KaI600-1781_6_1

—

-

E

$-

i

o

-

-

N

*

|

"

—

-

vt

"

..!

.

E

i

4

"-

Ls

M

n

d t

t^

N-

*

*

E

W

m

"X

M.M

^

-

A

hA

.A«.

-

,

——

»

oa.r —

-

A.

EM

M

* a,

-

iK s.

"

|

—

LA

—

4«

-

f

"-

I.K «w

"u

N

"

"a

Pal

La

w.vf

-

"ab

4

*

r«

—

u

-X

Hv

ts

W

"—*

"

-

s

d

-

»

P

E

d

A: .

i

M

.)OV..H

"

n

-

—

n

"

-

.

^

a

^

AE

.

—

g-

ov

-

JW

i«

t

Ed

a

T$

E

o

-

aM

£

b

—

"

^

p

DN

—

-

y«

"4

"

^.

H

^

*

-*

[

-

-

n a

m

—

o

La

;

d. m

d

ER

-

——

r

M

a

-

e

"od r

m

r

*-

^

Rgattei Lo

— P

Q.(

ET d

n C

—

——

i

Mdes A

at

—

*

*

i, À.

Y

—

s

*ra

*

u-

——Q€

p ts

B. N

-

MH

v*

-

m

4

-

Wk

d

wX

r

i

-

v.t.wd

X

"——

Á

n.,;

m

L s

at

Mx..

*

o

À «

-

E

-—

d a

& a n

-

K

$*

*

u

^

hoW

»

-

u

?N-

N

-

r esce

»

A ew

" .

R«

P il

A

N

-

utamt d

-t

—

--

m

Wp.

"

Ls

od

Mi at

"o^

E.*

Mu

—

N

a, at

x

L -

Pa

j

*.1

r

-

"

—

d

*

p

:

—

.

,

5

P

"

(M.

M.

M,oþ

-

hn

^

vt

".

a

P m

Hu

u.

s

H

*

—

f

LE

: C

f

LE

-

um

P

"-

»^

t

—^

w n

*

ia

2*

at

R

v

N

&

p

.

"a a^

t

P

p

?

——

Ps

"o

&

s

-

*

ob

^

É^

T L

-

u.

p

*X

v2

"

A

d

N CT

Ed

,

"w

EM

d

ln..wc

*-

BA

L

-

"^5.

-

Tt—

EX s

o

*

,

-

'Q!

H

/$. d

H

*

2X

..-.

u

p

m

-

m

^

a d

-

M

Pa r

p e-

m

Q

h-

l

F»

nt(

V

T

——

-

-

d

?

— !

*X

Q

L

um

B

m

-

e»

p ^

sb

"

: -

f&

* 7

s

$. s

LAMAN

HEN

K a

w s

-—

-

1M

w

I

,.w

!I.

—*

AM -

3

Pa*

- i

!

i

; t

—

* w

v

U

asl

i.

LA

-

4

«». iwæa-,. *

A^ CR i

.Hr

W

ag

to.

w

l..,ufl..

L

b r

w*

-

EM

zP

4w;&

L

-

2 d

— a

--

hn r

-Möh

be m

"

.,.

EI

-

E*

d

*

Ptlb

—

aiw

*

Mpf *

-^ A.

^

b as N

Y

-

-u

M

-9

a

-

j

—

-

& o«

u

.

o ,

w- o

N

.

-

A2X

&

-

E

,

LR

"

WV

R ET

*

r

La

——

*

m.!

v*

H.

LE

ld V 71

bipo - 6

-

*

'»

;

al

v

I

-

—

—

M

4

M

e.

A

FE

»X

t

LR s

p d

" dim

t

r

——

* 9.

d

y(w

—

"T

».

*

.

M..M

t

-

o

" þa.,"

m

Á .

P5

m

"AL

&t

R

—

& P

st

;

s

st

*

«*

W

w

p2

...

—— d

v

&A

wt

44.

t

*

Giæh

r

X

YX

*

r

as

Qu

--

*

V o

;

"

N .

i

A.

M

?

*

x*

v.w d

M.

L

^

.*

Ü

-

"V '-

HH

——

:

N

»

—

Mx

-

*

"w

1

*

N

-

.....v(.

— n

iX 14

.

*

: m

!9.5.

»

-

M,

» L*

DA 3 d

(.,4

*

-

z h

—— - o

L d

-—

"t

iws d n

oX

X

I

gt

M

—

-

"" :

*X ooqrm s

j

cw

2 N

-

x

À

s*

"4X

«X

"-

. s

3

»*"

Y*

ew

Y

VO

T

H

/

.J...-

N

w*

Y^f

—

—

p*

i

y^

LS

9- r

A

W.

.)

d t

wC.

£c-

w

ac i

-9-

"UA |

—

»...9-1

T* 8

m lru

H

hN

d

m

E

"

T u

* t

,

d

.d;) Á

À

— .

Q.itïc

.-tu'

"

"

^s

—2 m

-

vy

A

u

"

s

—— R

-u

r

p*ow

La

E

,

.

M

*Iw

«tr

vl»

W.

- X*5

"

od

*

ï-'/

^ -

.dw

&/f

--

e^* ^

—^

YNO x

4

wu

-

3

. 9d

*v

- N -—.

N

P o dis

LE I

h E

w ,

f-

i5

63 at

2

kP RCAT

$u

n

w

a A

HM

$:

L

La

H

L

f

—*

"

M:.r

s at H

w(.

MM

;ï-

-

P

LE

.M

w e

AW

——

— s

4

A&*

$ .

Fs

d.

"o a

Phe

IX w

-

4

-i."

Pe a m

-

à *

r*

m

L L

5

Mi

*

* .

H

.Xxxï.

"D)

M.

K

^

m

j

E-

Ye.

P*

P dio,

p

".

p m

.

As

,*

i d '—

r

| Pt

"

.-

, V

i

d

'W

2

- d La

.

2*

" k

*

T

v -

F^

—

-

&i

p

47X

«H/.

m

MW

,Mu

m

WHV

ey

««

C

t

—

MP .

-

5

L du . w

—

nn.E

Hurx.

. !

m.

£*

^

-

)

"-

h

'f

p

"

-'.v

$

—

d-

—

Pb

ns

h

fX

—

"

08

H

»

t

-

e€5

d M u

:

T

w.

y*

N—,

)

M m

at Wc «

AE N

PSNsu

—

Ml

T a s

n.

l,

v*

-Po

)*

! us d

.W

- d

—

E

r R

- Ym r

w

y*

Bdl

— "

-

-

——

X«

v .

"

.,.4

*

.xdw

:

p

"..

—

nm—

A a

t

778 v

ao RLCUEC

"

:

X

ho !

t t

.*

—

€

A ml

. t 4*

7

M

Bres s

a d-

-—Á

udp m

n

d

M.

re9

"

m

i

9

—— m

g a

m

A

Pa

As

P

W

P.

a, t

35 f

..s

"

L d us

M€—À

b

-

m

, ^5 lia

-^

t

——

-

n

?7

, m

p*

€-

Qu LL

nb

n

-

"

:

v

n ^

NT

L

—

.P-O!'i ",

2

'læv

*s

den

o W

-

v

5 d.

z

—

ww

—

—

»

E

E

d

"-

.k.qixäw-.x.

tl p

hr d

É

in *

—

E

AA t

— Ó

i

—

"

—

L

FX

pf Lt

-

us

-;! -T

tll

t

"*

at U

g m

" )æi *.

-

PL

-

"—

ENNL

a Mil

* «

b

E

-

2"

P dine d m

J*

m

*

s

* .

py-

"

..

u . m od

LA

-

st n

xdu

u

" i r W.

"-

d..t

HJ

^. ..a u.- æ at

-

.

N a.

a*

—

d

-

--

I

LA

m

«

.*

.M

b

I

. s

44

du

-

M

.W

D E

xod d t

ais

ii

r n

at

L

r egbeog: od

4

x

o o aiie

-

x g

adedentbe

r P

V d.

p

el

.( , wxmuäkmx...-: As

od

E

"

L

—

-—À—

r

—

—

UPs

TM

E

p m

m

*

--

A

—— n "

Ebsacd

ii

——

E €—

AE

:

;W-

"

-

Digitalisat

WWM

las

Mdv

v*

EY

Z

-

h

^

"

H.

r

M

m

lu-

—

SS

irm

m d

ww

j

les

.

ÀÓ

E

i

l-

E

W

"3

nb

nf

^

a

Md

L

T

-

m

d

E

L.

I

u P i.

:

—

RECTOR

ACADEMIAE LIPSIENSLS

AD SOLEMNIA

INSTAVRATAE ECCLESIAE

7B A C RA

-D. YX GERSUGDTP.A.Rk. S. CEXISCECEXXE

IN TEMPLO ACADEMICO

PIE CONCELEBRANDA

IN CIE

T

g

EEE EL

Specimen 1. prouidentiae ex. Libro Iobi eiusque aduerfitatibus

N sb .ad V.

k i ER ag Aþ'*-:a? m

2

vi

ft

[

Hs

Q

l

h

1V

f

Il

d

dl

j

;

2

d osa

A n

N

XQ

Nulla/'profe&o in te mapis confplcua apparet "admirabilis? pm«

i

FUU

MC

ï

$

videntiae diuinae OECOHOH]H, quam in eximio; cuius prae—

à

2 88

fens nos tempus admonet, bencficio, regendae tuendae-

cue -et amplificandae verae religionis.

Cuius quidem rei

fiugt

ulare ;

;

quod documentum in hifforia Iobi olim me reperiffe mihi

vifüs fum ,

in eoque pofitum effe vniuerfum eius Zibri argumentum exie

ftimaui :

Nf-*que nunc quidem ab eo alienam et penitus remotam hanc

effe do&rinam ceníeo.

Quod autem fieri plerumque folet, vt, qua

femel imbuta mens eft opinic,

vbique ante oculos nobis verfetur, vbi-

que veritatis praeiïdn habere videatur: Idem mihi etiam in explicando

hoc antíquiratis monumento olim contigilfe, ingenue nunc fareri non

erubeico.

Qua re fadum effe intelligo, vt totum Iobi eum amicis col-

loquium ad caufam religionis traherem , ab his impugnatae, ab illo de-

fenfae, etlocis quibusdam

nimis copiofa fubiunde pam»phlafi, ingere-

rem multa, quae ab huius prifcae aetatis hominum intelligentia ahena

e(Te, et clariori noui foederis luci magis , quam veteris oeconomiae te-

nebris, conuenire aliis viderentur.

Qua quidem in re leuiter me er-

rafie ,

et 'ihqmntïipcr, bono tamen animo , moduib exceffife ,' a viris

intelligo.

dOml I

amice admonitus, et veritatis fenfu victus,

Longe

autem

grauius peccare illos arbitror, qui fidem fere omnem in Mefliam

futurum /ab antiquis ecclefiae pamar&lahs temporibus procul ab effe,

eiusque nulla prorfus vefligia in hoc libro extare putant: Quod vix

praefüumendum erat a tam pmbatae Deo pietatis cultore, qui non ex

inftitito quidem, data tamen occafione, libere fatis et euidenter ad hunc

caufse füae vindicem prouocat, cum alia fere nulla fpei et confolationis

praefidia fibi relida effe fentiret.

Hoc enim ex frequentius repétita

huius voluminis, et vniuerfía fermonum Iobi omnium ferie probe me

animaduertifle reor, cum integrum librum iterum iterumque 1 "cudlof'us

perícrutarer, fepofito omni partium ftudio, et praeconceptae opinionis

ümore remoto,

adhibitis infuper et in confilium vocatis DoG. govsr-

GAN

TIetMÍCHAELIS alior umque inter pretatlombus, nec non AMIE?

fimm jymi Obferuatt. Mifcell. in Lib. Iob. quae Amftelod. prodierunt an.

