KaI600-1789_9

*

n

bv

:

r

:

P !

A*

w

— xX

giey *

l

"m

t

-

- 7 À s

£

—

—

-

d

—

*e

.4&*/,

-

ais

"É ts

—

as

A d

!

E

-*

.

w

M adica

2

A.

Al

N

—

:

Lv

X

b

-

w

M-

g.

—

u M

|

.

r

-

»

'Arw

.4

M

W&e

»

-

-

ET

-

i

(

-

b j

-

.

-

Md

"

"

g

T

"*

Ls

LX

Y

.!!D.'üv ^

t

ce

/»M

o

-

L.

—

EM

E

sww

^*

E s

"d .Mæ

k

-

d

p

**

ET

^

MX

W

*

-

-

)l

LE

N

u

1

:

" dro o

-

vwr—

a

"

^

-

as "X

*

H

"

ha.

j

AE

X

As

31

- hv

d

t

*

:

-

N

-

..

*

A

*

be

4

E

W—

.

-

É

i

s

4

x

N»

V.M

—

Hs

—

LE

a

u

i

Idi4

»

&4

S

I^

»

-

—

w Y

a

»ohN X

v.

i

5s.

-

vve.

H

A v

w i

25

& «X

(v

LP

.fb/cxu

0«9

Mp

7

—

TA

*s

bu *

d

^

d

A*

iy

E

k

"—

-

m s

VR

-

U "

:

1

— .a

u 4

«s

hncs. "

h

e-

k

l.

» ^

i

P

DM

n

k

-

M

"-

4)*

m

- o

"

"Á

"

"od

h E EX

s-u-

-

N

-

*s

"

*

N

CY

L

-

La

b

L

Pde

-

u

. ^

n

YX

Hf*l

$u

x

5 t

sf

ie

li ^.

:.m

d o

-

E

47

..ku.w

As

M.«

N

d v

O.-

|

L

.1-..;

s.

w x

k Nf

Y

* ais

—

ul

u;

d

—

:

-

n VO

M. E

-

A W

X

lm a

s;

a.

2

"a

L

X

m

-—

i

-—

v'!

*

d

W

*

^i h

ul

Mu

z2 KC G-

P**

Hl

HJ

* e.

$i

& y

$^.

MTO

N)

X

*

i

d

E

L

s

du

a,

-

ob ".

al

t

-

us u

*

E

—

Q/O(»

IÍ-

i

&X

N

a

Wwi *

. d

**

X

w'.

d

f»ü

*

, *

.rf.l.

d

a.*

ES

—

d

t

"

o *

P

ha i

A ,

p

-

[ N

w

A E

N

-^

iv

od

.H/

À

-- h

LU

-X

P.

LERM

*

La

b

-

-- e

as l m

À

-

w

-

Y

"-

-€—

W

(

*

a s s d

v

s

»M!

s

E

|

L

"d

*s

ww dT*

d. j

L

T n

——

i

P

"(

ha

-t

d

* s

)É

m

M

Á

b

:

À

m

"

M

*

h

k

-

3

-

h!

-

a.

À

"

Wil

^«

3

N

^

v

LE

E

ETJ

"-

M.M

LE

,æ

E

m

EE

75 4

ax.M,.H

x

rR

Vï

— I€À

—

-

r

"w

A

^

*

à

AE

.M!

TT «

..m

«Mt

1

-T

.

- C^

d

:

"w-—.

m o r

E r n

C

2

*s

*

»

w

R n

x

Em

t

*à

d- w Y

", i

ub w *

"

, T

-

-

& Qu A

—

X

* —

"

m N

"-

...pu

-

u

-

1

WE

K r

E

!!H.

E

^*

æ.

d

R* Airane d

^

"

A

m

lw - a zfxllxt

3.

4 9s

LUR

P

X

|

L i

«(

F

-^

,

r

d d

m

af

f

r d

o r o m

"*

m

x.,r

Á m

*

N

*

—

€

r d

»

p« w

Á u

h. M

w *

*

p*-

-

w

-

b

N n

b

A

,

,

Á

d

i,

f*

——

h

.

x

«

--

-

pH

- at

"d.

C n

-—

fl.v»-

—

^

Nl:

w

L

——

-

E

d

*

hT

d Ut i

.a/rfä.x -

..vW

» *

i.

P.

.M«.-

J&Jlt?

& .

MOX CAX

*

"

N

A

4 at

"h

H

-

P

N t

m

"W 9

:

d

feu

k

"ib

th

*

——

—R

*

-*

»

i n

AT -

W.

*

- p w

z W

3

ts

X

- n

——

N

& m d

hn

E

-

pbw

?—k

—

* 56

i

U

dR

A.

m

Bw

du

"-

—

pE D

o

N/

E*

*

u.n

H

w

.

y m

i

A r

& d

——

i a

—

hd

x

E

"

2

-

i i

H

p at

f

r4

f

bX

&^

f&i'

s

gl

p

P&

.w

a m

Pa

WOX

X

X

s d

,IV

AT.

h

"A*

lNSf

"

$-

*

—

—

—

a E

£

n

m n

F

P d

n A

w

-

b

As P

-

.'v.

ET

&

* d.

Pa

"fu.

d

X

—

-T

sss

-9

-

Y -

ER

.

t

-

a.

-

"

w.

.,H

w

——

j

.

--

nb

9s I'—

-

N

n

s. o

M. i

Mi

r

-

—

*

»

—

rm

..(&Jrn.

«Pf

E a

EM

^

-X

—

p

- *

n

—

u

m

-

—

t K

» 1

T

-

um

e£

&

m

^

t

..f

t

E t

,a

-

um M

E

--

$a

- r

N

w

-

fTO

r

a

É-»——

m &

**

w

.

$-

[

.

AC N

——

d

Ra

-

L

w 6

— LA

o t

— e Dd

-s

--

-

.

-

p

i m

——

E

— E

R N

p

Vr t o

us 4

Llïl.«v --

hn

—

L

$

.,;t

--

"a

4

E

C

— Y

us hg

A i

-*

P

d

N

:

um

H

-

T^

m

— 9

lb

-

(f

:

hu

PO diae. *

Y

CX a, u

m

d

-

-

——

v»/.

——

". P -

a at

A,'.I..'!w —

At

E

um

,

p

o u

»

i, ia . ao

n

m

L m

p teM

[v

&

"J

d

BN d

k

,W

dÀ u^

X

——

L d-

——

"

—— À

*

V

Lal

ERN

t

.u

o

-

A v

"o P d

vh»

— t

"

P dr- pE

4v

-

x

T

n - ao AUE

r a

ia UE

- ,.Jo«kæ

-

M o

r

Ts

- P. luw/v

xda.

li

a w i

A

. b E

—

P

—

iJ/r.

-

i,

» w

d

x

a d

m

r

T.

P

(fM

rh

:

—

x i

A adiur

—

9

o w

"w * m

t

VA

n** 22 ed

—

d

at

E

J—l Bo !

T

.

dR

—X

T

p

-

A

-

n

——

AT

n ick.

—

;

-

p

r..n.

2

w

-

aw

"

E

.

h

RUT r

5571

^

i M

-

o-

p d

AU od

-

om.

"

4*

-

n u

4

od

f...

or

"

ó

p

s

Aj

E

9

T.

-

—Ü!

i eitand,

d

k d

.

Mo

:

H

AÉ

f^.

av ww

b A:

a

P

g

c»

b m ]

—

—

r

p

a

-

-

»

..u

FY

MW

—

[

g

-

—— 1

-—

-—

"

hn

n f

x w

p ii

u

*

v

l

m

2 d

t

^

"P

»zs

^

-

A

—

-

3

-

NH

—

pl t

*

Yv

v A.

t

»

——

-

m

^

»

$s

R

- m d

"n

.

.sn

-

.

n

í

^5h.

atpe- m

:

— 44

E

&-

rtune

? m

m

N

uo

EVf

;

i

j 9

"^.

*

£

-

—«

^ *

A e

b 5

w

——

!

,... Va,-H "-

a d.

—

-

$4

*s d

z

:

3.

dl

-—

k

-

;

^

E

P .

T

" ul

R

»1

t

W)

--

H

m

N

:

D w

--

-

d)

a a

*

-

s/.

a

»

U

P^

d

W

——

p

m

;

-

^

nd

hr

L

i

-

p "

x,«

-

),,.

»

$—

m

L d

P .

"— Ó

H—

x)..w

*

^

Q R

^

^

À

-

—

(

—

À.

b«

2

d

vf;«

—

U "

«

.I-

W

n

C

d

1

& N

;

" »

^s

-

a^

^

m !

N

MM

--—

a

»

a

* .c,».l.f

W

y-*

-

—— - *

—2

b ï»

E

AÀ

—

d

—

^s

R.

a DI

"T

M»æ d É

P

;-5À

-

78

n

-a

LA CU EL

-

À

-

2

F

....

z

"-

r

d

—

ER

H

X

æ!o..o-

*

7*

-—

*

uw

X

W

W.

r d RA

d

—

Y

-

; lss

As

i

1

s

.m

", z

M

H

-wr

$L

YX

Mi

E

CX

Tota

U

-

M ,

—

-

^ Em

/u

M

m

«

p* 9

.I-,'.x

t

ET

A^d, d

2 ul

-X

u u

N

-

——

«

JM!"

»

.

i XX o

-

v

:

v «

-

—

a.

u.n

,.

p

-

*

ET

,

1

a a

P

à -

*

Ms

-

A

E »4»»

—

"

d

-

.&x

M

H

-

?

*

i

b.]

--

$^

z u

t

"h. d

dl

^. .ïä...,

—

We^- L

.

A

M

.

æ,.M

m

. ,..J,.)

.

—

j

n

-a

4

A.-

h.

W,

l

"

-

t

.

E

,*

À

V

-

-

Y

-.

u

MAF *

1

(?Mu

£

Wæ

o d at VU

:

"——

.oh

V. m .rl,,) «

Vo.(

9s

-- y

-

*

K

.n

E

»5

z M.»

prg: H

À

J

(sf .v,/.lp A

p.-

g

^*

Yj

A.

.

b

X

æl

Iï.l

M

./.a

x

bt

-

m

,

.p/

f

Ma

-

d

x

sæ«.læ/v

-t

.,

A.

Á

i

A

-

X

.

. t .Jv.'

-

-

AU

.

r

mlw

-

*

t t

2

f*

4 7

i

-

m

E

x

E

E

f.?

Y

Es

x.w

N T

&

a

— ^

Ym

"-

— Á

h T

k:

TPUP u

d n d

pv

d

A

m d

n

ETA

s

hi^ a a f ETE at 2

at o

E

Pa ii m

"r

n icipiuip h o

—

— n ——

—

E

A a^

2

p

$

n

3 m

-

m

t

D

Ms

a

PA ag

—

É

*

ace

Vs d

n

"

*

"

d

f

x*

m

Is

"t £.

s

s.

P*

i. . —

-

^

E

*á

——

——

DISSERTATIO EXEGETICA

NO

MINE Y10T Oeror

NON REGIVM CHRISTI

MVNVS,

SED PRAESTAN TIOREM

EIVS NATVRAM lNDlCANTE

VAM

DIVINO FAVENTE NVMINE

AVSPICIIS

SERENISSIMI ET CELSISSIMI PRINCIPIS

AC DOMINI

DOMINI FRIDERICI II

h3

HASSIAE LANDGRAVII &£LIQVA

,ACAD[LMIAE. .RECTORIS . MAGNIFICENTISSIMI

PRAESIDE

VIRO SVMME VFNERJNDO

D. CAROLO GVIL. ROBERT

S. S. THEOLOGIAE DOCT ET PROFESSORE ORD.

ATQVÉ ALVMNORVM .PRINCIPALIVM EPHORO

PRAECEPTORE ET FAVTORE PIE COLENDO

PVBLICA E COMMILITONVM DISQVISITIONI

AD . DIEM

VIII | SEPTEMBR.

cI»I»ccrxvilt

HORA LOCOOVE CONSVETO

OFFERT

AVCTOR ET RESPONDFNS

FRIDER. HERMANNVS. ROMERSHAVSEN

CASSELLANVS,

M&M&&ää&ä&&w

MARBVRGI

EX OFF ICINA TX'POGRAPHICA MULLERIANA.

.

Xs.

$.

*

"

u

E

£

i

LA

m

7«

&

a

Vgmékeete

-

*

*

—

d

-

il

m

:

*s

P

z

-

N

E

z

PT

-

—

$o

d

(

v

m

L

623

DX &a*äääää

-

v

«

:

NUA

P

r—-—l

L

T

(2

pE

&

&l

ää&

&

9s u

EL * E L C

Fs

3368

ä

ïügï:

æ—

i

i

L

M

T

&

xzow

am inde à longa t

empörum ferie difputatam füiffz,

82

E. quofenfu filii Dei denominatio Seruatori in Sa-

CSENS cris litteris tribuatur, nemo facile, qui do&ri-

A

nae Chriftianae fata paulo diligentius curat,

ignorabit. Quin iam ab ipfis rerum Chriftiana-

rüm-primordiis inuenti fünt, qui fenfüm iftius denomi.

nationis nugis fuis dæz:orqueïe omni modo conarentur.

Recentioribus quoque temporibus non defuerunt, qui fua

incereffe putarent; iftis nominibus omnem fuam qua(i vim

natiuam detrahere,

Cum *nim ifti iurati dininitatis Iefu

Chrifti hoftes vide

nt, in dogmate illo de diuina Serua-

toris natura adfe

o multum ponderis ab aduerfariis

fuis locis i(tis tribui; quibus idem ille Seruator Dei filius

vocatur: hinc totum argumenti neruum quibuscunque

rationibus poffent, incidere ftadebanr. Fuerunt alii lon-

s

ge ab his diuerfi; qui bene quidem in fyítema ecclefiae

fuae anitmati, nihilominus tamen negarunt, ex filii Dei

nomine quicquam pro praeftantiore Seruatoris natura

poffe concludi, In quorum numero non folum ingenio et

A

eru-

p

z

*

&

o

Aeruditïcne ampliffima, fed etiain- fumma nominis geläbri-

tate facile eminet b. Heilmauuus, qui in difquifitione de ra-

:ioue qua Jefus [ua.ex mortuis avacaca. Me[Jias demon[tra-

tus fit praemiflà .programmati Pafchali . anni 1763,; hanc

ppti(iïmum tuetur fententiam ; in plurimis locis vv ocg

non ad natürae praeftantiam fed-ad regium eius faftigium

pertinere, atque adeo idem fignificare quod. xase, . [No-

tum effe putamus vnicuique, quantos motus 'i(ta differta-

tio excitauerit.

Quariquam enim ipfe Vir Celeb. in dis-

fertationis limine confeffus effet, diuinitatem [e[u ea excel-

]jeutia, quanta intelligi, cum omnia f[umma cogitamus , pot-

eft luculentifTimis Jententiis a Patlo caeterisque fcriptoribus

praedicari; nihilominus tamen fuerunt, qui x i(ta fenten-

tia inuidiam Viro Celeberrimo conflarent, et affirmare

non dubitarent, non fatis (incere de.Chrifti nacura Virum

cogitaffe.

Quae quidem accuíatio quamuis omni- plane

careat fundamento , non tamen negandum, illam eius- de

fenfu vocabulis wv e«& ad(truendo opinionem . accuratiori

indigere examine.

Quod cum Summe Venerandus Prae-

fes Praeceptor et Fautor omni pietatis affc&tu nunquam fa-

tis a me amplectendus,. in Collegiis exegeticis faepius mo-

neret, adderetque etiam quae Viri Celeberr.. fententiam

labefa&tare viderentur: operae pretium.duxi ( monente id

et inftigante Cel. Praefide ) de.ves

cabulorum: vieg. Og

[euf[u paulo curatius hac.commenratióne ita inquirere ,. vt

fepofitis omnibus praeconceptis opinionibus ; quibus.alias

dges

torquetur interpres parum cautus, vel adeo .minus pru-

dens; folam fequeremur Sacram Scripturam, et , quicquid

ex illa pro vero denominationis vuv e«s fenfu re&te conclu-

di pqüïcï, ingenu*;þproüteremur.

S. II.

ho g

3

2 :

E

$

* 0 Ac primo quïäemj,'

V

t commentatio noftra iä(fïs li-

mitibus fitCircumfcripta, res, de qua difputatur ; antea

explicanda, et ftàtus controuerfiae rite definiendus venit,

Scilicet id quaeritur, num denominatio viec od Synoni-

ma fit appellationi xezez, id eft, num per filivz Dei; id

quod verba indicant, verum propriumque Dei filium ;

an vero quod ipfe Hebraeorum vfüs confirmare videtur,

Meftfiam feu regem intelligere debeamus. | Latet vero am-

biguitas in) ipfo illo Synonymiae, quam de duobus illis

vocabulis praedicant, vfü. Nimirum Synonyma poffünt

effe varia alicuius perfonae nomina eo refpe&tu, quo vnam

eandemque perfonam defignanr. Ira, vt hoc vtamur;

apud Homerum Agamemnonis regis fynonymae dici pos-

fünt denominationes EupuXptby Ayauiuyoy et Aresïäög, quo-

niam vnum eundemque demonftrant heroem, et quiuis

ftatim àc Argaióy legerit; Apamemnona regem cogitabit ,

ét vice verfa. " Hoc quidem modo, fi quis Iefu Seruatoris

nomina filii-Dei et Cbriflfi Synonyma appellare velit, non

habebit nos contrarios, quoniam qui modo in Euangeliis

Xeior dicitur, is ibidem wev o«« nomine' venit.

Sed eft

adhuc alia Synoninmiiae ratio; qua nimirum duo vocabula

fynonyma dicuntur , quia plane eundem fündunt fenfum,

ideoque etiam pro fe inuicem non turbato fenfü poni

offunt.

Cuius rei exempla, quia trivialia fünt, omitti-

timus.

Atqui hunc Synonymiae modum obtinere dicunt

in vocabulis filii Dei et Chriffi. Volunt ergo filium Dei

et Chriftum ita fenfü et fignificatione inter fe conuenire ,

vt plane (ibi inuicem, eadem fignificatione manente, fub.

ftitui poflint. Quae-fententia quali fundamento nitatur;

allato

q'u(ä'myuis id deinceps vlterius eXpulicabimu.s.,r'vel ex

2

tamen

[:

4

i

»

tameü exemplo per

fp'ici poteft,. Neque enim quisquani,

qui Ayauepyoa . ATgu

ày quoque appellari audiuerit ; inde

À« ergo ita fignificatione

cum Agamem-.

concluder, Azg&

€

7

none conuenire, vt quemcu

nque Agamemrnona Atridem

credat, vel omnem Atrei progeniem Agamemnonis no-

men gere

re fibi perfuadeat. Sic quoque; vt exemplo

fümto vtamur, in Academia aliqua T itio Prore-

propius de

£loris munere

fungente "litius et Prore&tor Synonymae

funt denominationes eo fenfü, quem fuüpra indicauimus.

