque exhibitione plus

noceat quam profit ; de quo aliqua non inutilia leguntur in materia me-

dica Turnefortiana &c.

De Affectibus quibusdam aliis ad Abdomen relatis.

"Abdaminis dolores a variis. ade caufis pendent , utfüb uno fchemate

comprehendi nequeant, affe&tus enimr

quos haétenus fumus contemplati,qui

alvi fluxu egris molefti

funt ac funefti fepius, ingentibus etiam doloribus

ftipati funt haud raró, nunc vero illam potius dolorum abdomen torquen-

tium fpeciem allegabimus ac contemplamur penitius pauló, quz fine alvi

fluxu infeftat abdomen, Colicam fcilicet ,ubi non vaga quzvis tormina ac

leviores lancinationes intelligimus, frequentiffime variis fub occafionibus

in abdomine perceptos variasque ejus regiones perreptantes , fed infi-

griores illos , quos colicos vocant, nonnunquam ommnem infimi ven-

tris ambitum occuparites , aliquando u

mbilici potiustorquentes regionem ,

alias ad latera quoque fe extendente

s, vario dolorum fchemate fefe ma-

nifeftantes, nunc pungentes &

lancinantes ,. nurc diftendentes & quafi

fecantes, nunc inff&a quafi

fpina terebrantes ,, nunc vero cum ardere ro-

dentes , aut tendendo lacerantes , imo & conflringendo torquentes.

Elt enim cum Cvlica ifta ita comparatum , ut illa fpecies fub fe com-

prehen-

n AELZEE

þ;ghen dat plures, ad quas quidem haud pertinere videtur Colica dicta

mephritica, qdam vocant illam qua conjungatur cum calculo in tenibus,

ureteribus, aut vefica harente, cum dyíuria combinatam, aut quz cal«

culum vel antecedat vel fequatur , ifti enim dolores ncphritici funt omnes

etfi mentiantur colicam, orti quippe a folido illo calculi ftimulo nervo-

rum plexus maleé habente, gravifimosque hinc excitante dolotes, qui

nec céffare folent, nifi irritans illud, crifpansque fibras vel fabulum, vel

lapilli parvuli, afperique, vel majores calculi removeantur ac transeant,

fic enim irritatore fublato ftimulo ceffent illi nephritici dolores.

Neque peculiarem. agnoícemus fcorburicam Colicam (faltemi in

noftris haud adeo difrinctam regionibus, ilam enim facile reduxerimus

ad biliofam, etfi difficile fuerit determinatu, an tota doleant inteílina,

an veró mefenterium, uti diftinguunt autores: ) vel ad .fp.asmodicam quo-

que in quantum ajunt parefin ipfi fuccedere, & dolores articulorum.

Id certum eífe exiftimamus dari Colicae Flatzleztam ,cum inflatione di-

ftenderite , tenfiva nunc in epigaftrio magis, nunc in hypochondriis , vel

G epigaílrio , imo omnibus his locis fimul, cum vel fine vomitu , flati-

bus conítri&is ac conclufis ut nulla ipfis pateat via, unde tanti dolores ,

diftenfiones, ac intenfiffima tormina, cum cardial

gia etiam junCia, n

&ibus aliquod levamen afferentibus , fà fuccederent.

Neque aliam quam obfervamus Colice fpeciem malé vocaveris

biliofam, in qua calori intenfiori junguntur dolores, fiti, vigiliis, pro-

flrato appetitu, aliquando & vomitu, & fingultu, & ru&tibus quoque

jun&is cum oris fauciumque ficcitate , dolore lancinante, fcindente, arden-

te quafi. — Et fpasmodicam quoque non poffumus non addere, in qua

plexus nervei potiffimum afficiuntur, indeque ftridture fpafmodice na-

fcuntur fumme dolorifice , cum alvi obfiructione pertinaci, ad quintum,

fextumque protenfa diem , ut ne flatus quidem ullus vel fuppofitoriis vel

clyfteribus etiam elici queat , doloribus interim incredibilibus, urgenti«

*

bus, ftri&oriis, lancinatoriis fer& ad deliquia usque, accedente vomitu,

cardialgia quoque, & fingultu aliquando , umbilico verfus dorfum retra-

&o ut foveam formct regio ejus vel pugnum admittens, cum anxieta-

tibus precordiorum , terroribus ac faccufhonibus, celeri, agitatoque pul-

fu, palpitante corde, urina tincta ; hzcque fane colica reCié tractata gle-

nius curatur, ab erroribus veró , nimiis animi moetibus, vino conceffo,

exhibitis purgantibus gravifiima ingruunt mala, aliquando gut&à íerena

magis tranfitoria ac fpalmodica, motus convulfivi variüi, particulares ac

Univei-

D,;

'o $832 ( :0 ) 8&f-

/

univerfales, ac tandem frequenter parefis.