MDCCLVIIL

Parum igitur in his, quae Iobum fidei euangelicae

teftem effe demon&rent, plura autem aliis in locis lubenter conccdo, in

conftituendo xrpumsfaopo libri, et argumento priucipali.

il

M

t

t"

umque eo omnino fpedare fatéor , vt huius maxime aetatis

hominibus illufre aliquod exemplum, reliquis f fimul temporibus falu-

bemmum ante, oculos poneretur, fimgularis JDei ef irreprefenfibilis pro-

viden-

2

—

v

IV

H .quue-:tjale *quidäiïi

Vl

uidentine "in Dbne .fapienterque rogundis. þimtwn. fatis:

N

eífe voluit füpremus rerum humanarum arbiter, vt ex hac eius cum vi-

p

ris probis fcelerisque puris agendi ratione quifque intelligeret, ad hor

Bu

conflitutam. effe vitam praefentem , vt ad explorandam probandamque ef

d

j

a, non vero ad re-

y

exercitandam.- fidem. hominum et virtutem facerent omn

munerandaim eam e£ praemil; ornandam , in meliori demum vita *), ad-

€

p

hucïfütura expedandis, voig uev xA9 vmrouevuy eg'ya aryod8 0oEo wou

f

vipay oj ap9aociny Car801, his, quiin ftudio bonorum operum ftre-

d

nuo et patienter perfeuerante decus omne et ornamentum quaerunt, eo.

X

que fummam et incorruptam animi morumque- fanctitatem impetrare

f

contenduut Rom. II. 7.. quod ftilo Script. S. dicitur eyovmaw Xeisv &y

H

e9agsig Eph. VI. 24. aagexem ev 77 0incuatua a(pQaeciay , fiue.vt

li

alii legunt adiaQ9ogioy Tit. 1l 7. quod idem eft, ac ev o o(D2aeso

l

vou mveuuárec 1 Pet. IH. 4.

Haec eit do&irina illa principulir, quae de-

Y

fcriptis hoc facro volumine rebus Iobi geítis et colloquiis illuftratur:

f

Faque omni quidem tempore multum omnino facit ad vitam rede tran-

quilleque agendam ; huius vero aetatis hominibus tanto magis neceffa-

ria fuit publica eiusmodi et folennis eius in illu(triori aliquo exemplo

e

viri infigniter iufti demonftratio, quanto rarior fine dubio et obfcurior

h

fuit his xeovoig e^yvoine A&. XVII. 30. ignorantiae temporibus eiusdem

intelligentia.

Nobis in tanta Euangelii luce verfantibus fatis illa qui-

H

dem cognita eft et explorata do&rina, poftquam Chriftus ipfe, vnige-

O

nitus Dei filius, fuo nobis exemplo illuftrauit veritatem eius et.com-

probauit ;.. cum mala quaeque graui(iïma ; ipfamque mortem cruentam,

;

infons pro nobis et omuis culpae expers füftineret: Quo ipfo infelicif-

H

fimae hominum forti, quae mortis nomine in Scr. S. venire folet; me-

delam parauit, xevrag^yc «s TOY Sayxroy, etin clara luce pofuit, fu-

dl

turae vitae felicitatem incorruptamque fanctitatem recuperandi viam et

C

rationem , in- euangelii docirina fatis expofitam , Quwricae gwnv oj

t

aQ9aeciay Q a Evoryyehug 2 Tim. L 10. Nouum igitur et inaudi-

tum nihil effe poteft chriftianis homioibus, fi quando integerrimae pie-.

h

hac

W

tatis Chrifti imjtatores calamitatibus quibgscunque grauiiïïmwis in

vita

1

*) Eius quidem mentio ab hutus libri fcopo eiusque hiftoria, quam poema-

tis dramatici habitu indutam effe putat, aliena videtur A. An. Obf. mifc,,

parum autem valet eius fenrentiae ratio, quod fcilicet pofita femel expe-

Gatione vitae melioris, prouidentia in piorum praefentibus aerumnis haud

ita magno negotio defendi poffit; ad hoc ipfum enim facere hunc lib-rum

et conftitutum effe, ego quidem arbitror.

"

fOW

d

V

let

vxta affliguntur, vbi e*'ä?den;,' qua aoj uyec voy *rs?xeicotääg 4*4; miseoc YOV

'ä

l-

inceffit via, nobis paritet Qu aroDic SAnpewge eundum eft in regnum

hiot

Dei. MHuius enim ducis noftri exemplo eiusque doctrina fatis intrudii

TE

nouimus, folennem hunc efle Deo cum piis agendi morem ,. vt fallaci

[f

praefentis vitae felicitati plura femper mala admifceantur, quae fint fidei

d-

eorum virtutisque exercitia faluberrima et experimenta, quibus prae-

ij

parentur et apti magis- magisque efficiantur ad praemia futurae vitae

"

fempiterna,

Haec omnia àutem inde a prifcis mundi temporibus ita

£0

clare nondum innotuerunt antiquioris difciplinae alumnis, vbi Deus in-

!s

verfo potius, quam nunc folet ordine, fic agere cum homiaibus con-

8

fueuit, vt piis femper fere bene e(fet, improbis male, vt fceleratorum

A

malefa&ta fübito plerumque grauioribus plagis coercerét, piorum vero

m

virtutem perenniori felicitate communiffime ornaret; quo teneram ad-

l-

huc et imbecilliorem hominum fidem in hac iuuenili aetate, - praefentis

[

vitae praemiis poenisque temporalibus, facilius quam minis et promif-

j

fionibus, in futuro demum feculo expecndis, ad pietatis ftudium ex-

l-

Citaret, eta vitiorum tam confuetudine, quam: contagione deterreret.

lo

Longe abíum a wan svn T o N 1 fententia, quáfi tota oeconomia gratiae

et falutis per Mofen genti Ifraeliticae tradita, eum in modum a Deo

ot

11

fuerit inftituta, vt praefentis tantum feculi bonorum pollicitationibus

l*

Xegerentur, nulla facta aeternitatis mentione , cuius intelligentiam fere

Q«

omnem fenfumque ab ipío antiquo reuelatae religionis fyftemate ab-

n-

fuifle Socinianl arbitrantur , quibus hic ipfe commentarius lobi fatis

n

aperte repugnat.

Ex hac autem, de qua modo dixi, amfigua proui-

j

dentiae diuinae oetonomia, in conftituenda fecunda piorum et aduería

Qo

impiorum fortuna, id fine dubio euenire facile potuit, vt plurimorum

anïmos fübito incederet tanta futürae vitae obliuio, et praefentis aefti-

]*

1

matio, vt praeter huius vitae vel praemia virtutis, vel vitiorum fuppli-

cia, alia fere nulla expedtanda .effe putarent mulii, adeoque cuiusuis

l.

tam pietatem, quam improbiratem , ipíamque religionis veritatem, ex

.

his veluti fignis certiffimis aeftimandam e(fe, (bi randem perfuaderent,

atque fic, vepuCovreg qrogimuoy ewoy euceQeuv 1 "Tim. Vi. 5., damni

tantum vitandi er lucri caprandi cauía, non integro animo, religionem

fe&arentur.

Atque haec ita fe habere, ex hoc ipfo volumine Iobi in-

teligimus, vbi peruerfae eiusmodi et perniciofae religioni opiniones,

fan&i huius viri tam colloquiis , quam exemplo deftruuntur ,. in quo

,

Deus mutatum hoc, et ab antiquo vfu paulo reniotum prouidentiae fuae

irreprehenfibilis regimen, veluci in fpeculo nobis exhibec illuftri. Eius

igitur fummam , prolufionibus quibusdam, 'ad nuntianda feftorum facra

À

dierum

L.

vi

Hj

dieram 'in&itutivs, breuitet in'qonfpeäu ponere decreni, 'easque prae-

lt

anittam zouae huius libri verfioni et commentationi trititae , quam , fi viris

WE

do&is haec fe fpecimina probauerint, breui adornare et publici juris fa-

f

cere coníticui.

(dea

Poffet.ne vero nuda rerum, nunquam vere ge

Pcar;um fíffio,,' illa-

et rationibus, ab

i

firandis eiusmodi prouidentiae diuinae confiliis nouis,

1

E

fentit quidem Il mwmrcsHarzris

víu pritlino alienis ; inferuire? . Ita

parobolae loco ha-

J v6

b

Praefat. ad P. l. germ. Verf. V. T

, fub finem, vbi

4

rantur omnia; eoque do-

benda effe cenfet, quae de lobo comrmoemo

€

vfum fuiffe ipfum Sal-

cendi genere, quis neíciat, faepiffime omnino .

-

n

2

P

H

ei morumque dodrinas ,

fidis

vatorem noftrum , qui grauiffimas f

k

eiusmodi rerum im

Agi

nibus propofuit; iisque do&trin

um veritati quid

nä;

f

At

que fic pariter Deus in fidta illa rerum cum Iobo

Q

quaefa detrahitur?

idem nobis ,d;cmoïnfhu re, quod in coníti-

l

géftarum imagine, poílet qu

elit in pofterum ver-

tuenda regendaque piorum et im

piorum forte ità v

j

füri, vt vtrique eorum nec bona

femper, nec mala euenianr omnia, id-

Ti

more fapere difcant et

que eo quidem confilio, quo ex hoc fuo agendi

f

hoc praefente .

fed futuro demum fe-

intelligant omnes, quod nonin

culo, virtutis fcelerumque expe

Ganda fit remuneratio iuffa.

Quod fi

fü

yero tale quid nunquam vere eueniffet,

quod de Iobo commemoratur:

N

certe fatis credere

Numquid haec omnia re

&e fatis intelligere homines,

exemplo nullo compro-

potuiü'ent vnquam ,

ex nuda eorum fidtione,

nt commenta, quae femper

bata? Exemplorum profe&o vim non habe

an poffibile fit, talia vere eue-

eam in animo dubitationem reliuquunt :

maginem . imitari?

Numquid

nire piis, aut fidae eiusmodi virtutis i

g

Deum, fi&itia Iobi calamitate

igicut deceret fcrip.töres facros ipíumque

malorum huius vitae pios admonere, quae nemini vn

quam con rigitï'enc,?

quam extiti(let,

exempli

Numquid fas effer, Iobi pietatem , fi talis nun

iW

u

s patientia verae redem-

loco al

üs ita commeudare, vt commentitia e

bula de pietatis eius diguitate,

toris Chrifti patientiae Jac, V. 1 r., , vt fa

verae . Noa

hi et Danielis hiftoriae adiungatur Ezec

h. XIV. .rfg, 20.?

f

Certe fi fabulae loco habendae effent res gef

lae lobi, quidni pariter

1

eorum quoq

V

ie veritatem hiftoricam jn diicrimen vocare liceret , quae

-

i

£,

Chriftto memorantur ,. quo-

I

g his locis d

Noacho et Daniele, ip

oque

ïï

aj

Quae vero de his

rum iu focietate S

criptura ponit Iobi exemplum ?

mo facile in dubium

extant in volumine facro confignara, prudens ne

vocabit :

andum.et pr

o fabula ha-

€ lobi igitur izäjioïia quo iure dubit

bendum t nefcio, quod eodem, quo illorum res.ge

*

ftae, J/lilo lifío-

ti vO-

$ maxime'temporibus, tan

riro narratur? Quis vnquam, ex antiqui

lumi-

-

uN

YII

t«

jtis

Iumïnis. 'v-i-d'fc parabolam P i qua omnía hiftoricae vetititis veffigia de-

| fä'

prehendimus, nihil autem quod ab ea alienum fit, nihil, quod fabulofae

i[:

fidioni, vel cum fpecie tantum aliqua. Ve;'i'tatis, tribuendum e(Te— vi-

N

la.

deatur.

2

Quid quaefo dubium eft, quid improbabile, quid huius aetatis

indoli aut. moribus repugnans, in liis omnibus, quae de Iobi patria;

[18

opibus, liberis et famulitio, de vitae eius et religionis ratione, de

hà-

do

pietatis gloria et celebritate, de afflidtionum eius grauitate er cum ami-

ssl

cis colloquiis, de Deo huius certaminis iudice eiusque fenrentia, de fine

d

malorum referuntur? — Quae fuat in his omnibus, quae fabulam redo-

leant, aut commentitium quid fpirent *)?