E

Sed qui inde inferre vellet, Prore&toris et "l'itii nomen

ita inter íe conuen

ire; vt quemcunque Prore&torem Tii-

tium vocet, vel etiam "l'itium munere publico depofito

.

nihileminus Prore&toris no:mine 1

nfigniri poffe credat, is

vero nonne rifum moueret? Addimus aliud exemplum ex

litteris petitum. Sünt Iohann. XL 27. 28. noimi-

ipfis facris

na Chriftus; .

filius Dei et Magifter Synonyma, quoniam

dem Seruato-

vnam eandemque defignant perfonam eun

rem. At quis fanus inde concludet nomen Chrifti et

|

3MaezuaAz veletiam nomen filii Dei et Magiftri fenfu plane

et fignificat

ione a fe inuicem non abhorrere, fed Magi-

ftrum qual

emcunque aut Chriftam aur Dei-filium poífe

dici? Neque vero a

lia via incedunt interpretes ifti ,. qui

vv Gss titulum. de regia Seruatoris pote(tate 'interpretam.

tur. Cum enim vident, Euangeliftis illum ipfum ; qui

modo Xese, modo we ecs vocatur, vnum eundemque

e(Ie Seruatorem lefüm: exinde (tatim inferunt ; .duas iítas

denominationes ipfo fenfu inter-

fe conuenire. ld ergo

nos iam agemus, vt examine. in loca praecipua, in qui-

bus v G« fit mentio, in(tituto oftendamus longe inter fe

non folum ex vfu Grammatico ( de quo quidem non labo-

randum e(t) fed. et'ex ipfa 5

mente

acrorum fbli;'pt*orum

&

$

äi&ärre illas denominationes.

es

"us

D d

La

G;: dÀ

p Sed»«antequam ad acc

uratius iftorum

Io;Orum-'exam&n

accedamus, omnium primo .difquirendum putamus;-quid

Iudaei de Mefliae (üi; quem exfpeGtabant, natura fenferint,

In qua quideim re difputandanihil nobis facere videntur te-

ftimonialudaeorum fequiorisaeui,qui nnfpiam fere in Sllitre-

ris V.T gaturaefaftigiumin Meffia inuenire volunt. Quan-

quam enim alias gens fit tenaciffima. morum et do£&trinae

& patribus acceptae, atque ideo íaepius ex teítimonio lu-

daeorum recentiorum ad ipfos aütiquiores gentis mores ,

ritus gt opiniones fatis tuto concludere liceat: in hac ta-

3

men quae(tione quo. minus te(t&nonio i

llorum vtamur ob.

ftat, quod. in tanta et ram gràui re. aflerenda non extra

omaue partium ftudium pofiti videntur. . Nimirum fua id

intereíle videbant contra Chriftianorum fententiam, fi lo-

ca ifta omnia V. "T ,.in quibus nos quidem Praeftantioris

Mefliae naturae. te(timonia luculentiffima inuenimus; . in

alium fenfum detorquerent. |Atque hinc fattum; vt. vel

Janiffimis locis falfis. fuis et contortis interpretationibus

tenebras offuderint. Hoc igitur fonte relicto limpidiorem

fequamur facras nimirum litteras, ex quibus diuerfas Iu-

daeorum.de Mefília non dicam fententias fed .

opiniones fa-

cile poterimus eruere. -Id vero ex diligenti 1

s

ttione N. T.

á

clariifime patefcit,.ludaeos non plane ignoraffe, Metfiam

íüum diuino:genere prognatum fore, fed praeiudiciis fuis

et opinionibus effitis de regno aliquo terreno confítitaen-

do captos (aepius in ifta fide laboraffe, « Quorum prius,

vt ex multis locis vnum praecipue feligamus, luce clarius

pate(cit ex Nathanaelis confeffione Jobazz. L, $0. Y486: ev

& 0 Uiog TH Cs , CU £0 Qä'qckeu; TE lvgazA,

Nimirum ex col-

loguio cum Seruatore habito didicerat fibi Nathanael, non

nudum

EEE

z

6

ots

nudum homineh effe poffe illam fed Dei ];ilium, q.;uïþpe

qui abftrufiores hominum cogitationes curatiffime nof(Tet.

Íd vero profitetur hifce verbis ev & e vioc v2 ees, At vide!

quid ftatim addat ev & » fBaezeve a 1re2y^. . In. mentem

ergo veniebat Do&tori Iudaeorum celeberrimo V. T. do-

Grina filiusa Dei fore.Meffiam. . Hine cum primo. confes-

fus effet, effe iftum, quocum loquebatur Dei filium: in-

de ftatim infert, illum eífe. quióque Meffiani, Ifraelis re-

gem futurum,

Hoc vero quid aliud fupponir, quam

Nathanaelem credidiffe, Meffiam fore Dei filium? Quod

fi igitur firiniter hanc ludaeorum fidem,; quàm alia loca

uoque produnt, teneamus: facile refutatur quod obiicit

b. Heilmaumüs ex Luc. IV. 41. nam quod ibi, ita ait, dae-

s:noniaci eum filium Dei effe vociferabantur , ita ipfe expli-

cat vt eos id vulgave fermonibus fuis vetet, quod [tiamt fe

Chriftum e[Je. Scilicet prima illa profeffione de filio Dei

edita fufpicari poterat Seruator; iftos daemoniacos Vete-

tis ecclefiae dogma fecutos facile in eam fententiam pofie

incidere, vt quem modo Dei filium praedicauerant; hunc

ergo Meffiam quoque effe non diffimularent. ^ Hoc Ser-

uator veritus illis Meffiam fe profiteri prohibet. ' Vtne ve-

ro argümentis fi&tis rem ceteroquin elariffimam defendi

patiamur: monemus; Virum S. R. Sporfelium (*) erra-

re, quando ex Z7obanu. X. 24-33 eiusdem, quam nos

iam tuemur fententiae argumentum .petit. Nimirum cum

Iudaei, interrogato Seruatore, num ipfe fit Meflias et af-

extu ;

firmatione ac;epca ; lapidare ipfpm velint hoc praet

quod

p ) in der-'fPrzfzJ"zikg der Mcbaelïfcäeæ Erklaerung det Bv

zfs an

die Hebraeer cui libello vel ipfum illum Virum Doctiffimum , cui

eft oppofitus, laudem debitam in Collegiis aliquando tribuere

ineminimus.

E

E

d

dee

7

qudd,cumhomo fit Deum fe faciäc ,i :quid 'aliud. ( ita ar-:

gumentatur Vir.S. R.) hoc innuit, quam illos in Mefliae

nomine diuina omnia cogitaffe. . Sedinon fatis attendit Vie

Cel. ad ea, quaelefus refpondet; in quibus id fine contro-

uerfia praecipuum erat, quod filium Dei fe praedicaret;

id quod nos infra explicare- conabimur. jErgo lapidare

volebant eum, non

N

quod Mefäfamï feþïfed qubd-&lxi:qm Dei

,

æïf | P-;:a-cdigau.erat,

h. XXII. 41-46,

vh'cet in contra-

rium addu&tus a b. Heilmanno fententiae noftrae contra-

riatur. GConcedimus quidem Viro Cel. filfos effe iítos

interpretes, qui ludaeos refponfionem in promtu habui(fe

fingunt ( neque enim probant ) fed prauo et maligno ani-

mo indu&os noluiffe Seruatori quaerenti fateri, Meffiam

Dei filium effe, quippe ex quibus ille deinceps defendere

fe a calumniis potuiflet, ^ Nam etiamfi Pharifaei profeffi

fuiffent quod res erat, Meffiam Dauidis filium a patre ideo

appellari Dominum, quod plus quam humanae naturae

maieftate indutus filius. patrem merum hominem multis

paílibus anteiret; non tàmen videmus, quid commodi

Seruator inde parare fibi potuiffet, quum illi- ipfi Pharj-

faei tenaciter alias negarent, iftum, quo cum difputabant;

e(íe Meffiam. Concedimus ergo quodammodo b. Heil-

347510, lidaeos hocloco nihil de diuina Mefliae natura

refpondere potuifle, . Sed aliam. huius filentii. caufam fta-

tuendam putamus.

Acerbiffimae nimirum Romanorum

vexationes tanram Meffiae liberatoris exfpeCtationem ínter

Iudaeos concitauerant, vt. fola ifta recis . potentis et . Ro-

manorum imperium fumm»oturi cogitatio animum eorum

quod

totum OQcUPgret., Hinc in-M-elHafuo non iam id,

Vg T?

—

Eso

8

1

GN 5;5 : : &jäö i

V.'T. libri teftabantur; : diuinam 'ïna:&tüi'amli,'ï**fed" fegnurm

potentiamque fpe&abant. .. Nomm mirum ergo videri de-

bet, ludaeos ita regni faturi fplendore abreptos fuiffe, vt

nihil hic loci de diuina Meffiae natura illis füccurreret,

Haec ipfa de terreno Meffiae regno praeconcepta ludaeo-

rum opinio quantum jllam. antiquitlimam «de Seruatoris

raeftantiore natura do&rinam obfcurauerit, er quot du-

bitationibus illos torferit, clarius etiam patet ex loco illu-

ftri ZJobanz. V H. 27. Quo loco quidam ex ludaeis Hie-

rofolymae degentibus difputant, num ifte [efus qui tanta

cum zaegeirie Pharifaeis non cohibentibus difputet verus

fit Meffias.

Negant id, eo addu&i argumento, quod

ipfius. Sacri Scriptoris verbis notare malumus:

LE

aAnDac eyvacay o apxcyrec oTk uTOS. gY aAg9ue a Xpigót. — AAAn

TuTOy oidagaey , "roOey éeiy, o Q& Xpugtg Oa tpyeroa Wt yivucct

sro9ey ec;, . Fatentur ergo hoc ipfo ludaei ignorare fe, vn-

Iftud enim ze9«y esw non

de genus du&turus fit Meffias,

de natiuitatis loco fed de ftirpe vel genere effe explican-

dum, optime cenfemus b. Heumanuum monuifle,

lam

vero vide le&or quam abhorrens haec fententia ab illa fit,

i

quam alios Iudaeos protuliffe lohannes prodit capite eod.

Y'. 41 et 42.. AA sAeyoyv , ureg esw o Xoigos, — AAAOi d £Aeyoy ,

Qu yag eo Ts TaiuARIaS o Xpisos eoyreraus oU " ypac evrev ori

ex g Cmépjhorrot A«(Dià xeu azro BdAesu Tue xoMge, OT qy Aafoió ,

o Xpste eoxerai; Hi ergo Mefliam ex genere Dauidis or.

tum du&turum liberrime profitentur. En fententiarum

diuortium! illis fatentibus, ignorare fe genus Meffiae,

his vero contra contendentibus, ftirpe Bethleemitica pro-

creatum iri.-Meffiam. En ex;zpa illud quod in plebe Iu-

daica de hac quaeftione ortum effe , narrat Euangelicae his

hifto-

Itogiae fcriptor. ancluflgmus ergo ex'khis aliisque

. fiae

í 506

Ms

8X

MP

.:;

ri e.Sacrae'Is':a'c*-isfcerti.nih—ü(i'u&a*eüs.-f,iïc.i.nz.iiïä de. vera Mes-

fiae natura; magnum: potius fententiarum difcrimen inter

ipfos fuifle; Sacris V. T. litteris praeftantiorem eius natu-

ram fubindicantibus , : praeiudicio vero,. quo minus hanc

yf;;j;:a,;em tenerent ; plerum*q-ue e?? imp:?dvi?fltee

9

&

L

-

--5 His praemxfiïs propit

$'ad eaáccedamus, quae ad

*a;g---

putationem noftram pertinent. Maximum vero pondus

illi-argumento tribuunt, quod ex quotidiano inter ludaeos

nominis filii Def vf regis notionem./cum ifto vocabulo

coniungendam :efle probet.

Quapropter difquiramus

iam; quid Iudaei in'appellatione filii Dei fibi cogitauerint;

regemne íolum ,. ceteroquin- hominems an quod verba

fonant, Dei patris filium . verum. — Nec vero dum ifta

difpicimus; generalius difputamus, quid ludaei füb no-

minibus z s 53 intellexerint; .. Nemo quippe inficias

ire poterit; reges aliosque magiftratus Hebraeis atque

adeo Iudaeis f//;ios Dei eíTe appeilatos ; quanquam alia loca

adhuc deGderemus, in quibus fingulariter rex vnus ap-

pelletur e»s ;35 id quod vero non iam vrgere pla-

cet.. ld modo inquiramus, quo fenfu Seruatoris et Apo-

]

ftolorum aetate inter ludaeos illa we &«« denominatio vul-

gata fuerit, vti fere controuerfiae ftatum expreéffir b. Heil-

giammus. id vero aliunde.cognofci non poterit, quam ex

ipfis N. 'T- Sacris litteris;in quibus quippe quampluri.

mae ludaeorum difputationes proditae leguntur. Age er-

!

$o loca praecipua; quae ad'accuratum iftius quaeftionis

ij

examen conferre aliquid videntur, perluftremus.

Et

je

primo.quidem locó memorandus venit locus Jobann. X.

u

231-38.1n quo a S. Scriptore narratur, ludaeosSeruatoris

[

s eum

'fc;:rmonibush COmmotos; in; eo fuiffe, vt Iäpidibu

l

obru-

js

i

Ls

A

5

io

obr.uärcnt." Quibus turbis.cum. Qppofuifi"etif& eruator ;

quáefiuiffetque,. ob quamnam rem vtilem lapidare fe ve-

lint, at illi vero 7egt x2A2 , refpondent, eeys s /uSaCouei vt ;

aAAa p BAacQuae, wai ori cu ewO gumroc tv Troieis CeaUTO Otoy.

Scilicet non.expreffis. verbis.in antecedentibus legimus ,

Seruatorem fe wov 6«« praedica(le.

Nec id quoque mi-

rum eít, cum notüm:íit; facros Scriptores non omnes

omni tempore. a Seruátore habitas orationes cum- omni

fuà connexione, atque iisdem. pene verbis memoriae pro-

didiíTe, fed.praecipua tantum capita attigiffe illorum ; quae

Seruator füíius: difputauerat.. Quod a nullo alio faepius

fa&titatum videmus; quam.a lohanne;:vnde etiam ( vt in

tránfitu id-moneamus.) abruptum. illud. dicendi eenus;

quod.in omnibus.iftis Seruat

oris fermonibus a lohanne

N

memoratis deprehenditur; facile pote(t explicari, -.Quam-

uis ergo in illis comíriatibus , quae locum noftrum anteces

dunt; non commemoretur, lefum expreffis verbis fe viy

ece appellaffe: nihil eamen nosSeruatori'affingere, luce cla-

rius colligitur ex verbis iftis commatis 36. in. quibu$ ad

Judaeorum obieGtiones ita refpondet vue Aeyere r« (BAnz Q

püig ori- wroy Viag T O£ &u. . Sit ergo! praedicauerat fe

Seruator w ed! lam. vide le&tor, quomodo id tulerint

ludaeij et quo demum fenfu. explicauerint! Sane nou de

regis munere fed de diuino faftigio. - Ipfos audi ludaeos

optimos mentis ac linguae fuae interpretes:-or: ev ey3owrog

Q 5 inquiunt,-"w-acs:g ecsauroy. Csoy, .. d uod. r diCCS,Iudaeggx

ideo tantum lapidare volujffe/fefüms, quod Deum patrem

in fe, feque in patre efIe dixerat, atqüe etiam . id ex verfu

59 et 39 clarum e(le contenderis:.non nos quidem nepa-

o peem—j ( Rj um0

mnus hanc quoque caufam zeli ludaeorum . fuiffé, quod

Sed

hac Ain terra parem Deo 'pg;e&atefe praedicauerat.

E

354

*

exse

[f

addimus, non eam vnicam.et primariam fuiffe cauíam,

quin ex refponfione Seruatoris, ver(ü 36, colligimus,

ipfam filii Dei denominationem, quam fibi Seruator vin-

Iudaeos ad fur.orem incitaffe,

; dicæ.lf:;fäï, in pïimis

s 50 Vg.

: «* Verum vt totius, quo' Seruator

l €.vtitur ; ärgu-—

ménti atque àdeo ipía nominis filii Dei ratio eo clarius

pateat, patlo accuratius Seruatoris verba illa; quibus fe

. defendit, difpiciamus. ^ Ac primo loco ex tota orationis

ferie patefcit, Seruatorém purgare fe velle a blafphemia

iila, cuius a ludaeis accufabatur;- et-quam in eo pone-

bánt; quod eum homo fit, Deuri fe faceret. ^ Hoc ergo

erat crimen, cui opponere Ííe' debeber Serüator. Sci-

. licet'verba ifta z«» BAuccPrjuac w ori co. avyOpumog uv zraiue

céavro Gs Vertimus, non te lapidamus de facto aliquo bo-

o pera&to, fed de blafphemia, id eft; quod Deum te credi

iufferis, cum homo fis.

lítüd xa; hic non coniun&iue ac-

cipimuüs, fed vci vocant, exegetice. Nam habcet particu-

. . laiftahune vfüm; vt iis quae iam di&ta funt accuratius.

11

determinandis inferuiat.

Optime proinde Beza vertit id

eff nec minus concinne Grotius zempe, quos fecutus eft Cel,

I

Heumannts in comentario ad h. l. Volunt ergo ludaei,

cum varia dentur blafphemiae genera; curatius explicare;

5

i

de quonam blafpherniae genere ipfüm lapidare voluerint.

J

.His igitur calumniis obuiam iturus lefus vtitur argumento

j

jüod vocant ad maius a minori.

Prouocat ad Píalm.

LXXXII. 6. quo loco magiftratus feu reges aliique iudices

..tmmWSN »3 vocantur. 5,Si iftos (ita argumentatur ) re-

ls

» ges et magiítratus, quos Vates S. álloquitur; quan-

0

» quam homines effent mortales, filios tatzaen Dei appella-

j

eít contra-

fl,

» Fe non dubitacS. Scriptura, quae fibi non pot

2

793 dlcei-'

12

-

X

--

2

dicere, qui ergo Vos.me quei- pater fan&ificauit i'e

52

ab.omnibus regibus humanis. tanto interuallo- diftare

25

voluit, . quanto praeftantior.atque adeo diuerfa eft natu-

22

ra, qua praeditus füni, qui me; inquam , blafphemum

hd

dicere poteftis, quando fi/ium Dei me praedico, atque

» hoc ip

ío plus quam. humanam fortem mihi tribno? ;

Subítituádmus quaefo loco Deifilii regis titulum, atque

£unc videamus;. quam lepide Chriftus obieCtiones Iudaeo:

rum diluerit. - Blafphemiae illum hi accufauerant, quod

nimirum cum homo fit Deum fe venditet. " Ac Iefus re-

fponderet: lure me regem me prodere exemplo vobis eft

Pf LXXXII. quo ipfi reges et magi(tratus Dii- vocantur.

uid?.num ergo ludaei obiecerant, ipfum fe regem feu

Meffiam praedicare? Haecne erat blafphemia, quam Iu-

daei crepabant? Contra hanc ergo obie&tionem defendere

Ífe debebat.Seruator? Minime vero; ; Quin: tantum, abe-

rat, vt ludaei-hoc illi vertifient.crimini,..(i regem profes:

fus fe effet, vt potius eo ipfo die, quo haec difpuratio in-

ciderat, aperte ipfum rogarent, num ipíe reuera.fit rex

ille lfraelis. gentem liberaturus, eo quidem con(ilio, vt;

fi palam ille id profiteretur , regem ftatimn eligerent eum

et confirmarent, Romanisque fub noui regis aufpiciis bel-

— ? — n

lum inferrent.. , Quanquam enim- deinceps. cum .viuculis

datus judicibus fifteretur, et grauiflima quaeque patere-

sgur lefus, 1d crimini dabant ludaei; quod regem íe pro-

diderit: alia tamen tum. temporis eorum mens erat, alia

:

M

erfuafio. .Nimirum plerique ex ludaeis fperauerant;

D

hunc ipfum regem, qui Mefliam fe pronunciabat , fore

W

aliquando regem fuum, qui Romanorum iugo ablato re-

/

ü

bus ludaicis priftinum florem reddat;

p

Pacatumque vegat patriz"—s virtutibus orbem.