Et hujus Colice fpasmi di7

ftinguendi funt ab illis, qui dicuntur ab authoribus adeffe in omni colica,

ftimulo nervos pungente, laceffente, iritante , unde crifpentur fibre, con-

ftringantur varié , tendantur , dolorisque fic forment fenfum colici; hoc

enim fenfu omnis dolor colicus habet aliquid fpasmodici, cum & flatus

& acres humores nervos ita commovete ac irritare poffint , ut tendan-

tur pratetnaturaliter , ac fuüb illa tenfione ac ftrictura fibrarum dolores

oriantur Colici in partibus valde fenfibilibus.

Ila vero ultima Colica

fpecialius ac majori titulo dicitur fpa(modica, five jam oriatura pravis,

qui colle&i genitiquein corpore funt, fuccis nervos graviter pungentibus ,

five à remediis faturninis, vinisque inferatur lithargyrifatis , unde illam

frequentiffimam, terribilem, cum recidivis, ac pertinaciffimam vidimus.

Quando ergó dicunt autores , effe in Colica fpasmodicam fibrarum nervea-

rum tenfionem ; tum in mefenterio, tum in inteftinis, quà totam illorum

x

fubítantiam , id in genere intelligendum de colico dolore

à quacunque

caufa orto , cumprimis vero & quafi xar' s£exzv de fpasmodica exqui-

fita longe pejore & veré maligna.

Nihil potentius fibras ftringit, incitatque , ad fpasmos terribiles,

quam faturninz moleculz , hinc tanta alvi occlufio, tanta ftriCturarum vis

& dolorum exquifitifümorum pertinacia, non nifi cum fpasmis illis cef-

fans. Reliqui dolores Colici & a flatibus diftendentibus, & ab acrimo-

nia bilis exaltatz quafi qua falinum füum ftimulum, aliisque humoribus

corruptis ac cruditatibus poffunt oriri, five acrimonia ad acidorum magis,

five aérium aliorum , imo & enixorum pertineat claffem ; fzpe tamen

etiam jun&a acrimoniz vifciditas ad pertinaciam plurimum contribuit.

De vermibus haud dicemus , qui fui generis quoque tormina varia ac plu-

rimaexcitare valent, filibeat ad Colicas quoque referenda, ad minimum in

demortuis Colica vermes detexit fectio anatomica, five dein caufa illi

dolorum unica & vera tum fuerint (ive non , inventa quoque inteflina

inflammata , imó & erofa, que tamen facilius effectus quam caufa mali

fuerint. Venena (ané graviflimas Colicas, fed & inlammationes &fpha-

celum brevi inferunt.

Hoflerica Colica fuo modo etiam fpasmodica eft, eodemque tra-

&tanda modo.

Biliofa icterumque quoque poteft adícifcere, variamque

cacochymiam.

Modus terminandi eft dolorum ceffatio, fecibus flatibus-

que , v? iterum patente, acrimonia ac humoribus fermentantibus fuba-

&is, fpafmo ceffante, ac redeuntibus ficad quietem priltinam fpiritibus.

Caterum

-936 ( 315 88l

Caterum remotiores atque occafionales caufz plures funt , anfam prebere

)

poffunt cibi vifcidi, lenti, dyfpepti, duri, ficciores, legumina; piíces, ova

indurata , cafeus, prava cerevifia , acida acimmatura vina, cohibiti flatus,

atque excrementa alvi incaute retenta j acria varia , generofa etiam vina

fi quantitate, excedas ; affe&tus vero animi potiffimum intenfiores , fri-

gus externum , cohibens tranfpirationem infenfibilem. &c.

