KaI600-1789

KaI600-1789_9 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Dissertatio Exegetica De Nomine ΥΙΟΥ ΘΕΟΥ Non Regivm Christi Mvnvs, Sed Praestantiorem Eivs Natvram Indicante * n bv : r : P ! A* w — xX giey * l "m t - - 7 À s £ — — - d — *e .4&*/, - ais "É ts — as A d ! E -* . w M adica 2 A. Al N — : Lv X b - w M- g. — u M | . r - » 'Arw .4 M W&e » - - ET - i ( - b j - . - Md " " g T "* Ls LX Y .!!D.'üv ^ t ce /»M o - L. — EM E sww ^* E s "d .Mæ k - d p ** ET ^ MX W * - - )l LE N u 1 : " dro o - vwr— a " ^ - as "X * H " ha. j AE X As 31 - hv d t * : - N - .. * A * be 4 E W— . - É i s 4 x N» V.M — Hs — LE a u i Idi4 » &4 S I^ » - — w Y a »ohN X v. i 5s. - vve. H A v w i 25 & «X (v LP .fb/cxu 0«9 Mp 7 — TA *s bu * d ^ d A* iy E k "— - m s VR - U " : 1 — .a u 4 «s hncs. " h e- k l. » ^ i P DM n k - M "- 4)* m - o " "Á " "od h E EX s-u- - N - *s " * N CY L - La b L Pde - u . ^ n YX Hf*l $u x 5 t sf ie li ^. :.m d o - E 47 ..ku.w As M.« N d v O.- | L .1-..; s. w x k Nf Y * ais — ul u; d — : - n VO M. E - A W X lm a s; a. 2 "a L X m -— i -— v'! * d W * ^i h ul Mu z2 KC G- P** Hl HJ * e. $i & y $^. MTO N) X * i d E L s du a, - ob ". al t - us u * E — Q/O(» IÍ- i &X N a Wwi * . d ** X w'. d f»ü * , * .rf.l. d a.* ES — d t " o * P ha i A , p - [ N w A E N -^ iv od .H/ À -- h LU -X P. LERM * La b - -- e as l m À - w - Y "- -€— W ( * a s s d v s »M! s E | L "d *s ww dT* d. j L T n —— i P "( ha -t d * s )É m M Á b : À m " M * h k - 3 - h! - a. À " Wil ^« 3 N ^ v LE E ETJ "- M.M LE ,æ E m EE 75 4 ax.M,.H x rR Vï — I€À — - r "w A ^ * à AE .M! TT « ..m «Mt 1 -T . - C^ d : "w-—. m o r E r n C 2 *s * » w R n x Em t *à d- w Y ", i ub w * " , T - - & Qu A — X * — " m N "- ...pu - u - 1 WE K r E !!H. E ^* æ. d R* Airane d ^ " A m lw - a zfxllxt 3. 4 9s LUR P X | L i «( F -^ , r d d m af f r d o r o m "* m x.,r Á m * N * — € r d » p« w Á u h. M w * * p*- - w - b N n b A , , Á d i, f* —— h . x « -- - pH - at "d. C n -— fl.v»- — ^ Nl: w L —— - E d * hT d Ut i .a/rfä.x - ..vW » * i. P. .M«.- J&Jlt? & . MOX CAX * " N A 4 at "h H - P N t m "W 9 : d feu k "ib th * —— —R * -* » i n AT - W. * - p w z W 3 ts X - n —— N & m d hn E - pbw ?—k — * 56 i U dR A. m Bw du "- — pE D o N/ E* * u.n H w . y m i A r & d —— i a — hd x E " 2 - i i H p at f r4 f bX &^ f&i' s gl p P& .w a m Pa WOX X X s d ,IV AT. h "A* lNSf " $- * — — — a E £ n m n F P d n A w - b As P - .'v. ET & * d. Pa "fu. d X — -T sss -9 - Y - ER . t - a. - " w. .,H w —— j . -- nb 9s I'— - N n s. o M. i Mi r - — * » — rm ..(&Jrn. «Pf E a EM ^ -X — p - * n — u m - — t K » 1 T - um e£ & m ^ t ..f t E t ,a - um M E -- $a - r N w - fTO r a É-»—— m & ** w . $- [ . AC N —— d Ra - L w 6 — LA o t — e Dd -s -- - . - p i m —— E — E R N p Vr t o us 4 Llïl.«v -- hn — L $ .,;t -- "a 4 E C — Y us hg A i -* P d N : um H - T^ m — 9 lb - (f : hu PO diae. * Y CX a, u m d - - —— v»/. —— ". P - a at A,'.I..'!w — At E um , p o u » i, ia . ao n m L m p teM [v & "J d BN d k ,W dÀ u^ X —— L d- —— " —— À * V Lal ERN t .u o - A v "o P d vh» — t " P dr- pE 4v - x T n - ao AUE r a ia UE - ,.Jo«kæ - M o r Ts - P. luw/v xda. li a w i A . b E — P — iJ/r. - i, » w d x a d m r T. P (fM rh : — x i A adiur — 9 o w "w * m t VA n** 22 ed — d at E J—l Bo ! T . dR —X T p - A - n —— AT n ick. — ; - p r..n. 2 w - aw " E . h RUT r 5571 ^ i M - o- p d AU od - om. " 4* - n u 4 od f... or " ó p s Aj E 9 T. - —Ü! i eitand, d k d . Mo : H AÉ f^. av ww b A: a P g c» b m ] — — r p a - - » ..u FY MW — [ g - —— 1 -— -— " hn n f x w p ii u * v l m 2 d t ^ "P »zs ^ - A — - 3 - NH — pl t * Yv v A. t » —— - m ^ » $s R - m d "n . .sn - . n í ^5h. atpe- m : — 44 E &- rtune ? m m N uo EVf ; i j 9 "^. * £ - —« ^ * A e b 5 w —— ! ,... Va,-H "- a d. — - $4 *s d z : 3. dl -— k - ; ^ E P . T " ul R »1 t W) -- H m N : D w -- - d) a a * - s/. a » U P^ d W —— p m ; - ^ nd hr L i - p " x,« - ),,. » $— m L d P . "— Ó H— x)..w * ^ Q R ^ ^ À - — ( — À. b« 2 d vf;« — U " « .I- W n C d 1 & N ; " » ^s - a^ ^ m ! N MM --— a » a * .c,».l.f W y-* - —— - * —2 b ï» E AÀ — d — ^s R. a DI "T M»æ d É P ;-5À - 78 n -a LA CU EL - À - 2 F .... z "- r d — ER H X æ!o..o- * 7* -— * uw X W W. r d RA d — Y - ; lss As i 1 s .m ", z M H -wr $L YX Mi E CX Tota U - M , — - ^ Em /u M m « p* 9 .I-,'.x t ET A^d, d 2 ul -X u u N - —— « JM!" » . i XX o - v : v « - — a. u.n ,. p - * ET , 1 a a P à - * Ms - A E »4»» — " d - .&x M H - ? * i b.] -- $^ z u t "h. d dl ^. .ïä..., — We^- L . A M . æ,.M m . ,..J,.) . — j n -a 4 A.- h. W, l " - t . E ,* À V - - Y -. u MAF * 1 (?Mu £ Wæ o d at VU : "—— .oh V. m .rl,,) « Vo.( 9s -- y - * K .n E »5 z M.» prg: H À J (sf .v,/.lp A p.- g ^* Yj A. . b X æl Iï.l M ./.a x bt - m , .p/ f Ma - d x sæ«.læ/v -t ., A. Á i A - X . . t .Jv.' - - AU . r mlw - * t t 2 f* 4 7 i - m E x E E f.? Y Es x.w N T & a — ^ Ym "- — Á h T k: TPUP u d n d pv d A m d n ETA s hi^ a a f ETE at 2 at o E Pa ii m "r n icipiuip h o — — n —— — E A a^ 2 p $ n 3 m - m t D Ms a PA ag — É * ace Vs d n " * " d f x* m Is "t £. s s. P* i. . — - ^ E *á —— —— DISSERTATIO EXEGETICA NO MINE Y10T Oeror NON REGIVM CHRISTI MVNVS, SED PRAESTAN TIOREM EIVS NATVRAM lNDlCANTE VAM DIVINO FAVENTE NVMINE AVSPICIIS SERENISSIMI ET CELSISSIMI PRINCIPIS AC DOMINI DOMINI FRIDERICI II h3 HASSIAE LANDGRAVII &£LIQVA ,ACAD[LMIAE. .RECTORIS . MAGNIFICENTISSIMI PRAESIDE VIRO SVMME VFNERJNDO D. CAROLO GVIL. ROBERT S. S. THEOLOGIAE DOCT ET PROFESSORE ORD. ATQVÉ ALVMNORVM .PRINCIPALIVM EPHORO PRAECEPTORE ET FAVTORE PIE COLENDO PVBLICA E COMMILITONVM DISQVISITIONI AD . DIEM VIII | SEPTEMBR. cI»I»ccrxvilt HORA LOCOOVE CONSVETO OFFERT AVCTOR ET RESPONDFNS FRIDER. HERMANNVS. ROMERSHAVSEN CASSELLANVS, M&M&&ää&ä&&w MARBVRGI EX OFF ICINA TX'POGRAPHICA MULLERIANA. . Xs. $. * " u E £ i LA m 7« & a Vgmékeete - * * — d - il m : *s P z - N E z PT - — $o d ( v m L 623 DX &a*äääää - v « : NUA P r—-—l L T (2 pE & &l ää& & 9s u EL * E L C Fs 3368 ä ïügï: æ— i i L M T & xzow am inde à longa t empörum ferie difputatam füiffz, 82 E. quofenfu filii Dei denominatio Seruatori in Sa- CSENS cris litteris tribuatur, nemo facile, qui do&ri- A nae Chriftianae fata paulo diligentius curat, ignorabit. Quin iam ab ipfis rerum Chriftiana- rüm-primordiis inuenti fünt, qui fenfüm iftius denomi. nationis nugis fuis dæz:orqueïe omni modo conarentur. Recentioribus quoque temporibus non defuerunt, qui fua incereffe putarent; iftis nominibus omnem fuam qua(i vim natiuam detrahere, Cum *nim ifti iurati dininitatis Iefu Chrifti hoftes vide nt, in dogmate illo de diuina Serua- toris natura adfe o multum ponderis ab aduerfariis fuis locis i(tis tribui; quibus idem ille Seruator Dei filius vocatur: hinc totum argumenti neruum quibuscunque rationibus poffent, incidere ftadebanr. Fuerunt alii lon- s ge ab his diuerfi; qui bene quidem in fyítema ecclefiae fuae anitmati, nihilominus tamen negarunt, ex filii Dei nomine quicquam pro praeftantiore Seruatoris natura poffe concludi, In quorum numero non folum ingenio et A eru- p z * & o Aeruditïcne ampliffima, fed etiain- fumma nominis geläbri- tate facile eminet b. Heilmauuus, qui in difquifitione de ra- :ioue qua Jefus [ua.ex mortuis avacaca. Me[Jias demon[tra- tus fit praemiflà .programmati Pafchali . anni 1763,; hanc ppti(iïmum tuetur fententiam ; in plurimis locis vv ocg non ad natürae praeftantiam fed-ad regium eius faftigium pertinere, atque adeo idem fignificare quod. xase, . [No- tum effe putamus vnicuique, quantos motus 'i(ta differta- tio excitauerit. Quariquam enim ipfe Vir Celeb. in dis- fertationis limine confeffus effet, diuinitatem [e[u ea excel- ]jeutia, quanta intelligi, cum omnia f[umma cogitamus , pot- eft luculentifTimis Jententiis a Patlo caeterisque fcriptoribus praedicari; nihilominus tamen fuerunt, qui x i(ta fenten- tia inuidiam Viro Celeberrimo conflarent, et affirmare non dubitarent, non fatis (incere de.Chrifti nacura Virum cogitaffe. Quae quidem accuíatio quamuis omni- plane careat fundamento , non tamen negandum, illam eius- de fenfu vocabulis wv e«& ad(truendo opinionem . accuratiori indigere examine. Quod cum Summe Venerandus Prae- fes Praeceptor et Fautor omni pietatis affc&tu nunquam fa- tis a me amplectendus,. in Collegiis exegeticis faepius mo- neret, adderetque etiam quae Viri Celeberr.. fententiam labefa&tare viderentur: operae pretium.duxi ( monente id et inftigante Cel. Praefide ) de.ves cabulorum: vieg. Og [euf[u paulo curatius hac.commenratióne ita inquirere ,. vt fepofitis omnibus praeconceptis opinionibus ; quibus.alias dges torquetur interpres parum cautus, vel adeo .minus pru- dens; folam fequeremur Sacram Scripturam, et , quicquid ex illa pro vero denominationis vuv e«s fenfu re&te conclu- di pqüïcï, ingenu*;þproüteremur. S. II. ho g 3 2 : E $ * 0 Ac primo quïäemj,' V t commentatio noftra iä(fïs li- mitibus fitCircumfcripta, res, de qua difputatur ; antea explicanda, et ftàtus controuerfiae rite definiendus venit, Scilicet id quaeritur, num denominatio viec od Synoni- ma fit appellationi xezez, id eft, num per filivz Dei; id quod verba indicant, verum propriumque Dei filium ; an vero quod ipfe Hebraeorum vfüs confirmare videtur, Meftfiam feu regem intelligere debeamus. | Latet vero am- biguitas in) ipfo illo Synonymiae, quam de duobus illis vocabulis praedicant, vfü. Nimirum Synonyma poffünt effe varia alicuius perfonae nomina eo refpe&tu, quo vnam eandemque perfonam defignanr. Ira, vt hoc vtamur; apud Homerum Agamemnonis regis fynonymae dici pos- fünt denominationes EupuXptby Ayauiuyoy et Aresïäög, quo- niam vnum eundemque demonftrant heroem, et quiuis ftatim àc Argaióy legerit; Apamemnona regem cogitabit , ét vice verfa. " Hoc quidem modo, fi quis Iefu Seruatoris nomina filii-Dei et Cbriflfi Synonyma appellare velit, non habebit nos contrarios, quoniam qui modo in Euangeliis Xeior dicitur, is ibidem wev o«« nomine' venit. Sed eft adhuc alia Synoninmiiae ratio; qua nimirum duo vocabula fynonyma dicuntur , quia plane eundem fündunt fenfum, ideoque etiam pro fe inuicem non turbato fenfü poni offunt. Cuius rei exempla, quia trivialia fünt, omitti- timus. Atqui hunc Synonymiae modum obtinere dicunt in vocabulis filii Dei et Chriffi. Volunt ergo filium Dei et Chriftum ita fenfü et fignificatione inter fe conuenire , vt plane (ibi inuicem, eadem fignificatione manente, fub. ftitui poflint. Quae-fententia quali fundamento nitatur; allato q'u(ä'myuis id deinceps vlterius eXpulicabimu.s.,r'vel ex 2 tamen [: 4 i » tameü exemplo per fp'ici poteft,. Neque enim quisquani, qui Ayauepyoa . ATgu ày quoque appellari audiuerit ; inde À« ergo ita fignificatione cum Agamem-. concluder, Azg& € 7 none conuenire, vt quemcu nque Agamemrnona Atridem credat, vel omnem Atrei progeniem Agamemnonis no- men gere re fibi perfuadeat. Sic quoque; vt exemplo fümto vtamur, in Academia aliqua T itio Prore- propius de £loris munere fungente "litius et Prore&tor Synonymae funt denominationes eo fenfü, quem fuüpra indicauimus. E Sed qui inde inferre vellet, Prore&toris et "l'itii nomen ita inter íe conuen ire; vt quemcunque Prore&torem Tii- tium vocet, vel etiam "l'itium munere publico depofito . nihileminus Prore&toris no:mine 1 nfigniri poffe credat, is vero nonne rifum moueret? Addimus aliud exemplum ex litteris petitum. Sünt Iohann. XL 27. 28. noimi- ipfis facris na Chriftus; . filius Dei et Magifter Synonyma, quoniam dem Seruato- vnam eandemque defignant perfonam eun rem. At quis fanus inde concludet nomen Chrifti et | 3MaezuaAz veletiam nomen filii Dei et Magiftri fenfu plane et fignificat ione a fe inuicem non abhorrere, fed Magi- ftrum qual emcunque aut Chriftam aur Dei-filium poífe dici? Neque vero a lia via incedunt interpretes ifti ,. qui vv Gss titulum. de regia Seruatoris pote(tate 'interpretam. tur. Cum enim vident, Euangeliftis illum ipfum ; qui modo Xese, modo we ecs vocatur, vnum eundemque e(Ie Seruatorem lefüm: exinde (tatim inferunt ; .duas iítas denominationes ipfo fenfu inter- fe conuenire. ld ergo nos iam agemus, vt examine. in loca praecipua, in qui- bus v G« fit mentio, in(tituto oftendamus longe inter fe non folum ex vfu Grammatico ( de quo quidem non labo- randum e(t) fed. et'ex ipfa 5 mente acrorum fbli;'pt*orum & $ äi&ärre illas denominationes. es "us D d La G;: dÀ p Sed»«antequam ad acc uratius iftorum Io;Orum-'exam&n accedamus, omnium primo .difquirendum putamus;-quid Iudaei de Mefliae (üi; quem exfpeGtabant, natura fenferint, In qua quideim re difputandanihil nobis facere videntur te- ftimonialudaeorum fequiorisaeui,qui nnfpiam fere in Sllitre- ris V.T gaturaefaftigiumin Meffia inuenire volunt. Quan- quam enim alias gens fit tenaciffima. morum et do£&trinae & patribus acceptae, atque ideo íaepius ex teítimonio lu- daeorum recentiorum ad ipfos aütiquiores gentis mores , ritus gt opiniones fatis tuto concludere liceat: in hac ta- 3 men quae(tione quo. minus te(t&nonio i llorum vtamur ob. ftat, quod. in tanta et ram gràui re. aflerenda non extra omaue partium ftudium pofiti videntur. . Nimirum fua id intereíle videbant contra Chriftianorum fententiam, fi lo- ca ifta omnia V. "T ,.in quibus nos quidem Praeftantioris Mefliae naturae. te(timonia luculentiffima inuenimus; . in alium fenfum detorquerent. |Atque hinc fattum; vt. vel Janiffimis locis falfis. fuis et contortis interpretationibus tenebras offuderint. Hoc igitur fonte relicto limpidiorem fequamur facras nimirum litteras, ex quibus diuerfas Iu- daeorum.de Mefília non dicam fententias fed . opiniones fa- cile poterimus eruere. -Id vero ex diligenti 1 s ttione N. T. á clariifime patefcit,.ludaeos non plane ignoraffe, Metfiam íüum diuino:genere prognatum fore, fed praeiudiciis fuis et opinionibus effitis de regno aliquo terreno confítitaen- do captos (aepius in ifta fide laboraffe, « Quorum prius, vt ex multis locis vnum praecipue