K

1

Hac

D

13

Hac igitur opinione indü&'i,* hac fpe -Aïnnkixi cum faepitis

ex Seruatore quaefiuiffent ; ipfene reuera fit rex ille'ma-

gnus atque etiam id aliquoties vr(ifTent ( *) ille vero e con-

trario occultando fe, partim euitauerat , quo minus rex

crearetur , et tumultus caufa effet; partim vero illos edo.

cuerat, non effe fe regem aliquem terrenum ,. qui impe-

rio poiitico, feditionibus et bellis. truculentis laetaretür,

atque'etiam vlterius, id quod rei inuidiam augere pote-

rat, de obíequio Caefari praeftando illos admonuerat.

Hinc illi vero fpe omni er fiducia in iftum regem abicCta

in inuidiam demum et-furorem vertebantur, operamque

omnerm impendebant, .vt iftum adeo abiectum fordidum-

que regem (quippe cuius regnum fenfus eorum non ca-

piebat) e medio tollerent. " Haec ergo tam fübito ctum

temporis mutatae voluntatis ratio erat; de qua noftro loco

nondum fufpicari licet. — Proinde nimis füfpiciofi ifti in-

terpretes videntur qui noftro loco putant ludaeos mali-

]

tiofo animo indu&tos quaefiuiffe Y. 24." Er cv &o Xoieoc , vt

tantummodo accufandi locum narncifcerentur.' Non enim

»

robant iftam de Iudaeorum malitia fufpicionem.

Quin

potius ipfum illud. deiderium, quo tum temporis rex Iu-

:

daeorum expe&tabatur, dubitare nos non finit, quaeftio-

nerriïillorum (fu-iffe Gncera

m, nec quicquam "in illa Ja-

D 3

tui(Te

|

(*) Haec /iþfa -!u*cfïaefo'ï

um libido regni conftituendi in caufa

eret, cur Seruator, qui fcditionibus aníam praebere nolebat,

faepius Meíliam fe pronunciare vetuerit.

Qua de re vide: Cel.

Plul vap Swiuden cif. fifiens vationzs «ur Saluator uo[lev , qui-tot

nggga;&j;;e qnovborum jatazioues- coram uultitudine patrauerit , 20«

æ;

zer "Janator me egs vefevreut, vetueyit, curque du geueve. noluevit

ullice [e Mefframa pracdicari Eupduni Dataucr. 1766. — Dreuiter.

q

jue tano

it S. R. /gcol in den Betrachtu

rem Quo

I)

ngen üley dit

i

wäg[gfz Ab fiebtos GOttes Pari. IP. pag. 13 h

exS

i4.

o

2

t—ui»'»fï"*e attae bilis. Non ergo ( vt repetamus. rem )"Gb:æc'e'*--

rant ludaei, - multo. minus blafphemiae nomine notaue-

rant, quod regem fe prodiderit. Nec ergo ad hoc re-

fpondendum erat Seruatori, neque. adeo eius refponfio,

nifi leuitatis ipfum arguere velimus, ad iftam rationem

explicari debet. Aliquando adhuc clerius etiam patebit

Iefum volui(fe fe def£cndere.a blafphemia; quae in eo con-

fi(teret; non quod Mefliam fe, fed|De: filium praedicaue-

rat, fi legimus quae ftatim fequuntur comat. 37 et 358.

In illis enim ad id ipíum redit lefus, quod antea iam in-

culcauerat, nimirum opera Dei peragendo fatis. fe often-

dere Deum patrem in fe, feque in. Deo effe.. Hocne

Mefliae homini nudo, caeteroquin maxima autoritate in-

ftru&o. aut'non potius Dei filio conuenire poffe credas?

fed tacite b. Heilmannus concedic, Iudaeos nomen vv exe

( h. 1.) in oratione Seruatoris non de Mefflia fed de filio

aliquo proprio effe interpretatos; negat vero quicquam

re&e exinde concludi pofie. Iftam quippe filii Dei expli-

cationem ex hominum maleuolorum animo fluxiffe con-

rendit, qui id dicere lefutn voluerint nom quod eum dixi[Je

ipfi fibi-confcii erant [zd quod ipfi plurimam . accufandi snate-

viam interpretabantur íünt ipfa verba Viri Dodhffimi.

Non probat vero iftam ludaeorum malitiam fed credere

illam bono animo iubet, quo non facile adducetur, qui

perpenderit, quae vixdum monuimus; quam vehementi

regis defiderio flagrauerint Iudaei, et quam parati fuerint ,

ipfüm fi modo voluiffet, regem conftituere. Hocanimo

igitur, hac mente cum ludaei fuerint, quis de malítia co-

gitet* Sed non conuenit quoque Viro Celelerr. fecum

ipfo. Nara cuius maleuolentiae in filii Dei titulo expli-

quando

cando modo arguit ludaeos, eam ipfam.jgnorat ,

. Mattb.. — :

r

d

dR Gd

1$

Mattb. X X VII. ,43. illi Seruatorem fü ppliöiyc; datum ita ca-

uillax*murmmæv £7 TOV O£0/5 eug*æ;&æ yuy auTOV, & DzA«e QUTOy,

üre yap , 'eri Gex &ipa wiec5 Quid? Hi igitur ludaei , quos ma.

leuolo in Seruatorem animo fuiffe non iam fingere fed ipfo

Matthaei ce(timonio comprobare licet, hi inquam , lüdaei

teftes.integri et incorru

pti- m fenfuü fïlio;-Deiþ afïïgnandg

gfin'g'ppfïunt;? ER

o' VII.

| qu'11:: alia loca in. hift

oria Euangelica, ex quibus iure

colligi poffe videtur; in vulgari loquendi vfü differentiam

inter. Cbriffum et filium Dei omnino fuiffe. . n i(tum cen-

füm veniunt omnia ifta loca; in quibus dao illa vocabula

Xgisos CC wisc 8 Gcs jta coniunguntur, vt tota oratio frigeat,

f(i Synonyma ea effe putes. Loca praecipua notauit iam

füpra: laudatus Spoujelius Vir S. R. (*)' fed breuiffimis

tantum verbis et.ita vt addi multa poffint, quae nos iam

addemus. .Ac primo quidem loco íaepe illos mirati fu-

müs, qui ex iítis aliisque locis probare contendunt, tum

temporis apud ludaeos filium Dei confuetam Mefliae feu

regis denominationem fuiffe.

uod (i enim .hoc fuit;

Cür quaefo femper adiun&tum legimus xeiso»? Explicationis

caufa?. At vero explicatione non egebat i(ta denominatio ,

.

quae, vt yolunt, vulgatiffima inter ludaeos erat. Quid

ergo iuftiüs quam-fenfu a fe differre iftas voces credere?

Deinde vero etiam id notandum, fere femper in iítis lo-

cis denominationem. propriam Cbriffi praeponi denomi-

nationi impropriae filià Dei;. quod ipfum vfui Ícribendi

contrariatur. Neque enim fcriptor aliquis fanus appella-

)a

tionem aliquam planiffimam per aliam explicabit Synony-

gnoramus

]

mam quidem ,'þatx longe obfþurioxfem.: Non i

N

-quidem

^ (7) 1 füpra C pag. 108 feq.

f

16

*3yte

&^

Es

a

Ms

' quidem; Vei optimos fcriptores aliquando Synäbnymä con-

iungere, imo id ipfüm vt plurimum ftili foecundioris in-

-dicium effe, nec quoque femper adeo anxie ordinem inter

locutionem propriíam et impropriam obferuari poffe, fed

e(fe hoc arbitrarium quid et quafi tranfitorium in fcriben-

do facile damus.

Verum id non valebit, quando locis

tantum non omnibus Euangeliftas pertinaciter fere Xes

addere videmus filium Dei. " Hocne leuitati illi, qua fae-

— pius inter fcribendum vtimur, aut non potitis. confidera-

tioni meditationiue attribuendum putemus? Sed ipfa illa

joca, de quibus difputatur , videamus, et fi qua explica

tione indigeant, obferuatione vna atque alrera illuftremus.

- Mattbaei XXV1. 63. 64. . Pontifex fümmus Seruatori iu-

ramentum more Hebraeorum deinde a reo affirmandum

iniungit his verbis: e£eguí e& &era, v& Oc & (ovroc s es tpuy

£imus* G oU. & o Xegigoc o u & O««5 Cogitemus vero ad hunc

locum malitiam Iudaeorum et maxime facerdotis fummi,

qui non dignitate folum, fed etiam impietate alios omnes

anteibat. LHuic fane malitia ipfa imperabat, vt atrociíii-

ma crimina colligeret et in Seruatorem deferret, quo fà-

cilius accufandi praetextum apud Pilatum: nancifceretur.

Huic igitur fatisne effe poterat Seruatorem de regis tan-

tumtitulo accufare, aut nonne potius alia omnia addi-

diffe putandus eft, quae inuidiam augere poterant? Hu-

3us itaque verbis fi mitiorem aliquam et faciliorem largia-

mur interpretationem, num quaefo mentem eius re&te nos

cepiffe confidere poffumus? Accedit, quod cum aflirman-

do refpondi(fet Seruator; id blafphemiam e(Te clamitarent,

At quomodo blafphemum vocare potuiíient,'fi de folo

regis titulo interrogatum affirma(Te credidiffent? Neque

forfan in

enim valere videtur, -quodw amicus monebat ;

: -Memag

"

K

e

—

m

o d

ä*v

j

blafphemiam fuiffe noz

ngefïïae þmfefäone id&o aq !Qäaeis

tatam , quod, cum illi non ifta requifita omtiia; quae Deus

de Meília praedixerat, Seruatori conuenire putarent, 'is

eo ipío Meíliam fe proclamando Deum mendacii argueret,

praedictionumque immemorem aífereret, id vero eft bja.

Jpbemus eííet. ' Scilicer praeterea quod ifta blafphemiae

fignificatio. plane fit infolita ; caeteris quoque locis. in

quibus blafphemiae ipfüm accufant,.non conuenit; quin

ex his potius patet; ideo illum hoc crimine fuiífe nora-

tum, quod filium Dei fe praedicans Deum fe faceret, cum

homo fit. Cum igitur hoc noítro loco idem illud iterum

quaeratur, num nimirum Chriftus fit Dei filius

uid

clrius quam eos ideo blafphemiam blate

rare» quod ex

vtrisque vltimum non negauerat ?

Verum in contraria omnia abit Cel. Heilegpannus ; et

ex ipfo noftro loco illique- parallelis Marci et T;ucae fen-

tentiae fuae argumentum petit; ^ Ita vero conclufiffe vide-

tur Vir Cel. ;; Cum ludaeorum primores ira de Meffia lo-

» quantur, (fünt ipfa Viri verba) vt eum haud dubitán-

» terDei filium praedicent; ;, iisdem vero de diuino Mes-

fiae faftigio nihil conftiterit; fequitur, eos in filii Deiap-

pellatione non diuinitatem naturae, fed regiam autorita-

L-

tem intellexitie, - Verum fefelliffe videtur Virum DoGis-

|

fimum quaeftio fümmi facerdotis a Matthaeo relata, Sci-

licet omnis narrationis feries et caetera quoque hiftoria

-

REuangelica fatis declarat, iftum non de eccle(iae füae do-

mate aliquo voluilfe inquirere, fed de criminibus iftis,

b

e.quibus accufaffe eum Tudaeos laetabatur. .. Deinde ve-

x

o

ro quanquam lubenter demus, maximum inter ludaeos

J

de vera Mefliae natura obferuari diuortium (negantes in-

n

rerim, plane nibil illos de n

;gturae pfagüantia Íciui

ffe);

]

-

d

Uv

ais

:l

P*

e

d

1'8

alia tamen quae&io eft, quid illi- reipfa ;:reääi*äterint;,«alia,

quid credere il

los Seruator lefüs voiuerit.:: Is vero in fer-

—

monibus, quos quotidie fere ad illos: habuerat , fatis clare

illis naturam füam praeftantiorem fignificauerat, feque et pa-

trem vnum effe dixerat Jobaug. X..aliaque, — Quid ergoiin

cauía fuiffet, quo minus tum, cum infernali odio excitati

atrociffima quaeque crimina fingerent, vti-ipfe fcriptor fa-

cer teftatur commate 595 quomints, inquam , hoc. quo-

ue, vti illis videbatur; crimez de titulo filii Dei vfarpato

roferrent, quippe quo admifTo facilius anfam damnandi

innocentem Seruatorem na&ti fuiffent. .Quod fi igitar hoc

modo rem Confideremus: ( nec .videmus 5 quomodo : alia

ratione confiderari poffit) corruit omnis: b.. Heiliuanmi

argumentatio, quin potius ipfum illud argumentum re-

torqueré licet hoc modo, vt; cum ludaeorum do&tores

Mefliam Dei filiam praedicent; idque ipfitis adfertis nixi

faciant, lefus vero iftum titulum alias- de diuina ftià natu-

ra explicet, exinde concludamus; 'h.

dum.

u

losquoque de :nfam-

rae diuinitate efle explican

II

XIL. 67. vbi;

(Sedv opþonii Vïr Do

&ifT locum Lucae X.

uod prima vice ita ex lefu quaerant, fitne ipfe Chriftus,

id refponfüm recufante lefü; ita efferant, filiumne Dei fe

pro—fïteatur.

Verum füpponere videtur Vir Cel., quod

r

probare debuiffet, if(tam nempe quaeftionem « ev si e w

:2 G«g eandem ipfam illam effe , quam antea propofüuerarit;

& cv &o Xpigcoc, fed. aliis tantum verbis elatam. Ipfe vero

f

fcribendi tenor in iftis ver(ibus obferuatus primo quoque

afpe&u legenti perfuadebit, quaeftionem. pofteriorem flu-

l

xiffe ex refponfione illa, quam ad priorem quaeftionem

Il

re de-

[

dederat Seruator; atque aQeo aliud»,quid fignifica

: w'bere

*

:

des

12

bere, quam illa-nïprifïreüa. Nimirum vt paulo curatius Io-

cum : huünc tra&temus:: obfernamus; noluifle Chriftum ad

quaeftionem fitze. Meffias aperte refpondere, . Quod fi

enim regem fe feu Meffiam: proclama(Tet: facile:videbat,

ludaeos;hoc de regiíro terreno-interpreraturos atque adeo

nouam:. accufandi: occafidnem' captaturos, - Hoc cum: eui.

tare;wellet, ita potius eos edocere- ftudebats vt ipfi ex re-

fponfione concludere poffent; .qualis fit ipfius, et regni

ab'ipfo eripendi natura.

Eum in finem hifce vtitur ver-

his;^Wigito fuo procul dubio femetipfum fimul innuens;

ATFb T yuy égui o Vióc T& avDoumE. oO nusVus x Qezuov T4e Quyatsug

78:9:8, * " Supponimus hic,; quod tota hiftorià Euangelica

probat;:filis bouimis titulo Meffiam fuiffe tum temporis-de-

nominatum.: Atquijam videamus; quid iíta refponfione

profecerit Seruator.

turow de zavrer ( ita narratur a S. Scri-

ptore) eu ew s o vi & €:9; Lloc ergo federe ad dex-

tram.potentiae diuinae rale quid fignificare videbatur Iu-

daeis, qüuod non.in Metliam, fola humana natura praedi-

tum , .fed.in illum cadat; qui praeftantiori natura fplendens

ad dextram Dei throno maieftatis gloriofo in(identis affideat.

nCHabana. 4. 50. in. ifta Nachanaelis. confeffjone. 2498;

cU &i 2 Ulog TüQtu, cu'& o QasuAsoe Ts 1eaA. praeterquamt quod

elumbis euadit fenfus fi vertas: Rabbi tu'es rex, tu es

rex: ipfe quoque contextus fuadet, diuinius quid in filii

Dei nomine effe cogitandum. " Nermpe illa detexerat Ser.

uator Natharaeli , quae: omnibus hominibus abícondita,

foli:Deo:poffe nota effe nouérat Nathanael.-:dure hac.de

re improuifa ftupentem videmus Nathanaelem. |. Sed col.

ligit mentem ; et concludit; hunc qui ab(trufiores homi-

num. cogitationes curatiffime nofier,. non merum effe pos.

primo-ay &'0 Vitg T2 Org.

fehemmem. »' Gonfitetur 'ità qu?

2

Deinde

-

20

K

E

vee-

-

o

Deiüude vero cam hi(ce togïïäüdnibm*addeäöt ';äiärpf;äls'

de filio Dei futuro Meffia, ftatimr fubiungit «« u-c a isvz

T7TÀ Irgost^e

- Hac ratione fi refponfiónem NNathanaelis con-

fideremus, plana omnia erunt et accurata, Quod fi vero

de Mefliae nomine. intelligas: ifta - verba priora , obiicio:

qui ergo Nathanael exinde quod lefus illa noffet ; quae

nemo hominum noffe poterat , concludere potuit effe.hunc

ergo Meffiam? Num quaefo ludaei credebant, Meffiam

füum ( quem merum hominem fingunt ) cordis- fcrutato-

rem omnifcium fore 2. At vero id nullo: argumentoypro-

bari poteft; - Vides haereri hics- nifi illud naturae fa(tigium

filio Dei addideris; quod iam illi vindicamus;:;cIn* Mar-

tháe vero elogio Jobanu. X/J. 37. «u & o Xgwoc o vieg T4 OH

iterum nullus plane erit fenfüs, fi vertas: T« es Meffias

rex. . Et vero etiam illa Seruatoris verba,. quae comiat.

25 et 26 leguntur, ad quae Martha noftro loco. refpon-

det, ampliorem aliquam et auguftiorem confe(lionem re-

quirebant; ac quidem illa de regio münere eft. « Denique

planus érit fenfüs; fi nobifcum vertas: T'u-es Meffias. fi-

lius ergo. Det. iu. 2nundus» venturus. .. Scilicet in.mentem

redibat Marthae V, '. doctrina; Meffiam fore filium Dei.

Flinc illum. Mefliam profe(là addit etiam , fil

t

$4

x

ium Dei efle

hunc, quocum loquatur.

Nec aduerfatur nob

is locus Matth VI 16 ch' qudu

b. Heilimanuus in hanc fententiam: Jam «comparet. aliquis

.. Petri, mdgifirim: [uum Cbriflum flium Dei

viuentis pronunciantis, verba a Mattbaeo exbibita eusm ora-

tioue a Luca.c. 1X. 20. eidem tributas -qua le[uni. vov -Xoicoy

T2 Ocx profitetur.. Addere potuiffet quod- Marcus tantum ;

babeat xe & o Xpizos,. . Sed nihil his locis proficitur. .. Quis

m ali-

mim: primo dixerit; 3£agcum. et Lucamnon parte

quam

ES

d

*2

E

a

zi

quäm era*trioniä 3 Petro :fhabicäe'*fed omnia- ei'uvsdeïm vérba

voluiffe sfferre? praefertim cum de Marco infuper: con-

ftet, multaillum omittere, quae apud Matthaeum leguntur,

adeo. vt infanus videretur, qui in Marco omnia-illa ,. quae

in Matthaeo leguntur, verbis quidem paucioribus at fen-

fü tàmien inuenire vellet. . Deinde etiam ex: ipfa orationis

ferie; quàe apud Marcum et Lucam obtinet, clarum eft;

illos non putaífe , non plus aut minus- inefTe-in verbis his

Marci etLucae: Tu es Cbriftus , quam in verbis Matthaei:

Tu es Cbriflus filius Dei viuentis.