Inter remedia anticolica commendantur alvum emollientia , laxan-

tia, & aperientia , circa qu& tamen cautelis opus eft, laxantia enim pro-

prie dicta haud facilé admittent graviores Colice fpecies, imprimis fpas-

L

modica, facilé hinc in parefin precipitanda

?

nec biliofe promifcue

eaconveniunt. Purgantia nulli opponerem Colicz in paroxyfmo. — Cly-

fteres veró utiles , maxime blandiores.

Carminativa ubique re&te ad-

hibentur , temperata fcilicet , nec cxceffive calida ; anodyna cauté dan-

da, maxime in fpafmodica colica, qua ea fortiora impuné non fert

papaveracea , paregorica , nervina, bezoardica, refolventia , emollien-

tia, blanda, gelatinofa balfamica , conducunt interné , externéque in

balfamis fcil. linimentis , emplaftris, unguentis, facculis, fomentis. Co-

lice confiderationi conjungitur meritó evolutio paffionis Iliacoc, vel Ilei,

de quorum diftin&ionibus nunc non eft quod dicamus, an differant gra-

dibus, an circumítantiis & fubjedto, res enim in fe peffima eft & peri-

culi fummi. Gravis quippe dolor, tormina enormia, alvi pertinaciffi-

ma obflruádio, fecibus nulla arte promovendis , fimulvero urgente vo-

mitucontinuo. Kixcque contingunt vela vulnere inteftinorum , & fre-

quentius ab hernia incarcerata qualicunque, quod malum nifi cito occur-

ratur, minari folet exttema , tumore duro, pertinaci , ac renitente, fimo-

ram traxerit , haud facile removendo 5 vel etiam fine hernia talis dolor

pertinax & adílri&tio adeft , occupante dolore dextrum Hypogaftrium ;

alvus pertinaciter clauditur, neflatibus quidem dimiffis , vomitusque cre-

ber ejicit ventriculi atque inteftinorum contenta, cruditates , bilem cor-

ruptam , phlegmata vifcida, imo tandem in Ileo , dicto miferere, nigra,

Venter durus. eft, tenfus, convolutis conflrictis-

foctentia , ftercoracea.

que varie inteftinis , flatibusque diftentis , pulfus eft frequens, debilior,

appetitus evanefcit, jungitur anxietas , fingultus, urinz retentio , con-

vulfivi tandem motus accedunt , artuum frigus intenfum, tandem mors.

( ni(& referetur alvus vel inteflina redeant per proceffum in abdomen )

inflammatione inteftinorum in gangrenam plerumque abeunte fphacelum,

poít frigidos füdores, virium plenariam exhauflionem , deliquia &c.

Eveni-

edss [ :2 ] 955

Eveniuntque talia poft Colicas , auc inteílino in herniam infeliciter elapío

nec ftatim repofito, fed fenfim irritato malo ac inflammato ; viam eó

flernunt varii affe&tus , vitiadigeftionis , morbi hypochondriaci , cacochy-

miz, adítringentium & flatulentorum abusus , varii errores circa resnon

naturales , motus fortior, ingefla varia abfurda obftruentia maximé in. her-

niofis (:uti deceraforum nucleis copiofis obfervavimus : ) & frigus ma-

xime externum , ligamentorum remoWip imprudens hetnia fibi impruden-

terrelidta. — Ceterum etiam interius indurari fcybala, obturari canalis in-

ä

teftinorum poterit, colleCta prava materia ac obítruente fimul & irritante,

tantosque cudente dolores , ac tam pertinacem alvi obítruCtionem , pr-

primis accedentibus externis caufis atque occafionibus.

Cum enim in gravi hoc affe&u propter pertinaces obftru&iones, viasque

minus patentes , acresque humores hic con

o

[ox

eftos , & ferventi fanguine in

infinitis inteftinorum ramulis vafculisque fanguiferis magis , magisque ag-

geíto, turgefcente, ac &agnan te , atque cruditatibus vifcidis, acerrimis eque

ac fcybalis incraffatis fpiffisque irritantibus ultra modum, flatibusque elatere

fuo diftendentibus , non poffunt non fibrz inteflinorum nervez tendi,

pungi ac dolorificé affici, cum crifpaturis earum ac fpasmodicis ftri&turis

ÉT o VL rR D EC a RE

fumme fen(ibilibus vagis, fixisque, neque ubique zqualibus, unde in uno

loco plus conftri&ionis & impedimenti, in alio plus ftimuli ad ejicien-

dum , uti veríus fuperiora conftri&tis contingit fibris ; in vulnere res per

e clara eft, nec eget explicatione , plerumque lethali exiftente tali lefione ;