feligamus, luce clarius pate(cit ex Nathanaelis confeffione Jobazz. L, $0. Y486: ev & 0 Uiog TH Cs , CU £0 Qä'qckeu; TE lvgazA, Nimirum ex col- loguio cum Seruatore habito didicerat fibi Nathanael, non nudum EEE z 6 ots nudum homineh effe poffe illam fed Dei ];ilium, q.;uïþpe qui abftrufiores hominum cogitationes curatiffime nof(Tet. Íd vero profitetur hifce verbis ev & e vioc v2 ees, At vide! quid ftatim addat ev & » fBaezeve a 1re2y^. . In. mentem ergo veniebat Do&tori Iudaeorum celeberrimo V. T. do- Grina filiusa Dei fore.Meffiam. . Hine cum primo. confes- fus effet, effe iftum, quocum loquebatur Dei filium: in- de ftatim infert, illum eífe. quióque Meffiani, Ifraelis re- gem futurum, Hoc vero quid aliud fupponir, quam Nathanaelem credidiffe, Meffiam fore Dei filium? Quod fi igitur firiniter hanc ludaeorum fidem,; quàm alia loca uoque produnt, teneamus: facile refutatur quod obiicit b. Heilmaumüs ex Luc. IV. 41. nam quod ibi, ita ait, dae- s:noniaci eum filium Dei effe vociferabantur , ita ipfe expli- cat vt eos id vulgave fermonibus fuis vetet, quod [tiamt fe Chriftum e[Je. Scilicet prima illa profeffione de filio Dei edita fufpicari poterat Seruator; iftos daemoniacos Vete- tis ecclefiae dogma fecutos facile in eam fententiam pofie incidere, vt quem modo Dei filium praedicauerant; hunc ergo Meffiam quoque effe non diffimularent. ^ Hoc Ser- uator veritus illis Meffiam fe profiteri prohibet. ' Vtne ve- ro argümentis fi&tis rem ceteroquin elariffimam defendi patiamur: monemus; Virum S. R. Sporfelium (*) erra- re, quando ex Z7obanu. X. 24-33 eiusdem, quam nos iam tuemur fententiae argumentum .petit. Nimirum cum Iudaei, interrogato Seruatore, num ipfe fit Meflias et af- extu ; firmatione ac;epca ; lapidare ipfpm velint hoc praet quod p ) in der-'fPrzfzJ"zikg der Mcbaelïfcäeæ Erklaerung det Bv zfs an die Hebraeer cui libello vel ipfum illum Virum Doctiffimum , cui eft oppofitus, laudem debitam in Collegiis aliquando tribuere ineminimus. E E d dee 7 qudd,cumhomo fit Deum fe faciäc ,i :quid 'aliud. ( ita ar-: gumentatur Vir.S. R.) hoc innuit, quam illos in Mefliae nomine diuina omnia cogitaffe. . Sedinon fatis attendit Vie Cel. ad ea, quaelefus refpondet; in quibus id fine contro- uerfia praecipuum erat, quod filium Dei fe praedicaret; id quod nos infra explicare- conabimur. jErgo lapidare volebant eum, non N quod Mefäfamï feþïfed qubd-&lxi:qm Dei , æïf | P-;:a-cdigau.erat, h. XXII. 41-46, vh'cet in contra- rium addu&tus a b. Heilmanno fententiae noftrae contra- riatur. GConcedimus quidem Viro Cel. filfos effe iítos interpretes, qui ludaeos refponfionem in promtu habui(fe fingunt ( neque enim probant ) fed prauo et maligno ani- mo indu&os noluiffe Seruatori quaerenti fateri, Meffiam Dei filium effe, quippe ex quibus ille deinceps defendere fe a calumniis potuiflet, ^ Nam etiamfi Pharifaei profeffi fuiffent quod res erat, Meffiam Dauidis filium a patre ideo appellari Dominum, quod plus quam humanae naturae maieftate indutus filius. patrem merum hominem multis paílibus anteiret; non tàmen videmus, quid commodi Seruator inde parare fibi potuiffet, quum illi- ipfi Pharj- faei tenaciter alias negarent, iftum, quo cum difputabant; e(íe Meffiam. Concedimus ergo quodammodo b. Heil- 347510, lidaeos hocloco nihil de diuina Mefliae natura refpondere potuifle, . Sed aliam. huius filentii. caufam fta- tuendam putamus. Acerbiffimae nimirum Romanorum vexationes tanram Meffiae liberatoris exfpeCtationem ínter Iudaeos concitauerant, vt. fola ifta recis . potentis et . Ro- manorum imperium fumm»oturi cogitatio animum eorum quod totum OQcUPgret., Hinc in-M-elHafuo non iam id, Vg T? — Eso 8 1 GN 5;5 : : &jäö i V.'T. libri teftabantur; : diuinam 'ïna:&tüi'amli,'ï**fed" fegnurm potentiamque fpe&abant. .. Nomm mirum ergo videri de- bet, ludaeos ita regni faturi fplendore abreptos fuiffe, vt nihil hic loci de diuina Meffiae natura illis füccurreret, Haec ipfa de terreno Meffiae regno praeconcepta ludaeo- rum opinio quantum jllam. antiquitlimam «de Seruatoris raeftantiore natura do&rinam obfcurauerit, er quot du- bitationibus illos torferit, clarius etiam patet ex loco illu- ftri ZJobanz. V H. 27. Quo loco quidam ex ludaeis Hie- rofolymae degentibus difputant, num ifte [efus qui tanta cum zaegeirie Pharifaeis non cohibentibus difputet verus fit Meffias. Negant id, eo addu&i argumento, quod ipfius. Sacri Scriptoris verbis notare malumus: LE aAnDac eyvacay o apxcyrec oTk uTOS. gY aAg9ue a Xpigót. — AAAn TuTOy oidagaey , "roOey éeiy, o Q& Xpugtg Oa tpyeroa Wt yivucct sro9ey ec;, . Fatentur ergo hoc ipfo ludaei ignorare fe, vn- Iftud enim ze9«y esw non de genus du&turus fit Meffias, de natiuitatis loco fed de ftirpe vel genere effe explican- dum, optime cenfemus b. Heumanuum monuifle, lam vero vide le&or quam abhorrens haec fententia ab illa fit, i quam alios Iudaeos protuliffe lohannes prodit capite eod. Y'. 41 et 42.. AA sAeyoyv , ureg esw o Xoigos, — AAAOi d £Aeyoy , Qu yag eo Ts TaiuARIaS o Xpisos eoyreraus oU " ypac evrev ori ex g Cmépjhorrot A«(Dià xeu azro BdAesu Tue xoMge, OT qy Aafoió , o Xpste eoxerai; Hi ergo Mefliam ex genere Dauidis or. tum du&turum liberrime profitentur. En fententiarum diuortium! illis fatentibus, ignorare fe genus Meffiae, his vero contra contendentibus, ftirpe Bethleemitica pro- creatum iri.-Meffiam. En ex;zpa illud quod in plebe Iu- daica de hac quaeftione ortum effe , narrat Euangelicae his hifto- Itogiae fcriptor. ancluflgmus ergo ex'khis aliisque . fiae í 506 Ms 8X MP .:; ri e.Sacrae'Is':a'c*-isfcerti.nih—ü(i'u&a*eüs.-f,iïc.i.nz.iiïä de. vera Mes- fiae natura; magnum: potius fententiarum difcrimen inter ipfos fuifle; Sacris V. T. litteris praeftantiorem eius natu- ram fubindicantibus , : praeiudicio vero,. quo minus hanc yf;;j;:a,;em tenerent ; plerum*q-ue e?? imp:?dvi?fltee 9 & L - --5 His praemxfiïs propit $'ad eaáccedamus, quae ad *a;g--- putationem noftram pertinent. Maximum vero pondus illi-argumento tribuunt, quod ex quotidiano inter ludaeos nominis filii Def vf regis notionem./cum ifto vocabulo coniungendam :efle probet. Quapropter difquiramus iam; quid Iudaei in'appellatione filii Dei fibi cogitauerint; regemne íolum ,. ceteroquin- hominems an quod verba fonant, Dei patris filium . verum. — Nec vero dum ifta difpicimus; generalius difputamus, quid ludaei füb no- minibus z s 53 intellexerint; .. Nemo quippe inficias ire poterit; reges aliosque magiftratus Hebraeis atque adeo Iudaeis f//;ios Dei eíTe appeilatos ; quanquam alia loca adhuc deGderemus, in quibus fingulariter rex vnus ap- pelletur e»s ;35 id quod vero non iam vrgere pla- cet.. ld modo inquiramus, quo fenfu Seruatoris et Apo- ] ftolorum aetate inter ludaeos illa we &«« denominatio vul- gata fuerit, vti fere controuerfiae ftatum expreéffir b. Heil- giammus. id vero aliunde.cognofci non poterit, quam ex ipfis N. 'T- Sacris litteris;in quibus quippe quampluri. mae ludaeorum difputationes proditae leguntur. Age er- ! $o loca praecipua; quae ad'accuratum iftius quaeftionis ij examen conferre aliquid videntur, perluftremus. Et je primo.quidem locó memorandus venit locus Jobann. X. u 231-38.1n quo a S. Scriptore narratur, ludaeosSeruatoris [ s eum 'fc;:rmonibush COmmotos; in; eo fuiffe, vt Iäpidibu l obru- js i Ls A 5 io obr.uärcnt." Quibus turbis.cum. Qppofuifi"etif& eruator ; quáefiuiffetque,. ob quamnam rem vtilem lapidare fe ve- lint, at illi vero 7egt x2A2 , refpondent, eeys s /uSaCouei vt ; aAAa p BAacQuae, wai ori cu ewO gumroc tv Troieis CeaUTO Otoy. Scilicet non.expreffis. verbis.in antecedentibus legimus , Seruatorem fe wov 6«« praedica(le. Nec id quoque mi- rum eít, cum notüm:íit; facros Scriptores non omnes omni tempore. a Seruátore habitas orationes cum- omni fuà connexione, atque iisdem. pene verbis memoriae pro- didiíTe, fed.praecipua tantum capita attigiffe illorum ; quae Seruator füíius: difputauerat.. Quod a nullo alio faepius fa&titatum videmus; quam.a lohanne;:vnde etiam ( vt in tránfitu id-moneamus.) abruptum. illud. dicendi eenus; quod.in omnibus.iftis Seruat oris fermonibus a lohanne N memoratis deprehenditur; facile pote(t explicari, -.Quam- uis ergo in illis comíriatibus , quae locum noftrum anteces dunt; non commemoretur, lefum expreffis verbis fe viy ece appellaffe: nihil eamen nosSeruatori'affingere, luce cla- rius colligitur ex verbis iftis commatis 36. in. quibu$ ad Judaeorum obieGtiones ita refpondet vue Aeyere r« (BAnz Q püig ori- wroy Viag T O£ &u. . Sit ergo! praedicauerat fe Seruator w ed! lam. vide le&tor, quomodo id tulerint ludaeij et quo demum fenfu. explicauerint! Sane nou de regis munere fed de diuino faftigio. - Ipfos audi ludaeos optimos mentis ac linguae fuae interpretes:-or: ev ey3owrog Q 5 inquiunt,-"w-acs:g ecsauroy. Csoy, .. d uod. r diCCS,Iudaeggx ideo tantum lapidare volujffe/fefüms, quod Deum patrem in fe, feque in patre efIe dixerat, atqüe etiam . id ex verfu 59 et 39 clarum e(le contenderis:.non nos quidem nepa- o peem—j ( Rj um0 mnus hanc quoque caufam zeli ludaeorum . fuiffé, quod Sed hac Ain terra parem Deo 'pg;e&atefe praedicauerat. E 354 * exse [f addimus, non eam vnicam.et primariam fuiffe cauíam, quin ex refponfione Seruatoris, ver(ü 36, colligimus, ipfam filii Dei denominationem, quam fibi Seruator vin- Iudaeos ad fur.orem incitaffe, ; dicæ.lf:;fäï, in pïimis s 50 Vg. : «* Verum vt totius, quo' Seruator l €.vtitur ; ärgu-— ménti atque àdeo ipía nominis filii Dei ratio eo clarius pateat, patlo accuratius Seruatoris verba illa; quibus fe . defendit, difpiciamus. ^ Ac primo loco ex tota orationis ferie patefcit, Seruatorém purgare fe velle a blafphemia iila, cuius a ludaeis accufabatur;- et-quam in eo pone- bánt; quod eum homo fit, Deuri fe faceret. ^ Hoc ergo erat crimen, cui opponere Ííe' debeber Serüator. Sci- . licet'verba ifta z«» BAuccPrjuac w ori co. avyOpumog uv zraiue céavro Gs Vertimus, non te lapidamus de facto aliquo bo- o pera&to, fed de blafphemia, id eft; quod Deum te credi iufferis, cum homo fis. lítüd xa; hic non coniun&iue ac- cipimuüs, fed vci vocant, exegetice. Nam habcet particu- . . laiftahune vfüm; vt iis quae iam di&ta funt accuratius. 11 determinandis inferuiat. Optime proinde Beza vertit id eff nec minus concinne Grotius zempe, quos fecutus eft Cel, I Heumannts in comentario ad h. l. Volunt ergo ludaei, cum varia dentur blafphemiae genera; curatius explicare; 5 i de quonam blafpherniae genere ipfüm lapidare voluerint. J .His igitur calumniis obuiam iturus lefus vtitur argumento j jüod vocant ad maius a minori. Prouocat ad Píalm. LXXXII. 6. quo loco magiftratus feu reges aliique iudices ..tmmWSN »3 vocantur. 5,Si iftos (ita argumentatur ) re- ls » ges et magiítratus, quos Vates S. álloquitur; quan- 0 » quam homines effent mortales, filios tatzaen Dei appella- j eít contra- fl, » Fe non dubitacS. Scriptura, quae fibi non pot 2 793 dlcei-' 12 - X -- 2 dicere, qui ergo Vos.me quei- pater fan&ificauit i'e 52 ab.omnibus regibus humanis. tanto interuallo- diftare 25 voluit, . quanto praeftantior.atque adeo diuerfa eft natu- 22 ra, qua praeditus füni, qui me; inquam , blafphemum hd dicere poteftis, quando fi/ium Dei me praedico, atque » hoc ip ío plus quam. humanam fortem mihi tribno? ; Subítituádmus quaefo loco Deifilii regis titulum, atque £unc videamus;. quam lepide Chriftus obieCtiones Iudaeo: rum diluerit. - Blafphemiae illum hi accufauerant, quod nimirum cum homo fit Deum fe venditet. " Ac Iefus re- fponderet: lure me regem me prodere exemplo vobis eft Pf LXXXII. quo ipfi reges et magi(tratus Dii- vocantur. uid?.num ergo ludaei obiecerant, ipfum fe regem feu Meffiam praedicare? Haecne erat blafphemia, quam Iu- daei crepabant? Contra hanc ergo obie&tionem defendere Ífe debebat.Seruator? Minime vero; ; Quin: tantum, abe- rat, vt ludaei-hoc illi vertifient.crimini,..(i regem profes: fus fe effet, vt potius eo ipfo die, quo haec difpuratio in- ciderat, aperte ipfum rogarent, num ipíe reuera.fit rex ille lfraelis. gentem liberaturus, eo quidem con(ilio, vt; fi palam ille id profiteretur , regem ftatimn eligerent eum et confirmarent, Romanisque fub noui regis aufpiciis bel- — ? — n lum inferrent.. , Quanquam enim- deinceps. cum .viuculis datus judicibus fifteretur, et grauiflima quaeque patere- sgur lefus, 1d crimini dabant ludaei; quod regem íe pro- diderit: alia tamen tum. temporis eorum mens erat, alia : M erfuafio. .Nimirum plerique ex ludaeis fperauerant; D hunc ipfum regem, qui Mefliam fe pronunciabat , fore W aliquando regem fuum, qui Romanorum iugo ablato re- / ü bus ludaicis priftinum florem reddat; p Pacatumque vegat patriz"—s virtutibus orbem. K 1 Hac D 13 Hac igitur opinione indü&'i,* hac fpe -Aïnnkixi cum faepitis ex Seruatore quaefiuiffent ; ipfene reuera fit rex ille'ma- gnus atque etiam id aliquoties vr(ifTent ( *) ille vero e con- trario occultando fe, partim euitauerat , quo minus rex crearetur , et tumultus caufa effet; partim vero illos edo. cuerat, non effe fe regem aliquem terrenum ,. qui impe- rio poiitico, feditionibus et bellis. truculentis laetaretür, atque'etiam vlterius, id quod rei inuidiam augere pote- rat, de obíequio Caefari praeftando illos admonuerat. Hinc illi vero fpe omni er fiducia in iftum regem abicCta in inuidiam demum et-furorem vertebantur, operamque omnerm impendebant, .vt iftum adeo abiectum fordidum- que regem (quippe cuius regnum fenfus eorum non ca- piebat) e medio tollerent. " Haec ergo tam fübito ctum temporis mutatae voluntatis ratio erat; de qua noftro loco nondum fufpicari licet. — Proinde nimis füfpiciofi ifti in- terpretes videntur qui noftro loco putant ludaeos mali- ] tiofo animo indu&tos quaefiuiffe Y. 24." Er cv &o Xoieoc , vt tantummodo accufandi locum narncifcerentur.' Non enim » robant iftam de Iudaeorum malitia fufpicionem. Quin potius ipfum illud. deiderium, quo tum temporis rex Iu- : daeorum expe&tabatur, dubitare nos non finit, quaeftio- nerriïillorum (fu-iffe Gncera m, nec quicquam "in illa Ja- D 3 tui(Te | (*) Haec /iþfa -!u*cfïaefo'ï um libido regni conftituendi in caufa eret, cur Seruator, qui fcditionibus aníam praebere nolebat, faepius Meíliam fe pronunciare vetuerit. Qua de re vide: Cel. Plul vap Swiuden cif. fifiens vationzs «ur Saluator uo[lev , qui-tot nggga;&j;;e qnovborum jatazioues- coram uultitudine patrauerit , 20« æ; zer "Janator me egs vefevreut, vetueyit, curque du geueve. noluevit ullice [e Mefframa pracdicari Eupduni Dataucr. 