^

:Quod fíi enim hoc

fuiffet: addidiffent etiam elogium iftud; quo Petrum aSer-

uatore ornatum fuiffe narrat Matthaeus.

Sed non incorn-

fulto illud omifiíe videntar. JNimirum laudes iftae, qui-

j

bus Petrus celebratur,.ita funt comparatae, vt facile vi-

deas; in ifta Petri confeffione ineffe debere aliquid ; quod

tanto dignum fit encomio;.id quod fane non in regis

fed

vindicato, inuenies. De-

in filii Dei: nomine;. Seruatori

N

nique nón omni probabilitate cà

ret illa fententia; quae in

lendum effe wv ftatuit.

Lucae loco : - voy Xeigov r& 6a füupp

Locum Jobann. X X. 31. in quo i

terum Cbri[li et filii

Dei denominationes coniunguntur, praeterimus,

quod

h

le

differentia inter Chriftum €

$

t filium Dei pate;:.adeg clare;

vt n.i'h,.il fere. adldi poffic.

LJ

X.

4k-,

$

Jo

. Accedunf alia loca, ex quibus confi

citüf, Iuäaeds

/

Dei titulo non Meffiam fed verum Dei filium cogi-

u

in filii

ale. :

Eft inprimis notatu dignus. locus Johannz. X1

X 7

(s

ludaei-Seruatorem .accufauerant , illum

Hepetitis vicibus

feditionis anfam praebere;

regemi fe proclamando. —Con-

(;

ilacus iterum irerumque Serua-

d

tra quas calumnias cum P

Jl«

nec qu

I;Iï

»mi? if;gucenciam teftatus»

3

;equgm morte dignu

iT

m

as

22

"33

u-

O

in illo inueniri: þrofeffus effet : tum vei*o illi -:-veziti ; ne li-

E

bertati redderetur, atrociffima quaeque crimina conqui-

runt, imo potius effingunt 14us, inquiunt; vouey €xopey xeti

xeT& TOVYOJADy "j4GY oDeAe azroOayay ors eauToy vioy Geu €7 ommty.

Ambiguum eft, quid füb w « intellexerint Iudaei, nifi

antea, quaenam lex ifta fit; .ad quam prouocant difpicid:

£ur.

uod fienim de lege aliqua a Romanis :data expli-

:

candus fit locus, non video, quid-opponi poffit; fi de

regis titulo.affe&tato accufationem eorum interpretemur.

Neque-enim vnquam Romanis in mentem. venit, ne quis

Deum aut Dei filium fe pronunciet vetare; at vero regis

nomen inuifüm. apud illos et-ideo legibus prohibitum

erat. Quod fi vero:de lege aliqua Iudaica. id e(t Mofaica

fermo fit: e contrario argumentari licebit,. verba- non:de

rege feu Meflia: fed: de Dei vero filio intelligi -debere.

Nufpiam enim regius titulus ludaeis interditus fuit. .. Ac

primo. quidem ex tota narrátionis ferie, et ipfo quafi fer.

monis colore perfpicuum eft;: nón ad Romanam fed Mo-

P UE Ws 2 WUM a PHTHNLU SIEOCUNE URUEV N

faicam legem prouocari. P'atemur quidem, verba suu;

vo4oy x j4ey C xxT. TOY vouoy 74dv, 'Vtramque - pati explica-

[C

D

Indaeis nominari

tionem. Sed nemo tamen negabit; nullam legem exa&tius

potuiffe vopec.z4oy quam Mofaicam.

R

Omnis vero dubitatio plane aberit, fi obferuemus, tum

temporis udaeis patruis moribus viuere fuiffe permiffum,

:

|

Cuius rei teítis locupletiffimus eft FI

lofepbus , qui Anti-

zi

quit. Iudaic. L. XV4. c. IV. edit. Colon.

pag. $552. iudaeos

"

preflos Agrippam narrat rogafle in - hunc modum.

N

??

Taur sv Afj , &* MEyICE Anygum TOU , Mj 3006 TrhT Ely u

p

» £mqpsa(eo9aa . 1unOs. RoAvem Oi r eOsci ag as . ag 14 eTepoig ,

» j* «Qaigeledas^ruy. oyray Mu a. u hacoue9a. veTSe , vrs

»

TET GiaCsc)ah, MAà ydo ov DAl A0V 65 RA xau up

a

p

blo;

23

3 Unay Aedopieya,. z;gdregav;-ss—: xau;-;ä*umþcsäæ xæ; 'wmfäæ dey aov

p Tüg CUyxAura xai Tdg 6y TO XoVTTETODM XérAcyag QsAT EC wreg;;rg

»» TOl CU WDTTEEA 093 U Eadem repetünmr fä:'epius in toto

ito capite, in. quo ludaei accufant apud Aerippam Gen-

tiles, qui conati fuerant ipfis adimere priuilegia a Romanis

conceífa. Accedit; quod quaef(tio illa; quam Pilatus (ta-

tim fubiicit zo9« e;ev fatis indicet, illum de Metliae ge.

nere inquirere voluiffe, quippe ad cuius inquifitionem

totum caput illius de filii Dei nomine vfurpato accufatio.

nis redire videbat. Sed; inquies, quomodo timere po-

terat Pilatus accufatione hac prolata ( vt narratur commate

fequenti) ni(i de regio titulo fit interpretanda. . At nos,

iure credimus Pilatum timuiffe non .de Caefare, fed de

Chrifto, cuius innocentiam ita.habebat perfpeCtam,; vt

omni opera füpplicio illum. liberare ftuderet.

De vita

Seruatoris igitur anxius. timore percellebaturludex non;

quod titulo regio. fufpicionem Caefaris moueri crederet;

fed quod ad legem prouocarent ludaei, quae morte ple-

Gendum iubebat illum; qui filii Dei titulum fibi vindica-

ret, Reliquum eft cum de lege Romana non poffit intel.

ligi locus, vt explicemus; qua ergo ratiene de. Mofàica

lege fit interpretandus. . Nullum quidem: expreffum edi-

&um in Mofis legibus inuenimus, quod capitis poenam

illi irroget; qui Dei filium fe proderet. Sed eft tamen

aliud huic cognatum mandatum Zeuit. XXIV. 16. ad

uod. ludaei refpicere. videntur interpretibus (*). . Ve-

rüm dubitamus an re&e id fia... Nam cum iam commate

idemus;

pr-ael'qþdente -blafphemq,p*oena feratur; non v

quid

(*) Verba Hebraica fint 1-0;151 t2uàrnbt r mwonm eov 3p3

nbv COU wp3 nmus» 32 myn » 13 quee vulgo vertunt , et

blefphemans nomen Dei morietqr, ita- vt lapidibus obruatur.

/

eá5

m

A& .

o

--

x

"

e

em alüs tàn-

quid caufae fu'erit Mofi, ftatim eandem E

cum verbis repetere, « Quapropter Arabi

:

m

o duce (?)

Jocum iftum íta vertimus, ; et exprimens i. e. proferens,

nomen lehouae morietur, Sed eft ipfe ille verfus 15

uem Tudaei tangere nobis videntur. Sunt verba: quicun-

que snaledixerit Deo [uo feret peccatum. [uum (** ) ex qui-

bus ita rationes fubduxiffe videntar, cum iíte lefus; hoc

ipfo quod filium Dei fe praedicat, blafphemus in Deum

fit ( cfr. Joan. X. 36.) ex lege noftra morte puniendus eft.

- Notamus alium locum ex Zcfis Zipoffol. c. VIHI. 37.

uo loco Eunuchüm Aethyopem, qui in eo erat, vt fa-

cris Chriftianorum initiandum fe daret, Philippus admo-

net e zistUtüg L oA-s TUG xægämg:, ääss*w ( fc. eai Bu viwyoa )

Ad quae ille aiseuo ov viov 02 Ocw ciyoa Toy Ipcsy Xosev,. Pri-

1no id quidem patet, Zefum Cbrifium efle fuübiectum ;

quod vocant orationis; vv 7« 6s vero praedicatum. 'l'an-

ta.ergo differentia initer Xeieev et viov rg Geg , quanta efle fo-

let inter fubiectum orationis et praedicatum. . Quod fi

quis paulo morofior perfpicere nequeat, 'vertat is quaefo

verba Eunuchi hoc modo ; credo lefíüm Metliam efíe Mef-

fiam.» Haec ícilicet grauis illa confeffio erat, regem efle

regem, .Meffiam 'effe Mefliam;, fine qua ad. facra Chri-

furdum

ftianorum admi;ti nom poterat! de fi vero ab

/ etplä-

(*) Primo Hmbz'ïäf CX5 eft: æo:;zifzaägit, protalit zom

eg. vnde

cA49 eft praecc,. Deinde Nomen 4efouae tetragrammaton pro.

nunciere nefas fuiffe apud ludacos, ex lofepho, Eufebio, aliis-

que probant L Drufivt, ;mama et alii in. Relanzi Decade . Digs

fevtat. pbilolog. de vera. propunciatione nominis Iehouae Tta-

ie&i ad Rhen. 1707. ^ Quibus addendus Magnus Ge[rerz; in

Commentatione de /aude Dei per feptem vocales, quae exítat in

. Commentariis Societatis regiae Götting. T'orn. 1uo,

0 (U) asen NUÓM vn'mkääpw*v: -tm VN

m

—

*5

eAb

o

7 2 S

e;t pïanä'eïumbem fehfum hoc vmodo Eunuchi verbis af

fingi credat: fateatur tandem n

Xgies et ico 0s denominationes.

obifcum; differre iqtcr fe

-

Verum vt ne parciores in exemplis colligendis

videa-

mur, mantifIae loco alium locum adhuc adiicimus

omni

exceptione maiorem. Eft is AGor. /X. 20. « e9tg

ty TO6 crpmyæyäug smweu&a"g TOV 'ngs"av,' 0Ti ETCC EGiy Q Ui06 TE OtM,

lure dixeris; in

?

eptire Liucam, atque adeo, cuius verba

funt; Paulum, fi vertas

; inSynagogis praedicauit deMes-

fia, illum effe Meffiam.

Non alio vero modo iíta iniuria

facer fcriptor liberabitur, quam fi yertas, vt vertend

dum

cenfemus; *ch: Chriftum

filium Dei.

g. X.

:

Satis, ,credo , euic

imus, male b. Heilma

THZUM . ad

vfum loquendie

Iudaeorum: prouocare; cum ipfa exempla

e S.S. petita probent, illis omnino difcrimen fuiffe inter

Xoigty Cb Utv T Gex,

. lam ergo in thefi noftra probanda ita

pergamus, vt loca

quaedam illutriora, in quibus filii Dei

denominatio occur

rit; diligenter explicemus , oftenda.

NU U LE

L

musque, facros fcri

ptores in ifto nomine non regem, íed

verum Dei filium cogitaffe, Et primo quidem omnium

obferuamus locam Rorzag, 1. 3 et4.. Qui locus eo cu-

ratius interpretandus nobis et vindicandus eft,

quo fir-

mius fententiae fuae argumentum in ipfo illó

loco inuenire

putat Cel. Heilmammus. Sunt verba

praecipua », HavAo;

QgAcG o Xoig 35 xwA-rog. QT 05 006 5 ææa)gia-,ue

V0 && £Ua y&Aoy Gs

Tép) TE URU auTE ((T9 yeousyeu s. Crépeirog AaDi)

XeTa '0'0&656(? L

$

TE ogäa*Sevrag Ui0U Oeeu ev,,äum,p;s: XATO, "TYEUMAQ) yi

QouyzC 67 as

sacis; Y&«9v.) », — Quibus verbis hunc maxime fenfum in-

n

effe putamus ;; Paulus feruus Iefa Chri(ti , Apoftolus vo-

de filio

: Catus fepaf',atus ad euangeligm De;', quod agit

UM eiug ,

26

"ao

8

D

» eius; qui, fi eius humanam ofïginem refþ.i(:;ias;, Dauid&m

, patrem agnofcit , praeterea quoque perfpiritum fanttum

» Dei filius eftdeclaratus modo efüicaciffimo ex quo e mor-

»tuisfurrexit , (*). Erex maxima quidem parte huius

fe&tionis fenfüm iam explicauimus, cum demonftratum de-

derimus, vicy 6s ludaeis non Mefliam aut regem fed ve-

rum Dei filium fignificaffe, quo ipfo maximum Viri Ce-

leberrimi argumentum ; quod ex vfü loquendi defümit;

us noftram fententiam fir-

concidi. Sed fünt alia; ex quib

mare poffümus, quibus pofitis b. iHeilmmmi interpretatio

1]

*

corruere videtur.

Ipfe primo

Ícopus Apcftölf, quer admittit Vir Do-

GifI., noftram tuetur fententiam. Nimirum Paulus nouam

do&rinam in publicu

m prolaturus facile videbat; iffawa

uam autoritatem (. vtim

ur verbis b. Heilgpaumi ) ffare mon

L

!

offe, mifi deeius, cuius ziomiue ac nutu. tantam verm geren-

autoritate finul con[taret. — Concedit ergo,

dau [ufcepiffet ;

omnem Pauli commend

ationem pendere ab autoritate eius;

a quo fit miffus.

lam ergo credere quaefo poffümus,

"

P'&Lü

um non grauiffimas adducere voluiffe rationes , qui-

bus euinceret; illum; cuius fit legatus , tanta gaudere auto-

;

ritate, quanra maxima eft. — At vero vide* quam tenuis et

vulearis ea commendatio, quae a rege aliquo petitur. Et

vero quam negligens Paulus,

qui id omittebat , quod ma-

nempe diuini-

ximam fibi autoritatem conciliare poterat;

tatem illius a quo erat miffus! At vero, inquies,

fatis

iam au&oritatis eft in rege non humano more fed ab ipfo

ere ad

Deo con&itutp. Fatemur 'quidcflï , tantum acced

1 ius-

»*

)lüli ifta duo,commata/æs yarm;xgs

cet, cet. et rs oeiTevrog vis Oi

ra e(fle credunt, il

lis 'coþrrai:iarur defectus

cet. cer. fibi oppofi

particulae 2 quam

Graeci in,msmbro oppoitto nog negligunt.

*s

D d

2"*9

-iiïi&s-xlï,cdi ïeugaktifautöri;agtem, quanïum,;gexwtaï.is diüinitus

conftitutus ab alio folis mortalibus ele&ofdjlþcxc., Verum

tamen non maxima et fümma haec eít autoritas, .quae co-

gitari poffit, quae a rege aliquo diuini numinis nutu qui-

dem confítituto, íed camen homine.petitur. ..Et femper

negligentior paulo et tardior Apoftolus videbitur, qui in

tota ifta.caufa peragenda non tantam fibi acquirere niteba-

tur- autoritatem, quanta illa eft, quae non ab homine

mortali, fed ab ipío Dei filio repetitur. .Iniuriam ergo

inferimus fcriptori facro,. quando verba illa, quibus mu-

neris fui commendationem comple&itur , non fublimi illo

fenfü ,. quem. fecum ferunt, íed tenui et. elumbi aliquo

concipiamus. .Deinde vero non attendit Vir Cel. ad illa

Verba, r ysvojévs 6& . eregumros ^a(3i9 ,. quin.illa in para-

phra(i, quam pag. 4. diflert. laud., de no(tro loco offert,

plane neglexit. .At vero continent illa verba, quod dein-

de in fequentibus inuenire fibi. videtur. . Scilicet confir-

j

mat illis verbis]|Paulus;, efie eum; a quo legatus fit miffüs,

regia Dauidis ftirpe prognatum. . Quid ergo ? Nonne

hiíce verbis fatis iam indicauerat regiam autoritratem illius;

qui ipfüm miferat. ' Hancne quaefo iterum aliis tantum

þ

verbis repetere neceffam habebat? Sane tautologiae vitio

oratio Paulina non liberabitur, fi cam Viro Do&tiff. verba

i(ta 5 cpeiDévrog , vis. Gez- vertas , defignato rege.

Accedit

ä

deinde; quod verba iíta; quae ftatim adduntur , x2ra va;-

44 innuere videantur, e(fe hoc quidem de.humana na-

,tura intelligendum; in illis vero; quae íequuntur, diui-

|

nius quid.cogitandum effe, . Non quidem nos illorum in-

ge

terpretum . fententiam .adoptamus , qui verba illa xar«

vryeu ts anyiieuyss , illis, ad quae nos prouocauimus, oppofita

Ji8

)P]

atque adeo dg. diuina Íefu natura

interprgtanda effe exifti-

2

mant.

n

28

"k

e

Jee

mant. . Sed tamen id. cuiuis þerfpicuuni effe pu"t'amus,l

male i(ta verba j,xere ewoxa ; hoc loco iam effe addita,

fi fubfequentia quoque de folo homine; nullo diuinitatis

faftigio elato, fint intelligenda. At vero plana funt omnia

et crefcit etiam oratio et in auguftiorem fenfum euehitur,

fi vv &xe. recepta fignificatione teneas. .Prouocat ergo

Paulus ad autoritatem iftius, qui non ftirpe: folum regia

Dauidis progenitus per ipfam naturam fuàm humanam

regia inftru£tus fit poteftate, fed. qui infüper, id quod

maximum fit, modo potentiffimo per fpiritus fan&ti mi-

raculofas operationes Dei filius fit. declaratus ex quo e

mortuis refurrexerit.

En ergo Paulus non iam folo regis

alicuius, fed ipfius Dei filii autoritate munitus muneris

Apoftolici commendationem proponit. lam vero perga-

1nus in explicando et vindicando loco noftro. "l'alem et

tantum regern Paulusait vioy 6«a egiduas. [In cuius vocabuli

fenfa adftruendo culpat interpretes b, Heilmmanius, qui cum

filiuza Dei eadem £ Acyor fignificatione fumerent , nece[[itate

quadam [e eo comipul[os vidi[Jeut; vt ex vocabulietyuo aliquam

ei poteftatem repevirent ,. quae ad folas demonfivatiouem

Tei ; quae aute infimita [ecula. füiffet, pevtiueret, 'Sed . ipfe

Vir Cel. in eündem, quem his exprobrat, praecipitan.

tiae errorem incidi(Te nobis videtur, Nimirum cum de

|

rege vv ecx intelligeret, neceffitate compulfüs eundem

verbo tribuit fenfum, quem habet latinum defigare,: qua

voce, vt ait, im "nagiftvatuusm | electioue vti Jolebant , otet

tveatos eos et. demon[Ivatos ciuibus fignificarent. . Verum

nüllam huius rei affert autoritatem.

Proinde.nos in ex-

plicanda hac voce tutiffimum putamus fequi Celeberr.