in hernia veró pariter manifefta hac funt ,. concipe enim animo elapfum

proceffum peritonzi inteftinum una cum fcybalis queis turget in loco ifto

minus competente violenter detineri, quanti. non inde dolores, fecibus

B

La o at — r -a II

j

am non progredientibus, fibris fumme irritatis , agge[ïzo per innumera

vaícula fanguine , tandemque fi mora accedat, nec repofitis inteftinis li-

berentur ifb vie, inflammatio, incrementa febris, fpasmi nervorum,

funeftaque omnia fübfequuntur ; quod fuo etiam modo eveniet, f1 in

confiniis angufliis tenuium ac crafforum inteftinorum obítaculum, coar-

&atio , aut conítri&io contingat, cum & ibi conítrictio, diftenfiones e-

normes, inflammationcs, fpasmique in promptu fint.

Unde varie tenfis,

tractisque inteftinis illa varié ftringuntur, inque fe mutuo ingrediuntur

fub illis fpasmis ac turbis, paucis, omnia ad confufionem ruunt , omni-

modamque machine deftru&£tionem , fibris jam furfum unicé patente via

eo omni nifu propellentibus quicquid cavo inteftinorum continetur , un-

de mirum non eft gangrena oborta, omnibusque turbatis, fibris partim

: fub

-

38 C 13 ) 8bf

-

fub infïammation-e fpasmodicé conftri&is , pfi;tim aliis relaxatis ac quafi

mortifcatis jam , ipía quoque furfum eniti Ícybala , ac foctentes fieri mul-

tiplici ex capitefo:dosque vomitus. Etiaminhoc malo poft mortem va-

tia detexit anatome , maxime autem inflammationem inteflinorum , imó

fphacelum , eorundemque varias quafi complicationes , inver(iones & quas

vocant intro fufceptiones unius portionis inteítinalis in aliam vel fuperio-

rem, vel inferiorem, fcybala indurata &nulla arte removenda in iftis fle-

xibus & gyris intortis inteftinorum, vermium quoque glomeres &c.

Remedia conveniunt bezoardica, diaphoretica , carminativa , blanda

demulcentia, emollientia, nervina, roborantia, cordialia, lubricantia,

mulcilaginofa, papaveracea, paregorica &c. — Opiata cautiffime hic dan-

da ; idemque obíervandum circa ponderofa exhibenda, globuli metallici

pondere fuo & prodeffe in cafibus quibusdam, nocere in aliis poffunt ;

Mercurius adhuc magis fufpe&tus eft, et(i exemplum non infelix noveri-

mus (ubifcilicetnon adeó acutum malum , nec incarcerata hernia, nec in-

flammatio perfe&ta fuit:) íané enim fi incarcerata extra corpus hareant

me-

inteftina, adfitque inflammatio, quid efficiet ponderofum ac fluxile

tallum nifi augmenta mali, ac citiorem progreffum ejus ad mortem ; &

quid purgantia effcient inflammatione przíente, ubi potius euthanafia

procuranda. Seclio & repofitio inteflini tempeftiva b fit, nemini non

probabitur, optando tamen magis quàm fperando fucceffu, cum raró ta-

lia vel in tempore fufcipiantur ante inflammationem (: ea. veró pracfente

fruftranea fint.:) & rari quoque fint, qui fufcipere audeant operationem

artifices, cumtanto famz periculo &c. — Externe emollientia, linimenta,

cataplasmata , unguenta, fomenta, facculi abunde tentanda ; inflatio

cum folle zque paradoxa videbitur, ac corporis furfum pedibus elevatis

concuffio , nec emplaftrum magneticum magnificis fatisfaciet promiflis.