Numquid forte fictioni

[utd

fimile habeatur, quod de daemone, in congregatione filiorum Dei fimul

ho

lli-

comparente, Iobique pietátem criminante c. T. 6- 12. IL. 1 - 6. legimus?

a

Ego quidem nihil in his video, quod vel indignum Deo fit, vel ab ia*

dole mali genit alienum, fin ita rem vere geftam effe quis fibi perfuafe-

il-

ri. Neque vero multum his quoque refragarer, qui ad orientalium

te;

fe

morem et parabolirum ** ) dicendi gemus hanc libri partem referunt.

Quid? fi nihil aliud hoc emblemate fignificari contendant; quam quod in

fd

fz

fuüo cum hominibus agendi more, malignorum etiam fpirituum ratio-

jt^

mem habeat Deus, eorumque prauae fufpicionis , odii iniqui et crimi-

nre

nationum, quibus fuam erga pios lenitatem et clementiam, fuamque

Q*

eirga'ï improbos feueritatem infeftare folent opprobriis; quod eam ob

per

caufam, et ne quid iuftae offenfionis iis relinqueretur, nec aliqua-oc-

u£-

cafio, vel excufandae fuae perfidiae et iniquitatis, vel accufandae di-

pud

ttat,.

Q

vinae iuílitiae et aequirat;g ; quod inqugnx.,, iis non. tantum permi

infz-

"H

10[!

&) Multa qüidem' proferunt , qüï vel fc'rï'pti;ö 1äff*än'ïïx'm' genus, fiue fara-

1m-

bolae faciem referre putant;, vt WARBVRTONVS, fiue fabulae dra-

smaticae, vt Aut. An. obf mifíc, qdam tamemn verae vetcuffimaeque de l'obo:

]i2

bifloriae fuperftru&am effé ambo fatentur, et fidem biflericam narrationti

€eorum concedunt, quae C. L et IT.. continentur, reliqua vero omnia a.

t

c. IIl. ad finem c. XEL nilib aliud effe ftatuunt, nifi fi&tionem vatis 9ca-

ae

sz:0s& parabolicam: — Multa, inquam, proferunt, inprimis Aut. Obf. in

diquiüinne Crit, g. XHI- XVIH. vbr q'uinque Vl*get rariones, cur com-

Jo

his

munem deferat fententiam: Quarunmi autem vis tanta mihi vifa non eft,

vt meum ab ea animum reuocarenc.

jm

.**) Hoc ita fatis omnino eleganter exponeré contendit Cél, x 1c H A E«

h

LISin Not, ad c. l. Iobi p: 2. vt ex eo conftet : 98ie obne alle 9Berle&ung

be8jenigern 9Boblftanbe8, bem eine jebe moralifdye Grbicbtung beobacften

//

04

i

Tüin&, toenn fie 6on Gotf rebet,

ber Zeufel un-tet,: ben Góbnen Gortes ex»

mi'

feheinen unb ""? anreben. Éónnetiy

As

-

ido

VM .

21,

infidias ftruere hominibus, fed

ia esiatpptfecfetti in conPc«icuenda plorum.

fY

páriter atque impioru

m forte, vt, fi velint daemones, intelligere facile

^.

ffe Dei iuftiffimi iudicis fanctitatem, in diftribuen-

tem

poflint, intemeratam e

fnoi

quae vel fpiritus expectant,

dis bonis malisque huius et futurae vitae ,

ftot

vel homines? .. Quid , fi quis ita de hac libri parte exiftimauerit, quid

libr

quaefo reprehendendum videatur? Vere enim ea eft huius orationis

fà

fententia, fiue prop

rio illa, fiue figurato fenfu accipiatur, ex quo vtro-

*

Utl

que pariter omnes i

ntelligunt, quae fuerint clandeftinae malorum Iobi

qu

caufae et rationes, quae malae artes daemonis et infidiae, quae occulta

Ino

prouidentiae. diuinae in hoc negotio confilia, Quae cum ab initio la-

t

terent lobum eiusque aimicos, ad difceptandam vero et re&te iudicandam

qui

caufam illam, de qua lis inter eos exorta effer et contentio ; multum

t

omnixno valerent:

Quid mirum? ífi in defcribendo hoc. commentario,

P

commemorationi grauiflimarum lobi calamitatum, abfconditae fimul ea-

rundem origines , eodem. frilo hiflorico immifcerentur, quafi res ita vere

.me:c

Com

effent geftae, vt tale cum Satana , in angelorum panegyri comparente,

hae

colloquium Deus inftitueret, quo libera illi poteftas concederetur in

-

bona *) eius omnia ,

ipfamque tandem corporis valetudinem graffandi,

Vr |

ius, quam folam intadam relinquere iubetur ét

B!

eXcepta tantum vita e

feruare inuiolatam.

Sic igitur ex paritate Jlili hifloriti,. quo aeque

Z

-

Ya

commemorantur, q

uae Iobo immiffa funt mala, ac clandeftinae eorum,

nón tuto fatis colligere liceret, quod

Ornr

vnde originem habent caufae,

io accipienda fint omnia; idque ego quidem tueri non

tem

Jfenfu. aeque propr

aufim.

Neque vero ex €o,

quod. par.s aliqua narrationit parabolae loco

f

habenda &t, hoc facile fequitur,

- quod ideo infegra totius libri comme-

pof

-moratio fida fit rerum. nunquam geftarum imago ; idque ego quidem

t

tum,

pia

nim bellum, ab Achabo te"—u)ere fufcep

gþrx&anter nego. Q

ideo

dl

*) Ha&c funt ea,

ad quae prz"mzmz data ei poteflas reftringitur i5 sb5

ibet huius vitae bonorum;,.in tua fit poteftate , wb» p^

73 quixiquid h

ge

qv non-bx in eum ip

fum modo iniicere manum ne aufis L. 12.

inde vero , cum haec non

duni fufficere daemon putaret, ad tuto fatis in-

telligendam ex leuioribus

eiusmodi experimentis, integram Iobi fidem et

am, quia pe

llem pro pelle, dare, difficile non fit, et quod

pietatis conftanti

La o t g - AE I u

quifque habet ,

lubenter foleat impendere,

pro vita feruanda 1I. 4, tum

orporis valetudinem concelfa malo genio pot-

demum ad ipfam infüper c

N

eftas extenditur v. $: 5273 32n

fit igitur ille ipfe tuo nunc fubie&tus.arbi-

Senat. p3 habet, quod in Regio eft

tratui, *M, pro quo Cod. Regiom.

faüperferiptum, cul etiam fauet govov uv

LXX, parum autem differt ytrume

egram feruato,, fiue

cue quoad fenfum: veruntamen vitam modo eius int

vt Sym, et Theodgt, vertunt: sx avr.

IX

ideo neget vere effe geftum, -quig 'eius 'nai'ratidni a Chron, XVIII. 19-

l

22. fimilis immifcetur mali genii coram throno Dei apparitio, quam

jle

Á

multi aeque parobolicae fi&lionir inftar habendam effe putant? — Par au-

2

tem efít ratio eorum quae de Iobo commemorantur.

Immo quemad-

]^

modum alias mora£ae cuiusuis fabulae argumentum, avera plerumque hi-

ui?l

ftoria apud antiquos iam peti confüeuit: Sic pariter in hac ipía etiam

hIH

libri parte,. qua continetur illud Dei cum daemone colloquium, quod

10*

fidum multis videtur, fubeít tamen a/igua, latens fub hoc fchemate,

ob

veritas hiflorira *) eorum, quae vere gefta funt , etiamfi non Aoc fp/o,

jlta

quo repraefentantur modo.

Quis dubitet, tere inuidia exarfiffe dae-

lt

monem et iracundia, aduerfus Iobi pietatem eiusque perpetuam, qua

lm

ita tranquille fruebatur, felicitatem?

Vre indignatus eft Deo, et ini-

lum

quum eíle putauit, quod tanti aeftimaret huius viri probitatem , tan-

10

taque eum et alios verae religionis cultores bonorum copia cumularet,

e

adeo vltra modum indies aucta, vt beneficiorum multitudine ,: veluti

ete

mercenarii pretio condudi, lucri magis cupiditate ad colendum Deum

nte,

compellerentur, quam fpontaneo commouerentur virtutis amore. — Z/zre

rit

haec opprobria, fi non verbis, certe animo, Deo . fecit fpiritus malignus,

ndi,

vere ita de [obo exiftimauit, vt dixiffe fertur I. 9- 1 1. numquid D2

I ät

I

gr. Sæesaw, gratis, fine mercedis ftudio adeo Deum veneratur? An-

non j122 pro tuendo eo ipífo, '"2779323 et pro feruanda eius fami-

)que

W

la, j9—7wWUN ?2 *"»2» vel adeo pro 'cuftodiendis bonis eiusdem

;uod

omnibus, circumquaque veluti fepimentum Deus pofuit? Studiis au-

non

tem eius et confiliis 1'1' TT?Y2 adeo felices dedit rerum omnium

ioco

fücceffus, vt quaecunque poílidet bona, fummo cum impetu dilatare

"u

pofüt, N)N3 X"B per terram diffufa.

At vero, fi manum, fiue vim

idem

tantum ei inferre, 12—Y0NC7 2223 y3| er vel tangere bona ei eri-

EULT

pienda vellet, certe palam fieret fubito, 7272* *p28—7^» N5—DN

K

|eo

annon breui fludio verae religionis fit *.,*) valedidurus, P?:re optauit

-

haec

1N'l1

N D'*

pe

) Hanc ipfe H'fatet.ur -Auf. Obf. mif&. .5. XX, in eo tropum vnice fitum effe

dicens, quod humano more cum Numine fermones mifcens diabolus in-

154*

ducatur; non autem ia €O, quod propria efficacia, naturalium caufarum

m e'

vim omnem füperante, lobum fibi permiffum vexaffe dicatur et infandis

qüoj

modis exercitum habuiffe. Sic enim allegorica faepe permifceri hiftorie

ul

€is, teftem excitat Spanhemium,

)P/)C'

**) Ea fine dubio, ex fententia daemonis, vis eft et poteftas huius di«

atb

Iu e

&ionis nb q»3 bene, fiue potius vaJedicere , renuntiare Deo, quam

merito fic interpretatur Cel. Michael, — Gott 9lbfcbieb geben ift bermutblid)

t

[iue

fo vicl, dïävficf) $u anbern Eiöttem foenben.. Ille enim mos fuit omni tem-

H

ore

P

V

haec:dáemon.et fperauit ,- vere haec eius confilia vidit Deus omni(cius,

l

eique vt manum Tobo inferret, et integerrimae eius fidei probitatisque

in

conítantis experimenta faceret, aeque vere permifit, ac ipfe ea fecit

hi

diabolus.

Haec omnia, quae nec a maieftate Dei, nec a daemonis in-

a

genio abhorrent, vere geíla effe, quis neget? nec in his omnibus lo-

Ci

Ex his etenim caufae

cum habere fidionem, quis eft quin intelligat?

q

clucent.et confilia prouidentiae diuinae, cur tot tantaque infonti Iobo

[

mala immiferit, eum nimirum in finem, vt v2 quidem ex parte, ini-

I

qua illa daemonis aduerfus Deum eiusque cultores opprobriía eluderen-

n

tur, quafi nimia in /zos fenifate et manfuetudine, nimia vero 77 impios

t

Jeueritate vteretur, et ad conferuandum inter hbomines fidei virtutisque

ü

ftudium, continua opus haberet cultorum fuorum in hac vita felieitate ;.

b

altera vero ex paríe, vt homines fimul, non Iudaei tantum vt wARE v R*

LU

TOoNvs cenfet, iique quidem ex Babylonia demum reduces, ex hoc

]ïf:

Iobi exemplo intelligerent, iuftum effe Deum et a partium ftudio alie-

N

num . in regunda piorum et impiorum forte, non ex fola Auius, fed ex

i

futurae inprimis vitae felicitate aeftimanda, vtque fenfim adíuefcerent

al

his prouidentiae viis, quae omni fere tempore offenfioni multis fuerunt

li

et: adhuc. effe folent; quibus mirum videtur et iniquum, quod mala

at

faepe piis, impiis bona cuenianr.