1766. — Dreuiter. q jue tano it S. R. /gcol in den Betrachtu rem Quo I) ngen üley dit i wäg[gfz Ab fiebtos GOttes Pari. IP. pag. 13 h exS i4. o 2 t—ui»'»fï"*e attae bilis. Non ergo ( vt repetamus. rem )"Gb:æc'e'*-- rant ludaei, - multo. minus blafphemiae nomine notaue- rant, quod regem fe prodiderit. Nec ergo ad hoc re- fpondendum erat Seruatori, neque. adeo eius refponfio, nifi leuitatis ipfum arguere velimus, ad iftam rationem explicari debet. Aliquando adhuc clerius etiam patebit Iefum volui(fe fe def£cndere.a blafphemia; quae in eo con- fi(teret; non quod Mefliam fe, fed|De: filium praedicaue- rat, fi legimus quae ftatim fequuntur comat. 37 et 358. In illis enim ad id ipíum redit lefus, quod antea iam in- culcauerat, nimirum opera Dei peragendo fatis. fe often- dere Deum patrem in fe, feque in. Deo effe.. Hocne Mefliae homini nudo, caeteroquin maxima autoritate in- ftru&o. aut'non potius Dei filio conuenire poffe credas? fed tacite b. Heilmannus concedic, Iudaeos nomen vv exe ( h. 1.) in oratione Seruatoris non de Mefflia fed de filio aliquo proprio effe interpretatos; negat vero quicquam re&e exinde concludi pofie. Iftam quippe filii Dei expli- cationem ex hominum maleuolorum animo fluxiffe con- rendit, qui id dicere lefutn voluerint nom quod eum dixi[Je ipfi fibi-confcii erant [zd quod ipfi plurimam . accufandi snate- viam interpretabantur íünt ipfa verba Viri Dodhffimi. Non probat vero iftam ludaeorum malitiam fed credere illam bono animo iubet, quo non facile adducetur, qui perpenderit, quae vixdum monuimus; quam vehementi regis defiderio flagrauerint Iudaei, et quam parati fuerint , ipfüm fi modo voluiffet, regem conftituere. Hocanimo igitur, hac mente cum ludaei fuerint, quis de malítia co- gitet* Sed non conuenit quoque Viro Celelerr. fecum ipfo. Nara cuius maleuolentiae in filii Dei titulo expli- quando cando modo arguit ludaeos, eam ipfam.jgnorat , . Mattb.. — : r d dR Gd 1$ Mattb. X X VII. ,43. illi Seruatorem fü ppliöiyc; datum ita ca- uillax*murmmæv £7 TOV O£0/5 eug*æ;&æ yuy auTOV, & DzA«e QUTOy, üre yap , 'eri Gex &ipa wiec5 Quid? Hi igitur ludaei , quos ma. leuolo in Seruatorem animo fuiffe non iam fingere fed ipfo Matthaei ce(timonio comprobare licet, hi inquam , lüdaei teftes.integri et incorru pti- m fenfuü fïlio;-Deiþ afïïgnandg gfin'g'ppfïunt;? ER o' VII. | qu'11:: alia loca in. hift oria Euangelica, ex quibus iure colligi poffe videtur; in vulgari loquendi vfü differentiam inter. Cbriffum et filium Dei omnino fuiffe. . n i(tum cen- füm veniunt omnia ifta loca; in quibus dao illa vocabula Xgisos CC wisc 8 Gcs jta coniunguntur, vt tota oratio frigeat, f(i Synonyma ea effe putes. Loca praecipua notauit iam füpra: laudatus Spoujelius Vir S. R. (*)' fed breuiffimis tantum verbis et.ita vt addi multa poffint, quae nos iam addemus. .Ac primo quidem loco íaepe illos mirati fu- müs, qui ex iítis aliisque locis probare contendunt, tum temporis apud ludaeos filium Dei confuetam Mefliae feu regis denominationem fuiffe. uod (i enim .hoc fuit; Cür quaefo femper adiun&tum legimus xeiso»? Explicationis caufa?. At vero explicatione non egebat i(ta denominatio , . quae, vt yolunt, vulgatiffima inter ludaeos erat. Quid ergo iuftiüs quam-fenfu a fe differre iftas voces credere? Deinde vero etiam id notandum, fere femper in iítis lo- cis denominationem. propriam Cbriffi praeponi denomi- nationi impropriae filià Dei;. quod ipfum vfui Ícribendi contrariatur. Neque enim fcriptor aliquis fanus appella- )a tionem aliquam planiffimam per aliam explicabit Synony- gnoramus ] mam quidem ,'þatx longe obfþurioxfem.: Non i N -quidem ^ (7) 1 füpra C pag. 108 feq. f 16 *3yte &^ Es a Ms ' quidem; Vei optimos fcriptores aliquando Synäbnymä con- iungere, imo id ipfüm vt plurimum ftili foecundioris in- -dicium effe, nec quoque femper adeo anxie ordinem inter locutionem propriíam et impropriam obferuari poffe, fed e(fe hoc arbitrarium quid et quafi tranfitorium in fcriben- do facile damus. Verum id non valebit, quando locis tantum non omnibus Euangeliftas pertinaciter fere Xes addere videmus filium Dei. " Hocne leuitati illi, qua fae- — pius inter fcribendum vtimur, aut non potitis. confidera- tioni meditationiue attribuendum putemus? Sed ipfa illa joca, de quibus difputatur , videamus, et fi qua explica tione indigeant, obferuatione vna atque alrera illuftremus. - Mattbaei XXV1. 63. 64. . Pontifex fümmus Seruatori iu- ramentum more Hebraeorum deinde a reo affirmandum iniungit his verbis: e£eguí e& &era, v& Oc & (ovroc s es tpuy £imus* G oU. & o Xegigoc o u & O««5 Cogitemus vero ad hunc locum malitiam Iudaeorum et maxime facerdotis fummi, qui non dignitate folum, fed etiam impietate alios omnes anteibat. LHuic fane malitia ipfa imperabat, vt atrociíii- ma crimina colligeret et in Seruatorem deferret, quo fà- cilius accufandi praetextum apud Pilatum: nancifceretur. Huic igitur fatisne effe poterat Seruatorem de regis tan- tumtitulo accufare, aut nonne potius alia omnia addi- diffe putandus eft, quae inuidiam augere poterant? Hu- 3us itaque verbis fi mitiorem aliquam et faciliorem largia- mur interpretationem, num quaefo mentem eius re&te nos cepiffe confidere poffumus? Accedit, quod cum aflirman- do refpondi(fet Seruator; id blafphemiam e(Te clamitarent, At quomodo blafphemum vocare potuiíient,'fi de folo regis titulo interrogatum affirma(Te credidiffent? Neque forfan in enim valere videtur, -quodw amicus monebat ; : -Memag " K e — m o d ä*v j blafphemiam fuiffe noz ngefïïae þmfefäone id&o aq !Qäaeis tatam , quod, cum illi non ifta requifita omtiia; quae Deus de Meília praedixerat, Seruatori conuenire putarent, 'is eo ipío Meíliam fe proclamando Deum mendacii argueret, praedictionumque immemorem aífereret, id vero eft bja. Jpbemus eííet. ' Scilicer praeterea quod ifta blafphemiae fignificatio. plane fit infolita ; caeteris quoque locis. in quibus blafphemiae ipfüm accufant,.non conuenit; quin ex his potius patet; ideo illum hoc crimine fuiífe nora- tum, quod filium Dei fe praedicans Deum fe faceret, cum homo fit. Cum igitur hoc noítro loco idem illud iterum quaeratur, num nimirum Chriftus fit Dei filius uid clrius quam eos ideo blafphemiam blate rare» quod ex vtrisque vltimum non negauerat ? Verum in contraria omnia abit Cel. Heilegpannus ; et ex ipfo noftro loco illique- parallelis Marci et T;ucae fen- tentiae fuae argumentum petit; ^ Ita vero conclufiffe vide- tur Vir Cel. ;; Cum ludaeorum primores ira de Meffia lo- » quantur, (fünt ipfa Viri verba) vt eum haud dubitán- » terDei filium praedicent; ;, iisdem vero de diuino Mes- fiae faftigio nihil conftiterit; fequitur, eos in filii Deiap- pellatione non diuinitatem naturae, fed regiam autorita- L- tem intellexitie, - Verum fefelliffe videtur Virum DoGis- | fimum quaeftio fümmi facerdotis a Matthaeo relata, Sci- licet omnis narrationis feries et caetera quoque hiftoria - REuangelica fatis declarat, iftum non de eccle(iae füae do- mate aliquo voluilfe inquirere, fed de criminibus iftis, b e.quibus accufaffe eum Tudaeos laetabatur. .. Deinde ve- x o ro quanquam lubenter demus, maximum inter ludaeos J de vera Mefliae natura obferuari diuortium (negantes in- n rerim, plane nibil illos de n ;gturae pfagüantia Íciui ffe); ] - d Uv ais :l P* e d 1'8 alia tamen quae&io eft, quid illi- reipfa ;:reääi*äterint;,«alia, quid credere il los Seruator lefüs voiuerit.:: Is vero in fer- — monibus, quos quotidie fere ad illos: habuerat , fatis clare illis naturam füam praeftantiorem fignificauerat, feque et pa- trem vnum effe dixerat Jobaug. X..aliaque, — Quid ergoiin cauía fuiffet, quo minus tum, cum infernali odio excitati atrociffima quaeque crimina fingerent, vti-ipfe fcriptor fa- cer teftatur commate 595 quomints, inquam , hoc. quo- ue, vti illis videbatur; crimez de titulo filii Dei vfarpato roferrent, quippe quo admifTo facilius anfam damnandi innocentem Seruatorem na&ti fuiffent. .Quod fi igitar hoc modo rem Confideremus: ( nec .videmus 5 quomodo : alia ratione confiderari poffit) corruit omnis: b.. Heiliuanmi argumentatio, quin potius ipfum illud argumentum re- torqueré licet hoc modo, vt; cum ludaeorum do&tores Mefliam Dei filiam praedicent; idque ipfitis adfertis nixi faciant, lefus vero iftum titulum alias- de diuina ftià natu- ra explicet, exinde concludamus; 'h. dum. u losquoque de :nfam- rae diuinitate efle explican II XIL. 67. vbi; (Sedv opþonii Vïr Do &ifT locum Lucae X. uod prima vice ita ex lefu quaerant, fitne ipfe Chriftus, id refponfüm recufante lefü; ita efferant, filiumne Dei fe pro—fïteatur. Verum füpponere videtur Vir Cel., quod r probare debuiffet, if(tam nempe quaeftionem « ev si e w :2 G«g eandem ipfam illam effe , quam antea propofüuerarit; & cv &o Xpigcoc, fed. aliis tantum verbis elatam. Ipfe vero f fcribendi tenor in iftis ver(ibus obferuatus primo quoque afpe&u legenti perfuadebit, quaeftionem. pofteriorem flu- l xiffe ex refponfione illa, quam ad priorem quaeftionem Il re de- [ dederat Seruator; atque aQeo aliud»,quid fignifica : w'bere * : des 12 bere, quam illa-nïprifïreüa. Nimirum vt paulo curatius Io- cum : huünc tra&temus:: obfernamus; noluifle Chriftum ad quaeftionem fitze. Meffias aperte refpondere, . Quod fi enim regem fe feu Meffiam: proclama(Tet: facile:videbat, ludaeos;hoc de regiíro terreno-interpreraturos atque adeo nouam:. accufandi: occafidnem' captaturos, - Hoc cum: eui. tare;wellet, ita potius eos edocere- ftudebats vt ipfi ex re- fponfione concludere poffent; .qualis fit ipfius, et regni ab'ipfo eripendi natura. Eum in finem hifce vtitur ver- his;^Wigito fuo procul dubio femetipfum fimul innuens; ATFb T yuy égui o Vióc T& avDoumE. oO nusVus x Qezuov T4e Quyatsug 78:9:8, * " Supponimus hic,; quod tota hiftorià Euangelica probat;:filis bouimis titulo Meffiam fuiffe tum temporis-de- nominatum.: Atquijam videamus; quid iíta refponfione profecerit Seruator. turow de zavrer ( ita narratur a S. Scri- ptore) eu ew s o vi & €:9; Lloc ergo federe ad dex- tram.potentiae diuinae rale quid fignificare videbatur Iu- daeis, qüuod non.in Metliam, fola humana natura praedi- tum , .fed.in illum cadat; qui praeftantiori natura fplendens ad dextram Dei throno maieftatis gloriofo in(identis affideat. nCHabana. 4. 50. in. ifta Nachanaelis. confeffjone. 2498; cU &i 2 Ulog TüQtu, cu'& o QasuAsoe Ts 1eaA. praeterquamt quod elumbis euadit fenfus fi vertas: Rabbi tu'es rex, tu es rex: ipfe quoque contextus fuadet, diuinius quid in filii Dei nomine effe cogitandum. " Nermpe illa detexerat Ser. uator Natharaeli , quae: omnibus hominibus abícondita, foli:Deo:poffe nota effe nouérat Nathanael.-:dure hac.de re improuifa ftupentem videmus Nathanaelem. |. Sed col. ligit mentem ; et concludit; hunc qui ab(trufiores homi- num. cogitationes curatiffime nofier,. non merum effe pos. primo-ay &'0 Vitg T2 Org. fehemmem. »' Gonfitetur 'ità qu? 2 Deinde - 20 K E vee- - o Deiüude vero cam hi(ce togïïäüdnibm*addeäöt ';äiärpf;äls' de filio Dei futuro Meffia, ftatimr fubiungit «« u-c a isvz T7TÀ Irgost^e - Hac ratione fi refponfiónem NNathanaelis con- fideremus, plana omnia erunt et accurata, Quod fi vero de Mefliae nomine. intelligas: ifta - verba priora , obiicio: qui ergo Nathanael exinde quod lefus illa noffet ; quae nemo hominum noffe poterat , concludere potuit effe.hunc ergo Meffiam? Num quaefo ludaei credebant, Meffiam füum ( quem merum hominem fingunt ) cordis- fcrutato- rem omnifcium fore 2. At vero id nullo: argumentoypro- bari poteft; - Vides haereri hics- nifi illud naturae fa(tigium filio Dei addideris; quod iam illi vindicamus;:;cIn* Mar- tháe vero elogio Jobanu. X/J. 37. «u & o Xgwoc o vieg T4 OH iterum nullus plane erit fenfüs, fi vertas: T« es Meffias rex. . Et vero etiam illa Seruatoris verba,. quae comiat. 