Vermes non infrequentes fünt humani corporis hofpites , uti in ejus quoque fup-

perficie varia ctiam infe&a nidum atque alimoniam quarunt, inveniuntque , in jp-

fis quoque ulceribus , aliisque continui folutionibus nati , vermes vero inte1nas , variase

que partcs occupare folent, non tamen exclufivé ad alia infe&a , prater cnim vere

mes magis ordinarios & coníuetos, varios quoque aliarum fpecierum reperire datum

eft in corpóris pattibus diveríis, & in ipfis quoque inteftinis ; ta ut legantur exclu(ae

inde ranz , bufones , lacerta , viperis fimilia animalia,aliaque, etfi enim non defint

hodie viri clariffimi, qui hzc omnia velint elevare ac vocare in dubium, vix tamen

hypothefin fatis probabunt, vel perfuadebunt aliis tor exempla clariffima penfitantibus.

Nobis veró hic fezmo eft de vermibus con(üetis, inteftinorum incolis , tum te-

retibus, omnium vulgatiffimis ac notiffimis, quos lumbricos proprie vocamus ; tum

( quos

etiam minus frequenter obvio Lato verme, zznia , feu vermibgs eucurbitinis

neício

ia

wRB ID Sbl-

nefcio an adeó concinne quidam! vocent vermium cafei emulos jac tLandem Afcä-

ridibus, parvulis illis inteftini re&i incolis pruriente motu moleftiffimis. Multa legi-

mus de putredine verminofa , licet veró aliqui forfan füperfint, qui zquivocam ex

putredine ftatuere ament generationem vermium, ii tamen & pauci erunt , & conce-

dent omninó illis qui dudum agnovere non nifi ex ovulis vermes gigni , univoca ge-

neratione , etfi vifüm ovula fugi;mt parvulaque illa feminia fe occultent, latent tamen

diu, haud facilé deftruenda , evolvunturque ; nido fomiteque competente inteftinisfüb-

miniftrato à fuccis pravis , crudis , ad putredinem tendentibus ; de eo vero nóndum

confentiunt naturalis hiftorie fcriptores , undenam iíta proveniant ovula ,

quibus -

dam exaére ea derivantibus, aliis ex ciborum dulcium maxime, vario genere , aliis

ex lacte, atque inde pazatis , cafeo &c. adcóque à feminio extrinsecus illato; recentio-

xibus veró cum Valifnierio ipfi hominis naturz ac texturz nativa affignantibus hofpi-

tes illos ingratos tandem moleftosque redditos. Neque hi concedent prioribus, à

loci ipfius conditione ovula vermium non foveri tantum & ad exclufionem difponi ac

perduci , fed etiam diverfam inde pati mutationem in textura füa fpecifica indoleque ;

neque enim à loco pendere ajent infe&torum metamorphofes , ftatis organifmi legi-

bus definitas ac citcumfcriptas. Id veró omnes forfan haud . difficulter agnoverint,

vermes nou ubique nidum fibi cóuvenientem reperire , aut nidum exclafioni fuz con-

ruum , ovulaque partim excerni non exclnfa, partim latere diu non a&tuata ob uteri

congrui atque alimoniz quafi fpecificz: defe&tum ; cum vero variz. mulcilagines crudi-

ue fücci chylofi prefto funt, bilisque acrimonia fua fübtili , & refinofa balfamica in-

;

ole haud viget , exclufio vermium promptior erit.

Qui tamen etfi prafentes in cavo inteftinorum , fipe tamen adeó latent profunz

dé , adeó fe non produnt fignis fatis manifeftis , ut difficilimé detegantur $ potiffimum

vetó eorum prafentia colligirur à variis torminum fpeciebus, tofionibtis, pravo ac

maufcabundo ex ote halitu , copia faliva , narium pruritu qui digitos illis creberrim

facit admoveri;faciei pallore;falivz larpiore excretione;voracitatein quibusdam majore;

in aliis dejecto appetitu,cui addunt quoque ftatum zgri tolerabiliorem cibo affumto ,

uam ventriculo & inteftinis vacuis, fomnus eft inquietior, rubent oculi, fitis Uurget, pavo-

zibus (omnus interrumpitur vel diftinguitur (altem, tumcefcit venter folito magis , duriop-

que cít , carnes corporis imminuuntur, ac feré tabefcunt, calor fape eft ptzternaturalis,

tufficula jungitur ficca , urina varia , nunc pallida , nunc turbida , craffiot , ac albedine

quoque mucoque viícido infeda. Ifta veró omnia non fatis certa fünt ac fzepe impo-

nunt Medicis , cum etiam fine his fignis reverà adeffe foleant vermes , nec ulli detee

[

gantur alias iis etiam obfervatis ac fe oftendentibus fere fingulis,

unde certius fignum

non habemus ipfa eorum excretione & autopfia.