Micbaclis Fautorem et Praeceptorein pie colendum ; quem

Lexico

fcimus in Collegio prouocere ad éuidai qui in

| (Tom.

r

o

ee

-

J

29

(Tom Il. p. 712. edit. Kü[leïi) f'Lib i;OCe epizuot habet

y) 0puT MO . 0Ti TX 0Qig 409 TY. 6V. Adtp(Donojueymoy 6X g vAse , TaY

de ex, T2 tidue y TY ds ex Tg CuyapLDorépu* o M egiy aexn ao ews

o &X TE £iügg" o Ót a'upmegaa'p.æ 0 &X T$ UAJ6. 5

Ex quibus

verbis rite poteft colligi; epicew fignificare ;, defimive, decla-

rare. . Quae fequuntur «v 2viaue cum Bellofobrio et Turre-

tino vertimus ; modo efficaciffimo vel potentiflimo quo

fenfü occurrit Coloff. . 11 et 29. et 2 Zheffalou. 7. 11.

lllà xara zveupa ayicvzs plerique interpretes de. natura

diuina Meffiae explicant. Sed iure dubitatur de ifta figni:

ficatione.

Nam quod prouocant ad. 1 Petri lII 19. 1 ?T i-

moth. III. 16. Hebr. IX. 12. id falfo fieri monuit iam

lg

b. Heilmanuus. Nos vero vertimus 5 per fpiritum [an-

&tumi 5 intelligentes, siracula, quae femper fere in S.

litteris. Spiritui S. tribuuntur.

Denique tempus, quo

"

omniaifta magnifica gefta (int , ita fignificatur ;, s£ avasacess

7

vexpoy" quod vertimus » ex quo e tuortuis furrexit... De-

L

claratus ergo fuit filius Dei ex quo e mortuis refufcitatus

fuit per dona illa Spiritus S., quae nimirum faàtis innuunt,

j

J

eum regnum illud coelefte occu

Paæ'— quod vires meri

t

homini; fuperat ( * ).

.. : X I./ x : :

Multa alia loca fup

k

peditat Epiflola ad Hebraeos ex

In

quibus praecipua feligemus. In ipía epiftolae fronte Pau-

Jà

lus comparationem inter V. et N. T. oeconomiam iníti-

h

tuens ita habet E WoZuMeew; zæ;' wa)wrgmæ; wæ)&æþ 0 GOt0g A«-

I

Anæag; EU zTaTrpucW euj TOi WQOCPWTWS,' ET ETXTR TU Hpiépu

[

3 .

(TETOV

"

- (*) Aliud cau(2e noflrae argumentum fuppeditant nobis ver-

ba illa 4 T30) TW viH &UTS (parentheü* reli&a) st-Xg:s-a TH Kug;:'a**-æf/,äv,

0

quorum fenfus turbatus érit ,

fi illa vertas. » de Mgfäa xlcfu*

Mellia Domino noftro, ».

[l

30

*oeo

B

UER

TEHTUY e)cha*ev 'mu,wï £y. gmB.*,, ^ Td VCI*O mpätebit Cü;ïuisþ-;' iijb

via intelligendum effe avrs; ita vt referatur ad-Deum ; qui

cum vario et multiplici modo olim ad Patres per Prophe-

tàs fit locutus, nunc demum his diebus per filium fuum ef-

fatus fit regni ftatum. Deinde vero omnis verborum te:

nor fatis clare teftatur; in poíteriori commate augeri ora-

tionem et quafi euehi. — Iftud vero orationis wj»e non fen-

ties,. fi vv ece de rege intellicas. — Quidni? Nulla alia er-

go praeítantia N. F. prae illa V. T., quam quod in illa

per prophetas, in hac vero per regem aliquem diuinitus

quidem conftitutum at tamen hominem fit locutus Deus?

Senties deeffe aliquid non folum ad accuratiorem compa-

rationis inter V. ec N. T. inftitutae rationem, fed et ad

taieftatem illam orationis, quam Pauli fcopus requirere

videtur. .Itane quaefo etiam ignarus erat Apoftolus re-

rum fub V. T. geftarum,; vt nihil fuccurreret de Dauide

rege, qui-ipfe de fe profitetur. » fpiritum Dei per [e loqui ,,

et cuius orefacro multa etiam diuina oracula habemus ef-

fufa? Adde vero w e« ideam Acys aeterni, et ftatim ef.

feret fe oratio; magnifica erunt omnia et auguíta, et fplen.

dida apparebit differentia inter noftram N. F..et eandem

V. 'T. oeconomiam.

Sed et dignior Apoftolo erit oratio,

quae non a rege fed ab ipfo Dei filio muneris commenda:

'Tacemus ifta verba commatis fecundi;

tionem repetit.

quae ad hunc-wioy e«s funt referenda, tale quid praedica-

re, quod non de folo rege;, fed de perfona praeftantiori

praedita natura fit intelligendum. | Saltem quisque facile

concedet , de Chrifto lefü; quoad regni a Deo patre oblati

fummus fit arbiter , praedicari non pofle; Deuia per ipfum

suundum creaffe. . |terum hic accederead ideam regis hu-

ius id debet, quod illi tantam tribuat praeíta

;

ntiam ,

quanta

eft killiuisdï;-qui TA aiyay fit artifex.

3f

Qme &ätim poft auguítam illam filii Dei defcriptio-

nem fequuntur verba veríüs 4*i iterum nobis non de Mes-

fia feu rege, fed de ipfo filio Dei interpretanda videntur.

Quod qua ratione fiat explicabimus. .Sunt verba , zocare

xee:17æv , eVojAeyog .TE eUyy6AaY ) 070 T.3;stfæeeao*z"agov; "aQ auroUg

Comparationem ergo iní(Lituit inter

X&uNipoVoMuey Ov peob.

angelos et Dei filium. . Hunc, ait, tanto illis praeftare,

quanto auguftius na&us fit nomen quam quidem illi. Hic

vero quaero, num differentia illa in folo nominum. tono

ponenda videatur ? Quod (i quis abfurdum et Apoftolo

indignum putet: concedat ergo oportet fignificari diffe-

rentiam in -fenfu illo, quem. ipfa vocabula fecum ferunt.,

lam porro quaero, quis ezgelos audiens non ftatim natu-

ram eorum cogitet fimplicem et incorpoream? neque ve-

ro aliquis in fola ipforum deftinatione haerebit. — Quid er-

go toti comparandi rationi conformius eft, quam in vv

e«w nomine-naturam filii Dei quaerere? Nec vero etiam

defenderim ego Pauli in concludendo exg(jeav , fi tu;

omifíIa illa famma et augufta filii Dei notione, in folo no.

mine veltitulo haereas. |Nam ip(i quoque angeli , quos

filio Dei inferiores efïegfobare vult Apoftolus, in Sacris

litteris. Dei filii quin et Dii vocantur. . Vide ergo, quam

us Vir cuius in demon(trando

pulchre ratiocinetur Paul

accuratiffimum (tudium iure alias mirari folemus. — Hic

ergo vide quam bene rationes fuas fubducat , l'anto iile

melius cít ipfis angelis Dei filiis, quanto. praeftantius filii

Dei nomen e(t na&us. 5 Sentiet quiuis qui non omni pla-

ne fenfü eít deftitutus , claudicare orationem et vaga

omnia et incerta e(Te. At refpondet Celeberr. Micbaelis (*)

perfo- -

» diftinguendum cífe inter nomina quae nonnullis

(* ) | iü d*vei*j Erklaetung des Briefs ag die Hebraer pag.

*

s

323

o

e

W

-

o

» nis fenfu figurato 'etfiniprpþrib den,turf, et inter ilia no-

» mina quibus aliquis proprie et. diftin&tiue appelletur. ;;

At vero hoc ipfum volebamus. Eft ergo angelis nomen

filiorum Dei additum improprie et fenfu figurato.-

uid

ergo (fi Pauli argumentatio ftare debeat) clarius, quam

Seruatori i(tud filii Dei nomen non figurato illo regis feu

Mefliae fenfu, fed proprio effe vindicandum? Verum op-

ponit idem Vir DoGiffimus, ;; füperfluam hoc modo effe

» totam iftam Pauli de praeítantia filii Dei prae angelis

, difputationem. Quis enim non (ine omni probatione

» concedat; Deum aeternum angelis effe praeftantiorem

$.

.,,

Pace autem Viri llluftris dixerim, hanc argumentandi ra-

tionem manifefto receptum redolere fy(tema , quod ta-

men illis, qui facras litteras interpretantur, non in auxi-

lium vocandum, fed ex hifce demum effe formandum

alias vrgere*folet ipfe Vir Clariff, Quod fi vero Paulus

Hebraeos; ad quos fcribit, nimis tenuiter delefü Chrifti

natura procul dubio fentientes, veram eius praeftantiam et

praecellentiam edocere voluerit, quid magis ad rem fa-

ciebat, quam quidem comparatione cum angelis, quibus

aequalem folummodo effe fufpicabantur hi, inftituta, fu-

fius oftendere, quanto ifte illos poft fe relinquat interuallo.

Neque enim occafionem inítituendi eiufmodi comparatio:

nem tantum fingimus, cum ex hiftoria philofophica con.

ftet, multos tum temporis nimis amplos et magnificos de

angelis (ibi formaffe conceptus, quin illos Deos credi-

dile; et, quod magis ad rem noftram facere videtur, ipfi

Iudaei, (ad quos fcribit Apoftolus) dominium feu regi-

meg aliquod füper terrarum orbem angelis tribuebant,

Deutevon,

vt Velx e"); graeca ray à v,crfïxonxe- loci celebrati

XXXIL

"ao

d

$3

AXXXH. 9. patet.(^). In horum zg;v?mr—gmtiamünum

quaefo füperfluum erat monere, hunc Dei filium alíis illis

omuibus Diis, quos re&ius angelos dixeris, longo inter-

uallo praeftare? Quod deinde prouocat ad ufüm Grae.

corum, quibus reges appellentur 2iyevag. et dwresQae , id

potius pro no(ítra fententia pugnare fümimus a

Vk. SP RQ

Erneft (** ) qui obferuat, illos, qui Graecis 2

iyeveig GE

durreees nominati fint,. re

fuifle creditos ( ***».

ges re ipfa ex Diis prognatos

Sed alio modo infürgi

t b. Heilmonnus , vt probet,

vic) 6ev. nomen non naturae effe; fed perfonae impofitum,

Apo&olum putat, eX nominum ayysAev et wou Gs comtr.

paratione concludere, quantum huic illi concedant, « Vbi

notamus, Virum Cel. nimis tenuiter owp» explicare de

folo nomine vel titulo,

Solum ergo nomen fiiii Dei ado-

ptauit Seruator a Deo! Merus ergo titulus erat,' quo iam

[-

ornatus rantum angelis praeítat! Sed credimus nos, non

i titulos

eum Deo mofgm effe ,. qualis ;B: hominibus, qu

: imper—

(*) Adopta(ffe haec videntur ab z;äegjrptiis, qui terrarum or«

bem in LXXH gentes diuifam effe, illisque totidem angelos

feu Deos praeeíTe exiftimabant, vti teftatur Jamblicbus de n yfte-

9215 AU ypt. $. $, c. 25 citetus eo nomine ab He4i» in libr, de

Babliorum textibus originalibus , ver

,?onäb;:; Graecis ct laiiga F z(-'(-

ata.

-

(**) in Billiotbec

a T/äevlogz'ca folym. JF. p. 912,

") Miratus e(t aliquando Prazfes qui fieri potuerit, vt

Cel. Michaelis, Vir a Socinianorum í^ntentiis longe remotus;

ob Commentarium in Epiftolam Pauli ad Hebraeos, a quibus-

dam Socinianifmi accufaretur. O ingratam orthodoxiam ! quae,

quid ranto Viro, nouam fuam priorum huius epiftolse capi-

tum explicetionem cum orbe erudito conimunicanti ,' deberet,

parum intellexiffe videtur! Sed manum de tabula!

34

"i, 95 dee

impertiuntur-negle&is

illis, quae titulus alias. fecum ferre

deberet. Scilicet, .qui id cogitant, naeilli Deum nimis

"

ad ht

1manas arteseffingere videncür. :JNon adeo vanus eft

Déus, fed quando. nomen

impertitur, iure credimus,

rem quoque additam efle

; quae eo nomine fign

ificatur.

Sic, vt hoc vtamur, quan

do peccatorem declarat.4u/ZutA ;

non is folus titulus videri debet»

fed verum nomen ; quod

rem ipfam; iuflitiam. eo

nomine : defignatam, impertiat.

reamus, ífed rem

Non ergo in folo nomine vel titulo 'hae

ipfaim eo nomine defignat

am illo comprehendi - credamus.

; non video, quomodo Pau.

juippe hoc nifi affumamus

lus Chriítam ægerr7ævæ Ev M

evey ray: eyye^ev Qicere potue-

| folus. titulus- inane. figmen-

rit, cüm merum nomen; ve

tum fit, nec quicquam ad me

liorem vel eminentiorerm rei

aut perfonae naturam conferat.

Quin et notum eft ; o

eodem modo, vt latinorum 7909€7 ;

de dignitate. et attri-

l. Bauagar-

butis rei vel perfo

nae adhiberi, vti monet.Ce

tei; ia Comment. ad h. l.

Sed concedit. quodammodo b,

fed ad id

Heilinanuus non in folo nomine fübfiftendum;

E

refpiciendum

7

?

quod illo defignetur. At iterum in grante

matica vel pot

ius ethymologica nominum interpretatione

haeret.

d nominum; quae ad rerum fingula-

Genus illu

rum munera, deftinationem ftatumque peculiarem defi-

nandum inuenta funt, habere, ait, haut obfcuram vel

confilii vel etiam dignitatis fignificatione

m. Siigitur re&te

l&,; ficuc o&yysiwv

mentem Viri Cel. affequimur, id fibi vu

nomen ad munus eorum et deftinationem

definiendum fit

inuentum, ita v.s 9«« nomen non naturaeíed muneris no-

men effe. Poffemus monere, nimis fillacem effe iftam ar-

guamentandi rationem, quae e€

x Graeci vocabuli fignifica-

Quid fi enim

tione.grammatica omnem füam vim repetit.-f

iHebrai-

o

d

33

Hebraice fcripferit Paulus? Sed'illud nos tamen non.vo-

lebamus.' Hoc potius opponimus. : Non cogitauit Vir

Cel. ipfum munus, vel-ipfum illum ftatum peculiarem

rei vel perfonae effe deducendum ex natura vel rei vel

pérfonae, atque adeo nomen illius:eo ipfo iam maturae

/defcriptionem fupponere , ex qua deinceps deftinatio fpe«

cialior fluat.. Angeli ergo vtique a muneris fui officio

denominati videntur , fed cum ad ipfüm illud munus de-

ftinari non potuiffent, nifi natura illorum hoc tuliffet; er-

0 etiam ad naturam füam ita appellatos effe quis negabit?

Patet ergo, nimis tenuiter i(tam. comparationem inter a

gelos et filium Dei inftitui, fi de folo munere; non de

ites,

natura vtrorumque cog

&. XIl

.

tur commate $t^ ei

usd. cap. ( Ser-

Locum, qui fequi

uatbus vero illum; :qui interiacet; ad aliam difputationis

noftrae partem ) iterum, pro fua fententia pugnare con-

tendit Cel. Heilmannus. - Eye. seouas auva e TaTEp , xas

auros €&at [u0i &i Uioy, - INon vero de naturali illa aeterna ac

neceffària effentiae coniun&tione valere locum, inde appa-

rere ait Vir Cel. quod^zulla. vei illtus. pollicitatio e[fe. pos-

[it; quae infimitis ante [eculis. ommi vatioue pevfecia es-

füt; ac abfoluta. At .vero monemus, in ifto loco, ex

quo Paulus verba defumfit 2. Samuel. VIl. 14. nou de

Mefiia effe poíle fermonem, fed de ipfo Salomone Daui-

dis fucceffore ; quod ita perfecutus e(t Dociff. Micbaelis (*)

vt addi .nihil: et excipi. poffir.. Ergo non eft ibi proprie

pollicitatio rei ómnino ante infinita fecula perfe&tae et ab-

folutae. Sed vti nihilominus illis verbis poteft S. Scriptor,

quo

: egregie often

dlf k Vlr L

de filio De*z'vl'oqueræs eo modo;

2,

. quem

" (*) in CoUägia Cfitz'co (zd Pf;JCX 'paa 46 1'»feq..

36

"o

E

m

uem modo nominabamus Cekw Micbaelis. ( * ). Si hoc

igitur teneas, facile refütatur argumentum b. Heilmanni

ad inuidiam excogitatum, quo Socinianorum fententiam

prodire credit; fi de diuinitate Chrifti verbum sea erit ad-

hibeatur ( . Nimirum l. c. Deus Dauidi promittit;

talem ipfum inter atque Salomonem intercefTuram relatio-

nem , qualis patrem inter et filium efle foleat... (Quae

fola obferuatio oftendit, nihil agere, eos, qui hic de re-

gio munere cogitant.) Cum igitur Salomo eatenus quo-

que typus eflet L. C.; in antitypo vero plus effe foleat;

quam-in typo: fequitur, vt iam. dudum de Salomonis

fuücceffore vaticinatus. fuerit Deus; patris filiique relatio-

nem Mefliam inter ac Deum vere et fenfu magis proprio

locum habituram.

Atque hinuc illud egouoA Gt Ei*ou! ex

quibus adeo verbis nihil confici pofle patet,

*

Prouocat Vir Do&Gtift; ad alium.1

ocum . €i

usdem epi-

ftolae c. 14/. 6., quem ipfüm vero pro noítra fententia

pugnare clariffimum effe putamus.. . Quis enim legens ifta

verDa » Xgisoc d w6 viog ezi Toy eioy avre , non ftatim videt;

duo iítà vocabula Cbrifli et filii Dei a fe di(tingui et fepa-

rari?€ LHlaec ergo num quaeío. fynonyma effe po(funt?

(Ie ap-

Sal;?-;zzl adeo hoc modo' ' plaqe nihil Apoftolum. dixi

paret,

(5-3 in der

i

i;irklaemn'*g d"eï'su Brxcf'san die Heþþaer; p. 106', in

notis.

" (**) Verba Heilmauni fü

nc,,Dequofi quis etiam dubitet, au-

,& deat 15 tantifper fimili formula diuinitatem ipfam Ghriftoinante

»quafi defponfatem Dei :o,-m. vadimonio. (bi fipgere :«v sco:

gy && Ctoy4 "as mra ov auule mtpa?äwwm* ,Xeï inrelligeï,":ni!i v,ä'h;:fmemer

» fallimur , fe ipfiflimam Socinianae fcholae profeffionem planis-

»fime enuntiaffe, Nempe filium Det factumi cffeTefüm, illa for.

» tula infiaua

:

L

» potult, s

t; DQPS nec faätzä;sk gg mquav, gec; tïgeri omnjno

$

L

,

X

o

eo

w

2 d

37

par&::g qui fübie£tum orationis et praedicatum Vm.m—ï'idem-

que pofuit. Sed paulo curatius in explicationem eius lo-

ci inquiramus, vt fen(us eiüs clarius pateat. |Comparat

Apoftolus initio huius capitis Mofen et Chriftam; eo qui-

dem fine, vt, quo maior hic fit illo» eo maiorem autori-

tatem et venerationem mereri hunc, inde perfpiciatur.