25 et 26 leguntur, ad quae Martha noftro loco. refpon- det, ampliorem aliquam et auguftiorem confe(lionem re- quirebant; ac quidem illa de regio münere eft. « Denique planus érit fenfüs; fi nobifcum vertas: T'u-es Meffias. fi- lius ergo. Det. iu. 2nundus» venturus. .. Scilicet in.mentem redibat Marthae V, '. doctrina; Meffiam fore filium Dei. Flinc illum. Mefliam profe(là addit etiam , fil t $4 x ium Dei efle hunc, quocum loquatur. Nec aduerfatur nob is locus Matth VI 16 ch' qudu b. Heilimanuus in hanc fententiam: Jam «comparet. aliquis .. Petri, mdgifirim: [uum Cbriflum flium Dei viuentis pronunciantis, verba a Mattbaeo exbibita eusm ora- tioue a Luca.c. 1X. 20. eidem tributas -qua le[uni. vov -Xoicoy T2 Ocx profitetur.. Addere potuiffet quod- Marcus tantum ; babeat xe & o Xpizos,. . Sed nihil his locis proficitur. .. Quis m ali- mim: primo dixerit; 3£agcum. et Lucamnon parte quam ES d *2 E a zi quäm era*trioniä 3 Petro :fhabicäe'*fed omnia- ei'uvsdeïm vérba voluiffe sfferre? praefertim cum de Marco infuper: con- ftet, multaillum omittere, quae apud Matthaeum leguntur, adeo. vt infanus videretur, qui in Marco omnia-illa ,. quae in Matthaeo leguntur, verbis quidem paucioribus at fen- fü tàmien inuenire vellet. . Deinde etiam ex: ipfa orationis ferie; quàe apud Marcum et Lucam obtinet, clarum eft; illos non putaífe , non plus aut minus- inefTe-in verbis his Marci etLucae: Tu es Cbriftus , quam in verbis Matthaei: Tu es Cbriflus filius Dei viuentis. ^ :Quod fíi enim hoc fuiffet: addidiffent etiam elogium iftud; quo Petrum aSer- uatore ornatum fuiffe narrat Matthaeus. Sed non incorn- fulto illud omifiíe videntar. JNimirum laudes iftae, qui- j bus Petrus celebratur,.ita funt comparatae, vt facile vi- deas; in ifta Petri confeffione ineffe debere aliquid ; quod tanto dignum fit encomio;.id quod fane non in regis fed vindicato, inuenies. De- in filii Dei: nomine;. Seruatori N nique nón omni probabilitate cà ret illa fententia; quae in lendum effe wv ftatuit. Lucae loco : - voy Xeigov r& 6a füupp Locum Jobann. X X. 31. in quo i terum Cbri[li et filii Dei denominationes coniunguntur, praeterimus, quod h le differentia inter Chriftum € $ t filium Dei pate;:.adeg clare; vt n.i'h,.il fere. adldi poffic. LJ X. 4k-, $ Jo . Accedunf alia loca, ex quibus confi citüf, Iuäaeds / Dei titulo non Meffiam fed verum Dei filium cogi- u in filii ale. : Eft inprimis notatu dignus. locus Johannz. X1 X 7 (s ludaei-Seruatorem .accufauerant , illum Hepetitis vicibus feditionis anfam praebere; regemi fe proclamando. —Con- (; ilacus iterum irerumque Serua- d tra quas calumnias cum P Jl« nec qu I;Iï »mi? if;gucenciam teftatus» 3 ;equgm morte dignu iT m as 22 "33 u- O in illo inueniri: þrofeffus effet : tum vei*o illi -:-veziti ; ne li- E bertati redderetur, atrociffima quaeque crimina conqui- runt, imo potius effingunt 14us, inquiunt; vouey €xopey xeti xeT& TOVYOJADy "j4GY oDeAe azroOayay ors eauToy vioy Geu €7 ommty. Ambiguum eft, quid füb w « intellexerint Iudaei, nifi antea, quaenam lex ifta fit; .ad quam prouocant difpicid: £ur. uod fienim de lege aliqua a Romanis :data expli- : candus fit locus, non video, quid-opponi poffit; fi de regis titulo.affe&tato accufationem eorum interpretemur. Neque-enim vnquam Romanis in mentem. venit, ne quis Deum aut Dei filium fe pronunciet vetare; at vero regis nomen inuifüm. apud illos et-ideo legibus prohibitum erat. Quod fi vero:de lege aliqua Iudaica. id e(t Mofaica fermo fit: e contrario argumentari licebit,. verba- non:de rege feu Meflia: fed: de Dei vero filio intelligi -debere. Nufpiam enim regius titulus ludaeis interditus fuit. .. Ac primo. quidem ex tota narrátionis ferie, et ipfo quafi fer. monis colore perfpicuum eft;: nón ad Romanam fed Mo- P UE Ws 2 WUM a PHTHNLU SIEOCUNE URUEV N faicam legem prouocari. P'atemur quidem, verba suu; vo4oy x j4ey C xxT. TOY vouoy 74dv, 'Vtramque - pati explica- [C D Indaeis nominari tionem. Sed nemo tamen negabit; nullam legem exa&tius potuiffe vopec.z4oy quam Mofaicam. R Omnis vero dubitatio plane aberit, fi obferuemus, tum temporis udaeis patruis moribus viuere fuiffe permiffum, : | Cuius rei teítis locupletiffimus eft FI lofepbus , qui Anti- zi quit. Iudaic. L. XV4. c. IV. edit. Colon. pag. $552. iudaeos " preflos Agrippam narrat rogafle in - hunc modum. N ?? Taur sv Afj , &* MEyICE Anygum TOU , Mj 3006 TrhT Ely u p » £mqpsa(eo9aa . 1unOs. RoAvem Oi r eOsci ag as . ag 14 eTepoig , » j* «Qaigeledas^ruy. oyray Mu a. u hacoue9a. veTSe , vrs » TET GiaCsc)ah, MAà ydo ov DAl A0V 65 RA xau up a p blo; 23 3 Unay Aedopieya,. z;gdregav;-ss—: xau;-;ä*umþcsäæ xæ; 'wmfäæ dey aov p Tüg CUyxAura xai Tdg 6y TO XoVTTETODM XérAcyag QsAT EC wreg;;rg »» TOl CU WDTTEEA 093 U Eadem repetünmr fä:'epius in toto ito capite, in. quo ludaei accufant apud Aerippam Gen- tiles, qui conati fuerant ipfis adimere priuilegia a Romanis conceífa. Accedit; quod quaef(tio illa; quam Pilatus (ta- tim fubiicit zo9« e;ev fatis indicet, illum de Metliae ge. nere inquirere voluiffe, quippe ad cuius inquifitionem totum caput illius de filii Dei nomine vfurpato accufatio. nis redire videbat. Sed; inquies, quomodo timere po- terat Pilatus accufatione hac prolata ( vt narratur commate fequenti) ni(i de regio titulo fit interpretanda. . At nos, iure credimus Pilatum timuiffe non .de Caefare, fed de Chrifto, cuius innocentiam ita.habebat perfpeCtam,; vt omni opera füpplicio illum. liberare ftuderet. De vita Seruatoris igitur anxius. timore percellebaturludex non; quod titulo regio. fufpicionem Caefaris moueri crederet; fed quod ad legem prouocarent ludaei, quae morte ple- Gendum iubebat illum; qui filii Dei titulum fibi vindica- ret, Reliquum eft cum de lege Romana non poffit intel. ligi locus, vt explicemus; qua ergo ratiene de. Mofàica lege fit interpretandus. . Nullum quidem: expreffum edi- &um in Mofis legibus inuenimus, quod capitis poenam illi irroget; qui Dei filium fe proderet. Sed eft tamen aliud huic cognatum mandatum Zeuit. XXIV. 16. ad uod. ludaei refpicere. videntur interpretibus (*). . Ve- rüm dubitamus an re&e id fia... Nam cum iam commate idemus; pr-ael'qþdente -blafphemq,p*oena feratur; non v quid (*) Verba Hebraica fint 1-0;151 t2uàrnbt r mwonm eov 3p3 nbv COU wp3 nmus» 32 myn » 13 quee vulgo vertunt , et blefphemans nomen Dei morietqr, ita- vt lapidibus obruatur. / eá5 m A& . o -- x " e em alüs tàn- quid caufae fu'erit Mofi, ftatim eandem E cum verbis repetere, « Quapropter Arabi : m o duce (?) Jocum iftum íta vertimus, ; et exprimens i. e. proferens, nomen lehouae morietur, Sed eft ipfe ille verfus 15 uem Tudaei tangere nobis videntur. Sunt verba: quicun- que snaledixerit Deo [uo feret peccatum. [uum (** ) ex qui- bus ita rationes fubduxiffe videntar, cum iíte lefus; hoc ipfo quod filium Dei fe praedicat, blafphemus in Deum fit ( cfr. Joan. X. 36.) ex lege noftra morte puniendus eft. - Notamus alium locum ex Zcfis Zipoffol. c. VIHI. 37. uo loco Eunuchüm Aethyopem, qui in eo erat, vt fa- cris Chriftianorum initiandum fe daret, Philippus admo- net e zistUtüg L oA-s TUG xægämg:, ääss*w ( fc. eai Bu viwyoa ) Ad quae ille aiseuo ov viov 02 Ocw ciyoa Toy Ipcsy Xosev,. Pri- 1no id quidem patet, Zefum Cbrifium efle fuübiectum ; quod vocant orationis; vv 7« 6s vero praedicatum. 'l'an- ta.ergo differentia initer Xeieev et viov rg Geg , quanta efle fo- let inter fubiectum orationis et praedicatum. . Quod fi quis paulo morofior perfpicere nequeat, 'vertat is quaefo verba Eunuchi hoc modo ; credo lefíüm Metliam efíe Mef- fiam.» Haec ícilicet grauis illa confeffio erat, regem efle regem, .Meffiam 'effe Mefliam;, fine qua ad. facra Chri- furdum ftianorum admi;ti nom poterat! de fi vero ab / etplä- (*) Primo Hmbz'ïäf CX5 eft: æo:;zifzaägit, protalit zom eg. vnde cA49 eft praecc,. Deinde Nomen 4efouae tetragrammaton pro. nunciere nefas fuiffe apud ludacos, ex lofepho, Eufebio, aliis- que probant L Drufivt, ;mama et alii in. Relanzi Decade . Digs fevtat. pbilolog. de vera. propunciatione nominis Iehouae Tta- ie&i ad Rhen. 1707. ^ Quibus addendus Magnus Ge[rerz; in Commentatione de /aude Dei per feptem vocales, quae exítat in . Commentariis Societatis regiae Götting. T'orn. 1uo, 0 (U) asen NUÓM vn'mkääpw*v: -tm VN m — *5 eAb o 7 2 S e;t pïanä'eïumbem fehfum hoc vmodo Eunuchi verbis af fingi credat: fateatur tandem n Xgies et ico 0s denominationes. obifcum; differre iqtcr fe - Verum vt ne parciores in exemplis colligendis videa- mur, mantifIae loco alium locum adhuc adiicimus omni exceptione maiorem. Eft is AGor. /X. 20. « e9tg ty TO6 crpmyæyäug smweu&a"g TOV 'ngs"av,' 0Ti ETCC EGiy Q Ui06 TE OtM, lure dixeris; in ? eptire Liucam, atque adeo, cuius verba funt; Paulum, fi vertas ; inSynagogis praedicauit deMes- fia, illum effe Meffiam. Non alio vero modo iíta iniuria facer fcriptor liberabitur, quam fi yertas, vt vertend dum cenfemus; *ch: Chriftum filium Dei. g. X. : Satis, ,credo , euic imus, male b. Heilma THZUM . ad vfum loquendie Iudaeorum: prouocare; cum ipfa exempla e S.S. petita probent, illis omnino difcrimen fuiffe inter Xoigty Cb Utv T Gex, . lam ergo in thefi noftra probanda ita pergamus, vt loca quaedam illutriora, in quibus filii Dei denominatio occur rit; diligenter explicemus , oftenda. NU U LE L musque, facros fcri ptores in ifto nomine non regem, íed verum Dei filium cogitaffe, Et primo quidem omnium obferuamus locam Rorzag, 1. 3 et4.. Qui locus eo cu- ratius interpretandus nobis et vindicandus eft, quo fir- mius fententiae fuae argumentum in ipfo illó loco inuenire putat Cel. Heilmammus. Sunt verba praecipua », HavAo; QgAcG o Xoig 35 xwA-rog. QT 05 006 5 ææa)gia-,ue V0 && £Ua y&Aoy Gs Tép) TE URU auTE ((T9 yeousyeu s. Crépeirog AaDi) XeTa '0'0&656(? L $ TE ogäa*Sevrag Ui0U Oeeu ev,,äum,p;s: XATO, "TYEUMAQ) yi QouyzC 67 as sacis; Y&«9v.) », — Quibus verbis hunc maxime fenfum in- n effe putamus ;; Paulus feruus Iefa Chri(ti , Apoftolus vo- de filio : Catus fepaf',atus ad euangeligm De;', quod agit UM eiug , 26 "ao 8 D » eius; qui, fi eius humanam ofïginem refþ.i(:;ias;, Dauid&m , patrem agnofcit , praeterea quoque perfpiritum fanttum » Dei filius eftdeclaratus modo efüicaciffimo ex quo e mor- »tuisfurrexit , (*). Erex maxima quidem parte huius fe&tionis fenfüm iam explicauimus, cum demonftratum de- derimus, vicy 6s ludaeis non Mefliam aut regem fed ve- rum Dei filium fignificaffe, quo ipfo maximum Viri Ce- leberrimi argumentum ; quod ex vfü loquendi defümit; us noftram fententiam fir- concidi. Sed fünt alia; ex quib mare poffümus, quibus pofitis b. iHeilmmmi interpretatio 1] * corruere videtur. Ipfe primo Ícopus Apcftölf, quer admittit Vir Do- GifI., noftram tuetur fententiam. Nimirum Paulus nouam do&rinam in publicu m prolaturus facile videbat; iffawa uam autoritatem (. vtim ur verbis b. Heilgpaumi ) ffare mon L ! offe, mifi deeius, cuius ziomiue ac nutu. tantam verm geren- autoritate finul con[taret. — Concedit ergo, dau [ufcepiffet ; omnem Pauli commend ationem pendere ab autoritate eius; a quo fit miffus. lam ergo credere quaefo poffümus, " P'&Lü um non grauiffimas adducere voluiffe rationes , qui- bus euinceret; illum; cuius fit legatus , tanta gaudere auto- ; ritate, quanra maxima eft. — At vero vide* quam tenuis et vulearis ea commendatio, quae a rege aliquo petitur. Et vero quam negligens Paulus, qui id omittebat , quod ma- nempe diuini- ximam fibi autoritatem conciliare poterat; tatem illius a quo erat miffus! At vero, inquies, fatis iam au&oritatis eft in rege non humano more fed ab ipfo ere ad Deo con&itutp. Fatemur 'quidcflï , tantum acced 1 ius- »* )lüli ifta duo,commata/æs yarm;xgs cet, cet. et rs oeiTevrog vis Oi ra e(fle credunt, il lis 'coþrrai:iarur defectus cet. cer. fibi oppofi particulae 2 quam Graeci in,msmbro oppoitto nog negligunt. *s D d 2"*9 -iiïi&s-xlï,cdi ïeugaktifautöri;agtem, quanïum,;gexwtaï.is diüinitus conftitutus ab alio folis mortalibus ele&ofdjlþcxc., Verum tamen non maxima et fümma haec eít autoritas, .quae co- gitari poffit, quae a rege aliquo diuini numinis nutu qui- dem confítituto, íed camen homine.petitur. ..Et femper negligentior paulo et tardior Apoftolus videbitur, qui in tota ifta.caufa peragenda non tantam fibi acquirere niteba- tur- autoritatem, quanta illa eft, quae non ab homine mortali, fed ab ipío Dei filio repetitur. .Iniuriam ergo inferimus fcriptori facro,. quando verba illa, quibus mu- neris fui commendationem comple&itur , non fublimi illo fenfü ,. quem. fecum ferunt, íed tenui et. elumbi aliquo concipiamus. .Deinde vero non attendit Vir Cel. ad illa Verba, r ysvojévs 6& . eregumros ^a(3i9 ,. quin.illa in para- phra(i, quam pag. 4. diflert. laud., de no(tro loco offert, plane neglexit. .At vero continent illa verba, quod dein- de in fequentibus inuenire fibi. videtur. . Scilicet confir- j mat illis verbis]|Paulus;, efie eum; a quo legatus fit miffüs, regia Dauidis ftirpe prognatum. . Quid ergo ? Nonne hiíce verbis fatis iam indicauerat regiam autoritratem illius; qui ipfüm miferat. ' Hancne quaefo iterum aliis tantum þ verbis repetere neceffam habebat? Sane tautologiae vitio oratio Paulina non liberabitur, fi cam Viro Do&tiff. verba i(ta 5 cpeiDévrog , vis. Gez- vertas , defignato rege. Accedit ä deinde; quod verba iíta; quae ftatim adduntur , x2ra va;- 44 innuere videantur, e(fe hoc quidem de.humana na- ,tura intelligendum; in illis vero; quae íequuntur, diui- | nius quid.cogitandum effe, . Non quidem nos illorum in- ge terpretum . fententiam .adoptamus , qui verba illa xar« vryeu ts anyiieuyss , illis, ad quae nos prouocauimus, oppofita Ji8 )P] atque adeo dg. diuina Íefu natura interprgtanda effe exifti- 2 mant. n 28 "k e Jee mant. . Sed tamen id. cuiuis þerfpicuuni effe pu"t'amus,l male i(ta verba j,xere ewoxa ; hoc loco iam effe addita, fi fubfequentia quoque de folo homine; nullo diuinitatis faftigio elato, fint intelligenda. At vero plana funt omnia et crefcit etiam oratio et in auguftiorem fenfum euehitur, fi vv &xe. recepta fignificatione teneas. .Prouocat ergo Paulus ad autoritatem iftius, qui non ftirpe: folum regia Dauidis progenitus per ipfam naturam fuàm humanam regia inftru£tus fit poteftate, fed. qui infüper, id quod maximum fit, modo potentiffimo per fpiritus fan&ti mi- raculofas operationes Dei filius fit. declaratus ex quo e mortuis refurrexerit. En ergo Paulus non iam folo regis alicuius, fed ipfius Dei filii autoritate munitus muneris Apoftolici commendationem proponit. lam vero perga- 1nus in explicando et vindicando loco noftro. "l'alem et tantum regern Paulusait vioy 6«a egiduas. [In cuius vocabuli fenfa adftruendo culpat interpretes b, Heilmmanius, qui cum filiuza Dei eadem £ Acyor fignificatione fumerent , nece[[itate quadam [e eo comipul[os vidi[Jeut; vt ex vocabulietyuo aliquam ei poteftatem repevirent ,. quae ad folas demonfivatiouem Tei ; quae aute infimita [ecula. füiffet, pevtiueret, 'Sed . ipfe Vir Cel. in eündem, quem his exprobrat, praecipitan. tiae errorem incidi(Te nobis videtur, Nimirum cum de | rege vv ecx intelligeret, neceffitate compulfüs eundem verbo tribuit fenfum, quem habet latinum defigare,: qua voce, vt ait, im "nagiftvatuusm | electioue vti Jolebant , otet tveatos eos et. demon[Ivatos ciuibus fignificarent. . Verum nüllam huius rei affert autoritatem. Proinde.nos in ex- plicanda hac voce tutiffimum putamus fequi Celeberr. Micbaclis Fautorem et Praeceptorein pie colendum ; quem Lexico fcimus in Collegio prouocere ad éuidai qui in | (Tom. r o ee - J 29 (Tom Il. p. 712. edit. Kü[leïi) f'Lib i;OCe epizuot habet y) 0puT MO . 