Licet fzepe graviffima dum latent fymptomata efficiant: cardialgias rofivas alías-

que ;epilepfias , convulfivos motus enoumes multiplices , variosque affedus catalep-

ticorum zmulos, cordis palpitationes , afthmata , ac dyfpnaeas ; imo talia fzpiffimé

quz ab fingularitatem fafcino adícribantur ab imperítioribus , etfi & jungi cum faf-

cino forfàn poffint foleantque quandoque ifti microcofmi hofpites ac tortores mirabi-

les ratione fuorum effe&uum. — Lati cum teretibus eosdem quandoque imo majores

molcftias inferunt , fepe tamen & pertinaciffime latitant , aut etiam per periodos fui

prabent indicia ; circa 1ftum veró vermem multum hodié difputatur , an cum tznia

idem fit, an unus fn longitudine continuus vermis , an plures cucurbitini fibà jnvicem

nexi

iif (325) 073

ncxi longa fcrïc, an utriusque dentur fpecimina & exempla, qua de re pocifïïmü&-x

D. D. Audry , le Clerc , Valisnierius egeiunt plenius non eadem omnes via Incedentes.

Afícarides veró magis adhuc ifto verme frequentes funt, zquéac reliqui yermes om-

nes quidem atatis cujuscunque ac fexus homines afficientes fübinde & paffim fine di-

füin&ione, ita ut non audeam cum aliis lumbricos infantibus , tenias adultis, afcari-

des fenibus puerisque fpecialiter quafi affignareac tribuere ; aícarides autem moleftif-

fimo ac dolorifico proin pruritu , iatolerabili feré fefe manifeftant ininferiore inteflini

zedti regione , afficientes & laccífentes continuó fphin&erem , & cum fecibus quoque

prodeun

tes ; an etjam ex utero prodeant detezmiaent alii.

etfi etiam per os narcsque prodiiffefint

Lumbrici cum fecibuspotiffimum egeruntur ,

obfervati;aliquando prorumpentes ad faucium ifthmum, ut longiores, fpiffioresque vi-

derimus extrahere digitis zspgros & teneros atate & adultos , falutariter quosdam, alios

triftiore evenru fecuto, in fcäibus, &extrafebres &c. — Ceterum & ipfa perforaffe inte-

ftiua obfervati fünt, non fine graviffimis & terribilibus fymptomatibus, motibusque con-

vulfvis.. De aliis fpeciebus nihil dicemus;dracunculi enim Africz Afizque relinquendi,

füb cute latentes , cautéque protrahendi , de quibus Kempferus aliique$ de crinonibus

rnulta paffim Ieguntur , huc tamen illi non fpe&ant , notum eft, quid difputet cum aliis

Lovvenhokius, quos enim alii vermes autoptz declarant; ipfe convolutos vi omni pro-

nunciat pilos ub cute crefcentes. — Sirones autem acorique quos ex manibus fcabiofi

exfculpunt effodiuntque ad fcabiem ablegantur. Lacte & dulcibus dicuntur nuttiri, etfi

juxta Francifci Redi celebria experimenta dulcia mapis nocuiffé ipfis vifa fint quam

amara , vel falina , oleofa aliaque , nifi oleofa refpirationem ipfis demant plena oblini-

tione, Qujicquid veró horum fit , communiter adhibentur contra illos olcofa , falina,

amara , putredini refiftentia , alcalina , nitrofa , balfamica , carminativa ; ftomachica ,

abforbentia , terrea , e. g. Sem. fantonici ; corallina , tanacetum , ipfum quoque C. C.

uft. & alia, purgantia &laxantia omnia eó referuntur, cauté tamen ufürpanda , uti &

otiffimnm mercurialia , clyfteres quoque comtnendantur & ad alliciendos vermes, &

ad educendos, evocandosque, & fübinde eluendo etiam afcarides , quibus ctiam

varia linimenta , unguenta , füppofitoria &c.

opponunt.