» Maiori; ait; honore dignatus eft Chri(tas quam quidem

; Mofes, quoampliorem honorisgradum is babet, qui do-

»mum exítruxit prae ipfa domo; 1.e. familia domum habi-

»tante. Effe vero L.C. ecclefiae huiusftatorem etarchite&tam

»bene noftis. Neque veroobiiciatis, Deum patrem hoc mo-

»do priuariifto honore, quem eidem iure tribu]nemo nega-

»Te poteft, quippe qui ipfe huius eccle(iae fummus fit'ae-

, dilis. Scitote nimirum effe quidem Deum. patrem rerum

, omnium;, quae in hac vniuerfitate exiftunt, conditorem ;

, fed tamen, ficuti quaelibetdomus proprium füum habet

»archite£tum, .qui jaedificii fündamenta ponit et caetera

,0mnia ordinat, Deo interim füummo rerum moderatore

, manente, eodem modo haec etiam ecclefia; fub Dei qui-

» dem aufpiciis exftru&ta; fingularem tamen aedilem habuit

; Chritum lefüm , qui fundamentis ia&tis ifta omnia difpo-

» fuit;. quae ad aedificii magnificentiam conferre aliquid

»poflfent. ;; "'alem quidem putamus fenfum efIé comma-

ii

tis 4

, quod alias primo afpe&tu loco: non fuo pofitum

videri poffit; fed quibus rationibus moti ita

locum inter-

pfät

emur, non iam huiusXlocieft, vt pluribus enarre-

mus ( *).

Pérgamus vero.in: conclufionibus dilacidandis

Jgt m

nas Paulus nectit. :

» At Mofes: quidem , ita pergit; qui

domo verfabatur , vc Dei fer-

s famma c;fm fide in tota eius

À

uus

it Praefes S, R i2 obferuatiogi-

T Plurä ad.hunc locàm dab

lus ad loca quadamn N. T. vaox prelo üäbiiäääïäïldiï.

38

T

d

-*ää

L

uus erat, quo fiebat, vt ieiïin*zoni.o firmarentur , quae enar-

randa effent; Chriftus vero vt Dei filius ia domo eius ver-

fatur. ;

Primo quidem loco nemo non videt; oppofitio-

nem fieri Ínter Segazwv et viog Gss.

lam ergo hoc de rege

intellige, et claudicabit ifta oppofitorum ratio oppofita.

Scilicet Mofes faepius Dei feruus, r 33y , vocatur, fed

non putandum , iíto titulo fordidiorem aliquam conditio-

nem defignari, quippe quem Hebraeorum víüs de inte:

rioribus regis alicuius amicis interpretatur; quin et ipfos

reges, Dauidem, Salomonem; alios faepius feruorum Dei

titulo ornari quis ignorat? Iam cogitemus quaefo le&tores

Hebraeos, ad quos haec Pauli epiftola pertinebat, i(ti fer-

ui Dei notioni magnificae adfuetos.

Qui vero hi inter

iftum fatis fplendidum ferui Dei et filii Dei titulum oppo-

fitionem eam inuenire poterant, quam hoc loco Apofto-

lus innuit? Quod fi vero a fcopo Scriptoris prudentis alie-

num effe putamus, noncurare, vtab illis ipfis; ad quos

ícribat, intelligatur: cogitemus tandem in «v ees titulo

non quod tropus aliquis fed ipfe verborum fenfus; prima-

rius innuit. . Satis fplendida hoc modo et. magnifica vtro-

rumque erit comparatio , Mofe quidem, vt Dei amico fa-

miliari res ecclefiae adminiftrante, Chrifto vero inde ab

infinitis feculis patris coniunCtione gaudente, et ecclefiae

terrenae cauías architeCki inftar cu

;gntc, quis buzc maiorem

illo £uiffe non perfpicit?

)

2j

$. XIIL

: 5

Seligamus alia loca ex eadem Pauli epiftola , quae pla-

ne filentio a b. Heiluanno fünt praetermiffa, . Eft locus

alius illuftris c. V. 8« s; wewree wv vt , ena Ov « uv emu9e T2v

vraxey, ld vero facile intelligitur, omnem orationis fe-

riem; et ipfam illam coniun&tionem xese. poftulare, vt

fli

él$

pv

"o

E d

Je

33

filii Dei no.r,nen in fummo, quem capere poflit, fenfu fü-

matur. Vides porro, innuere facrum fcriptorem , iftum

Dei. filium alias exceptionem in. iftis addicendis pofcere

E

potuifle ,. fed nihilominus illa pertuliffe. lam vero in fi/io

Dei cogita tibi merum hominem regem, Mefliam,. et o-

mnis corruet argumenti neruus. . Pütrat quidem Do&. Mi-

chaelis (*) », iure videri illum,; vc Meffiam, exceptionem

a.cafibus humanis, imbecillitatibus afflidtionibusque po-

ftalare potuifIe,,: fed pace Viri 'l'anti liceat monere, re-

pugnare haec toti 'T'heologiae, quae in V. 'T. de Mefíüia

traditur.

Quoties enim calamitates et infirmitates huma-

nas, imo ipfam mortem Metfliae fufferendam e(íle in Pfal-

mis praedicitur? Quam illuftri carmine Zefaias dolores et

mortem regis füpmi canit? Poteratne ergo Meffias mi-

tiora fata ex(peCtare, quam quae in tota V. 'T'. oeconomia

ipfi praedi&ta erant? Aut iure ne fperare vacationem po-

terat ab imbecillitatibus humanis et . affli£tionibus grauiffi-

mis, qui eum ipfum in finem munus hoc in fe fuícepe-

rat, vt paflionibus fuis delictorum noftrorum fequelas au-

ferrec? Vides, leCtor! innumeris difficultatibus inuolu-

cam efIe iftam fententiam, quae filium Dei de Meflia in-

terpretatur; quibus difficultaubus facile carebimus, fi;

quod res eít; iftud nomen de eo intelligas, qui tanta or-

natus fit maieftate, tanta autoritate; vt iure exceptionem

J A. v

poícere potuiffe videatur, id vero e(t, qui Dei fit filius.

Alium locum habet c. 9/11. 3. vbi comparatione in-

ter Chri(tam et Melchifedecum inftituta haec docet Apo-

ftoius ,5 ÀzATOD, CUUTOD, o&yeüeæAoynrag, Uure doxuy upegov

P,mg.ïam; T£À06 $2V , æcpæþLO;öysvog de T0 Vi TS OsN [heyE. Vép&Ug

y

parte

eig 7o Orteue, Et in prima ,quidem huius commatis

inter-

(*) in der Erklaerung des xBrigfs 'agj die Hebraer pag. 176.

l

M.

46

"o w "

g*(

&

À

ichbaalis »ïubemer nb-

interpretanda exp!icatioüem Cel.

ftram facimus, praeeunte Eufebio et Epipbanio, qui ifta

verba ezarsp, ejwitep , eytieaAcy"ros ita explicant, vt de

Mofis in narrando ipatre, matreque, item tota Melchife-

deci genealogia filentio fint intelligenda.

Sed quae fe-

quuntur verba evpusoto peyog àe TU u r& Ocs9" tam clare

iterum pro noftra fententia pugnare nobis videntur, vt

nihil fupra fit.

Quod quibus rationibus fiat, paucis vi-

deamus.

Nemo vero, nifi qui clariffimis verbis contra-

dicere velit, negabit, comparationem inter Melchifede-

cum et Chriftum inftitu. — Deinde vero particula 2s, quae

additur, fatis indicat, vtrorumque fimilitudinem effe

quaerendam in omribus illis, quae antea Apoítolus deSa-

lemi rege praedicauerat. Eft ergo Dei filius azarap,

equmr9p , eytyéamAcymrog , jwiT& AOXUV qjiéQuY , juyTe Cug TEAOG

£X,AV.

lam quis haec de humana Mefliae natura expfica-

uerit? ni(i qui Apoftolum aperte Euangelicae hi(toriae

fcriptoribus contradicere credat? Quis enim fi Chriftum

lefum vt hominem confideret, patrem eius faltem nutri-

tium, matrem vero et genealogiam ignorat? Ipfi quippe

Euangeliorum fcriptores lüculenter de his omnibus cer.

tiores nos reddunt. Fateamur ergo in filii Dei nomine

non Chriftum, non Mefliam, quippe cuius a Dauide ori-

co neminem latet, fed Dei filium efle intelligendum. — Id

JiU

buEd

ergo vi

E

Apoftolus, Melchifedeci ideo patrem , matrem

parentumque feriem a Mofe non commemorari, vt, dum

fübito in hiftoria Mofaica compareat, nec antea quicquam

de eius parentibus fit narratum , ita vt patre nullo nec ma.

tre ortus videri poffit, clarior typus filii Dei fit, qui nul.

lo patre, nulla matre phyfice prognatus , stque hinc etiam

terit.

nuila geneaiogig ornatus inde ab infinitis feculis ex(ti

Nec

EX

i

EC

-'nP

e*?*

P

T

41

a

4

:

j

H

*

Néc véro probantur, quae habet

La SE ,

H

k]

zi

df A

btelie

g

in

42

T

í

R

notis'ad h. l. vbi verba , ro vis v« Gse

AA

on de Me

f

;;5

13

L

."

P feä

1 *

.

generalius de filio quodam Dei i. e. angelo .inte

j!

;

&.

[u

renda

putat Primo enim temere negl

uo

igit articulum a,

pofito, . vti ipfe Vir Magnus fatetur, Meffi:s eft. intelli-

gendus.

Neque quicquam profcit, quando hunc ar&.

b

culum temere a. translatore textus Hebraici additum effe

fafpicatur.-

Etiamíi.enim lubenter concedamus, hanc

epiftolam primo loco ab.ipfo autore Hebraice e(fe con-

z

fcriptam : ex altera tamen parte facile ad. partes S.. V,

Praefidis tranfimus, -

qui iftam epiftolam Hebraice quidem

confcriptam 'efle credit, fed primis ecclefiae temporibus

4 Viro aliquo euzws», forían Luca, in Graecam effe

translatam argumentis fatis probabilibus euincere vifüus eft.

3

Quod (i hoc loco fümamus (neque enim rationes huius

fententiae proferendi hic locus eft) non video, quomodo

vitium interpretis infpirati; quod praeterea nullis aliis

argumentis, fed fola conie&ura probatur, admittere hic

poflimms. Deinde vero; cum iam cap. praeced. comm.

20 fimilitadinem fàcerdorii Chrifti cum illo Melchifedeci

commemorauerit Apoftolt

Ie*

$39

nemo non, dum iam in iíta

r

TYrP

comparation

M »t;*u

rgit, per Dei filium lefum Chri(tum in-

rel

L

À

r

C ï«:

i

'r-ä).g.&-

t

iw5Cs

ligendum ef

. Quod fi vero quis nobis obiiciat ,

ne quidem de dinina. Chrift

natura

E

!

erc naec, quae

J

Paulus ad fimilitadinem eijus cum Melel

fec

Àif

i

eco euincen-

dam affert, cum.Seruator fecundum diuinam naturam

ä.) 9

$* ;"-

(it: facile ad

pE d

patrem habeat, neqüe adeo szaroo dici

id refpondemus. Vtitur nimirum Apof(tolus (et qui ali-

f1

iA

ter 'Eïfgf?'u potui

ct, cum ad homines loquatur) iftis ver-

[

bis,-quae apud mortàl

víu ífunt rece

I

^

» o

f

3.

Hac igitur

h

ratione Paulus nihil al

dicere exiítin

;aïzdüs elb,

quam

-

F

Chri-

-

*

e

Jes

42

Chriftunr vel ex diuina füa natura. eo modo Deum ap-

pellare Patrem non poffe, quo

quLenr. mortales phyfice ar

parentibus pro.-creati.f

-6 XIV.

uae ex 'epäi-fjï:oïla

- Claudat tandem. agmen locorum, q

ad Hebraeos allegauimus; locus ex eadem epiftola adeo

illu(tris, vt iure caufae noftrae arx videri debeat. Eft ve-

ro c. Vll. c. 28. .O. vopog yao avSpuma€ xaOieuriyy opxEpele

£0V 166 axdeveiuy, 0 Aoyoc às T$ OpXüMocioG T$ MeTO TOV VO[A0V

vipy &ig TOY ouQyd. vereAeudueoy, — .. Oppofitum vero efle fen-

füum duorüm membrorum, id adeo clarum jeft, . vt pluri:

bus de eo non fit laborandum. - Opponuntur: vero fibi

Dei filius et facerdotes. homines. exovre«. acdeva.- -Quae

verba duplicem pati explicationem re&te monet Cel. Mi-

cbaelis (* ).

Nos. quidem in medio reli&uri, quaenam

us, vt, vtranr affümas, ex

fir praeferenda, id efficiem

vtraque tamen fatis euinci oftendamus, fil

iuu Dei non Mes-

fiam elfe aut merum hominem;,. fed auguftiorem aliquam

et ampliorem fignificationem vocabulo effe tribuendam.

Notat Cel. Micbaelis , adtevaav de. morbis.aut. caeteris affli-

&Gionibus intelligi poffe. - Ec fane vfus loquendi Graeco-

rum id probat. Vertamus igitur , » lex quidem homines

conftituit facerdotes affli&tionibus variis. fübieCtos, at ve-

ro iurisiurandi vox filium Dei aeternum confümmatum , »

et fentiet quilibet, qui modo membrorum oppofitorum

rationes oppofitas videt; f

k

H

lium Dei non poffe explicari de

brutus fuerit

Meffia mero homine ,. quippe. qui- variis . o

infrmitatibus paffionibusque pro nobis fufferendis. Ve-

rum iftam explicationem hic locum non habere ideo ait

Vir DoGiff. quod agæma ühri:(lïi fg.ceräezäg oppona

B:üll'

E

hae

"Á 3*

j í

g

p-

4

N

*

E

J

4

2

2

'hae;fac-'erdo—tüm adwua, ltaquede mortalitate et caduci-

tate humanae naturae verba efie intelligenda monet; quae

quidem interpretatio optime cum tota textus ratione con:

uenire videtur. .lure videlicet hoc. modo facerdotium il.

lorum, qui mortali naturae immerfi'per breuiffimum tan.

tum temporis fpatium munus fuum exíequi poflint, op-

ponitur facerdotio Chriíti aerernum. manfuro. .. Ac vero

hoc ipfo filii Dei notionem . efferri atque füpra omnem

mortalitatis ideam extolli quis non videt? Scilicet omnis

Apoftoli comparatio claudicabit, nifi prioris membri op.

pofitam: rationem ad pofterius membrum transferas, Age

ergo, ifti facerdotes a communi mortalium [forte non

exemti facerdotii (ui autoritatem morte infringebant ; filiuum

ergo Dei his oppofitum, iíto mortalitatis fato exemtum

nonhumana fed praeítantiori natura indutum declarari,

quis negabit? Aliud addimus argumentum ex hoc ipfo

loco petitum , ex quo patebit, quantum Apoftoli fcopo

aduerfentur, qui filii Dei nomen de Meffia interpretan-

tur. lamfüpra monuimus, et nemo non concedet; in-

ftitui hoc loco comparationem inter Sacerdotes illos V. 'T',

et fümmum N. '1'. facerdotem lefum Chriftum.

uod fi

ergo filium Dei de Meffia, id eft, rege explicandum di-

xXeris: accuratior comparandi ratio iterum deerit.-

ut

enim facerdotes mortales et rex ita inter fe poffunt com-

parari, vt huius maior prae illis dignitas in facerdotio in-

de perfpiciatur? Denique verbum ,rereAaupsvoy quod ad-

ditur , regis feu Mefliae notionem refpuit, cum de facer-

dotum initiatione adhibeatur, vt monet Dot&t, Micbaelis.

Vnde re&te conficitur, Mefliae hominis notionem efle a

filii Dei nomine femouendam, 'er

plus quam humani qqid

in ita denominatione cogitanduin.

Fa

Bene

44

o

E

o

Bene multa, credo; -Joca congefïïmus,fex quibus

conftare poffit, . qualis fignificatus:.we ess fit tribuendus.

Sed funt.tamen adhuc alia quaedam, .quorum : ratio ita

eít comparata, vt non parum roboris ad fententiam no-

ftram ex illis accedat; quae proinde hic addere non füper-

fluum fore . putauimus.

Veniunt vero in hunc. cenfum

omnia illa loca, in quibus fummus Dei patris erga-miorta-

lesamor inde demon(tratür, quod filium fuum miferit in

orbem, mortalium genus vifitatarum; . et a peccatorum

Quo pertinent loca Jobang. 1H. 16.

poenis liberaturum.

Rom. V1l 32. Coloff. 4..13. 1 dobann.:4V. 9;.10.. EX

1

quibus ad vnicum illum 1 /obanz. 1F. fingulatim , com-

mettabimur, quo illuftrato clarum erit; qualem liabeant

vim caetera loca huic fimilia (*). — 1ta: vero fe: babet ille

locus » sv rera scþ:wegæ&n 4 ayam TE Ocs -tv upiy, 6rt TOY

wioy aUTE (A0yCytY" drEgaAoey 0 Otop eiG TOV MTA0V , 1yat &W;'AW

Ài avrz ,. . Non iam vrgebimus;, quod .filius-Dei: dicatur

weveyerre, quippe ad quod alios alia quaed

am . enam non

fine fpecie aliqua excipere nouimus. . Ex folo tantum con-

textu et ipfa Apoftoli mente tuto concludi pofle puta.

mus, quis fit vug Gsy, — Scilicet id fibi in tota fere: epiftola

vult Apoftolus, vt amoris et erga Deum, et hinc erga

alios obfernandi fümmum: fit (tudium apud illos , .ad quos

fcribat. ld vero quammaxime monet illis;. quae noftrum

locum antecedunt, commatibus. ,, Ayezzre ait, eyazupey

&ANQASG . . . . . 0MAoA A QTUV , OU. fYv TOV Osoy, T& 0 Osog

Hic

» wyaTt egiv, ^ Addit fïaiïima o rHTa e;gügæ&æ cet..

V?rü

(* Locurh Rom.. VIlI. 35. evï)f:—;rïus—ïexþlïcïa'täm d'eäf;' Vir

S. R. J'alchius Goóttingenfis, nofter quondam in Hiftoria eccle-

fiaftica praeceptor, itemque Pautot

gie :deumgïandus, in dis-

fert. de C/f&þïa ftiio De prepréo.

4j

"R db m

vero mihi dicat aliquis; . peHït'ne.*»-Apo&bli:.ratio de.nïmïi..

ftrandi lubrica vllo modo. defendi et probaris. 6 in.filio

Dei-non omnia illa fümma, quae proprius vocis fignifica-

tus fecum fert, fed Meffiam tantum; id eft, regem co-

gitare debeamus? Is nimirum tantus eft'Dei amor ; .quod

regem aliquem ceteroquin fatis quidem. auguítum , at.ta.

men hominem miferit? "l'antusne vero etiam erga iftius-

modi, vel hominem vel regém dicas,. Dei amor e(le po-

terat, Vt certiffimum inde; maximumque et firmiffimum

argumentum in mutuo mortalium amore commendando

defümi fine omni exceptione poffit? Videlicet id quoque

in hoc Dei amore.commendando. manebit dubium, pos-

fitne Deus iteram aliquando alium fimilem. huic excirare

repem multo-maiori veftitum honore et fplendore augu-

ftiore!. Ira certe eft, nifi tota ií(ta commendationis ratio

itafit comparata, vt amoris Dei erga nos argumentum ;

quod filio mittendo probauit, vnicum tantum fui fit ge-

neris, nec quicquam habeat fimile aut fecundum, non

certe fidiffima et firmiffia iftius argumenti. Iohannei vis

erit

Quod fi vero ifto minus accuratae et lubricae de-

monítratonis vitio lohannem carere velimus: fateamur

ergo tandem, omnia illa cum Dei fiii notione effe coa-

iungenda;-

ferunt.

quae lgnge füupra humanam fortem illum e£-

r

?