0Ti TX 0Qig 409 TY. 6V. Adtp(Donojueymoy 6X g vAse , TaY de ex, T2 tidue y TY ds ex Tg CuyapLDorépu* o M egiy aexn ao ews o &X TE £iügg" o Ót a'upmegaa'p.æ 0 &X T$ UAJ6. 5 Ex quibus verbis rite poteft colligi; epicew fignificare ;, defimive, decla- rare. . Quae fequuntur «v 2viaue cum Bellofobrio et Turre- tino vertimus ; modo efficaciffimo vel potentiflimo quo fenfü occurrit Coloff. . 11 et 29. et 2 Zheffalou. 7. 11. lllà xara zveupa ayicvzs plerique interpretes de. natura diuina Meffiae explicant. Sed iure dubitatur de ifta figni: ficatione. Nam quod prouocant ad. 1 Petri lII 19. 1 ?T i- moth. III. 16. Hebr. IX. 12. id falfo fieri monuit iam lg b. Heilmanuus. Nos vero vertimus 5 per fpiritum [an- &tumi 5 intelligentes, siracula, quae femper fere in S. litteris. Spiritui S. tribuuntur. Denique tempus, quo " omniaifta magnifica gefta (int , ita fignificatur ;, s£ avasacess 7 vexpoy" quod vertimus » ex quo e tuortuis furrexit... De- L claratus ergo fuit filius Dei ex quo e mortuis refufcitatus fuit per dona illa Spiritus S., quae nimirum faàtis innuunt, j J eum regnum illud coelefte occu Paæ'— quod vires meri t homini; fuperat ( * ). .. : X I./ x : : Multa alia loca fup k peditat Epiflola ad Hebraeos ex In quibus praecipua feligemus. In ipía epiftolae fronte Pau- Jà lus comparationem inter V. et N. T. oeconomiam iníti- h tuens ita habet E WoZuMeew; zæ;' wa)wrgmæ; wæ)&æþ 0 GOt0g A«- I Anæag; EU zTaTrpucW euj TOi WQOCPWTWS,' ET ETXTR TU Hpiépu [ 3 . (TETOV " - (*) Aliud cau(2e noflrae argumentum fuppeditant nobis ver- ba illa 4 T30) TW viH &UTS (parentheü* reli&a) st-Xg:s-a TH Kug;:'a**-æf/,äv, 0 quorum fenfus turbatus érit , fi illa vertas. » de Mgfäa xlcfu* Mellia Domino noftro, ». [l 30 *oeo B UER TEHTUY e)cha*ev 'mu,wï £y. gmB.*,, ^ Td VCI*O mpätebit Cü;ïuisþ-;' iijb via intelligendum effe avrs; ita vt referatur ad-Deum ; qui cum vario et multiplici modo olim ad Patres per Prophe- tàs fit locutus, nunc demum his diebus per filium fuum ef- fatus fit regni ftatum. Deinde vero omnis verborum te: nor fatis clare teftatur; in poíteriori commate augeri ora- tionem et quafi euehi. — Iftud vero orationis wj»e non fen- ties,. fi vv ece de rege intellicas. — Quidni? Nulla alia er- go praeítantia N. F. prae illa V. T., quam quod in illa per prophetas, in hac vero per regem aliquem diuinitus quidem conftitutum at tamen hominem fit locutus Deus? Senties deeffe aliquid non folum ad accuratiorem compa- rationis inter V. ec N. T. inftitutae rationem, fed et ad taieftatem illam orationis, quam Pauli fcopus requirere videtur. .Itane quaefo etiam ignarus erat Apoftolus re- rum fub V. T. geftarum,; vt nihil fuccurreret de Dauide rege, qui-ipfe de fe profitetur. » fpiritum Dei per [e loqui ,, et cuius orefacro multa etiam diuina oracula habemus ef- fufa? Adde vero w e« ideam Acys aeterni, et ftatim ef. feret fe oratio; magnifica erunt omnia et auguíta, et fplen. dida apparebit differentia inter noftram N. F..et eandem V. 'T. oeconomiam. Sed et dignior Apoftolo erit oratio, quae non a rege fed ab ipfo Dei filio muneris commenda: 'Tacemus ifta verba commatis fecundi; tionem repetit. quae ad hunc-wioy e«s funt referenda, tale quid praedica- re, quod non de folo rege;, fed de perfona praeftantiori praedita natura fit intelligendum. | Saltem quisque facile concedet , de Chrifto lefü; quoad regni a Deo patre oblati fummus fit arbiter , praedicari non pofle; Deuia per ipfum suundum creaffe. . |terum hic accederead ideam regis hu- ius id debet, quod illi tantam tribuat praeíta ; ntiam , quanta eft killiuisdï;-qui TA aiyay fit artifex. 3f Qme &ätim poft auguítam illam filii Dei defcriptio- nem fequuntur verba veríüs 4*i iterum nobis non de Mes- fia feu rege, fed de ipfo filio Dei interpretanda videntur. Quod qua ratione fiat explicabimus. .Sunt verba , zocare xee:17æv , eVojAeyog .TE eUyy6AaY ) 070 T.3;stfæeeao*z"agov; "aQ auroUg Comparationem ergo iní(Lituit inter X&uNipoVoMuey Ov peob. angelos et Dei filium. . Hunc, ait, tanto illis praeftare, quanto auguftius na&us fit nomen quam quidem illi. Hic vero quaero, num differentia illa in folo nominum. tono ponenda videatur ? Quod (i quis abfurdum et Apoftolo indignum putet: concedat ergo oportet fignificari diffe- rentiam in -fenfu illo, quem. ipfa vocabula fecum ferunt., lam porro quaero, quis ezgelos audiens non ftatim natu- ram eorum cogitet fimplicem et incorpoream? neque ve- ro aliquis in fola ipforum deftinatione haerebit. — Quid er- go toti comparandi rationi conformius eft, quam in vv e«w nomine-naturam filii Dei quaerere? Nec vero etiam defenderim ego Pauli in concludendo exg(jeav , fi tu; omifíIa illa famma et augufta filii Dei notione, in folo no. mine veltitulo haereas. |Nam ip(i quoque angeli , quos filio Dei inferiores efïegfobare vult Apoftolus, in Sacris litteris. Dei filii quin et Dii vocantur. . Vide ergo, quam us Vir cuius in demon(trando pulchre ratiocinetur Paul accuratiffimum (tudium iure alias mirari folemus. — Hic ergo vide quam bene rationes fuas fubducat , l'anto iile melius cít ipfis angelis Dei filiis, quanto. praeftantius filii Dei nomen e(t na&us. 5 Sentiet quiuis qui non omni pla- ne fenfü eít deftitutus , claudicare orationem et vaga omnia et incerta e(Te. At refpondet Celeberr. Micbaelis (*) perfo- - » diftinguendum cífe inter nomina quae nonnullis (* ) | iü d*vei*j Erklaetung des Briefs ag die Hebraer pag. * s 323 o e W - o » nis fenfu figurato 'etfiniprpþrib den,turf, et inter ilia no- » mina quibus aliquis proprie et. diftin&tiue appelletur. ;; At vero hoc ipfum volebamus. Eft ergo angelis nomen filiorum Dei additum improprie et fenfu figurato.- uid ergo (fi Pauli argumentatio ftare debeat) clarius, quam Seruatori i(tud filii Dei nomen non figurato illo regis feu Mefliae fenfu, fed proprio effe vindicandum? Verum op- ponit idem Vir DoGiffimus, ;; füperfluam hoc modo effe » totam iftam Pauli de praeítantia filii Dei prae angelis , difputationem. Quis enim non (ine omni probatione » concedat; Deum aeternum angelis effe praeftantiorem $. .,, Pace autem Viri llluftris dixerim, hanc argumentandi ra- tionem manifefto receptum redolere fy(tema , quod ta- men illis, qui facras litteras interpretantur, non in auxi- lium vocandum, fed ex hifce demum effe formandum alias vrgere*folet ipfe Vir Clariff, Quod fi vero Paulus Hebraeos; ad quos fcribit, nimis tenuiter delefü Chrifti natura procul dubio fentientes, veram eius praeftantiam et praecellentiam edocere voluerit, quid magis ad rem fa- ciebat, quam quidem comparatione cum angelis, quibus aequalem folummodo effe fufpicabantur hi, inftituta, fu- fius oftendere, quanto ifte illos poft fe relinquat interuallo. Neque enim occafionem inítituendi eiufmodi comparatio: nem tantum fingimus, cum ex hiftoria philofophica con. ftet, multos tum temporis nimis amplos et magnificos de angelis (ibi formaffe conceptus, quin illos Deos credi- dile; et, quod magis ad rem noftram facere videtur, ipfi Iudaei, (ad quos fcribit Apoftolus) dominium feu regi- meg aliquod füper terrarum orbem angelis tribuebant, Deutevon, vt Velx e"); graeca ray à v,crfïxonxe- loci celebrati XXXIL "ao d $3 AXXXH. 9. patet.(^). In horum zg;v?mr—gmtiamünum quaefo füperfluum erat monere, hunc Dei filium alíis illis omuibus Diis, quos re&ius angelos dixeris, longo inter- uallo praeftare? Quod deinde prouocat ad ufüm Grae. corum, quibus reges appellentur 2iyevag. et dwresQae , id potius pro no(ítra fententia pugnare fümimus a Vk. SP RQ Erneft (** ) qui obferuat, illos, qui Graecis 2 iyeveig GE durreees nominati fint,. re fuifle creditos ( ***». ges re ipfa ex Diis prognatos Sed alio modo infürgi t b. Heilmonnus , vt probet, vic) 6ev. nomen non naturae effe; fed perfonae impofitum, Apo&olum putat, eX nominum ayysAev et wou Gs comtr. paratione concludere, quantum huic illi concedant, « Vbi notamus, Virum Cel. nimis tenuiter owp» explicare de folo nomine vel titulo, Solum ergo nomen fiiii Dei ado- ptauit Seruator a Deo! Merus ergo titulus erat,' quo iam [- ornatus rantum angelis praeítat! Sed credimus nos, non i titulos eum Deo mofgm effe ,. qualis ;B: hominibus, qu : imper— (*) Adopta(ffe haec videntur ab z;äegjrptiis, qui terrarum or« bem in LXXH gentes diuifam effe, illisque totidem angelos feu Deos praeeíTe exiftimabant, vti teftatur Jamblicbus de n yfte- 9215 AU ypt. $. $, c. 25 citetus eo nomine ab He4i» in libr, de Babliorum textibus originalibus , ver ,?onäb;:; Graecis ct laiiga F z(-'(- ata. - (**) in Billiotbec a T/äevlogz'ca folym. JF. p. 912, ") Miratus e(t aliquando Prazfes qui fieri potuerit, vt Cel. Michaelis, Vir a Socinianorum í^ntentiis longe remotus; ob Commentarium in Epiftolam Pauli ad Hebraeos, a quibus- dam Socinianifmi accufaretur. O ingratam orthodoxiam ! quae, quid ranto Viro, nouam fuam priorum huius epiftolse capi- tum explicetionem cum orbe erudito conimunicanti ,' deberet, parum intellexiffe videtur! Sed manum de tabula! 34 "i, 95 dee impertiuntur-negle&is illis, quae titulus alias. fecum ferre deberet. Scilicet, .qui id cogitant, naeilli Deum nimis " ad ht 1manas arteseffingere videncür. :JNon adeo vanus eft Déus, fed quando. nomen impertitur, iure credimus, rem quoque additam efle ; quae eo nomine fign ificatur. Sic, vt hoc vtamur, quan do peccatorem declarat.4u/ZutA ; non is folus titulus videri debet» fed verum nomen ; quod rem ipfam; iuflitiam. eo nomine : defignatam, impertiat. reamus, ífed rem Non ergo in folo nomine vel titulo 'hae ipfaim eo nomine defignat am illo comprehendi - credamus. ; non video, quomodo Pau. juippe hoc nifi affumamus lus Chriítam ægerr7ævæ Ev M evey ray: eyye^ev Qicere potue- | folus. titulus- inane. figmen- rit, cüm merum nomen; ve tum fit, nec quicquam ad me liorem vel eminentiorerm rei aut perfonae naturam conferat. Quin et notum eft ; o eodem modo, vt latinorum 7909€7 ; de dignitate. et attri- l. Bauagar- butis rei vel perfo nae adhiberi, vti monet.Ce tei; ia Comment. ad h. l. Sed concedit. quodammodo b, fed ad id Heilinanuus non in folo nomine fübfiftendum; E refpiciendum 7 ? quod illo defignetur. At iterum in grante matica vel pot ius ethymologica nominum interpretatione haeret. d nominum; quae ad rerum fingula- Genus illu rum munera, deftinationem ftatumque peculiarem defi- nandum inuenta funt, habere, ait, haut obfcuram vel confilii vel etiam dignitatis fignificatione m. Siigitur re&te l&,; ficuc o&yysiwv mentem Viri Cel. affequimur, id fibi vu nomen ad munus eorum et deftinationem definiendum fit inuentum, ita v.s 9«« nomen non naturaeíed muneris no- men effe. Poffemus monere, nimis fillacem effe iftam ar- guamentandi rationem, quae e€ x Graeci vocabuli fignifica- Quid fi enim tione.grammatica omnem füam vim repetit.-f iHebrai- o d 33 Hebraice fcripferit Paulus? Sed'illud nos tamen non.vo- lebamus.' Hoc potius opponimus. : Non cogitauit Vir Cel. ipfum munus, vel-ipfum illum ftatum peculiarem rei vel perfonae effe deducendum ex natura vel rei vel pérfonae, atque adeo nomen illius:eo ipfo iam maturae /defcriptionem fupponere , ex qua deinceps deftinatio fpe« cialior fluat.. Angeli ergo vtique a muneris fui officio denominati videntur , fed cum ad ipfüm illud munus de- ftinari non potuiffent, nifi natura illorum hoc tuliffet; er- 0 etiam ad naturam füam ita appellatos effe quis negabit? Patet ergo, nimis tenuiter i(tam. comparationem inter a gelos et filium Dei inftitui, fi de folo munere; non de ites, natura vtrorumque cog &. XIl . tur commate $t^ ei usd. cap. ( Ser- Locum, qui fequi uatbus vero illum; :qui interiacet; ad aliam difputationis noftrae partem ) iterum, pro fua fententia pugnare con- tendit Cel. Heilmannus. - Eye. seouas auva e TaTEp , xas auros €&at [u0i &i Uioy, - INon vero de naturali illa aeterna ac neceffària effentiae coniun&tione valere locum, inde appa- rere ait Vir Cel. quod^zulla. vei illtus. pollicitatio e[fe. pos- [it; quae infimitis ante [eculis. ommi vatioue pevfecia es- füt; ac abfoluta. At .vero monemus, in ifto loco, ex quo Paulus verba defumfit 2. Samuel. VIl. 14. nou de Mefiia effe poíle fermonem, fed de ipfo Salomone Daui- dis fucceffore ; quod ita perfecutus e(t Dociff. Micbaelis (*) vt addi .nihil: et excipi. poffir.. Ergo non eft ibi proprie pollicitatio rei ómnino ante infinita fecula perfe&tae et ab- folutae. Sed vti nihilominus illis verbis poteft S. Scriptor, quo : egregie often dlf k Vlr L de filio De*z'vl'oqueræs eo modo; 2, . quem " (*) in CoUägia Cfitz'co (zd Pf;JCX 'paa 46 1'»feq.. 36 "o E m uem modo nominabamus Cekw Micbaelis. ( * ). Si hoc igitur teneas, facile refütatur argumentum b. Heilmanni ad inuidiam excogitatum, quo Socinianorum fententiam prodire credit; fi de diuinitate Chrifti verbum sea erit ad- hibeatur ( . Nimirum l. c. Deus Dauidi promittit; talem ipfum inter atque Salomonem intercefTuram relatio- nem , qualis patrem inter et filium efle foleat... (Quae fola obferuatio oftendit, nihil agere, eos, qui hic de re- gio munere cogitant.) Cum igitur Salomo eatenus quo- que typus eflet L. C.; in antitypo vero plus effe foleat; quam-in typo: fequitur, vt iam. dudum de Salomonis fuücceffore vaticinatus. fuerit Deus; patris filiique relatio- nem Mefliam inter ac Deum vere et fenfu magis proprio locum habituram. Atque hinuc illud egouoA Gt Ei*ou! ex quibus adeo verbis nihil confici pofle patet, * Prouocat Vir Do&Gtift; ad alium.1 ocum . €i usdem epi- ftolae c. 14/. 