Quid tandem;, fi quis facta effe haec

dd

omnia crediderit, non in panegyri angelorum, quo forre aliqui, quam-

vis fine caufa, adhuc poffent offendi, fed in facris verorum Dei cultorum

te)i

a

cotibur? Veniunt enim illi , prifcis iam diluuii temporibus, /fiorum

i

JDei nomine, quo a filiis hominum, fiue profanis facrorum contemtoribus

fo

diftinguuntur Gen. V. 2. 4.

Ex frequentiore autem facri Codicis vfu

lo

fatis conftat, .quod //are coram Deo, idem fit, ac mipiffrare , facra

jutere, . colere Deum et adorare.

Quid impedit igitur, quo minus ita

£l

€à

nfueue-

accipiantur verba L. 6, II. 1. fa&qm eft die, quo conuenire co

£'üi

-

verunt

tit

£iy

pore plerisque gentilibus folennis, vt nullum Deorum cultum fe&aren-

tur; hili eotüm , à quibus optimà quaeque &t copiofiffima huius vitae

bona poffent expe&are; eumque malus genius Iobum pariter effe imita-

N

turum , et'a véra feligione défe&urum, fperauit.

Eo certe ipfa eius

coniux iam fuiffe propenfa videtur, quando eadem phrafi hoc marito fuadet

confilium : $5feífeft bt noch immer bep. bert Dienfte beines. einigen Gottes?

]

faae Gott. gute 9tadyt unb ftirb IL. 9. ex Vérf, Michael, fiue ex mea fene

tentia: aut réligionem muta aliosque fe&are Deos, aut ad mortem te

2ccinge breüi fubsundam, qua nihil certius ab. hoc Deo tibi expectandum;

Pauló Jeniori autem f»fu Iobus hae- vtitur phráfi, de liberis fuis-metuens ;

ne forte Deo inter epulas valegixerint,, immemori pietatis animo, L. 5.

-

Pl

XI

iU

*vkerunt filii Det, k'iïu.e verae religionis cuït.dräs,.rhlh'f".]')iff :ïjhhï vt.

facra coram Deo facerent; quae vero, fimul eo veniens fatanas , modo

que

écit

inuifibili, fumma cum indignatione adfpexit ,. et aduerfüs praefentem in

his facrorum coetibus Deum, exacerbato animo ita criminatus eft prins

: in-

110-

cipem eorum et tutorem Iobum, vt non integra mente, fed turpis lu-

cri tantum amore, facrorum adeo ftudiofum effe eum calumniaretur, ea-

pfae

que ratione poteftatem a Dco impetrare contenderec, immilfis ei tot

0bo

lt

calamitatibus , hoc verae religionis et faerorum ftudium , füfpedum

Cl*

Iobo eiusque fubditis. et inuidiofum efficiendi?

Hunc enim cohfilio-

rum finem eum videmus 'in ipfa eius coniuge primum obtinuiffe, quae

piOf

tam fubitanea rerum mariti conuerfione, tantaque malorum eius multi-

wque

tudine et grauitate commota,. facile dubitare coepit, quod Deo pro-

TM

betur religio eius fidesque in. promiffum Meffiam , et ftudium pietatis

Yi*

hoc

conítans, cuius -pertaefa: fic. eum admonuit:. zumquid adhuc tamen tuae

lie-

firmiter. adhaereftas. veligioni , -etiamfi parum eam tibi.prodeife, vel ne

] ex

Deo quidem probari, ex hac mifera tua forte fatis intelligas? age igifur,

Aut renunfia Deo fuo . auf mortis te fubmitte difirimini , breui &ine dubio

rent

ab eo metuendae 1I. 9. Neque eft, quod multum miremur fatuae mu-

tunt

mià

Jieris, quo nomine a marito reprehenditur, imprudentiam, cum fatis

haec

adhuc frequens fit, quae muüktorum animos infedit opinio, et do&orum !

adeo.in Romana «cclefia v

li W

TO

rum communis eft'fententia: quod verae

jan-

religionis et beneuolentiae diuinae fignum fit certiffimum externa feli-

u

citas; cuius ex, magnitudine et perpetuirate, fiue ipíam religionis ve«

of

ribus

ritatem, fiue eorum, qui eam profitentur, pietatis dignitatem aeftimare

folent.

$ *.-'fu

Vtrumque. enim vel ipfi adeo coniunáiflimi lobo viri, qui

longe quidem; prudentiores effe hac , eius coniuge.videntur; .vi tamen

(tü

eiusdem erroris abreptig. in füfpicionem primum, deinde in dubium vo-

(s ia

carunt, fandemque palam conuiciis impugnarunt et opprobriis, . Quo-

jue

rüm ab iuiuriis qua ratione Iobus fuae tam religionis, quam fidei veri-

erunit

tatem, fimulque prouidentiae diuinae iuftitiam vindic

E

auerit, ,ex-ih&ituta

gius cum amicis difputatione intelligemus. -

C

4refte

De his corum colloquiis ego quidem lu

benter co-ncädö » quod

E

ii

iptà nunc extant , 0ra

nere * )

yeïe þabi-;a non fint eo, quo fcr

t om',.ïrv ge

; eil

yadet

f ubli-

eté'

þqu'ue'— vel maxime vrget Aut. Obf. Mif $. XIV. , nah-q-uod omnia fidta

] fefl'

N *V)

eífe fimpliciter credat, quae a. C. IIl ad X

Li. memorantur; ipfe enim

em te

aperte faterur $. XXL. ad hiftoriam referend

um effe, quod quatuor prae-

gduti

cipui ex amicis eum confolaturi inuiferint ,

cum eoque variis colloquiis

rueu

tauerint, ali3que fatta quam

,v?t:o citroque de prouidentiae confiliis difpu

L

pluza.

P

x1l

ESE-

lii

fublimiori, quam fert vfus fermonum communis, et fere poetico, quam-

vis parum certi adhuc conftet de antiquiffimorum temporum poe/ facra,

lit

lo

quicquid de ea Britannus r o w r & aliique plures, ex coniectura magis,

1f

quam explorata rei veritate fcripferint.

Populari potius et tum tem-

poris vfu recepto more fine dubio inter fe collocuti fuiffe videntur dif-

[

fentientes, quorum tamen fermones, in hanc ftili elegantioris formam

/

Ia

redados, quis quaefo facilius, quis rectius, in perpetuam rei memo-

[U

riam, Deo ita iubente, confignare potuit, quam Iobus ipfe, fuorum

quos habuit fermonum optimus interpres, eorum autem, quae ex ami-

corum ore percepit, bene gnarus et memor? — Vere igitur de hoc ipfo,

l

quod difceptatur, prouidentiae diuinae negotio, ea quae funt literis

mandata, eiusdem fodales cum Iobo difputarunt, iisque Deus ipfe tan-

dem decretoriam flatuit fententiam ; in quibus omnibus ego quidem ni-

Ti

d

hil video, quod non fit fatis probabile et fibi inuicem confentaneum, aut

fiáioni fimile videatur, vel in

£0

«

longa illa fummi Numinis oratiope, plena

maieflatis.

Vt

Occa

fionem amico huic certaminiþl dederüntvï querelae Iobi, non

ei

tam malorum impatientis, quam terrore, ob multitudinem eorum et

Qu

grauitatem prorfus fere infolitam , attoniti potius, et obítupefcentis

g

propter imperfcrutabiles eorum caufas; quibus indagandis feptiduano fe

XQ

It

filentio implicauerat lL. 1 5. Quas eius lamentationes, qui nouit huf

manae imbecillitatem mentis, dolorum magnitudine adeo perturbatae

n

et quafi extra fe pofitae, facilius excufabit et ignofcet viro, cuius de

probitate haud infucata fatis aliunde iam conítat, «nec fieri poffe mira-

bitur, vt animus, alias firmus fatis et conftans, in tam fübitanea et exi-

tiofa rerum omnium conuerfione, terrore pexjculfus, ita facile fränga-—

L:

tur,

plura, adagia et oracula nonnulla, ex vero prolata ore Tobi et amiöorumï,

hiftoriae effe vindicanda $. XXIL XXIIL ; fed quod non eo, quo fcripta

funt modo, di&a omnia et gefta, fed Zramatico potius poesate repraee

fentata videantur, ea inprimis, quae ipfe quidem vel hiftoricae veritatis

fidem excedere, vel orationis charaCterem habere putat, ad fcenam com-

"pofitum , non ex vero du&um; eoque refert fubitaneam quae Iobo tri-

*:

buatur, animi fortis primum et infra&i, deinde abieQl nimis, exae-

ftuantis, et fere defperabundi mutationem, eiusdem moerore iam con-

fe&i et mifere decumbentis fermones adeo longos, exquifitos, et metri

legibus adftri&os , hyperbolicam calamitatum fuarum exaggerationem, in-

credibilem amicorum immanitatem, tandemque fenfentiam Dei iudicis

5j

decretoriam. Qüae vero omnia, fi vere effent adeo improbabilia, vel

contradi&toria, nec dramati

qgidem apto et decenti fatis videntur effe ac-

€ommodata,

-

XII

M.

tur. Mirum enim'profedo non eft, quod fiup&a&am tot malis info-

litis, tam rependno impetu irruentibus, Iobi mentem adeo mifere do-

i,

lor confecerit, tacito fub pecore claufus, vt, poftquam diu fatis in

1gis,

tem.

indaganda eorum origine fluctuaflet, nihil autem, quod poflet leuare

di-

cruciatus mentemque fedare, deprehenderet, vt infelici forta[e fidere

at

J natum e[[ exiftimaret, eamque ob eaufam ita male leuiterque de fuae

T0«

natiuitatis tempore loqueretur, vt ipfe C. III. dixiffe fertur. , Non

u

opus eft difputare, an folum natiuitatis diem, annon ipfam fimul conce-

ati

ptionis no&em diris deuoverit v. 3 *).

Quicquid fit, imprecationis

i*pfo,

tamen formulae illae: pereat nox illa diesque v. 4. tenebris fit inuo-

jteris

luta, ne talem vnquam de füpernis Deus redire finat. mü'ï'ïj""?zi

: of

772:2, quin ne lux quidem füper ea radiec, ^2 YoY YEn—^N),

m nj

ne calis vnquam porro illucefcat, v. 5. foedam illam et abominabilem ")

, Q

efficiat caligo , inuoluant nebulae 3329 2977 [2 Un, ne amplius in

confpe&dum veniat, terribilem reddant triftiflima fata diei D7* 322,

lent

vt pro infeliciffima habeatur quae vuquam illüxit, v. 6. occupet eam

non

caligo, ne vel anni diebus, vel menfibus annumeretur, fiue vt nun-

(ti t

quam redeat, v. 7. fterilis ***) fit ita, vt nunquam iubilatio ei contin-

gat ex fobolis natiuitate oriunda, v. 8. execrentur eam, qui diris de-

entis

o fe

vouere folentlu&ctuofas dies, et vel ipfum Leuiathanem fuo poffent eiu-

it hu-

latu excitare ; v. 9. obfcurentur ftellae eius, vefperascente alias die

t

utte

comparentes 'iBWJ"DD'*D, expedet lucem, quae nunquam aduenia

*

-

3

vel

U

mirde

*) Hoc enim fieri poteft, etiamfi nunquam fatis cognita illa fuerit, nec

: exe

tuto de ea dici vnquam poffit: 5433 n»n conceptus eff mafculus, quod

aeque omnino ignoratur, ac ipfum conceptionis momentum,

Quare

n

nulla fe veritatis fpecie commendat HO V BIGAN TIO0pinio, quod nox

tuh

intelligenda fit, in quam protrahi folebat diei matalis fefliuitas , quam

otufthy

v. 7. fignificari putat, nullamque video rationem fatis probabilem, cur

$35 pro noh leyiffe Alexandr, ita facile fufpicetur, eamque vfitatàe prae-

pl

ferendam putet le&ioni, quam reliquae Verff, exprimunt, cui etiam

eprae-

graecum illud : $& ajee, non repugnat,

[irdtii

onit,

vfed—tacite potius eandem fup-

come

3* Hebr, smbusss ex bis vindicare, vnde z 0 v B1G. vertit : vendicent

50 tri

fibi eam i. e, adfcribant fibi et propriam faciant tenebrae, quae vero, fi

eyae

quid vendicare fibi dicuntur, quid hoc eft aliud, quam obfcurare, et ca-

j con

ligine foedum efficere? quod reliquis etiam di&ionibus magis videtur effe

eti

confentaneum,

2 "

?**) Hebr. 4:553, sgasros habet Sym. oe3uw Sept. ov Cod. Alex. atque

fidicis

fic pariter Houbigant. dolore plena, quoniam illi n3:3 opponitur, hila-

j "

zitas, quafi vero illa fterilitati, quae eft frequentior huius vocabuli pot-

ffe

€ítàas, non aeque bege poffet opponi, ac dol?ri.