Praxin transfer fapienter cognita ! gaudens

AD

Inclyta Te Medicum Patria füfcipiet!:

Clarifs. D. Candidato Rawio

fclicia praxeos initia precatur

PRUESES.

.Vade,

53 ( o ) &t

Ade,Vale,Cave ne titubes;prceptaque frangas.

.ZEgrorum curam, quzfo, age follicitam :

Coníule porro bonoslibros : Ante omnia veró

Difce timere DEum. Sic bené cuncta fluent.

Paterno hotce monito Clariffimum Dn. Candidatum,

Auditorem quondam fuum, dimittit & felicesrerum

omniíum fucceffüs ex animo precatur

.

ALEXANDER CAMERARIUS, D.

Gregié tradis , qui fint abdomine morbi,

: Hinc Studii prudens exitus aCia probat.

Dirigat Archiater fummus feliciter illud ,

Ut miferis egris utilis effe queas.

Ita ex fincero affe&u erga Clariffimum Nobiliffimumque

Dn. Candidatum Refpondentem, R AU, amicum fuum

atque Fautorem füuaviffimum , futura Praxeos felicis-

fimz adprecatione animitus accinit atque fovet

JOHANN GEORG GMELIN ;

Opponens.

era concinne monftras abdominis, atque -

VI(C

Ejusdem morbos collere (fic facacis.

Itaque cum cathedram (candis fub Prefide doGo,

Pars mihi pacis erit, cum Tibific gratuler:

Cocle(tis Medicus, qui perbene viícera nofcit ,

Faxit , ut hinc cedant profpera cuncta Tibi!

Hecce Clariffimo & Do&iffimo Dno Candidato ,

Refpondenti , Commeníali, amico & Fautori

fuo zítumatiffimo gratulabundus adjecit

G. MELM, Brema- Saxo.

f. a(e nwcv//äwn mrwafämm

L'-z /(äf//z&Q ALÁ PL uP

ve€nZ*evn- j

Wä

L

WMM

ï ffy/

Curck uv 7teo .

UVAO &mmmu 9470 j

N

E

//-—-—-—-—/—"*'

.w ) VEU TAABEAAC Pj

F. d)

y 3

p

æ/(ï AT : WL

w'*f/

50

V

ï

77& *QW

fenma r&ä/)ä/

/x.......,.äa/æfe.fg&

Muæ

$7) CIE-ACRZLETLO o

WL

:m)-—

n

:öaa,

AX äæ)ä'na.

ga /&J"'*C: q/fppmaä/

,,

*"e/ f& 7774

Wmm/

l/li

Wæ&-

/wfm CUA 470«4/;45 h2 P2 A z/frz*ct/ælm,

Ao.)

I/ILW UM&*'&/)*M dämm

i

Ya* .

/2-//

l

de aere. mxmm/ä,f,fzflw

J& x/fn/l WMM

4/:.-

li

y;l»

4s.)

Jemfaäim

C4YLLA. — AE

a

vv €CUT

t2)

WM

j

ais reeYaYaadior

7

f i

Jl

ia

*ä

73

1

i

Doxucn

:e-

*

— BU T

"-

——

u

—

—

m

r NU M KRME

--

—

—

ii

E

iilb — st t o RRU

V

«

M ÀM——

9

——

.

L

-

o

—

—

i E

-

x.« 7 iatum- o m

9v a

-

r

^

"

"

m

"-

n

.

t ii — g s RI

..1».

tat-

u

--

..1...

-

*

—

V

$a

m —

-

em

DISSERTATIO QUARTA

W x

Se

VITIIS

MACHIN./E a

|

N

E

HUMAN/E

|

VENTRICULUM MAXIME atq;

M

INTESTINA AFF [CIENTIBUS

|

L

uam

K

"If pirante Gratia divina

|

J

Authoritate Ampliffimz Facultatis Medicz

|

PRZESIDE

ELIA CAMERARIO

|

du

s

PROF, ORD. MED. ET CONS

|

- N III E

WIRT

PRO LIGCENTIA

|

F

fummisque in arte faluberrima Honoribus

Erudltorum fubmittit Examini

Sept. MDCCXXFI,

MARCUS RAU Ulmenfis.

T& BING.E, Typis JOSEPHI SIGISMUNDI.

A B C D E