6., quem ipfüm vero pro noítra fententia pugnare clariffimum effe putamus.. . Quis enim legens ifta verDa » Xgisoc d w6 viog ezi Toy eioy avre , non ftatim videt; duo iítà vocabula Cbrifli et filii Dei a fe di(tingui et fepa- rari?€ LHlaec ergo num quaeío. fynonyma effe po(funt? (Ie ap- Sal;?-;zzl adeo hoc modo' ' plaqe nihil Apoftolum. dixi paret, (5-3 in der i i;irklaemn'*g d"eï'su Brxcf'san die Heþþaer; p. 106', in notis. " (**) Verba Heilmauni fü nc,,Dequofi quis etiam dubitet, au- ,& deat 15 tantifper fimili formula diuinitatem ipfam Ghriftoinante »quafi defponfatem Dei :o,-m. vadimonio. (bi fipgere :«v sco: gy && Ctoy4 "as mra ov auule mtpa?äwwm* ,Xeï inrelligeï,":ni!i v,ä'h;:fmemer » fallimur , fe ipfiflimam Socinianae fcholae profeffionem planis- »fime enuntiaffe, Nempe filium Det factumi cffeTefüm, illa for. » tula infiaua : L » potult, s t; DQPS nec faätzä;sk gg mquav, gec; tïgeri omnjno $ L , X o eo w 2 d 37 par&::g qui fübie£tum orationis et praedicatum Vm.m—ï'idem- que pofuit. Sed paulo curatius in explicationem eius lo- ci inquiramus, vt fen(us eiüs clarius pateat. |Comparat Apoftolus initio huius capitis Mofen et Chriftam; eo qui- dem fine, vt, quo maior hic fit illo» eo maiorem autori- tatem et venerationem mereri hunc, inde perfpiciatur. » Maiori; ait; honore dignatus eft Chri(tas quam quidem ; Mofes, quoampliorem honorisgradum is babet, qui do- »mum exítruxit prae ipfa domo; 1.e. familia domum habi- »tante. Effe vero L.C. ecclefiae huiusftatorem etarchite&tam »bene noftis. Neque veroobiiciatis, Deum patrem hoc mo- »do priuariifto honore, quem eidem iure tribu]nemo nega- »Te poteft, quippe qui ipfe huius eccle(iae fummus fit'ae- , dilis. Scitote nimirum effe quidem Deum. patrem rerum , omnium;, quae in hac vniuerfitate exiftunt, conditorem ; , fed tamen, ficuti quaelibetdomus proprium füum habet »archite£tum, .qui jaedificii fündamenta ponit et caetera ,0mnia ordinat, Deo interim füummo rerum moderatore , manente, eodem modo haec etiam ecclefia; fub Dei qui- » dem aufpiciis exftru&ta; fingularem tamen aedilem habuit ; Chritum lefüm , qui fundamentis ia&tis ifta omnia difpo- » fuit;. quae ad aedificii magnificentiam conferre aliquid »poflfent. ;; "'alem quidem putamus fenfum efIé comma- ii tis 4 , quod alias primo afpe&tu loco: non fuo pofitum videri poffit; fed quibus rationibus moti ita locum inter- pfät emur, non iam huiusXlocieft, vt pluribus enarre- mus ( *). Pérgamus vero.in: conclufionibus dilacidandis Jgt m nas Paulus nectit. : » At Mofes: quidem , ita pergit; qui domo verfabatur , vc Dei fer- s famma c;fm fide in tota eius À uus it Praefes S, R i2 obferuatiogi- T Plurä ad.hunc locàm dab lus ad loca quadamn N. T. vaox prelo üäbiiäääïäïldiï. 38 T d -*ää L uus erat, quo fiebat, vt ieiïin*zoni.o firmarentur , quae enar- randa effent; Chriftus vero vt Dei filius ia domo eius ver- fatur. ; Primo quidem loco nemo non videt; oppofitio- nem fieri Ínter Segazwv et viog Gss. lam ergo hoc de rege intellige, et claudicabit ifta oppofitorum ratio oppofita. Scilicet Mofes faepius Dei feruus, r 33y , vocatur, fed non putandum , iíto titulo fordidiorem aliquam conditio- nem defignari, quippe quem Hebraeorum víüs de inte: rioribus regis alicuius amicis interpretatur; quin et ipfos reges, Dauidem, Salomonem; alios faepius feruorum Dei titulo ornari quis ignorat? Iam cogitemus quaefo le&tores Hebraeos, ad quos haec Pauli epiftola pertinebat, i(ti fer- ui Dei notioni magnificae adfuetos. Qui vero hi inter iftum fatis fplendidum ferui Dei et filii Dei titulum oppo- fitionem eam inuenire poterant, quam hoc loco Apofto- lus innuit? Quod fi vero a fcopo Scriptoris prudentis alie- num effe putamus, noncurare, vtab illis ipfis; ad quos ícribat, intelligatur: cogitemus tandem in «v ees titulo non quod tropus aliquis fed ipfe verborum fenfus; prima- rius innuit. . Satis fplendida hoc modo et. magnifica vtro- rumque erit comparatio , Mofe quidem, vt Dei amico fa- miliari res ecclefiae adminiftrante, Chrifto vero inde ab infinitis feculis patris coniunCtione gaudente, et ecclefiae terrenae cauías architeCki inftar cu ;gntc, quis buzc maiorem illo £uiffe non perfpicit? ) 2j $. XIIL : 5 Seligamus alia loca ex eadem Pauli epiftola , quae pla- ne filentio a b. Heiluanno fünt praetermiffa, . Eft locus alius illuftris c. V. 8« s; wewree wv vt , ena Ov « uv emu9e T2v vraxey, ld vero facile intelligitur, omnem orationis fe- riem; et ipfam illam coniun&tionem xese. poftulare, vt fli él$ pv "o E d Je 33 filii Dei no.r,nen in fummo, quem capere poflit, fenfu fü- matur. Vides porro, innuere facrum fcriptorem , iftum Dei. filium alias exceptionem in. iftis addicendis pofcere E potuifle ,. fed nihilominus illa pertuliffe. lam vero in fi/io Dei cogita tibi merum hominem regem, Mefliam,. et o- mnis corruet argumenti neruus. . Pütrat quidem Do&. Mi- chaelis (*) », iure videri illum,; vc Meffiam, exceptionem a.cafibus humanis, imbecillitatibus afflidtionibusque po- ftalare potuifIe,,: fed pace Viri 'l'anti liceat monere, re- pugnare haec toti 'T'heologiae, quae in V. 'T. de Mefíüia traditur. Quoties enim calamitates et infirmitates huma- nas, imo ipfam mortem Metfliae fufferendam e(íle in Pfal- mis praedicitur? Quam illuftri carmine Zefaias dolores et mortem regis füpmi canit? Poteratne ergo Meffias mi- tiora fata ex(peCtare, quam quae in tota V. 'T'. oeconomia ipfi praedi&ta erant? Aut iure ne fperare vacationem po- terat ab imbecillitatibus humanis et . affli£tionibus grauiffi- mis, qui eum ipfum in finem munus hoc in fe fuícepe- rat, vt paflionibus fuis delictorum noftrorum fequelas au- ferrec? Vides, leCtor! innumeris difficultatibus inuolu- cam efIe iftam fententiam, quae filium Dei de Meflia in- terpretatur; quibus difficultaubus facile carebimus, fi; quod res eít; iftud nomen de eo intelligas, qui tanta or- natus fit maieftate, tanta autoritate; vt iure exceptionem J A. v poícere potuiffe videatur, id vero e(t, qui Dei fit filius. Alium locum habet c. 9/11. 3. vbi comparatione in- ter Chri(tam et Melchifedecum inftituta haec docet Apo- ftoius ,5 ÀzATOD, CUUTOD, o&yeüeæAoynrag, Uure doxuy upegov P,mg.ïam; T£À06 $2V , æcpæþLO;öysvog de T0 Vi TS OsN [heyE. Vép&Ug y parte eig 7o Orteue, Et in prima ,quidem huius commatis inter- (*) in der Erklaerung des xBrigfs 'agj die Hebraer pag. 176. l M. 46 "o w " g*( & À ichbaalis »ïubemer nb- interpretanda exp!icatioüem Cel. ftram facimus, praeeunte Eufebio et Epipbanio, qui ifta verba ezarsp, ejwitep , eytieaAcy"ros ita explicant, vt de Mofis in narrando ipatre, matreque, item tota Melchife- deci genealogia filentio fint intelligenda. Sed quae fe- quuntur verba evpusoto peyog àe TU u r& Ocs9" tam clare iterum pro noftra fententia pugnare nobis videntur, vt nihil fupra fit. Quod quibus rationibus fiat, paucis vi- deamus. Nemo vero, nifi qui clariffimis verbis contra- dicere velit, negabit, comparationem inter Melchifede- cum et Chriftum inftitu. — Deinde vero particula 2s, quae additur, fatis indicat, vtrorumque fimilitudinem effe quaerendam in omribus illis, quae antea Apoítolus deSa- lemi rege praedicauerat. Eft ergo Dei filius azarap, equmr9p , eytyéamAcymrog , jwiT& AOXUV qjiéQuY , juyTe Cug TEAOG £X,AV. lam quis haec de humana Mefliae natura expfica- uerit? ni(i qui Apoftolum aperte Euangelicae hi(toriae fcriptoribus contradicere credat? Quis enim fi Chriftum lefum vt hominem confideret, patrem eius faltem nutri- tium, matrem vero et genealogiam ignorat? Ipfi quippe Euangeliorum fcriptores lüculenter de his omnibus cer. tiores nos reddunt. Fateamur ergo in filii Dei nomine non Chriftum, non Mefliam, quippe cuius a Dauide ori- co neminem latet, fed Dei filium efle intelligendum. — Id JiU buEd ergo vi E Apoftolus, Melchifedeci ideo patrem , matrem parentumque feriem a Mofe non commemorari, vt, dum fübito in hiftoria Mofaica compareat, nec antea quicquam de eius parentibus fit narratum , ita vt patre nullo nec ma. tre ortus videri poffit, clarior typus filii Dei fit, qui nul. lo patre, nulla matre phyfice prognatus , stque hinc etiam terit. nuila geneaiogig ornatus inde ab infinitis feculis ex(ti Nec EX i EC -'nP e*?* P T 41 a 4 : j H * Néc véro probantur, quae habet La SE , H k] zi df A btelie g in 42 T í R notis'ad h. l. vbi verba , ro vis v« Gse AA on de Me f ;;5 13 L ." P feä 1 * . generalius de filio quodam Dei i. e. angelo .inte j! ; &. [u renda putat Primo enim temere negl uo igit articulum a, pofito, . vti ipfe Vir Magnus fatetur, Meffi:s eft. intelli- gendus. Neque quicquam profcit, quando hunc ar&. b culum temere a. translatore textus Hebraici additum effe fafpicatur.- Etiamíi.enim lubenter concedamus, hanc epiftolam primo loco ab.ipfo autore Hebraice e(fe con- z fcriptam : ex altera tamen parte facile ad. partes S.. V, Praefidis tranfimus, - qui iftam epiftolam Hebraice quidem confcriptam 'efle credit, fed primis ecclefiae temporibus 4 Viro aliquo euzws», forían Luca, in Graecam effe translatam argumentis fatis probabilibus euincere vifüus eft. 3 Quod (i hoc loco fümamus (neque enim rationes huius fententiae proferendi hic locus eft) non video, quomodo vitium interpretis infpirati; quod praeterea nullis aliis argumentis, fed fola conie&ura probatur, admittere hic poflimms. Deinde vero; cum iam cap. praeced. comm. 20 fimilitadinem fàcerdorii Chrifti cum illo Melchifedeci commemorauerit Apoftolt Ie* $39 nemo non, dum iam in iíta r TYrP comparation M »t;*u rgit, per Dei filium lefum Chri(tum in- rel L À r C ï«: i 'r-ä).g.&- t iw5Cs ligendum ef . Quod fi vero quis nobis obiiciat , ne quidem de dinina. Chrift natura E ! erc naec, quae J Paulus ad fimilitadinem eijus cum Melel fec Àif i eco euincen- dam affert, cum.Seruator fecundum diuinam naturam ä.) 9 $* ;"- (it: facile ad pE d patrem habeat, neqüe adeo szaroo dici id refpondemus. Vtitur nimirum Apof(tolus (et qui ali- f1 iA ter 'Eïfgf?'u potui ct, cum ad homines loquatur) iftis ver- [ bis,-quae apud mortàl víu ífunt rece I ^ » o f 3. Hac igitur h ratione Paulus nihil al dicere exiítin ;aïzdüs elb, quam - F Chri- - * e Jes 42 Chriftunr vel ex diuina füa natura. eo modo Deum ap- pellare Patrem non poffe, quo quLenr. mortales phyfice ar parentibus pro.-creati.f -6 XIV. uae ex 'epäi-fjï:oïla - Claudat tandem. agmen locorum, q ad Hebraeos allegauimus; locus ex eadem epiftola adeo illu(tris, vt iure caufae noftrae arx videri debeat. Eft ve- ro c. Vll. c. 28. .O. vopog yao avSpuma€ xaOieuriyy opxEpele £0V 166 axdeveiuy, 0 Aoyoc às T$ OpXüMocioG T$ MeTO TOV VO[A0V vipy &ig TOY ouQyd. vereAeudueoy, — .. Oppofitum vero efle fen- füum duorüm membrorum, id adeo clarum jeft, . vt pluri: bus de eo non fit laborandum. - Opponuntur: vero fibi Dei filius et facerdotes. homines. exovre«. acdeva.- -Quae verba duplicem pati explicationem re&te monet Cel. Mi- cbaelis (* ). Nos. quidem in medio reli&uri, quaenam us, vt, vtranr affümas, ex fir praeferenda, id efficiem vtraque tamen fatis euinci oftendamus, fil iuu Dei non Mes- fiam elfe aut merum hominem;,. fed auguftiorem aliquam et ampliorem fignificationem vocabulo effe tribuendam. Notat Cel. Micbaelis , adtevaav de. morbis.aut. caeteris affli- &Gionibus intelligi poffe. - Ec fane vfus loquendi Graeco- rum id probat. Vertamus igitur , » lex quidem homines conftituit facerdotes affli&tionibus variis. fübieCtos, at ve- ro iurisiurandi vox filium Dei aeternum confümmatum , » et fentiet quilibet, qui modo membrorum oppofitorum rationes oppofitas videt; f k H lium Dei non poffe explicari de brutus fuerit Meffia mero homine ,. quippe. qui- variis . o infrmitatibus paffionibusque pro nobis fufferendis. Ve- rum iftam explicationem hic locum non habere ideo ait Vir DoGiff. quod agæma ühri:(lïi fg.ceräezäg oppona B:üll' E hae "Á 3* j í g p- 4 N * E J 4 2 2 'hae;fac-'erdo—tüm adwua, ltaquede mortalitate et caduci- tate humanae naturae verba efie intelligenda monet; quae quidem interpretatio optime cum tota textus ratione con: uenire videtur. .lure videlicet hoc. modo facerdotium il. lorum, qui mortali naturae immerfi'per breuiffimum tan. tum temporis fpatium munus fuum exíequi poflint, op- ponitur facerdotio Chriíti aerernum. manfuro. .. Ac vero hoc ipfo filii Dei notionem . efferri atque füpra omnem mortalitatis ideam extolli quis non videt? Scilicet omnis Apoftoli comparatio claudicabit, nifi prioris membri op. pofitam: rationem ad pofterius membrum transferas, Age ergo, ifti facerdotes a communi mortalium [forte non exemti facerdotii (ui autoritatem morte infringebant ; filiuum ergo Dei his oppofitum, iíto mortalitatis fato exemtum nonhumana fed praeítantiori natura indutum declarari, quis negabit? Aliud addimus argumentum ex hoc ipfo loco petitum , ex quo patebit, quantum Apoftoli fcopo aduerfentur, qui filii Dei nomen de Meffia interpretan- tur. lamfüpra monuimus, et nemo non concedet; in- ftitui hoc loco comparationem inter Sacerdotes illos V. 'T', et fümmum N. '1'. facerdotem lefum Chriftum. uod fi ergo filium Dei de Meffia, id eft, rege explicandum di- xXeris: accuratior comparandi ratio iterum deerit.- ut enim facerdotes mortales et rex ita inter fe poffunt com- parari, vt huius maior prae illis dignitas in facerdotio in- de perfpiciatur? Denique verbum ,rereAaupsvoy quod ad- ditur , regis feu Mefliae notionem refpuit, cum de facer- dotum initiatione adhibeatur, vt monet Dot&t, Micbaelis. Vnde re&te conficitur, Mefliae hominis notionem efle a filii Dei nomine femouendam, 'er plus quam humani qqid in ita denominatione cogitanduin. Fa Bene 44 o E o Bene multa, credo; -Joca congefïïmus,fex quibus conftare poffit, . qualis fignificatus:.we ess fit tribuendus. Sed funt.tamen adhuc alia quaedam, .quorum : ratio ita eít comparata, vt non parum roboris ad fententiam no- ftram ex illis accedat; quae proinde hic addere non füper- fluum fore . putauimus. Veniunt vero in hunc. cenfum omnia illa loca, in quibus fummus Dei patris erga-miorta- lesamor inde demon(tratür, quod filium fuum miferit in orbem, mortalium genus vifitatarum; . et a peccatorum Quo pertinent loca Jobang. 