AIV

vel ne auro.ramv quidem adfpiciat diei renafcentis "agv 5*:':1323!:: Illae

à

omnes, inguam, jmprecatiomir -formulaz , '€o neuuäuam ,fpecïänt, vt

f

nunquam Ííe conceptum eíTe et genicum optaret; quod fateor, vix vn-

E

quam optare poffe pium, quo fibi aeterni boni ipem omnem praeciíam

f

íciat, nifi dolorum violentia fiue ratione eum prorfus exuerit, fiue

li

mentis tamen impotem fecerit: Hoc potius in votis habuiffe mihi Iobus

videtur, vt nunquam redirec, nec mortalium cuiquam amplius contin-

geret triftis eiusmodi et infaufti ominis, quo nafceretur dies. In quo

quamuis parum inefle videatur, quod reprehendi poflet, in eo tamen,

g

fuo nimium indulgens dolori, peccauit, quod inde a v. 1 1. adeo de-

]

teflatur aerumnofae vitae, in quam nafcendo ingreffus eft molefüas, vt

d

longe magis fibi profuturum fuiffe credat, fi ab ineunte flatim aetate.

0i

praematura *) morte fuiflet extip&tus , antequam tot mala experiretur,

q

quorum nullam iatelligat, cur ad ferenda ea natus fit, rationem. :Num-

fi

quid enim decet ita cum Deo expoftulare v. 20. quare aerumnofo lu-

tioi

cem dare placuit et vitam his, qui in animi moerore fpiritum trahnnt?

MÓ

Ícií

V. 2I. qui mortem €

zi

A

edant, quae non aduenit ex voto, eamque de-

**)

fü

Qderatius appetunt quam t,hef;urps? y. 22. qui vehementer gaudent

ad

dlite

&à

*) Sic enim

v. I4. inquit, cum regibus quiefcerem et tetrarwh praefe&ïs;

Ije

i.e€. aeque bene ac ili, qui ninn rwas ,

collapforum fcilicet arcium

-Tliem

aut ciuitatum inffaurarunt, vt habet Chal. Syr. et Arab.,. spez;z Sym. ru-

EEE

dera collapforum aedificiorum, quod inique ad v. t15. trahit et ftrufturas

tis (

Neque adeo longe haec mihi pe-

vertit MON TEFALCON. in Hex.

Iobc

tita sut nimis coa&a videntur, vt Houbig. opus fit mutatione textus in

para

ni"an iunéiuras, i. €. aedes aedibus adiun&tas, in quibus laxe habitent:

Mn

quod longe durius effe puto et minus confentaneum. or2tioni, vbi de

AUHL

placida morte, non raptorum, fed magnatum fermo eft, qui vel monu-

mentorunr fplendore, vel diuitiarum copia, perpetuam gloriae fuae virtu-

vfed

tisque memoriam poft fe relinquunt. Nec eft cur alii nio5 legere ma-

phag.

lint fine Codd. et Verff, autoritate, quod fíine aliqua textus .mutatione

lirma

Voc. tr35n fubiicit Cel. Michael, et bmna ex v. I5» de fepulcris fic

commode interprecatur :' :Die fíd) a GSrünmme

en ber Ctábte ein prácbtiacs

ïmmo

Grabmal Bauen. —— bíe ibre Gobten- Odufer m

it Gilber .fïillcn r qugg fuic

confuetudo in fepultura veterum.

"

nauditam e

[fe f(ät;fïiath Houbig, putat, et f;lfo

**) Laetari ad gaudium, 1

defendi ex Hof, IX. L,, v

bi tamen haec ipía phrafis : 5u-5N neun-oe

f

vix alio fenfu poteft accipi, quam eo, quem Alex. babent: 4 xemt, w

y

sujpasov , Cum frequens fit in Codice facro copulatio zs nn»w cum 5*3,

ti

quod hic etiam sspxzeac interpretantur, qui.vltra modum gaudio exul-

tant; quae fententia fere expeditior, vel aeque tamen clara mihi effe vi-

detur, quam quae ex mutatione zs ?5 in b cogitur: qui fupra tumulo

!'EF

cio

u

ïä) |

laetantur, in quo feyulwc»ru.m repetiant, quamque Cel. Michael., nef:

2

lj

Xy

a

À

ad exultationem vfque, qui laetantur vbi confpexerint fepulcrum, quo

Vt

fpexatae admoneantur quietis? v, 25.

' Viro inquam, cur vitam dedit,

Vn-

(

cui abfconditum eft iter fuum, quod eius caufa Deus veluti fpinis ob-

u

E.

fepfit, Sym.. ome(þgagsv, vt nullum ei confilium, leuamen nullum re-

3

us

linquatur.

Quod autem fieri plerumque folet, vt 1mquls eiusmodi piorum

If

hominum, de calamitatum fuarum grauitate quetimoniis, facile offen-

10

dantur alii, et occafionem nancifcantur, fiue religionis eorum veritatem,

eDy

je-

eiusque do&rinarum vim et efficaciam, fiue ipfam cultorum eius fidem

v

píetatisque integritatem ; fiue tandem diuinae prouidenriae iuftitiam in

dubium vocandi :

Idem hic Iobi amicis contigiffe videmus.

Bene

at

omnino illos ab initio de integerrima Iobi probitate fenfiffe, palam fatis

tuf,

ex eo conítat, quod condolendi eius et confolandi caufa, quam primum

]me

lle

fama aduerfitatum eius ad eos perueniffet, de fuo quisque commora-

W

?

tionis loco ad eum conuenerunt, easque fuüblata voce complorarunt, ;et

fciflis vettibus, quod iacto verfus coelum puluere, grauiffimi lu&us figuis,

d

fua omnes capita confperferunt If. 11. 12.

Praeterea hoc ipíe fatetur

i.

antefienanus eorum Eliphas T'hemanites, eandemque ob caufam mirari

M

fe dicit, qua fieri poffit ratione, vt vir tantae pietatis tamque celebra-

(his

tae virtutis, fuum in aduerfis animum adeo facile defpondeat.

Quare,

cuuftt

memonto, ait IV. 3. pufhnc.e virtutis gloriae, quod ipfe olim verita-

, [l*

Jutas

tis cognitione inftituere alios quamplures; et manus remiffas confilio

roborare et folatio confueuifti.

j pe

Aæ

Sermones tui v. 4. infigniter com-

ys 1

parati erant ad erigendos in afflidionibus vacillantes , Sym. c(Qa-

tent?

Atvrae, titübantes, et genua nutantia do&trinae praefidiis confirmáfti.

hi d

Nunc véero, v. 5..cum ad temet ipfum calamitas *) peruenit, taedio

qonue

qittlle

ffedium et defatigatum viribus te demonftras, cum vix te attigerit

Annon fatis

e n

plaga, terrore perculfus, animum iam abiicere coepitti.

firma eft v 6. religio tua,

jnone

vt in ea pofita fit fiducia tua, fpes tua,

ris fie

immo **) firmxtas viarum tuarum atque robur, fiue vniuerfae felicitatis

M Wg

^

tuae

le f lllo

an ex eadem !e&noms mutatione , fusdet:

Syie bet (»*yzfeü(dmf& entgegen -

jaudysen (nemlich ber Sobfen, bie f' fon al$ ibree atcid)en. anfeben) unb

tfäf"

üdz freuen, toen fíc eín Gob autreffen.

p

/.Cum de ea fermo fuerit v. 3. 4 , hoc, quod in textu deeft, fubftaa-

" EMäi

um Hnl

tiuum facilius poteft intellizi, quam nny, vt vult Houbig., in nomen

mutari, ex mw malo afficere , qmd nunquam in hebr Codice víitatum

9 gillt

reperitur, euamü Syr, &nnr 0'3PT€1H0, et gaaec ara ei refpondere vi«

ii

deatur,

cu d

gf

V*) ]Ita fi vertamus, nec transpofitione verborurn opus eft, qua qmpn ad

finem verfus ponatur, pxaemxfïo sqz03 moy, quafi genuind haec effet ver-

a

borum.

t

XVI

à

P

tuae prae

fidium certum? — Offenditur igitur Eliphas tam fubifänea abie-

Ilpi

IK

&ae menti

is debilitate, eoque ipfum putat Iobum vel fuae diffidere re-

ligioni et pietati, vel füfpectam efficere vim eius et efficaciam, qua, fi

firma fatis eflet, poffet nunc maxime et deberet in tanta malorum gra-

fl

fiil

vitate fuftentari, Quod verum quidem eft, praefidium falutis omne et

fibi

in aduerfis folatium in- verae religionis ftudio effe ponendum: neuti-

quam vero eam ob caufam, ad quam Eliphas prouocat, eamque per-

qu

et

petua arbitratur experientia fatis confirmari v. 7- 11. Scilicet quod

l

Di

nunquam innocens in

P

iac vita perire, et auxilio deftitutus malis fuc-

ad

cumbere, minquam improbus quifque perpetua frui poffit profperitate,

fOJ

falua Dei iuftitia, qua femper ex fuis pii miferiis eripiantur; impii vero;

fi vel leonum robur haberent et ferocitatem , certo tamen penitus de-

C0l

M

"

leantur. Eft quidem hoc commune fere miniftrorum ecclefiae folatium,

DI

quo auditorum aures demulcere et miferos haud raro fellere folent,

m

H

N

ipfi

que fall

untur: Quo autem iure id fiat,' quo nitantur fundamento,

?r

Dedi

quid eo efficiant, quae pariant incommoda religioni et offendicula,

quae ex eo finiftra nafcantur de aliis iudicia, videant iph, et ex hoc

telhl

Miti

ipfo Eliphafi exemplo intelligant prudentiores, quam facile in peruer-

Wte

fam fententiam variosque abufus trahi poffint, quae bona piis, mala

D

impiis in hac vita ex facris literis nuntiantur, . Ex his enim, nifi debita,

quae vbique fübeft, füb conditione accipiantur, iuftaque cum cautione

quam

dete

in confolandis piis et terrendis impiis adhibeantur, oriri plerumque fo-

pay

ler, commuue illud quam plurimis praeiudicium, quafi praemia pios,

V'itor

fupplicia improbos de&cere ia hac vita nunquam poífent. Quo ipfo

delufus Eliphas, cum in hac tanta miferia adeo lamentantem videret Io-

dj

bum emnique fpe fua et fiducia, quam in fua hactenus religione po-

fuerat, nunc penitus fruftratum crederet, et omnibus felicitàtis fuae

y

praefidiis putaret effe deftitutum; mirum profe&o non eft, quod ita fa-

H

gram

cilþ fufpicarur, fiue veram non efle eius religionem, fiue inte

non

l

D

borum feries, fiue ex feribarum errore mutata, fiue ex occultiori métri

li

fi

lege, quod vtrumque durum eft fufpicari fine grauiffima caufa; nec cri-

tica Houbig. manu indigemus, qua^in mm quod tamen omnes habent

Wi

Veiff. ideo expungit, quia duplicis membzi feriem intercipit, quod ita

[

conftituendum eífe arbitratur: nonne religio tua fiducia tua erat? fpes

l

tua morum probitas tuorum? — Quid fi quatuor effent membra, de quibus

le

H

quaeftio inflituitur: wbm adeone nihil eft religio, tua; fiducia tua, fpes

tui, immo perfe&io viarum? — Cui fauere videtur Scholion illud , quod

alt

lu

Verf Aqu, et Theod, adiun&tum habet Cod. Regius: uarzam daena. qUXNe-

gitiioy,

E

XXVIÉ

le«

non effä fidem eius et þietatem, j

4

o

ut enim ea eft huiys 'Q,r-a,;iggïis fc-

ries, aut aliam ego quidem.nullam intelligo.