X V.

-^HaCtenus nihiïdi-xin

us de loco celebrotiffimo

2

mill.7, ex quo cet vnico maximum . fententiae fuae ro-

i

(T;

t

-

bur ii arce

int, contra quos difputamus.- In toto vero

loco pertraétando ita' rationes noftras infticuere libet, v

cum praecipua eius loci explicatio, explicationisque pro-

batio ex fermone Pauli ,.mu

Emrum, cg»gnmen.zationibus

F3

agi-

"ike

a

eiee

ägïtato,ääor». XIII. 32. 35. petatur ,( hunc nos locum

paulo curatius luftremus , et quae in contrariam partem

afferuntur, examinemus. ta vero fe habent verba , x«

ii Uj G ewy&'e)&iïopg&æ TÀ/V 7rgog THG T'&vTEQug ETVy'yEP Y Dy-

Vóptyyy, 0Ti TaUTQy O Otog fATETÀNpGOXE wolg TEMVOIG QUTUV "Y

ume*wd; M& g. 56 xoi &y TU z.þaa?gþew miiiäeuree'—æ -yeygæw']æs m

Tóg us & cv, tyo Cuptpw vyeyewixe es5 In quibus verbis

illad primo difputatur, quid fit; axasseac tssv ,,. Sunt

enim interpretes, qui ideo; quod deinceps demum re-

furre&tionis Chrifti e mortuis fiat mentio, h. l. eam in-

nui iam poífe negant; funt vero alii, qui hoc quoque lo.

Cco ad Chrifti refürre&tionem refpici putant, nec aduerfa-

ri (ibi putant, quod iterum deinceps ad Chrifti refurre-

Gionem redeat oratio. Sed fatis hi refutantur particula

àe. (v. 34), . quae fententiam illam, quae fequitur, ab

hac noftra priori fatis diftin&te feiungit, . Singularem au-

tem viam nuper ingreflus eft Vir S. R. Krafftius Fautor

pie deuenerandus in. fingulari comentatione ad h. l. (*)

in qua illam obiectionem,; quae vrget, nihil tunc valere

locum ex Pf. 246, fi deinceps alius locus pro refurre&tione

Chrifti adhibeatur, hoc modo euitare nititur; vt verfum

34. multo plura dicere aiat, quam v. 32 €t 33. .. Indigitari

nimirum v. 34 refürrectionem Chrifti ad vitam regnum-

que incorruptibile, fed v. 33. fimpliciter Chrifti refür-

Ctionem defcribi;, neque hunc adeo füperfluum videri

re5

Ndeber;: p , ws*ed li;eaþ nobis pace Viri Ta;u:i-mone

ne

(*3 M. bie Abhandiüngen über veríchiedene Stellen dke:f

heili

g

feqq.

en Schrift von Juff, Chrif. Krafft, Caffell. 1-75 j P2g. 251

(**) Verba fünt , vorher (co*m'mat,el'gz et 33) redete er

33 nehm-

"ss

éx

N

o

47

ne.hac quidem explicatione ingeniofa | omnino tolli. .ifïam

obie&ionem, Scilicet explicationem Viri Summi, quam

de loco Efà. LV , ab Apoftolo citato, dedit, lubenter no-

ftram facimus. Damus, in illo Efaiae loco aeternitatem

regni Dauidici per Mefliam ftabiliendam promitti, . Sed

vlro quaerimus, quanam quaefo re tális repgni firmitas

fit confirmata et corroborata? Et ipfe Vir Do&tiif. pro no-

bis refpondet, refürre&ione Chrifti, iftud regnum de-

nuo efle ftabilitum. |Quid ergo clarius, quam hoc ipfo

quoque líaiae loco, dum regni aeternitas promittitur ,

fimul promitti refurre&ionem re

z

gis, fine qua (vt conce-

dit Vir S. R.) ne vllo quidem modo i(tud regnum ftare

poterat? Sed et his omnibus fepofitis alter tamen locus

Fj. XVL. 10. de refurre&tione Chrifti generalius loquitür ;

id quod ipfe Vir DoGiffimus S. 8. concedit.

Vel ex hac

igitur parte alius locus pro refurre&tione Chri(ti demon-

ftranda füperfluus omnino foret.

Quae res adeo clara

eft, vt diutius illi immorari . nolimus,

Sed et verba

» ayagqras MTS/ commode ita poffunt explicari; vt non

de refurreClione tantum fed et de natiuitate Seruatoris

i e. generalius de tota Meffiae conftitutione, quae. per

eius natiuitatem coepta deinde per refurre&tionem | ad

ORE Poc4 T ANO N TE Ro o RE EEE TR D. ORRT M

finem quafi perdu&ta fuit, fint intelligenda. . Ad quod

probandum vtemur loco adeo et verborum et fenten.

tiae fimilitudine cum noftro compofito, vt , quid ex.

cipi cagzrq i,HumpO(.ïiz,- non vidgamus. Eft is A&or. ]l.

20.

$*

nehmlich von der Auferweckung 'I:.eïf'u , &ls einer Einfetzung

$5

in fein Reich , ietzt aber redet er davon, als von einer Ein-

?*

f:tzung io ein unvergünglich Reich , und dehin gehoeretauch

die Stelle E(aias LV. 3, worauf er fich 5es:u£c,

j

[

A

-

X

:

A&

:O

p

M&

EC

&

A PA

3411

gg», 214* ^ Ex cnius loci ipfo: a,ïs:::kf'u et .-Væ

:

LU

24 kà

tenore patet ,

- habere evxasqee» amplam illam et natiuitatis

et refurretctionis notionem, quam modo indicauimus.

uem ipfum fenfüm locum quoque habere A&or. lil.

26. nemo. negabit qui.femel illum . admiferit. Deinde

etiam hoc noftro loco notandum e(t, fimpliciter hic poni;

dyaswcasc lycsy at Vero deinCcps V. 24 addi 45 £X VERDUV

uo ipfo innuere S. Scriptor videtur, priorem locum,

vbi illud. , ex vexeev ,, Orittitur, non de refurrectione es-

fcexplicandüm. Denique nec negligendus verf. 32, quo fa-

tetur Apoftolus, annunciarefe fociosquefuosipíis eam pro-

miffionemquam iamiam Deus impletam dederit. Hanc ve-

fo pollicitationem non fane ad folam Meffiae refürrectionem

G*;

1Li

j

fed etia madn

uitatem eius effe referendam quis negabit?

-Ha&enus- ex: fcopo. Apoftoli demonftrauimus, de

Chrifti e mortuis refurrectione locum Pf. o$i expli-

cari non poffe.

Sed nec verba quicquam pro ea fen-.

tentia probant — Nam quod Vir S. R. Kraffiius ait,

inde, quod filius Dei rex dicatur, concludi políe; gene:

rari ergo Dei filium, tum, cum.rex conftituatur, quod

cum Seruatori potifimum per refurre&tionem contige-

rit, ergo verba ifta ,, bodie genui te ,, de refürre&tione

eífe int

psyU

jes! ini

retanda; boc, inquam, arbitrarium videtur,

et ad folam thefeos confirmationem excogitatum , nullo

denique exemplo ex vfü loquendi corroboratum. Ve-

rum addit exempla Cel. Micbaelis ex quibus patere de.

beat, refurrectionem Qricmali-bus *per,hnguam aliquam

Á

.gene-

(*) : Verba Gïä—ECä futlt | $ wgotþwymä uy *a-zæ'g;g:äv', xui d) oTi ogxs

euner:) auTGM 6 Oloc, (x xaQmu Ts 0oTQUog «UTS TO XUTO, TQQXU MiUTATY ToY,

P. [ — CH 3 pemm pu A52 ad» "-—

Xeico» xa2icas iT 78 Dpors &VTE , Wgo:ä"m £AeA2CS Tipé TQug WyuSWTIUS TS :æg«;,»ö H

"W. U m

49

'generationefh effe expreffam; "Sed ita i

i üoftro quidéth

cio funt comparata , vt nihil inde pr

obaipofi. la.

exempla perlüftrare; quo fa&o cl

arum erit, ne ex

n

vfu quidem loquendi iftam explicatio

à

iem probati poffe.

Ex Meara[ch' Tebillim

ad P£; XCIII. 2; not

ht, Me(fiam ideo

'Vocari 3 ( filios procreabit ) quod omnes füb terra' dor-

iéntes filios fic rédditürus

» EX-

r

uo !

z

0c0, quomodo

erüi poffit, generari ;ïäfäïäfeïf*ïïi're&iqnö ad

hiberi mon pa-

tet, nifi iterum àntea probetur;

filium aliquem reddere,

nihil aliud effe,;; quam e mortui

S excitare.

:

- . Sed etiamfi

'hoc detar; " ipfa'tamen phráfis ex- contextu

&

P]

LE

in quo mor-

$

.

E

tüiorum 'fit mentio, facile hunc fehfütn ace

ipere poteft,

3

pd

quod longe fecus'fe hiábet ii hoc Pfalmi lo

co,'in

i

i

quo ne

erbulo quidem mortis aliqua iniicitür' ment

io, Nec quic-

quam ad rem fàcit alter, quem excitat; locüs apud. Sa-

lum, in quo ludaei Arabes dicuntur

D] « D

vo

Efram Dei filium

caffé , quod céediderint; illam e mortüis effe refüfcita-

tum. 'Primo enim ipfam phraf, eigueré pro e muor-

tuis excitare defideramüs; cuius iftelocus exemplum non

habet. Deinde vero, quándo ludaei Efram filidm Dei

minarunt; iion ad' eius e mortuis refüfcitationem, fed

E

ad Dei'porentiarn et miracuiofam vim' per Efrae refur-

A

'e&ionem "decláratam hanc. ph

rifin referendam effe vel

"Vfus fronet,-

ipfe Orienta

qduippe qui omnes illos;

1

uibus per miraculofam Dei

potentiam fingulare quid

accidérat, filios Dei'appellar

e/ confüeuerunt, ^Nec feli-

€lori fücceffa ^affertur"locus ad Coloff. L. 18. vbi xeca:

appelletur "zgeroroxee ix- Tay Vexouy, ^ Etiamíi enim Chrifti

refurre&tioneim illis verbis innüinon negamus: non vi-

Pf

fi.emusï'* tamen, qua rátione inde'**quicqugm pro illo

OCO

h]

j

*axe

;

u

d

h

$0

loco prob

axi poftt i Nyni dul d

rei pondus e(t, ex vexov. . Qui vero, gigni.e mortuis;

.de refufcitatione adhiberi poffit, id facile patet; fed quis

fanus inde inferet, gigni abfolute pofitum refufcitationem

notare? Quod attinet ad 4'u» locum, quem ex Lac.. XX.

56. citat , ne ille quidem quicquam probare videtur. Nam

primo eadem hic valent, quae füpra ad fecundum locum

monuimus. Deinde vero nec.contextus quidem patitur ,

vt vievg &:y de refufcitatis interpretemur ,. quippe quo-

rurm deinceps.demum fit mentio; vnde tautologiam oriri

facile fenties fi vertas ,, et refürreCtionis faCti participes

». e mortuis funt excitati. » — Vt;/breuiter vero de. hoc lo-

co noftram fententiam dicamus, hoc-nobis velle. videtur

et, incorrupta

Chrittus, ; non mori illos poffe, fubtiliori .

»

35

refürre£tionis participes fint fa&i , fingularem Dei vim

35

Tmiraculofam in illis effe confpicuam , quippe.per quam

illorum corpora ita fint transformata;. vt 1nori, aut. de-

?5

. ftrui nequeant.

Vltimus locus, ad quem. prouocat,

petitus eft ex Rom. VIII. 32. et ita fe habet. viodeqiay

gxovrp ) Tyy evraAvTQumiy T& caunros qpun.»» fed flatim in.

(it filiatio, vnde .patet non hunc

loco explicatur, quid

fuiffe vocis fignificationem grammaticam , fed theologi-

cam explicationem, vnde pro

1

*

: vfü. laquendi aibil: poieft

adftrui.

Quod vi

xo ait Do&tift Krafftius,, ludaeos tum tem-

poris fub &lio Dei nihil alind..quam. regem fibi cogitaffe,

atqjaeadeo hunc Pálmi locum de.

nulla alia re. quam. de

-Apoftolum. vero. fine

regno. Chri(ti interpretatos effe ;

il-

üubid;hmz eorum explicationem. (uam feci(Ie , hoc. ex

lis;

*oko

b

o

--

)ï,' ;r

li

du

e fupraäsfpmammus ; facx!c di

ri poleft.

uimüs-enim, ludaeos non adeo femper wo ed' de

repe, fed, quod verba ferunt, de vnico: Dei filio intel.

lexiffe.

Déinde vero etiam. po

.V'.

fi

itis illis ,"quae de Iudaco-

f

rum fententia ait Vir Cel; non fequitur tamen ,

vult; Apóftolum illorum explicationem a

taíTe.

uid

eniti ? ( falami illam effe Apoftolas norat? Poteratne il-

lam adeo affümere? "Nifi ergo demonfítratum antea fue-

rit, hanc ludaeorum explicationem veram fuiffe : .

de

F

M

arg

*e t

P d

wmenrum pe pl non videmus

&

r

&6

j

:

Pergamus

-iam án loco Pfalmi explicando, e

T

a

-H(

his vinculis, qude fibi interpretes ex aífümta Pauli illius

loci explicatione ne&unt;, videamus; quis tandem verbo*

E

rum fit fenfus, quem Apoftolus quoque iure ad paártes

fuüas trahere potuerit, " Id vero facile concedimus b. Heil-

7H8220 , Tijmis aute illos philofophari , qui vocabulo

bodie ,, aeternitatis notionem ex orationis fubieCto tti-

b

J

uendam effe contendunt (*). Damus etiam libenter,

hihil probare Cel. Carpzouium,; quando,ex Philone pro-

:

bare vult, effe bodie receprum aeternitatis nomen ( **),

Neque enim Philo ad àd(truendum vfum vocabuli He-

l

braici apud peritos quicquam valebit. Deinde vero idem

TH CÜb

EC

mgæ" f»uo" per al»legox»ilas&i&am | »

2,

*

j fgav ,? )nozifon-em"

tor-

| *)Ex .t;ec'en.tioribu»s (än,;s ïubtil-icer hoc. di'ïpi:iarunt Sponfe-

e

Y

lius íu

E

pra laudatus; et .Babrdiu: in dl[lïem phi-lolggr ad carmen

Dauidis fecundum.

E

J

) v. Eius Exerci

u

tatiote Sacrae iu

5

bratos ex Pbiloue p. 30.

P'Epi/iolm"Pauli ad Ht-

$2

torquet, quam.in fanwrc äoqüöndwfu bbrinuiffai

O

b

:

;

1

a

2

p

at

*

o

b

?

: .

nOn minus m

75;

inendum , fi ver

.—

er re-

furre&tionem ftabilito intelligas .. ne.tum. quidem i(tud

» hodie , fatis aptam pati. inrerpretationem. . Neque ve

ro etiam:

rpretes, qui alias (atis.eloquenter : oftendnnt ;

illud de aete

rnitate non po

quem fenfam fundat i(tud bodie de- Chri(ti-regno adhibia

"

(funt vero Deuter. XXXII. .18.;.Ierem.-1[; 27. Prouer

XXVII. 1. Pf. XC. 2. Efa. LV. 1. Iob. XXXVIII. 29.)

quibus probare vult, 4 non femper proprie i. e. de ge-

Fa due adhlben , aduerfus eos, . qui aeternam.-Chrifti

generationem. hic inueniunt,, nihil etficere. . In omni

S

enim .i(tis, locis vel ipfe contextus;. vel .epitheta adie&ta;

bere. .. Quod longe aliter fe habet noftro: loco,. in quo et

epirheta et ipfe contextus non impediunt, quo minus fi

licem et .receptam. vocis fignificationem retineas, .. Eo

igitur delap(i fümus, vt, quomodo. nec contextus con-

a

"

id regium fa(tigium, (ed . ad

diuínam illius regis,, quem Pfalmus. de(cribit, .naturam

E

32!7855

fefefaïs , oftendamus. .. Nimirum omnes.cencedunt, nec

nosid negamus, in toto Píalmo. de L ais

auguftum gentibus imperaturum, — Quo auguítior igitur

er fplendidior ille rex füerit, eo augüítius Quoque et

fplendidius fore imperium per illum conftituendum facile

patet. Quod fi igitur in filio Dei a patre'genito illurn co-

ites)^ qui in tanto diuinitatis fáftigio pofitus fit, vt iure Dej

|

:

vt $9f o Eu sPRU i poffc M

ogitabis

a ggac

75 7 w

$3

. quae nec contextüi ,.

r2

to

falmus n

t;nec

iVes

XW

fi

r.

aduer

quod: ait

leil

*

Hannus..» lludy. quod. fequitur;. 555 '

3 ChCü'

Qe exi

;

elae profeflionem ab: nono. re

ndam notare. ;;

Ls

ubenter. n

F«

irum id:concedimus.

Sed-quid inde.«

Tl«

55 qui

fimulregemiil

P

PGlmod

fcribinennegamus?

— - Qui autem verba.de fola r

egis; -eiusque regni. decla-

ägtwïïeexghcaänt ; ;parum illitextus facri rationem habere

tur... Primo-enim nec vfü.loquendi hucusque con-

^

íti a.Deo ge

ntt

i T

"3

un. illum -dici ;; qui: rex a Deo

LE

u

s. , Deinde;etiam geueraudi: imago de: rege

rpa

m -probabitur

Ili',-.qui auguftiorem . illam

gendi notio

nem ex.com..

:

6.:

ad leCtionem noftri loci: at-

tulerit..., Praeterea nec.verfus 8. patitur; vt b. l. iam de

rege cogite

- In-illo enim demum is defcribitur;. qui

Ü

cum: imp

;ergo ifte antea

pofcere .debeat. Qä

iam rex appellari poterat? Nec ob

is poteft;: hunc

ordiaem .

TEUM

n, obtinere in. praecede

bus :commatibus;

E

verífu nimir

.. regem iftum iam laudari verbis adeo

clris, vt nihi

| excipi poffit...At vero illa tantum 'verba

hic confideramus , quibus-decretum Dei: geternum .conti-

ne

tur,;

;

iibus dili

genter fünt-feparanda reliqua.vatis. fa-

e

r

:

; In illo: vero Dei.decreto nihil antea-de rege

ä

marratur nifi verf, 8. .. Male ergo,interpretantur, qui in

r

verbis itis, de quibus .di[putamus , regem inuenire iam

"

volunt. .Denique negligunt i(ti.quoque Pauli autoritatem ;

)

Mefliae munus trahi poffi

Caeterum aliquali -huius lo-

u

ci explicatione contenti

|.fimus ,. dum oftendimus,

b

&ione Meffiae et qui de regia

i

Vfïlf?? e(le,. et qui de re(ürre

eius

$4

-eaus autoritate eum mterpretanmr? Säaä'æ HexifTe nos

h

vides in noftra explicatione voc

ulum-bodie, quae qui-

dem vox id apud nos effecit,'vt totius loci accüratiorem

explicationem deprecantes, fuis illum laborare difficulta-

tibus non:negemus. Qua quidem profeffioné- ingenua

p

ero j.à le&toribus impetrabimus; " ve ín' tota h-a-c cau-

fà nolint in vtramque partem vti-loco.-

*4

7* Quod fíi vero eo' modo, vt füpra

diximus, Pílmi

locum teneamus, patet fimul, quo iure vti illo potuerit

Paulus A&or. XIll. Scilicet,' quis negabit; hoc talej tam

fplendidum; tam augufur'et-magaificum imperiura ab

ipfo Dei filio adminiftranduin primo effe declararum per

natiuitatem Iefu Chrifti?'id.quod etiam ex illis, quae an.

gelus ait Lucae 4. 32, 33. facile patet. — Deinde- vero hóc

regnum per iílius e mortuis refürre&tionem confirmaba-

tur, et nouum| qua(i.decus , maioremique fplendorem

nancifcebatur. : Vides le&tor! quam apte iam Apoftolus

loca ex V. T. feligeritad probandum, quam 'accuráte

omnia ea fint confetta, quae diuina prouidentia fub Ve.

teri Oeconomiá praedixerat, Nimirum vt totum loci il-

luftris nexum [vberius pandamus; hoc nobis velle vide.

tur Apoftolus: ;; Nunciare fe ludaeis, iftam illam polli-

» citationem,; quae patribus contigerit, iamiam efle im.