1H. 16. poenis liberaturum. Rom. V1l 32. Coloff. 4..13. 1 dobann.:4V. 9;.10.. EX 1 quibus ad vnicum illum 1 /obanz. 1F. fingulatim , com- mettabimur, quo illuftrato clarum erit; qualem liabeant vim caetera loca huic fimilia (*). — 1ta: vero fe: babet ille locus » sv rera scþ:wegæ&n 4 ayam TE Ocs -tv upiy, 6rt TOY wioy aUTE (A0yCytY" drEgaAoey 0 Otop eiG TOV MTA0V , 1yat &W;'AW Ài avrz ,. . Non iam vrgebimus;, quod .filius-Dei: dicatur weveyerre, quippe ad quod alios alia quaed am . enam non fine fpecie aliqua excipere nouimus. . Ex folo tantum con- textu et ipfa Apoftoli mente tuto concludi pofle puta. mus, quis fit vug Gsy, — Scilicet id fibi in tota fere: epiftola vult Apoftolus, vt amoris et erga Deum, et hinc erga alios obfernandi fümmum: fit (tudium apud illos , .ad quos fcribat. ld vero quammaxime monet illis;. quae noftrum locum antecedunt, commatibus. ,, Ayezzre ait, eyazupey &ANQASG . . . . . 0MAoA A QTUV , OU. fYv TOV Osoy, T& 0 Osog Hic » wyaTt egiv, ^ Addit fïaiïima o rHTa e;gügæ&æ cet.. V?rü (* Locurh Rom.. VIlI. 35. evï)f:—;rïus—ïexþlïcïa'täm d'eäf;' Vir S. R. J'alchius Goóttingenfis, nofter quondam in Hiftoria eccle- fiaftica praeceptor, itemque Pautot gie :deumgïandus, in dis- fert. de C/f&þïa ftiio De prepréo. 4j "R db m vero mihi dicat aliquis; . peHït'ne.*»-Apo&bli:.ratio de.nïmïi.. ftrandi lubrica vllo modo. defendi et probaris. 6 in.filio Dei-non omnia illa fümma, quae proprius vocis fignifica- tus fecum fert, fed Meffiam tantum; id eft, regem co- gitare debeamus? Is nimirum tantus eft'Dei amor ; .quod regem aliquem ceteroquin fatis quidem. auguítum , at.ta. men hominem miferit? "l'antusne vero etiam erga iftius- modi, vel hominem vel regém dicas,. Dei amor e(le po- terat, Vt certiffimum inde; maximumque et firmiffimum argumentum in mutuo mortalium amore commendando defümi fine omni exceptione poffit? Videlicet id quoque in hoc Dei amore.commendando. manebit dubium, pos- fitne Deus iteram aliquando alium fimilem. huic excirare repem multo-maiori veftitum honore et fplendore augu- ftiore!. Ira certe eft, nifi tota ií(ta commendationis ratio itafit comparata, vt amoris Dei erga nos argumentum ; quod filio mittendo probauit, vnicum tantum fui fit ge- neris, nec quicquam habeat fimile aut fecundum, non certe fidiffima et firmiffia iftius argumenti. Iohannei vis erit Quod fi vero ifto minus accuratae et lubricae de- monítratonis vitio lohannem carere velimus: fateamur ergo tandem, omnia illa cum Dei fiii notione effe coa- iungenda;- ferunt. quae lgnge füupra humanam fortem illum e£- r ? X V. -^HaCtenus nihiïdi-xin us de loco celebrotiffimo 2 mill.7, ex quo cet vnico maximum . fententiae fuae ro- i (T; t - bur ii arce int, contra quos difputamus.- In toto vero loco pertraétando ita' rationes noftras infticuere libet, v cum praecipua eius loci explicatio, explicationisque pro- batio ex fermone Pauli ,.mu Emrum, cg»gnmen.zationibus F3 agi- "ike a eiee ägïtato,ääor». XIII. 32. 35. petatur ,( hunc nos locum paulo curatius luftremus , et quae in contrariam partem afferuntur, examinemus. ta vero fe habent verba , x« ii Uj G ewy&'e)&iïopg&æ TÀ/V 7rgog THG T'&vTEQug ETVy'yEP Y Dy- Vóptyyy, 0Ti TaUTQy O Otog fATETÀNpGOXE wolg TEMVOIG QUTUV "Y ume*wd; M& g. 56 xoi &y TU z.þaa?gþew miiiäeuree'—æ -yeygæw']æs m Tóg us & cv, tyo Cuptpw vyeyewixe es5 In quibus verbis illad primo difputatur, quid fit; axasseac tssv ,,. Sunt enim interpretes, qui ideo; quod deinceps demum re- furre&tionis Chrifti e mortuis fiat mentio, h. l. eam in- nui iam poífe negant; funt vero alii, qui hoc quoque lo. Cco ad Chrifti refürre&tionem refpici putant, nec aduerfa- ri (ibi putant, quod iterum deinceps ad Chrifti refurre- Gionem redeat oratio. Sed fatis hi refutantur particula àe. (v. 34), . quae fententiam illam, quae fequitur, ab hac noftra priori fatis diftin&te feiungit, . Singularem au- tem viam nuper ingreflus eft Vir S. R. Krafftius Fautor pie deuenerandus in. fingulari comentatione ad h. l. (*) in qua illam obiectionem,; quae vrget, nihil tunc valere locum ex Pf. 246, fi deinceps alius locus pro refurre&tione Chrifti adhibeatur, hoc modo euitare nititur; vt verfum 34. multo plura dicere aiat, quam v. 32 €t 33. .. Indigitari nimirum v. 34 refürrectionem Chrifti ad vitam regnum- que incorruptibile, fed v. 33. fimpliciter Chrifti refür- Ctionem defcribi;, neque hunc adeo füperfluum videri re5 Ndeber;: p , ws*ed li;eaþ nobis pace Viri Ta;u:i-mone ne (*3 M. bie Abhandiüngen über veríchiedene Stellen dke:f heili g feqq. en Schrift von Juff, Chrif. Krafft, Caffell. 1-75 j P2g. 251 (**) Verba fünt , vorher (co*m'mat,el'gz et 33) redete er 33 nehm- "ss éx N o 47 ne.hac quidem explicatione ingeniofa | omnino tolli. .ifïam obie&ionem, Scilicet explicationem Viri Summi, quam de loco Efà. LV , ab Apoftolo citato, dedit, lubenter no- ftram facimus. Damus, in illo Efaiae loco aeternitatem regni Dauidici per Mefliam ftabiliendam promitti, . Sed vlro quaerimus, quanam quaefo re tális repgni firmitas fit confirmata et corroborata? Et ipfe Vir Do&tiif. pro no- bis refpondet, refürre&ione Chrifti, iftud regnum de- nuo efle ftabilitum. |Quid ergo clarius, quam hoc ipfo quoque líaiae loco, dum regni aeternitas promittitur , fimul promitti refurre&ionem re z gis, fine qua (vt conce- dit Vir S. R.) ne vllo quidem modo i(tud regnum ftare poterat? Sed et his omnibus fepofitis alter tamen locus Fj. XVL. 10. de refurre&tione Chrifti generalius loquitür ; id quod ipfe Vir DoGiffimus S. 8. concedit. Vel ex hac igitur parte alius locus pro refurre&tione Chri(ti demon- ftranda füperfluus omnino foret. Quae res adeo clara eft, vt diutius illi immorari . nolimus, Sed et verba » ayagqras MTS/ commode ita poffunt explicari; vt non de refurreClione tantum fed et de natiuitate Seruatoris i e. generalius de tota Meffiae conftitutione, quae. per eius natiuitatem coepta deinde per refurre&tionem | ad ORE Poc4 T ANO N TE Ro o RE EEE TR D. ORRT M finem quafi perdu&ta fuit, fint intelligenda. . Ad quod probandum vtemur loco adeo et verborum et fenten. tiae fimilitudine cum noftro compofito, vt , quid ex. cipi cagzrq i,HumpO(.ïiz,- non vidgamus. Eft is A&or. ]l. 20. $* nehmlich von der Auferweckung 'I:.eïf'u , &ls einer Einfetzung $5 in fein Reich , ietzt aber redet er davon, als von einer Ein- ?* f:tzung io ein unvergünglich Reich , und dehin gehoeretauch die Stelle E(aias LV. 3, worauf er fich 5es:u£c, j [ A - X : A& :O p M& EC & A PA 3411 gg», 214* ^ Ex cnius loci ipfo: a,ïs:::kf'u et .-Væ : LU 24 kà tenore patet , - habere evxasqee» amplam illam et natiuitatis et refurretctionis notionem, quam modo indicauimus. uem ipfum fenfüm locum quoque habere A&or. lil. 26. nemo. negabit qui.femel illum . admiferit. Deinde etiam hoc noftro loco notandum e(t, fimpliciter hic poni; dyaswcasc lycsy at Vero deinCcps V. 24 addi 45 £X VERDUV uo ipfo innuere S. Scriptor videtur, priorem locum, vbi illud. , ex vexeev ,, Orittitur, non de refurrectione es- fcexplicandüm. Denique nec negligendus verf. 32, quo fa- tetur Apoftolus, annunciarefe fociosquefuosipíis eam pro- miffionemquam iamiam Deus impletam dederit. Hanc ve- fo pollicitationem non fane ad folam Meffiae refürrectionem G*; 1Li j fed etia madn uitatem eius effe referendam quis negabit? -Ha&enus- ex: fcopo. Apoftoli demonftrauimus, de Chrifti e mortuis refurrectione locum Pf. o$i expli- cari non poffe. Sed nec verba quicquam pro ea fen-. tentia probant — Nam quod Vir S. R. Kraffiius ait, inde, quod filius Dei rex dicatur, concludi políe; gene: rari ergo Dei filium, tum, cum.rex conftituatur, quod cum Seruatori potifimum per refurre&tionem contige- rit, ergo verba ifta ,, bodie genui te ,, de refürre&tione eífe int psyU jes! ini retanda; boc, inquam, arbitrarium videtur, et ad folam thefeos confirmationem excogitatum , nullo denique exemplo ex vfü loquendi corroboratum. Ve- rum addit exempla Cel. Micbaelis ex quibus patere de. beat, refurrectionem Qricmali-bus *per,hnguam aliquam Á .gene- (*) : Verba Gïä—ECä futlt | $ wgotþwymä uy *a-zæ'g;g:äv', xui d) oTi ogxs euner:) auTGM 6 Oloc, (x xaQmu Ts 0oTQUog «UTS TO XUTO, TQQXU MiUTATY ToY, P. [ — CH 3 pemm pu A52 ad» "-— Xeico» xa2icas iT 78 Dpors &VTE , Wgo:ä"m £AeA2CS Tipé TQug WyuSWTIUS TS :æg«;,»ö H "W. U m 49 'generationefh effe expreffam; "Sed ita i i üoftro quidéth cio funt comparata , vt nihil inde pr obaipofi. la. exempla perlüftrare; quo fa&o cl arum erit, ne ex n vfu quidem loquendi iftam explicatio à iem probati poffe. Ex Meara[ch' Tebillim ad P£; XCIII. 2; not ht, Me(fiam ideo 'Vocari 3 ( filios procreabit ) quod omnes füb terra' dor- iéntes filios fic rédditürus » EX- r uo ! z 0c0, quomodo erüi poffit, generari ;ïäfäïäfeïf*ïïi're&iqnö ad hiberi mon pa- tet, nifi iterum àntea probetur; filium aliquem reddere, nihil aliud effe,;; quam e mortui S excitare. : - . Sed etiamfi 'hoc detar; " ipfa'tamen phráfis ex- contextu & P] LE in quo mor- $ . E tüiorum 'fit mentio, facile hunc fehfütn ace ipere poteft, 3 pd quod longe fecus'fe hiábet ii hoc Pfalmi lo co,'in i i quo ne erbulo quidem mortis aliqua iniicitür' ment io, Nec quic- quam ad rem fàcit alter, quem excitat; locüs apud. Sa- lum, in quo ludaei Arabes dicuntur D] « D vo Efram Dei filium caffé , quod céediderint; illam e mortüis effe refüfcita- tum. 'Primo enim ipfam phraf, eigueré pro e muor- tuis excitare defideramüs; cuius iftelocus exemplum non habet. Deinde vero, quándo ludaei Efram filidm Dei minarunt; iion ad' eius e mortuis refüfcitationem, fed E ad Dei'porentiarn et miracuiofam vim' per Efrae refur- A 'e&ionem "decláratam hanc. ph rifin referendam effe vel "Vfus fronet,- ipfe Orienta qduippe qui omnes illos; 1 uibus per miraculofam Dei potentiam fingulare quid accidérat, filios Dei'appellar e/ confüeuerunt, ^Nec feli- €lori fücceffa ^affertur"locus ad Coloff. L. 18. vbi xeca: appelletur "zgeroroxee ix- Tay Vexouy, ^ Etiamíi enim Chrifti refurre&tioneim illis verbis innüinon negamus: non vi- Pf fi.emusï'* tamen, qua rátione inde'**quicqugm pro illo OCO h] j *axe ; u d h $0 loco prob axi poftt i Nyni dul d rei pondus e(t, ex vexov. . Qui vero, gigni.e mortuis; .de refufcitatione adhiberi poffit, id facile patet; fed quis fanus inde inferet, gigni abfolute pofitum refufcitationem notare? Quod attinet ad 4'u» locum, quem ex Lac.. XX. 56. citat , ne ille quidem quicquam probare videtur. Nam primo eadem hic valent, quae füpra ad fecundum locum monuimus. Deinde vero nec.contextus quidem patitur , vt vievg &:y de refufcitatis interpretemur ,. quippe quo- rurm deinceps.demum fit mentio; vnde tautologiam oriri facile fenties fi vertas ,, et refürreCtionis faCti participes ». e mortuis funt excitati. » — Vt;/breuiter vero de. hoc lo- co noftram fententiam dicamus, hoc-nobis velle. videtur et, incorrupta Chrittus, ; non mori illos poffe, fubtiliori . » 35 refürre£tionis participes fint fa&i , fingularem Dei vim 35 Tmiraculofam in illis effe confpicuam , quippe.per quam illorum corpora ita fint transformata;. vt 1nori, aut. de- ?5 . ftrui nequeant. Vltimus locus, ad quem. prouocat, petitus eft ex Rom. VIII. 32. et ita fe habet. viodeqiay gxovrp ) Tyy evraAvTQumiy T& caunros qpun.»» fed flatim in. (it filiatio, vnde .patet non hunc loco explicatur, quid fuiffe vocis fignificationem grammaticam , fed theologi- cam explicationem, vnde pro 1 * : vfü. laquendi aibil: poieft adftrui. Quod vi xo ait Do&tift Krafftius,, ludaeos tum tem- poris fub &lio Dei nihil alind..quam. regem fibi cogitaffe, atqjaeadeo hunc Pálmi locum de. nulla alia re. quam. de -Apoftolum. vero. fine regno. Chri(ti interpretatos effe ; il- üubid;hmz eorum explicationem. (uam feci(Ie , hoc. ex lis; *oko b o -- )ï,' ;r li du e fupraäsfpmammus ; facx!c di ri poleft. uimüs-enim, ludaeos non adeo femper wo ed' de repe, fed, quod verba ferunt, de vnico: Dei filio intel. lexiffe. Déinde vero etiam. po .V'. fi itis illis ,"quae de Iudaco- f rum fententia ait Vir Cel; non fequitur tamen , vult; Apóftolum illorum explicationem a taíTe. uid eniti ? ( falami illam effe Apoftolas norat? Poteratne il- lam adeo affümere? "Nifi ergo demonfítratum antea fue- rit, hanc ludaeorum explicationem veram fuiffe : . de F M arg *e t P d wmenrum pe pl non videmus & r &6 j : Pergamus -iam án loco Pfalmi explicando, e T a -H( his vinculis, qude fibi interpretes ex aífümta Pauli illius loci explicatione ne&unt;, videamus; quis tandem verbo* E rum fit fenfus, quem Apoftolus quoque iure ad paártes fuüas trahere potuerit, " Id vero facile concedimus b. Heil- 7H8220 , Tijmis aute illos philofophari , qui vocabulo bodie ,, aeternitatis notionem ex orationis fubieCto tti- b J uendam effe contendunt (*). Damus etiam libenter, hihil probare Cel. Carpzouium,; quando,ex Philone pro- : bare vult, effe bodie receprum aeternitatis nomen ( **), Neque enim Philo ad àd(truendum vfum vocabuli He- l braici apud peritos quicquam valebit. Deinde vero idem TH CÜb EC mgæ" f»uo" per al»legox»ilas&i&am | » 2, * j fgav ,? )nozifon-em" tor- | *)Ex .t;ec'en.tioribu»s (än,;s ïubtil-icer hoc. di'ïpi:iarunt Sponfe- e Y lius íu E pra laudatus; et .Babrdiu: in dl[lïem phi-lolggr ad carmen Dauidis fecundum. E J ) v. Eius Exerci u tatiote Sacrae iu 5 bratos ex Pbiloue p. 30. P'Epi/iolm"Pauli ad Ht- $2 torquet, quam.in fanwrc äoqüöndwfu bbrinuiffai O b : ; 1 a 2 p at * o b ? : . nOn minus m 75; inendum , fi ver .— er re- furre&tionem ftabilito intelligas .. ne.tum. quidem i(tud » hodie , fatis aptam pati. inrerpretationem. . Neque ve ro etiam: rpretes, qui alias (atis.eloquenter : oftendnnt ; illud de aete rnitate non po quem fenfam fundat i(tud bodie de- Chri(ti-regno adhibia " (funt vero Deuter. XXXII. .18.;.Ierem.