-

»

Ü

- Quis vero fit eius cum fubíequente, a

d quod prono;:aït:,k .gfaäulcg

[*

nexus , id nondum fatis ab interpretum quoquam in aprico pofitum-

e

mihi effe videtur, — Sir ita, vt plerique omnes fere exiftimant , et ipfe

i

fibi Eliphas'perfuafit, diuinum illud effe , eamque continere fententiam,

[2

quam Cel. «1cHaELISex v. 17- 19. expofuit, veram omnino illam

od

et Deo dignam: Scilicet. mortalium 'neminem adeo effe iuftum coram

i

Deo, vtiure aliquo eum reprehendere vnquam poflit ; fi quando vel

[v

adueríam'fibi, vel improhis fecundam impertiatur fortunam ; fiquidem

10

folus ipfe vtriusque inter mortales diftributionem ita bene fapienterque

(e-

conflituerit, vt

angelis quidem aliquam .eius rei curam-crediderit,

IIll

pow N2 W2

tantam potius in his quoque, vel fapientiffimis

hl

alias prouidentiae legatis , imprudentiam *) deprehenderit Y2N 9522 -

moyuc-.

5

It0,

n2n7h pWP^, quae nullo modo par fit, vel fatis

intelligendo tantum,

Ü

dj

nedum bene gerendo huie negotio, quod cum angelorum fuperet in- -

106

telligentiam, quanto minus miferis de eo iudicare fas fit mortalibus.,

x

Mirifice, fateor, ea mihi arrider fententia, quae verborum non tantum

T

poteftari et ftructurae confentanea, fed etiam arx eft ec caput principale,

bitdy

ex quo omnes tandem dirimuntur, tam querelae Tobi et dubitationes,

olie

quam'-.eius cum amicis contentiones.

Quare lubenter in eam conce-

.Joe

dere, illam vero reuocare vellem huius loci interpretationem , quam ig

08

pm-aphrafï& olim mea adítruxi, guwod ícilicet & malo genio profetia haec

videstur orafio, mifi fequentes adhuc obftent diffentiendi,

. Vel tamen

19(0

lo

dgbitan.di rationes, quas virorum docorum chamini fubmitto. . Primo

E*

m

enim

fuae

* Sym., vertit op«aiórarA et BaTAIOTH TA Sept, H0ADY Ti gx Afab. E

"h verrïauï.t,

1ft-

ideoque vi huius quidem vocis non repugnat Verf Houbiganti

$

in angelis

orta eff mutabilitas. Abhorrer autem a pote(tate vocabuli tau,

gram

- quod in

noi

illa quidem di&ione, vbi fil//os pouere vxores dicuntur Efdr.

X. 44., idem

eft ac parere, ficut phra(is illa latina, vbi oua ponere aues dic

linae: Extra hunc vfüm autem modumque loquendi,

untur et gal-

"at

quis prudens fibi

facile p.erxfü,adebit » quod vocab, pogere, iu f& habea

t parieudi fignificatio.

c ctt

nem? -Singularem eiusmodi vocabulorum vfum ol

jjent

fervare quidem decer

bonum interpretem , nunquam vero tales lcquendi formulas , fiue ad

)6 E

ipfam vocis poteftatem referre. fiue ad alias trahere lic

fpes

et longe diflimi«

les; in quo multos tamen fatis frequenter videmus aequ

€ hallucinari, ac

qUi

bus

Houbigant eui-phmfxs illa: ponere: i ali

quo mutabilitatem , fimilis videtur

fpes

"

alteri: pomere filios ;. vnde mutata infuper .

di&tione a&iua in pafliuam, mi.

hil aliud ea fignificari purat, nifi hoc

.orta eft in illis mutabiiitas :

«*

:v-qgam

interpretandi rationem mihä parum proþari, ingenue fateor.

-

xvIn

U

enim ab more illo díuino, quo alias viris fan&is apparuit Deus fuamque

n

vol

untatem reuelauit, abhorrere mihi videtur modu; * ) i//e, quo adeo

HU

furtim ad Eliphafüm defertur clandeffinum hoc oratulum v. 12., vt vix

lll

pauxillum.aliquid de eo furripuerit auris, vix aliquam oculus percepe-

rit efligiem fpiritus, paulisper quidem gradum fiítentis; at tamen fur-

Til

tiuo veluti greffu pertranfeuntis F v. rs. 16. ; quod fraudatoris

V

plerumque et malae caufae folet eíffe indicium, ^ Deinde nec fatis de-

I

centet de humana forte, et diuino eam regundi more, fpiritus ille pro-

[

nuntiare mihi videtur, ex ipfa Michaelis interpretatione v. 19-21., vbi

tl

par

um ait, Deo curae eflfe cordique miferam nimis breuemque morta-

tiít

lium vitam, adeo,

vt perinde habere videatur vel ipfas fupremi eorum

) in-

D

fati **) rationes, — Praeterea nec hoc verae o

Vr—n ! diuinorun

dolj

(»l"

[

I

*) Contrariu

m fehtentic Cel'.*Michaelis Annott, p. 14. fbie Qïefcf)rkiöuttg beó

[rio

aettlidyen

Geficbt8 ift fcon.

SRerftoblen unb unertoartet (an. vtrumque

h

l

idem fit,

alii iudicent) toatb. ba8 Drafel gebórt:

(ein Gicball eiíte oor bent

4

Yti

t

$bre corbep , (

quid profit vero oraculum, non fatis diftin&e perceprum?

an tale Deum

decet?) nnb faum toarb er eom bemfeiben i. ftiller buntler

fOï l

um alies filentium ne&is faciat potius ad tanto facilius

Stadt bemerft (c

fonum qu

emque

vel leuiffimum percipiendum.) Parum refert, an ymv

deuis aurae fonmm cum Vulg, et Sym. vertamus,

an panzillum aliquid ex

Verff. Chald. Syr. et Arab, — Vbinam

xenuiori fonu perceptum, cui fauent

vero fic vnquam agere Deus in theophaniis , patriarchali aetate alias fre-

quentioribus,:confuüeuit? Tudi

cet igitur aequus quisque rerum diuina-

od p. 2. ipfe Mi«

rum arbiter, an infit in hac vifionis diuinae pi&ura, qu

toenn fie. 6on Goff rebet,

chael. requirit: eine jebe moralifcbe Grbicbfumg ,

mu& obne 93erlet

.

ung be8 SGoblflanbe8 fepm. Parum igitur me moret,

de modo vi

fionis Aut. Obf. Mifc. dicit, quod facrum quendam

ä

quod

horrore

m incutere et diuinae maieflatis fenfu percellere aptus fit, et cum

seuelationibus, quas patriarchae in fomnis identidem acceperunt, miram

1

adfnitatem prae fe ferat: Vtrumque enim ftabili nulla confirmatum ra-

l

tione, p

ari a me iure necatur, quo ab eo affirmatut,

**) Ita enim fuse

Verf. fententiam ipfe explicauit p. 25. fie finb im ibrem

l

em linalüd! ausgefe&t , unb fterben fo, baf e8 fbeint, bie

ganjen €eber b

Gottbeit befünt

mere fícb nicbt um ibren €ob , unb balte ifu für eítte Seio

niafeit, bie ibrer

Slufficot unb tirtfeil8 nicbt toürbig fep , et p. 26. Srübet

nicbt fo auSgetbeilt, baff

5b uttb lanaes &eben finb nid)t nad) 9erbienften,

.

ber gafterbafffe ( faene tamen, quamuis non

femper

) fráb tvegaerafft toirb,

unb ber Gottedfürcbtige ein bobe8

9([ter. erretebt.

Syie Sxenftben fterben

obne baf eine vicbterfic)e Geredbtigteit

obne trtbeil unb SXecbt, ba8 ift,-

n

ibnen bíe Ctunbe be8 Gobe8 nad) ibren $Serfen. beft

mf ( quod tamen iis

nuntiatur et noh raro fieri folet Píal. LV. 34, Prou.

X. 27.) Sjieft iff ber

5

omo iam dixit Ecclef. VII. 16.)

-

táglicben Crfabrung aemág (de quo Sal

sb toirb Dier (o oorgeftelt, al8 fepn toir 9

enfcben. bief gt oerácotich, unb

R

Em 22

unfet

P.

XIX

Que

doli'faiti.s- videtut eífe cojnfentaneum; quod fu;)', in quem editum eft,

fine deftituitür, eiusque fententia, quae tamen facere debet ad diri-

deo

VX

mendam caufam illam ,. de qua lis oritur ct dubitatio, eft adeo dubiae

)pe.

iuterpretationis, vt nec ipfe eam recte intelligat Eliphafus, nec ad hunc.

finem ca vtatur, in-quem erat reuelata, "Tribuit quidem hoc Cel, eius

füt-

LOTTS

interpres praeiudiciorum huius viri efficaciae: Ita vero nihil facit ad

) de'

vfum, cui tamen inferuire in hoc negotio vel maxime debebat. | Immo

po-

ne fatis quidem apta videtur, fiue ad tranquillandum Iobi animum, fiue

ad componendum ejus cum amicis certamen,. talis huius oraculi fen-

vbi

Qrtae

tentia , quae Deum i'epraefentat adeo humanae fortis incuriofum, vt

)num

nulla prorfus habita, piorum et impiorum ratione, cafu quemque for-

tuito abripi ex.hac vita patiatur. Parum fane hoc refpondet fummi iu-

l

Itl*

li

dicis fententiae, qua Deus ipfe tsndem hanc caufam *) definiuit;. Bene

do

autem conuenit cum iniquiffimis mali genii confiliis, quibus aut Iobi re-

j N

ligionem fidemque, aut ipfam prouidentiae diuinae vel fapientiam, ve]

mque

juflitiam, et benignitatem, adeo fufpectam efficere Eliphafo contendit,

p ii

ytum

vtfiue Deum non eífe iuftum, fiue Iobi pietatem parum ei probari, ex

vt

forte eius miferrima fufpicetu—ro En dolofam, quae eo fpedlat oratio-

us

2

nem:

) ye

unft ob eime biel ju gerüge Ciadbe, aI8 baf ber Sücjfer ber 2helt ffe

uid et

bunant

toilrbígte ,. nad) einem. geredbten Vrtbeil8 «Ciprud)e früben Sob unb langeg

geben. ausiutbeilen.

Ita vidctur omnino, atque fic quidem de Deo fen-

j fr&*

tiunt plerumque fatis imprudenter iniqui eius prouidentiae cenfores, qui

o«

quam mereantur pii et impir vitam, vellongiorem, vel breuiorem, ex

»fe Mi'

folis hominum operibus et ftatu externo aeftimare folent, nulla habita

t

animacum , quam ignorsnt, et confiliorum Dei, quibus earum faluti

Qouets

profpicit ,' ratione.