» pletam; adueniffe iamdia Meffiam Iefum, regem fplen-

» didum et auguftum; qui id iam egerit, vt regni a pa-

» treaccepti prima pofüerit fundamenta. Effe vero hunc

» illum ipfüm regem fplendidum et augu(tum, cuius

5 Pf. 24e tale praedicetur regnum, quod non in morta-

» lem cadat hominem; fed in illum , qui t ecx fit in-

Chri-

,,, dutus: i. e. qui Dei fit *Hl'iu-s.' Maiorem vero huic

» f

at

WA 4 JX

;

E äl reguo : däääm -effe fp!endag

mfü »,qum & mor Ull?

Ícitatus.-ad aeternam . vit

gloriaeque .aeternam

P

tionem redierit.., Quod i

- €ffe iam inde ab Efaiae tempore, per quem Deus pol-

» licitus fit datarum, fe Abrabami pofteris [aucta Dauidis

o firmas quo.locoshabere eos aeternum xegni Daui

8

*

*X

as peh:

ej

jaerefurre&ionem re(tituendi,

Orem prà

e

*

dk

uae vero in ifta promiflione commemoretur

» Meflüe 7

efurre&io, hanc quoque. fimiffimo. niti fun-

». damento,. quippe de qua per Dauidis os fit effufüm

» 2299 perinittam [ancbum meum videve corruptionev. -

H

l

$

ni

i 24 , ea

z s Quam dedimusaliqualem explicationem Pfa

9pting quoquequadrare videtur ad reliqua, in quibus citax

tur,loca. Primo enimc. Lepiff. ad Hebr.apte illo vcitur Pau-

lus ad füummum Mefliae faftigium, et maximam. prae an»

gelispraecellentiam demonftrandam, . Qui vero regis no-

tiphem hic füb(tituunt; nae illi-Apoftoli argaumentationem

valde extenu

x

. Deinde &tiam i

N

"

dem Apoftalus autori-

tatem facerdotii

, quo Chriftus fungi

tur, inde recte de-

ducit, quod idem ille fit facerdos, qui Pf. 24 filius Dei

ab ipfo Deo genitus dicatur, i. e. qui in tanto maieftatis

faftigio fit pofitus, quantum illud eft, cum diuina omnia

nobis cogitamus.

5 YUL

Ex illis, quae ha&enus ex Apoftolorum

fcriptis difþu&

tauimus, fatis patere fperamus, iniuíte agerei illos, qui

filii Dei nomen fenfu illo auguíto;

uo ad fummam natu-

rae praeftantiam de(igaandam extollitur, priuen Quod

P RD vt n

fi deinde etiam illud accedat, quodin initio difputationis

atu.

demonftrare conati fumus; I)udaeps in ifto nomine n

rae

, E

$6

ïäæ Qüfqqu-'efä*ïüifïifäte"hi?*ööäitäf?&: appäref,aä obandam

illam nominis fipüificatioriem; quam defendimus, nihil o-

mnino dée(Te.-

eque véro adeo-Impudentes furmus, vtvbi-

que locorum hanc; quam vocabulo vindicauimüs,notionem

obtinere debere contendamuüs. - Fatemur efle loca quae-

dam, in quibüs dubium fit; quo fenfü -wec & fürnatur,

v. gr. 1 "Theffalon. L. 10. quanqüám ne illo quidem loco

(olum regis müriüs fatisfáciet le&tori Copitihti, quam au-

"uftum fit illud iudicii vniuerfalis negotiumj- effe' quoque

illa; quae illo die agentur;' veluti damnandorum et bean-

dorum ditierfafata dittanda ; ita comparata, vc ad folum

regium munus difficulter referri poflint: Effe vero alia

Joca fcimus; in-quibus fingularis quidani &t paulo info-

lentior fignificatüs voci fit fubiiciendus; veluti Lucae 1.35.

Sed pauca iíta loca nihil nos iam tangunt. ^ Sufficiat nobis

*

"

jftendiffe, in quam plurimis locisad véram nominis filn

" Dei vim conftituendám temere adüocari Hebraifmum ; '

; gx qäö &uus Dei de r €ge explicem?.

LA

L

p

ï ^^ ——

N

ATLV

— —

-

—

E

—

PA

E

-

E. 3

j—M————

"

s

*

^

t

E

Ms

d

P

*

af

u

a

A-

"Es

.

E. cmet

A

Y.

t

"

*

"

C

-a

us

M a

5

L

di

-

Y WE

d

£

e

*

i

ü

a

JIBal,

b

"

-

&

i.

uT

m

ER

LoX

us

^

dX

.

A

.W!

o

z

"$

i

-

*

uw.-

-

»

r

r

MA

£ ii

L d

Mæ

22

d a a

2

,

2 od

EM

d

xb

&

A t

2

-

—

-

w* *

A

*'w

-

M.,

i

t

u-

b as

»

I

**

*

h

E

-

""

o-lhm

.H

h. wl

s

.M

;xM

-

3

W

.w)W,æ

-

ü;.a,l .

d

de

m

.

g

*«

P

Q C

X

HI

-

5 d-

u

.

L

"

w *

MeUS

H Hw

p

-—

v

ve

"-

—

u

w«

P a

) d t d

-

$.

a*

^

-

Mv

Mw

æ.&..l.u »

-

—

h.

P

$.

EE

N

e-

-

pI d

tll

"

-

x ,

N F

-

5

b

-

V

t

"a d

W

.»h

n:

l»

—

2

Á

um

"

Cs

KC o

m

pdr

E

)a.

dius;

—

759

PN

F tT a

"

us Dl

, a

k -

m

[

t

- d

L

L

as

m

LE

-

"m

d

"

P u

M

Ls

d

*

-

* o a

yto*

l n -

M. r

—

,^ 1

—— um

u

"w À

"

f»-

"w

P OR

À , u

a

»

a

-

]T.

-—

N

H&

L od

—

x

ÓÉ

ts

13».1!

M.u

I

Ls

»I

4.

Y

!

aF

m

;

-

E

"—

]

p Ws

d

"at f at m

"w

AI«..J

—

AN

Hw

i. a

PA

x

-

-—

*

li?Ih f&MM

e

*

Y

*

1

d-

.nn!-d..

d

£

uu.kbör!æ

..,W

ha i

"

^

à

ku,

-

.."5.

^—

:

P d

"ag

[

-

&

£

E

W

.MM.

" M»,. :

"

"—

E

E

a

*

.le.H.

"

i.n...ü Y

*

M. m P u

wa

P

^'w «

t

.

?* à

hn

d

^

d

4 at

d

—

ais T

«

w s

«H

—

N at

MC

ao

IT

ial

.

Q«

g

^

"

—

p

A

P

at

ao

- w

la.

-—

M m

-

^.

N

-

*

As

51

.

a*

-

&r*t

Ab À m

d 2 E

s

p*

n

N s

N

*

—

»p

at

X

ho m d

m

u

.H

4

df

d-

Ma-

.M.,;&

,

A

a a

EX

t t

£

**

p

»-i

X

E

r-

—

wu

w

P ——

d T

* .

—

at

P sied k.ix

"

*ow

t^

m

- ts

s

-

la^

ao as

w

.^

4

s r

J

A .dqr m

pec

b d 2

X

-

WW!

of

Ádm, d

4.

^

- Mli.

'xl?

n .

"w

d-

—

w Ws

b« W

—

—

d d

U

-

à P -

/.:

at

——

h. m aT

» -

t

ts

A

—

-

A

m

-

——

hu-

W

w

t

M

-

d

P*€-

a*

g

4 *

,-..o

errm

"ag

a.

i,

*e

* w

" al a

&l—ïï&f. J

al

$*

--

aï..ln.idr

r

"W t

Pa

g t

- *

us

-

..caf

LO

?A

*

$o

&«

W

— 2

"p t

s..?.ll

Él

P X

^ a

"g

Ls

4 i

, n

-

"d CT

aute P

T

*s

m

-

R

C

Pa*

-*

"« t

f.»n

p

A m

od

d

m

3.

n aE Pt

$w

hé- E.

zt

ab

P

us s

-

xwt

& t m

d

m

" r

2* s

,€w

w

*

-

?1!

—

At

t

» Q N

"

;jw

-

u me N a

N-

L n

E

5 ia

LE Q-Ar ;M

.

"Ws

^a. N

-

PA a M u-

»oc£-

AI.'VF

hf

*

f.

Ws

B

*

"

v

« -

«

—

& o*

n

u -

AU

V»-

H

lmr

—

Y À

Ei

TE

T

*

M.

-

at

*

M-

QW

—

s*

LDENSY

I

3

t-

*

»)v-

-..W

"

m

WN.

i a

TA

v*ERS L VE UA

a, i

a u DNESQN

-

IAQJI.PA,

R"

"—

M

:

w

"EM .

*

«À

— :Ja P m

s fos

s

OW

F:tlv .

*s

TE

.4

.w.

m

T.

.«waix X

--

A "

.H.s.

I. r

i*

..vt..crb

at

£s

7«.f

T

W&

LY

—

PT

Ed

Jv

$

pb 9-

R^

--

— À

",

N

.

—

i

ag*

b^ CR E

--

—— aA

E

-

i. *

Es

*«

"W a

O)

fwoo

Pa

—

d

w Qo ) m

-

r L

ii ..

w

-5

Y^

"L

A o

& J T

——

-

u«ïf

M

pE

T.

"

P u

m

579

hss

—

.(xniw

M

a

L "

stl a

..

,«W

od

É^ w d

us t

las . ,,..!A[..n») 3.

j s. x

«s

— "

Q

o

A

m

-

.

a

"ss

2*

m

1]

rOM

E*

TARX

$3

X

X

äq,/

- R

Q».-

"

E EM

m

.. m

*

A

.æ:

al

"-——

EL

r*4

x --

I

NI

m€-—

» n

—

m

"«"

*s

h f, kow

i...

M

y

»b.A

—

s

A

P

* P

"o

i,,

La

$ --

)y: u ^ .

H. *

w *

rl

—

a

m

o

—

*

uf

l-

-

£ICO€

"

R. m

--

DN

" oa

MR

-

w r

^

Ml

-

1

À Pa o

t m

-T

..

g,

i

IN

3-

-

t

7X

s

N

—40

LE

"-N

h- 0

- e

m

N

"asf

w

——

—

J a.

s

b

i o

M

i

MAT

É N

"-- !.-fw—

u:

2

«

*

$4X r

PT

;0!

-

"» »

L

.».—'.J

MQ

&

La

.er

H-

:

*

*

»

,

p IN

-

MC

o

).W

iv

vf LAX

P s

"o

od hod

,

N

Ia

P ol qe.

gt

n

x

P

ul n

?f;* H

—

$

^^

W

iow

Xu

dl-?Wf

N

H- H

sb d us

a s

"

Á

"&

-

.c

hus *

At m

- o s

^.

m

! od

*

y* 534

m

« »

AW

o oraa

"asl

-

W

J

m

o p

i v

»elv«.(:.:

"

Po

L.

w

fem

*denets t

a.

h. d

TE h

.-.Jr.qv.r»

b

w*

.*

W

g

Pa P d

nïQb

N

P lx

L

49

EX* EC

--

AA |

a -

M

"k E

-

"

ï.

1

X

E

«

A

w/ & i.

Vr

a, r C

TEV

r

*we. à m

.«

i'-lrl-.ï

nü,»-

yxv,w ^

& u^

Y

hd

-

taee 9

a.

—

-s

u

.

fX

r

Te

M N-

; sf

* um

2$

,

;

P.

$:

-—

Pf

4

p

Mj r

« O.

'/l.

t

4X

*

p

Y

* of MA

E

L &

TW

4 & K

d

p

t

^ . X

.T

.lr,v/ulqai '

, ..-Qabv

A-

N.l

*

X

d

^

Wl

4

R i

A st

24

C x

m d

—

*

2

X*

f

-

"

*

M)?r * á . u

lyuv

Pa R N

d -

k

"—

|

)

Á

Y

6«

a*

!wt(

P&

^

Es

-H,

W.

"u d

pe9 X

— Ü

ao t

'1&

m st

: MAp À

v

A

k:

w

^*

u

»-

"2

TT

a.

b

4H:

p

M Prs al a

Es

4 w

sc- X X

CV

v

m,.,h

nm

Wi ag

V iomedit. at

,

»- -

E

Ml.r)h

-'l

;

.

E EM

a m

!mw

w*

*(ï

N

(T"

.u..f

-

"-

*s

- i

r nl

-t

YX Y

-

Peda r

Ali.xt.

-

P^

)

—ÓÓ

&

$os &

z t

v

^s

J M «

"

xf .

AC m otm

"A

Niïi

—

*

- mh

» jv

"C

pv

*v

A

Nnt-o

;

w v X

o Q

.

hd

..s

!M

"^.

"

R.

k

^ NI

--

P

E

IT

M u -

P a

JM

)Wl

æo

d*

— J

NT

1

Z

y^-*

s

Q»v-'

x

——

a N MK

W ia

"x

1

-n»

g

H»w

w

as o

a

**

ád

y T

ais

M m

m a

" h

V

UM

2

aau»&o

4 A

"

w

P*

(su

Y d

"

x

* n sl

iv

-

"- ag

uf

"a E u n

g

M

&

-

x

hb

ub .

m s

; NOUES

P o Y .

R

/Aw

.e«w,.

,

-

b'

u -

,

'6-

w

&

—

Xhlrxo

u

L an.

um

C

&t

st k

E

.v

b ag C n

URRU EE

", 4 E 9

!

1

——

a

V

-

—

PUR P

E d

m rume, A

^i

L

hi

-

.D..P..H'

f

m

w

N

;« CSw.

M

: d

t N Lt

E*

W

p

r at a

»m

d

TP

-

i

W

-

Ll !

* /&

-1./..

Á

$

^.

a es

V,(-"ui

"

m n

m

E w

- *

P N

« .

d

:

—

"a

-

M

p

M

&-—

&

pv

4f usl m MH

j m

MM

A s

M inon^

.

ww

a,

VI'

u

x

Rl JA.

"

-

-W.s

i a N

t

—

Ts

P

u

v

«

moel D Qu dO. a,

-

n

R

, i, N

h-

z..-H

4

x at

*

w atl

li&, ss

"

——

À

At

o

x

i - m ..

w*

i d

fT o

-^

o

w 5

z

h-e

".E r

--

— .5

A i

y m

--

If.k«

4

hdu

E

-

»

u

rl

E

xþ

&

vt

-

as

$w

a 004

o u

"v

"d. K&!Ml

—

x

A.kual

-

-Au(vx.ï*x.il/

*

lv

j

ore R R a*

m e

* w

—

w,

a m

*X

— t

-

-

"— C

w

-

«IL-.A

X

EM

s

:

d

E

:

—

J gt

ia

— 284

N

*-

pl

*

P*

Pa AE

—

a

"

2 d

t

P

&Y

hw

"

d

us

I

;

A tqpegei

^-

;

p k

*

*

"P

Á "..

-

e at r

.

a

——

"s

s d

F d-

£*X w

t

l.i/i

"-*

-—

—

IN

:

L -

K

o te- ux».t

—

—— £.

v N

d

R

du

-N

i a

"w

a,

p*

v

^ Ài

r*

.

--

TV

-—

( o s

—

u-

at

ww

"NT g

b

!-U

s.

-

—

gt

-

N n

o

k

-7/4 Ea

—PÓá

d Pa

s

../-

cM

f

m N

-

w du

G W

WQQH ^

-

——

has

—

76 — "

*

.A..xa/

x

*s t

o dul

at

d.

——

* u

—

L oA

"N

d

acw RD

—

M

t

NU

s

w

?fïqw

^

TAIONE

ÀÓl

— i

-

»*ot

-

e

A w

X

—

iye

nide

"lU

*

.HHV

- "vj

- M oges

i.

d m

A o t

LA

.i

Pa d

-* E -

-

pocxr a t

—

- t

at

- hod

t

K Mu -Mar

m

!f

-

ii

^C

— d as

h. t

-a

--

i

. m

um w

wl

as

"

UC*

".

wedit

Hl

-—] À

aü.

h"

a i

—

p t N

Dd !

em E

r «"

l..äfli!d(:

—

h-

a

$o

as

LUg

r M

aeenér

ts (.6»

4

"p

a

-

"$

m

E s

w

N2

A«)e

W

VR

". u

Iu

*.

VC

ho

a UER ii

——

— — o

——

o T

.ï.T

TL o us

ÉR -

p

p

pE

,».F.ffl

nitm

s

g m

W. o

Ab m

s

d

RK

—

—

? quas g

2

E

LE

fww

P VN

*

-

-

* -

m g oD ETE

-—

—

-..h

m at

-

u E

— —

-cm

-

d n

A

k diliniS

T

2 j

m

LE 4

m

A

23

| 20 cm

V

DISSERTATIO EXEGETICA

2

NOMINE g RC

; NON REGIVM. CHRISTI

eo

MVNVS, SED PRAESTANTIOREM

..?

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

-

EIVS NATVRAM lNDICANTE

as

VAM

O Baancee Q

i

E

-

DIVINO FAVENTE NVMINE

AVSPICIIS

Focus

SERENISSIMI ET CELSISSIMI PRINCIPIS'

AC DOMINI

N

DOMINI I*RIDERICI lI

v

3

-HASSIAE LANDGRAVII zELI«

e

,ACA.DE.MIAE, REC[ORI:: MAGNIF[CE.NFISS!M

.'.O-

z

PRAESIDE

FIRO SVMME I/ENERANDO

e

D CAROLO GVIL. ROBERT

S. S. THEOLOGIAE DOCT. ET PROFESSORE ORD.

ä

ATQ/E ALVMNORVM PRINCIPALIVM ERHORO

PRAECEPTORE ET FAVTORE PIE COLENDO

. PVBLICAE COMMILITONVM DISQVISITIONI

AD DIEM VIII

SEPTEMBR.

-clob»ccrxvit

. HORA. LOCOOVE . CONSVETO.

ä

OFFERT

6

ä

AVCTOR ET RESPONDFNS

5

FRIDER .HERMANNVS ROMERSHAVSEN

3

CASSELLANVS,

W&&&äü&&&&w

4

MARBVRGI

3

'EX OFFICINA TYPOGRAPHICA MÜLLERIANA.,

2

1

M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

AL