-1[; 27. Prouer XXVII. 1. Pf. XC. 2. Efa. LV. 1. Iob. XXXVIII. 29.) quibus probare vult, 4 non femper proprie i. e. de ge- Fa due adhlben , aduerfus eos, . qui aeternam.-Chrifti generationem. hic inueniunt,, nihil etficere. . In omni S enim .i(tis, locis vel ipfe contextus;. vel .epitheta adie&ta; bere. .. Quod longe aliter fe habet noftro: loco,. in quo et epirheta et ipfe contextus non impediunt, quo minus fi licem et .receptam. vocis fignificationem retineas, .. Eo igitur delap(i fümus, vt, quomodo. nec contextus con- a " id regium fa(tigium, (ed . ad diuínam illius regis,, quem Pfalmus. de(cribit, .naturam E 32!7855 fefefaïs , oftendamus. .. Nimirum omnes.cencedunt, nec nosid negamus, in toto Píalmo. de L ais auguftum gentibus imperaturum, — Quo auguítior igitur er fplendidior ille rex füerit, eo augüítius Quoque et fplendidius fore imperium per illum conftituendum facile patet. Quod fi igitur in filio Dei a patre'genito illurn co- ites)^ qui in tanto diuinitatis fáftigio pofitus fit, vt iure Dej | : vt $9f o Eu sPRU i poffc M ogitabis a ggac 75 7 w $3 . quae nec contextüi ,. r2 to falmus n t;nec iVes XW fi r. aduer quod: ait leil * Hannus..» lludy. quod. fequitur;. 555 ' 3 ChCü' Qe exi ; elae profeflionem ab: nono. re ndam notare. ;; Ls ubenter. n F« irum id:concedimus. Sed-quid inde.« Tl« 55 qui fimulregemiil P PGlmod fcribinennegamus? — - Qui autem verba.de fola r egis; -eiusque regni. decla- ägtwïïeexghcaänt ; ;parum illitextus facri rationem habere tur... Primo-enim nec vfü.loquendi hucusque con- ^ íti a.Deo ge ntt i T "3 un. illum -dici ;; qui: rex a Deo LE u s. , Deinde;etiam geueraudi: imago de: rege rpa m -probabitur Ili',-.qui auguftiorem . illam gendi notio nem ex.com.. : 6.: ad leCtionem noftri loci: at- tulerit..., Praeterea nec.verfus 8. patitur; vt b. l. iam de rege cogite - In-illo enim demum is defcribitur;. qui Ü cum: imp ;ergo ifte antea pofcere .debeat. Qä iam rex appellari poterat? Nec ob is poteft;: hunc ordiaem . TEUM n, obtinere in. praecede bus :commatibus; E verífu nimir .. regem iftum iam laudari verbis adeo clris, vt nihi | excipi poffit...At vero illa tantum 'verba hic confideramus , quibus-decretum Dei: geternum .conti- ne tur,; ; iibus dili genter fünt-feparanda reliqua.vatis. fa- e r : ; In illo: vero Dei.decreto nihil antea-de rege ä marratur nifi verf, 8. .. Male ergo,interpretantur, qui in r verbis itis, de quibus .di[putamus , regem inuenire iam " volunt. .Denique negligunt i(ti.quoque Pauli autoritatem ; ) Mefliae munus trahi poffi Caeterum aliquali -huius lo- u ci explicatione contenti |.fimus ,. dum oftendimus, b &ione Meffiae et qui de regia i Vfïlf?? e(le,. et qui de re(ürre eius $4 -eaus autoritate eum mterpretanmr? Säaä'æ HexifTe nos h vides in noftra explicatione voc ulum-bodie, quae qui- dem vox id apud nos effecit,'vt totius loci accüratiorem explicationem deprecantes, fuis illum laborare difficulta- tibus non:negemus. Qua quidem profeffioné- ingenua p ero j.à le&toribus impetrabimus; " ve ín' tota h-a-c cau- fà nolint in vtramque partem vti-loco.- *4 7* Quod fíi vero eo' modo, vt füpra diximus, Pílmi locum teneamus, patet fimul, quo iure vti illo potuerit Paulus A&or. XIll. Scilicet,' quis negabit; hoc talej tam fplendidum; tam augufur'et-magaificum imperiura ab ipfo Dei filio adminiftranduin primo effe declararum per natiuitatem Iefu Chrifti?'id.quod etiam ex illis, quae an. gelus ait Lucae 4. 32, 33. facile patet. — Deinde- vero hóc regnum per iílius e mortuis refürre&tionem confirmaba- tur, et nouum| qua(i.decus , maioremique fplendorem nancifcebatur. : Vides le&tor! quam apte iam Apoftolus loca ex V. T. feligeritad probandum, quam 'accuráte omnia ea fint confetta, quae diuina prouidentia fub Ve. teri Oeconomiá praedixerat, Nimirum vt totum loci il- luftris nexum [vberius pandamus; hoc nobis velle vide. tur Apoftolus: ;; Nunciare fe ludaeis, iftam illam polli- » citationem,; quae patribus contigerit, iamiam efle im. » pletam; adueniffe iamdia Meffiam Iefum, regem fplen- » didum et auguftum; qui id iam egerit, vt regni a pa- » treaccepti prima pofüerit fundamenta. Effe vero hunc » illum ipfüm regem fplendidum et augu(tum, cuius 5 Pf. 24e tale praedicetur regnum, quod non in morta- » lem cadat hominem; fed in illum , qui t ecx fit in- Chri- ,,, dutus: i. e. qui Dei fit *Hl'iu-s.' Maiorem vero huic » f at WA 4 JX ; E äl reguo : däääm -effe fp!endag mfü »,qum & mor Ull? Ícitatus.-ad aeternam . vit gloriaeque .aeternam P tionem redierit.., Quod i - €ffe iam inde ab Efaiae tempore, per quem Deus pol- » licitus fit datarum, fe Abrabami pofteris [aucta Dauidis o firmas quo.locoshabere eos aeternum xegni Daui 8 * *X as peh: ej jaerefurre&ionem re(tituendi, Orem prà e * dk uae vero in ifta promiflione commemoretur » Meflüe 7 efurre&io, hanc quoque. fimiffimo. niti fun- ». damento,. quippe de qua per Dauidis os fit effufüm » 2299 perinittam [ancbum meum videve corruptionev. - H l $ ni i 24 , ea z s Quam dedimusaliqualem explicationem Pfa 9pting quoquequadrare videtur ad reliqua, in quibus citax tur,loca. Primo enimc. Lepiff. ad Hebr.apte illo vcitur Pau- lus ad füummum Mefliae faftigium, et maximam. prae an» gelispraecellentiam demonftrandam, . Qui vero regis no- tiphem hic füb(tituunt; nae illi-Apoftoli argaumentationem valde extenu x . Deinde &tiam i N " dem Apoftalus autori- tatem facerdotii , quo Chriftus fungi tur, inde recte de- ducit, quod idem ille fit facerdos, qui Pf. 24 filius Dei ab ipfo Deo genitus dicatur, i. e. qui in tanto maieftatis faftigio fit pofitus, quantum illud eft, cum diuina omnia nobis cogitamus. 5 YUL Ex illis, quae ha&enus ex Apoftolorum fcriptis difþu& tauimus, fatis patere fperamus, iniuíte agerei illos, qui filii Dei nomen fenfu illo auguíto; uo ad fummam natu- rae praeftantiam de(igaandam extollitur, priuen Quod P RD vt n fi deinde etiam illud accedat, quodin initio difputationis atu. demonftrare conati fumus; I)udaeps in ifto nomine n rae , E $6 ïäæ Qüfqqu-'efä*ïüifïifäte"hi?*ööäitäf?&: appäref,aä obandam illam nominis fipüificatioriem; quam defendimus, nihil o- mnino dée(Te.- eque véro adeo-Impudentes furmus, vtvbi- que locorum hanc; quam vocabulo vindicauimüs,notionem obtinere debere contendamuüs. - Fatemur efle loca quae- dam, in quibüs dubium fit; quo fenfü -wec & fürnatur, v. gr. 1 "Theffalon. L. 10. quanqüám ne illo quidem loco (olum regis müriüs fatisfáciet le&tori Copitihti, quam au- "uftum fit illud iudicii vniuerfalis negotiumj- effe' quoque illa; quae illo die agentur;' veluti damnandorum et bean- dorum ditierfafata dittanda ; ita comparata, vc ad folum regium munus difficulter referri poflint: Effe vero alia Joca fcimus; in-quibus fingularis quidani &t paulo info- lentior fignificatüs voci fit fubiiciendus; veluti Lucae 1.35. Sed pauca iíta loca nihil nos iam tangunt. ^ Sufficiat nobis * " jftendiffe, in quam plurimis locisad véram nominis filn " Dei vim conftituendám temere adüocari Hebraifmum ; ' ; gx qäö &uus Dei de r €ge explicem?. LA L p ï ^^ —— N ATLV — — - — E — PA E - E. 3 j—M———— " s * ^ t E Ms d P * af u a A- "Es . E. cmet A Y. t " * " C -a us M a 5 L di - Y WE d £ e * i ü a JIBal, b " - & i. uT m ER LoX us ^ dX . A .W! o z "$ i - * uw.- - » r r MA £ ii L d Mæ 22 d a a 2 , 2 od EM d xb & A t 2 - — - w* * A *'w - M., i t u- b as » I ** * h E - "" o-lhm .H h. wl s .M ;xM - 3 W .w)W,æ - ü;.a,l . d de m . g *« P Q C X HI - 5 d- u . L " w * MeUS H Hw p -— v ve "- — u w« P a ) d t d - $. a* ^ - Mv Mw æ.&..l.u » - — h. P $. EE N e- - pI d tll " - x , N F - 5 b - V t "a d W .»h n: l» — 2 Á um " Cs KC o m pdr E )a. dius; — 759 PN F tT a " us Dl , a k - m [ t - d L L as m LE - "m d " P u M Ls d * - * o a yto* l n - M. r — ,^ 1 —— um u "w À " f»- "w P OR À , u a » a - ]T. -— N H& L od — x ÓÉ ts 13».1! M.u I Ls »I 4. Y ! aF m ; - E "— ] p Ws d "at f at m "w AI«..J — AN Hw i. a PA x - -— * li?Ih f&MM e * Y * 1 d- .nn!-d.. d £ uu.kbör!æ ..,W ha i " ^ à ku, - .."5. ^— : P d "ag [ - & £ E W .MM. " M»,. : " "— E E a * .le.H. " i.n...ü Y * M. m P u wa P ^'w « t . ?* à hn d ^ d 4 at d — ais T « w s «H — N at MC ao IT ial . Q« g ^ " — p A P at ao - w la. -— M m - ^. N - * As 51 . a* - &r*t Ab À m d 2 E s p* n N s N * — »p at X ho m d m u .H 4 df d- Ma- .M.,;& , A a a EX t t £ ** p »-i X E r- — wu w P —— d T * . — at P sied k.ix " *ow t^ m - ts s - la^ ao as w .^ 4 s r J A .dqr m pec b d 2 X - WW! of Ádm, d 4. ^ - Mli. 'xl? n . "w d- — w Ws b« W — — d d U - à P - /.: at —— h. m aT » - t ts A — - A m - —— hu- W w t M - d P*€- a* g 4 * ,-..o errm "ag a. i, *e * w " al a &l—ïï&f. J al $* -- aï..ln.idr r "W t Pa g t - * us - ..caf LO ?A * $o &« W — 2 "p t s..?.ll Él P X ^ a "g Ls 4 i , n - "d CT aute P T *s m - R C Pa* -* "« t f.»n p A m od d m 3. n aE Pt $w hé- E. zt ab P us s - xwt & t m d m " r 2* s ,€w w * - ?1! — At t » Q N " ;jw - u me N a N- L n E 5 ia LE Q-Ar ;M . "Ws ^a. N - PA a M u- »oc£- AI.'VF hf * f. Ws B * " v « - « — & o* n u - AU V»- H lmr — Y À Ei TE T * M. - at * M- QW — s* LDENSY I 3 t- * »)v- -..W " m WN. i a TA v*ERS L VE UA a, i a u DNESQN - IAQJI.PA, R" "— M : w "EM . * «À — :Ja P m s fos s OW F:tlv . *s TE .4 .w. m T. .«waix X -- A " .H.s. I. r i* ..vt..crb at £s 7«.f T W& LY — PT Ed Jv $ pb 9- R^ -- — À ", N . — i ag* b^ CR E -- —— aA E - i. * Es *« "W a O) fwoo Pa — d w Qo ) m - r L ii .. w -5 Y^ "L A o & J T —— - u«ïf M pE T. " P u m 579 hss — .(xniw M a L " stl a .. ,«W od É^ w d us t las . ,,..!A[..n») 3. j s. x «s — " Q o A m - . a "ss 2* m 1] rOM E* TARX $3 X X äq,/ - R Q».- " E EM m .. m * A .æ: al "-—— EL r*4 x -- I NI m€-— » n — m "«" *s h f, kow i... M y »b.A — s A P * P "o i,, La $ -- )y: u ^ . H. * w * rl — a m o — * uf l- - £ICO€ " R. m -- DN " oa MR - w r ^ Ml - 1 À Pa o t m -T .. g, i IN 3- - t 7X s N —40 LE "-N h- 0 - e m N "asf w —— — J a. s b i o M i MAT É N "-- !.-fw— u: 2 « * $4X r PT ;0! - "» » L .».—'.J MQ & La .er H- : * * » , p IN - MC o ).W iv vf LAX P s "o od hod , N Ia P ol qe. gt n x P ul n ?f;* H — $ ^^ W iow Xu dl-?Wf N H- H sb d us a s " Á "& - .c hus * At m - o s ^. m ! od * y* 534 m « » AW o oraa "asl - W J m o p i v »elv«.(:.: " Po L. w fem *denets t a. h. d TE h .-.Jr.qv.r» b w* .* W g Pa P d nïQb N P lx L 49 EX* EC -- AA | a - M "k E - " ï. 1 X E « A w/ & i. Vr a, r C TEV r *we. à m .« i'-lrl-.ï nü,»- yxv,w ^ & u^ Y hd - taee 9 a. — -s u . fX r Te M N- ; sf * um 2$ , ; P. $: -— Pf 4 p Mj r « O. '/l. t 4X * p Y * of MA E L & TW 4 & K d p t ^ . X .T .lr,v/ulqai ' , ..-Qabv A- N.l * X d ^ Wl 4 R i A st 24 C x m d — * 2 X* f - " * M)?r * á . u lyuv Pa R N d - k "— | ) Á Y 6« a* !wt( P& ^ Es -H, W. "u d pe9 X — Ü ao t '1& m st : MAp À v A k: w ^* u »- "2 TT a. b 4H: p M Prs al a Es 4 w sc- X X CV v m,.,h nm Wi ag V iomedit. at , »- - E Ml.r)h -'l ; . E EM a m !mw w* *(ï N (T" .u..f - "- *s - i r nl -t YX Y - Peda r Ali.xt. - P^ ) —ÓÓ & $os & z t v ^s J M « " xf . AC m otm "A Niïi — * - mh » jv "C pv *v A Nnt-o ; w v X o Q . hd ..s !M "^. " R. k ^ NI -- P E IT M u - P a JM )Wl æo d* — J NT 1 Z y^-* s Q»v-' x —— a N MK W ia "x 1 -n» g H»w w as o a ** ád y T ais M m m a " h V UM 2 aau»&o 4 A " w P* (su Y d " x * n sl iv - "- ag uf "a E u n g M & - x hb ub . m s ; NOUES P o Y . R /Aw .e«w,. , - b' u - , '6- w & — Xhlrxo u L an. um C &t st k E .v b ag C n URRU EE ", 4 E 9 ! 1 —— a V - — PUR P E d m rume, A ^i L hi - .D..P..H' f m w N ;« CSw. M : d t N Lt E* W p r at a »m d TP - i W - Ll ! * /& -1./.. Á $ ^. a es V,(-"ui " m n m E w - * P N « . d : — "a - M p M &-— & pv 4f usl m MH j m MM A s M inon^ . ww a, VI' u x Rl JA. " - -W.s i a N t — Ts P u v « moel D Qu dO. a, - n R , i, N h- z..-H 4 x at * w atl li&, ss " —— À At o x i - m .. w* i d fT o -^ o w 5 z h-e ".E r -- — .5 A i y m -- If.k« 4 hdu E - » u rl E xþ & vt - as $w a 004 o u "v "d. K&!Ml — x A.kual - -Au(vx.ï*x.il/ * lv j ore R R a* m e * w — w, a m *X — t - - "— C w - «IL-.A X EM s : d E : — J gt ia — 284 N *- pl * P* Pa AE — a " 2 d t P &Y hw " d us I ; A tqpegei ^- ; p k * * "P Á ".. - e at r . a —— "s s d F d- £*X w t l.i/i "-* -— — IN : L - K o te- ux».t — —— £. v N d R du -N i a "w a, p* v ^ Ài r* . -- TV -— ( o s — u- at ww "NT g b !-U s. - — gt - N n o k -7/4 Ea —PÓá d Pa s ../- cM f m N - w du G W WQQH ^ - —— has — 76 — " * .A..xa/ x *s t o dul at d. —— * u — L oA "N d acw RD — M t NU s w ?fïqw ^ TAIONE ÀÓl — i - »*ot - e A w X — iye nide "lU * .HHV - "vj - M oges i. d m A o t LA .i Pa d -* E - - pocxr a t — - t at - hod t K Mu -Mar m !f - ii ^C — d as h. t -a -- i . m um w wl as " UC* ". wedit Hl -—] À aü. h" a i — p t N Dd ! em E r «" l..äfli!d(: — h- a $o as LUg r M aeenér ts (.6» 4 "p a - "$ m E s w N2 A«)e W VR ". u Iu *. VC ho a UER ii —— — — o —— o T .ï.T TL o us ÉR - p p pE ,».F.ffl nitm s g m W. o Ab m s d RK — — ? quas g 2 E LE fww P VN * - - * - m g oD ETE -— — -..h m at - u E — — -cm - d n A k diliniS T 2 j m LE 4 m A 23 | 20 cm V DISSERTATIO EXEGETICA 2 NOMINE g RC ; NON REGIVM. CHRISTI eo MVNVS, SED PRAESTANTIOREM ..? VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset - EIVS NATVRAM lNDICANTE as VAM O Baancee Q i E - DIVINO FAVENTE NVMINE AVSPICIIS Focus SERENISSIMI ET CELSISSIMI PRINCIPIS' AC DOMINI N DOMINI I*RIDERICI lI v 3 -HASSIAE LANDGRAVII zELI« e ,ACA.DE.MIAE, REC[ORI:: MAGNIF[CE.NFISS!M .'.O- z PRAESIDE FIRO SVMME I/ENERANDO e D CAROLO GVIL. ROBERT S. S. THEOLOGIAE DOCT. ET PROFESSORE ORD. ä ATQ/E ALVMNORVM PRINCIPALIVM ERHORO PRAECEPTORE ET FAVTORE PIE COLENDO . PVBLICAE COMMILITONVM DISQVISITIONI AD DIEM VIII SEPTEMBR. -clob»ccrxvit . HORA. LOCOOVE . CONSVETO. ä OFFERT 6 ä AVCTOR ET RESPONDFNS 5 FRIDER .HERMANNVS ROMERSHAVSEN 3 CASSELLANVS, W&&&äü&&&&w 4 MARBVRGI 3 'EX OFFICINA TYPOGRAPHICA MÜLLERIANA., 2 1 M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com AL