Numquid vero legatum Dei ita de eo ftatuere, aut

endam

ipfum Deum tale quid oraculo confirmare decet, quafi parum curare vi-

et u

tàm hominum mortemque , et fere nihili aeftimare videatur , nullumque

eum

in his, quae cafu iis eueniant, veftigium infit diuinae vel fapientiae, yel

"n g

iuflitiae et bonitatis?

Numquid vel fingere decet oraculum eiusmodi

indignum Deo, quo adeo fufpe&um efficitur vniuerfum prouidentiae

]u

q

eius negotium?

yf, D

*) Contra fentit Cel, Michael. p. 15. ein. febr ricbtiger Gebaufe unb. eine&

( UV

Orafeli totivbíg, toeil ec ia ber SDat bie&ofung be8 gangen Stveifel8. entbált,

swi)&'

unb eben ba8 (agt,. t0a8 Gotf i ben Ie&ten Gapifeln fagen toirb. (vbi tale

jj, t

quid nunquam dixiffe Deum videbimus.) 9fleim e8 toirb fo borgeftelit, al

W

babe Glipbad ba8 Drafef, bas ibnr toobL gar íin 2Ibficbt auf íob8 lnfdlle

ch

geaeben feon mocbte (quafi vero haec illi mala fine iufta aliqua caufa con«

] (ft

$tj Ü

tigifent, parum ea curante Deo) aué 9Inbánglidyfeit an feine Sorurtbeile

i

jmeü

f

nicbt oerftanben. — r fübrt e& an, unb bleibt bep feinem tbeologifd)en &as

j

&e: Demn Gered)ten. gebe e8 in biefem £eben, enttocber beftánbig, ober bod)

-—

ii 16

æpn €nbe guf.

RA

m

-

XX

£0f

nem: mumquid iuftus a Deó "habeatur homo, aut Vin;ïocens vir quif-

(et

quam a (fuo creatore v. 17.?

En quam parum fidat intimioribus adeo

ce

fuis (in regimine mundi) miniftris, immo fuos etiam angelos (coelorum

incolas et terrarum praefectos, fcilícet ex antiquiffimarum gentium opi-

qu

nione) arguit imprudentiae v. 28., quanto igitur magis fic aget cum

fOrF

N

hominibus, qui in domiciliis habitant ex luto conditis, quorum puluere

conflar fundamentum, &v *yzivo; & Oeuehioc habet Aq. et Sym,, qui

C(:ü

velut a tinea corroduntur *) v. 19. .. Ab ortu folis ad occafum vfque in-

Q3

di

dies faepe continuo malorum impetu contunduntur, tandemque in per-

petuum pereunt, üemine aduertente **) v. 2c.

An non quidquid in

V.

iis optimum eft et praeftantiffimum 83 D'", clade faepius aufertur

38

funefta v. 21.? "l'andemque morienuum us eft ^D2022 w? idque

Or

fine confilio plerumque et ratione iufta v. 22.

His omnibus, quibus

fu

Deum inique arguit daemon, tacite fimul et dolofe malorum Iobi fine

dubio admonere voluit Eliphafum ***), quo ex his fütpicarécur, fiue

parum Deo probari religionem Iobi fidemque, fiue nihil prorfus eum

mortalium indolem fortemque curare.

Atque fic etiam intellexir Eli-

]

phas huius oraculi fententiám , idque in limine íam fuae orationis, fa-

M

tis quidem adhuc modefte, haud tamen obícure prodidit, fenfim autem

fenfimque liberius et audacius, maiorií cum indignationé. et fermonis:

acerbitate demonftrauit; in quo reli

imitatores.

quos etiam fuae habet iniquitatis

Satis igitur proterue íam incipit C. V. fuam TIobo miferíam eXpro-

brare, quod nulla ei copia relicta effet, fiue ad hominum, fiue ad an-

lum )

gele;um, quos fen&orum fine duþio nomine V. I intellexit, auxi

confu-

*) Hebr. p:5:553 quod Houbigant. inique "ïn fingular. convertit, et 5**

legere iubet, idque eam quidem ob caufam , quia Deus fit, qui eos con-

terat; quafi hoc nemo intelligeret , quando Plural, neutraliter explicatur

ex vfu linguae.

**) ewurs 9535 fubintell. 2

* vt phrafis illa occurrit Iud. XIX. 40. Efa. XLL

h

20. 22. Yob. XXHl. 6., quo autem facros fcriptores truncari pütat Hou-

bigant, ideoque av accipit hic etiam, vt fupra iam monui. pro generares

et fic vertit: uembne eoram progenuc

ranute in .femggternum interibunt; quid

fentiat, alii augurentur.

***)-Idem mihi pariter licebit, quod ipfe fufpicatur Michael, baf ibm bíf

. Dtatel toobl gar i 9f6ficbt auf $íob8 Iinfálle qeacben fepn mecbte p. 15.

1) Siue fuam, fan&orum aliquo exemplo , caufam tuendi, vt Houbig:nt,

opinatur, ideoque *»i» verrit: aufcultabit tibi, vt in tuam eat fenren-

tiam«. In quo illi faciltus adftipularer, quam in eo, quod interrogationem

ä

57b imperatiue explicat: conuerte te ad vnum aliquem ex fan&is.

|

L

-

XXI

quif

confugiendi: Idque, quod de fe nemo facile, de aliis quisque luben-

ter iudicare folec, (ignum effe improbitatis eius et poenae Dei iuftae

$ qdeg

lorüm

certiflimum , ex eo fufpicatur, quod improborum fors ea fit communis,

quam in (e nunc ipfe experiatur, vt azgrifudine animi, fua nunquam

7 opi-

et aemulatione ,

t Cum

forte. contenti wæ:

qua aliorum muldent felicitati

iluere

PNID, ftultorum more, fuam fibi permcxem parare non tantum et ac-

ce-uare foleant ipfi v. 2.; fed iuftae etiam Dei vindidtae fe reos effi-

, Qu

ciant, qua femper clade funefta et ineuitabili Beceffario in hac vita fun-

C lfj«

ditus eüertantur.

Atque hoc putat adeo eífe certum, . et irreuocabili

| petre

Wi 1nt

D ei confilio conftitutum, vfuque perpetuo comprobatum omni tempore

V.

^

fertut

3

$., Vt quotiescunque impium viderit in felicitatis flore radices

agentem, fuübitaneum ipfius

eiusdemque familiae *) et bonorum **)

jdque

omnium interitum, breui ""*) imminentem, 'infallibili femper augurio

uibus

fuerit T) ominatus.

Hunc enim a Deo conftitutum efle putat ordi-

i (ne

nem

fiüe

C.3

um

") Hebr, 3 domicilium,

a2 quo parum abludit, quod Vula Aqu. et Cod

tHi-

Al habent DON2, decm, pulchritudo, svmzpezaw, ob fcnptzoms fimilitue

f

dinem.

ürer

**) Quae duplm nomine v. 5. veniunt, $wx5, quod non meffem tanturn,

forii$

fed armenta eriam,

et quae ad pperer ftem pertinent,

bona ruralia

j

comprehendit, et n5»mn quod reliquas ficultates comple&xtur, easque

latrones ait, auide exhaurient, illa vero praedo famelicus deuorabit, 75:t3

innp* tc:x5 immo mediis ex armis, fiue in confpectu protegentium cu-

xpm-

ftodum auferet ea, vt Iobo contigiffe conftat ex C. I. 14. 15.» vpc; evorie

] af

æp&naaumz «vro: habet Sym . .et Cod Alex., avroc in Sing Aqu , qui '7:-2'3

fiue n^w pro 5« legiffe, etjx vt n3x pro caffoditione et protz&mne acce«

m4)

jf«

piffe videntur.

Haec puto, facilius admirti, aur max» pro Partic. Pih,

eX jv háberi, bw autem prope, i con[peciu verti poffe, quam Houbig.

violenta toleretur verborum truncatio ; quà hoc. efficit : Y^ L t:r'm't

"o

eorum manipulos armati ra ipuerunt,

Quo aurem iure I1l. Mlchael D5

corie

pro t&ho corbes 'ïCClplat fíe toerben fie in $tórbe fammlen, et verba fe-

jcatut

quentia fic vertat: eín ftunmter S5oben toirb gíerig ibr 9Slut fóludemn , dif-

quirant alii, cum nullam ipfe eius rei rationem dederit,

XLU

4*^*) [ta intelligo p&n& v. 3., quod tamen non opu: eft temeraria interpune

Hot

&ione ab. hoc v. auellere, et addito * cum -v. 4. fic copulare, vt tecxt

arty

Houbigant. et de repente filii eius a falure longe abfuerunt.

qnd

1) Sic verto Sig v. 3.

xerwpaezusy vt habet Aqu. et Cod, Alex. «wv l*(X

quamuis Vatic. vertat:

5594 abfumta eft habitatio , quafi legvfï'enr p2

1j

aut 33 effoffus , perforatus :

Qod qmdem temere nunquam praef'umen-

5

ganty

dum eft, re&:us tamen fufpicari licet variam le&ionem, quam hoc ad-

mittere, quod vir quidam do&us ait: soris effe apud. Indaeos, libere agere

nrer

onert

in vertendo textu [ocro , fed in. textu originali l'tteras et amces veserari ete

wem[; verba. uou We//lga"t; duf nount mtell:gere. In eo enim.nulla mihi

poixta

I

£

XxII

nem rerum Immutabilem v.6. 7. vt nunqügm fponte;velutïex puluer&

wgaï

nafcatur pracfentis vitae miferia, et velut ex agro progerminet hominum

znd

moleftia; fed. vt ftudio quisque fuo.et Jabore, fuam fibi fortem paret,

Quïf

son autem auium *) more libere volando, fuum fibi vitum rapiat, vbi-

Oi

cunque inuenerit.

Idque quidem.in fe verum omnino effe, nemo fa-

ade

ci

le dubitabit; Neque tamen eam ob caufam quaecunque huius vitae

Tut

vel bona hominibus, vel mala eueniunt, fiue pietati eorum, fiue im-

YV

ti femper tribuere decet, aeque minus ac foli hominum induflriae

J5

piet?

vindicare fas eft, . quae

ex terra nafcuntur omnia.

Hoc potius Deum

prodit vbique praeientem. et fua efficacem prouidentia, quae naturae

fiet:

ordine non.regitur, fed eundem ipía.fuo regit confilio, quod huius

tut,

vitae bona non vbique virtutem comitantur; ficut nec operae hominum

hátt

femper refpondet terrae prouentus; fed contrario faepius ordine, fem-

abel

per tamen iuftis de.caufis, omnia eueniunt, eum in finem, vc fide Deum

þiet;

obfequiofa colere eiusque regimini res fuas omnes committere difcant

W

mortales,et melioris vitae admoneantur,futuro demum feculo expectandae.

ma

Quare bene quidem.agit Eliphas, quod Iobi caufa Deum coníulere et

p

4n auxilium vocare decreuit v. 8., eiusque mirifice tam fapientiam lau-

m

dat, quam potentiam infinitam , qua hoc vniuerfum non þominum ar.

Qu

bitrio , fed fuo ipfius confilio regi demonítrat, ita, vt humiles faepe et

vità

afflidos erigat, fraudulenta vero improborum confilia peruertat, -quo

tüm

tefcere

list

ex fua miferia eripi"ntur **) egeni; Erotcruorum autem obmu

Cogae.

hu

n decens verbi Dei venetratio, fi apices et litteras

ier

pofita videtur, vel paru:

cextus originalis, quae non raro funt vitia fcribarum, vt verbum Dei fu-

o

mus, facile autem leuiterque verfemur in fingendo ver«

Pef&itiofe cola

qu

borum feufu, quae mon iutelligimus ,. aut nolumus intelligere , vt e; c, Alex-

andrini Deut. XXXIH. 8.. pro fs lfracl ,/ quod in textu legerunt, . bono

confilia i2 verfione fua pofuiffe putantur eyygev 3es, idque Aegyptiorum

*

1

n gratiam, quia perinde fit, dicasne, Deum praedeterminaffe habitationes

gentium cum refpe&u ad Ifraelitas,, vt hia Numipum mediorum culto-

ribus excipiantur, an, intuendo rem. ab alia parte, afferas, cuilibet angelo

uominatim. partem, tellaris attributamn e[fe , ,ai praefit ,. vbi etiam redle coli

u l

po[fit, excepta tàmen terta Canaan, Quod an perinde fit habendum, id-

eoque /audi Alexandr., non potius 770 vertendum, alii iudicent.

p

*) kat

!

4 *$n-Gr, accipiunt omnes , Sept. Aqu. sym. nec non Vulg. Syr,

et Àr. quibus etiam Houbig. et Michael, adftipulantur ,

in eoque acquie-

ífco, et entiquis temporibus eam fuiffe huius vocis potefatem, fufpicari

^ jubentius, quam priftinam tueri volo interpretationem: f//i; irae velitando

v arroganter extollere foleut; quae nimis omnino dura eíle videtur.

4* Plana fünt verba v. I5. eripit ex gladio, ex ore eorum (sladio fimili,

i. e. ex dellinato iis interitu) immo ex poteflate praeualentis miferum

ope

— ab Ls l. o

l

XXIII

Wre

eogatur audacia v. 9 - 16

Atque fic omnino bene quxdcm femper fpe-

B

randum eft piis, nunquam defperandum rebus in adueríis v. 17. 18,

|partt,

Quis autem finem malorum tam gloriofum, tantamque iis bonorum.

t; Vbi-

omnium affluentiam promittere aufit, quorum fpem Tobo, fi pius fuerit,

mo fj«

$ itie

ádeo certam Ehphas facere conatur et indubitatam v. 19-27., qmm

Deus ipfe, genti quidem Ifraeliticae, vt piis omnibus generatim Leu.

Jue 1f«

XXVI. et Deut. XXVIIL nulli vnquam vero femt, vel integerrimae ple-

lultie

taus cultori,

Deun

Quam fi fint haec 1mprudenter di&a, quantopere 1ehglom noceant et

daturae

pietati, quae fallacibus eiusmodi pollicitationibus facil&"fufpecta effici-

| huius

tur, prudens quifque intelligit, qui

quae euangelicae inprimis fidei

Qura

natura fit et indoles, probe confiderauerit

Tota enim illa, . tantum

fettl-

abeft, vt huius vitae bonorum fpe et promiffionibus ad turpis lucri, ex

Deum

pietate faciendi, et quaeftus cupiditatem chriftianorum animos alliciat ;

diícant

vt p()tlllS immoderatum omnem terrenae fC licitatis 'mlmem ex eorum

andae .

mentibus euellere ec funditus extirpare contendat ; vt fpcm omnem

Jete et

propuae dxgnltatxs et opmlonem meriti adimat eorum þletatl vt prae-

m lau«

mia illi promlttat, non corporis, fed animi, non quae fenfibus, fed

um at

quae mente percipiuntur, non quae praefentis, fed quae futurae demum

ape

vitae felicitatem fpe&ant; vt íui ipfius et mundi abnegationem,. patien-

^ qHO

tiam et humilitatem ,. manfuetudinem et animi in aduerfis fortitudinem

vlate

iis commendet, quo in odiis, contumeliis et perfecutionibus ,: alusque

w(t&n

hulus vitae calamitatibus, quae funt exercitia fidei et pietatis experi-

menta, tanto facilius perfeuerare conftanter et vincere poffint feliciter,

; //ftfl (/4

Dei f

9g waoi egovribou I4c8 ngcx, quos ducem fequi nullaque alia, quam

1&0 VOl«

qua ipfe mce[ïit via, ad victoriam confequendam et coronam conten-

c Al

dere

, bono

trorurt

ope deftitutum; in quibus . tamen rzendri quaerit, fiue potius modum in

fcirpo, Houbigant. ideo textum reprehendens, quod in duplici hoc mem-

3 culto*

bro parxa paribus non refpondeant, fed ii priori defit Subie&um.

Quare

" ;(10

hunc ita fupplendum eífe putat defe&um vt abie&to n ex voce s5 ec

at n 7

p in Bns mutato, haec tandem fententia efficiatur :

eripit ex vaflatore

um 1*

ducem, ex manuu poteutis pauperem. -

Numquid vero hefcit, quod tamen

ignorare non decet interpretem, rarum nihil effe, nec ab vfu linguae,

] s&f;

vbiuis obuio alienum, vt duplex membrnm ad vnum faepe fubiecusi refe-

nfquxe'

ratur, vel obiecfum , vtrique conueniens, quod hic e(t Ta2x mifer, fiue il-

uf,)iCJl!

lud in priori, fiue in pofteriori membro fuetit nominatum?

Longe igi-

ng][//lïl Ü

tur re&tius Ill. Michael. 1dem fuble&mn in vtroque membro, eiusdem in-

T.

doli conuenienter ita exprimit:

er errettet ben lebertounbenen aus8. ibreint

o fimul

sRadjen, unb ben 2lrrmen au8 ber anb be8 9dotiaem; quamuis 238 non

muemm

tantum gladxo vicum, fed etiam enfe pet:mm ügmficare poflit.

opv

);(XIVI

dere deeterz—riuic xeu)angelicae religionis indoli parum profe&o conue-

niens foret mos ílle prouidentiae Dei perpetuus, quem lobi tuenrur

amici, piis bene femper, impiis male faciendiin hac vita. Cuius quidem

de confiliis longe re&ius fenfilTe Iobum, ex eius colloquiis, fütura pro-

lufione explicandis, intelligemus: Mirum autem non eft, quod nec ipfe

£idelis ille Meffianae religionis cultor, ita clare ea perfpecta habuit et ex-

plorata, vt nos in hac ranta, qua fruimur, Euangeliiluce. Quae cum

nobis eX fingulari prouidentiae diuinae gratia per inftauratae religionis

verae beneficium illuxerit, cuius memoriae facra d. XXXI. Oà. folemni

EC

ritu pie celebrabimus, tanto maiori merito gratae mentis amore, gau-

dio et veneratione hanc tantam Dei clementiam laudamus et decente

pietatis ftudio colimus; quanto infigniora funt admirandae eiu; prouiden-

£iae vefligia, quae ex hor toto faluberrimae reformationis negotio elucent.

Dicet de his facunde et eleganter orator pius et doGus, "Vir Iuuenis

bonae indolis optimaeque fpei, Clariffimus Dn. M. CHRISTIANVS

"

GOTTHELF EHRENHAYV SS Gelenauienf. Quem vt beneuole

audiant, eiusque orationem hor. XII. intemplo Academico habendam, et

huius fimul diei feftiuitatem fua ornent praefentia, 11 1 v $s T RISSIMOS

!

COMITES, VTRIVSQVE REIPVELICAE PROCERES GRAVIS-*

SIMOS,

NEC NON GENEROSISSIMOS ATQVE NOBILISSI-

MOS &ACADEMIAE CIVES humaniflime decen;erque inuitamus. P.P.

Liptiae d. xxx. Odt. A. R. S. CIOIDCCLXXL

LIPSIAE

EX

OFEICINA LANGENHEMIA,

N

N

à

"

"7)

7)

w

M

T

(:ï

^

MY

at

N m

DA

h

1

e

|

E^

j

R

:

M

|

l;

ä

j

u

W

'

u (

SS

ZZAN

N

48

j

j

E

M e

N

x

m s

—

c

g

"

ï

g

ia

.

d n

s

——

at

L As

N

Q«

æm.

i x

Eu

i

L ii

as

n

.

d

d

M

N

b

u

M»m——

8

t

^

F.

a

—

2

EEE LR

—— ——

T

—

À

"

g

^

-l

ur

*

n

"

n

Vg m

"

:

k

-

-

lls

d du

*f

R o ii

"4

M

—

3

—

D. um

g

"

—

*

*

-

A

A

&

]

* sss

.m..

—

KT

b.u

p

b

a

-

-

-

M

$

HH.,

s

—

A..».

rf -

L:

d.

"

*

*

u

A

wths

od

——

-

-

:

Mi

&

E

ha

"

F.

A

*

. Mi

t

"

-

L

Y*

—

W

DN

»-

fu

n

.

É

5

"i

Nep

Bd e, d

*j

"

sw

*

" diod

*

r.:.;

À

»

-

e£

i

ER

-

—

s.

w&

r

-

v

El

L2

*

—

"

LT

ul

As

]

&..

*nn.

-

.

»"

Y

[

4mw-4»

L m

H

W.

;-v..

»

hn

".

4

—

"E

p

.

E

pYw

.

P«

;

$ a...w?

R N

& À

--

*

"

f

"i

[ acge'

h

T. i

W..i

LP

-

-

M«.-

/.Mx!

t

* r d

"v

"

w

"

L'

w

bt !

d

*

?

K

t

d-

—

!

-

M *

n

E

H

»*

*

At

b

L2

yt

E

4 o

:

?

c

|

a

--

-

.

P

£

r

412*

dR n

-

&

-

——

i.:

N

um

,-N

$OR

VX

L.

$F

^

&

v

2«

— À

w«

A

-

x

A

—

"&

,

T.

-l.!

o

PU

m

—

W.

&*

-*

" »

t

*

-

p

uynä

i

E

4

l.ehh, g

r

..)

YO.

LE

M.x

Is

——

f o*

* lsss

m

.

4 o

p

hu

E

f

^

«

X

P.

m

M

»-

" Wise at

.M.

Ihh

M.

m

At hm

nrrxm

P

i

E

"

L

*

-

du

"

d

*n.

"*

——

v

G- UP AE g

N

^

"o

*

x.ïlw

-eN

Á

—

ïv ,

*

*

a

^r&s

aM ass

——

l»nu

-

»

«

y*re

o

.f

in,

ha

gt

c!,w,

w

* ha

.

n

—

P

*

*s

*

.Qxb» Av

"«

Ms

-

"

o

^

.W

—

-

)käJyr

d

* h

Y

s

t

p^c

"—

A^ s

Lal

.Q,pn,

W a m

T

- ln

w

1

& um

M um T

;

h-

t

"

n -

Y d

—

Y

-

x

—

-

Á -

o r

"

ce

u

t

*

mv)a

ii

nw*!

Pj

»

* u &

ul

EN 4

n

g

-

st a d

M

&

EM

$5

À

-

^ $s

"-

a

a

x,j

v

Pa

x

?

-

-

L

—

"

i

-—

r

—

"4

4

"

—

kv

? ,

Cs

-

x

-

s*

0'

u

e 7-

-——

xux,

st 4

"o

1

"

-d.;

gt

"

L

.u...-

d

t

—

Y

t

——

& ww

-

—

- z

*

E ln

4!

d

j

"-

i m

Y M

Nere l us

-X«

-

h

aM

ips d

"3

-

—

i

a

——

- p il

f u-

—

v

Ts

prt

JQ

[*

$

" -

WES 37 u um

—

- —

—— .w»

-

TU

$-

" ,.

Y

M

Rs

*s

* —

—

p

W É

k

A u

-

"od at

df . p

at g d

).1

-

"« ..

—

hus

m

,

b m

r*

X

^

E p

-

w db

m

"Á

tlxblA

" a

bao, ^6

.

—

n

al 7

N

Mï

9

t

»

p stl

d

n*^.

VK

M.x Mi

a MCU

m

idipes. 8008

P ais

m .

—

m

:

s x - d

,

—

s

*v

Á

at

"-

r

di

ao

Paate

N af

-

w a.

——

n r d :

[* a

^s

ao

y

m

pw—

aIU

Mi a

" asl

"u

p

——

r

—

-

-

s

1

W

m

-

V. i

vt

ho

ao *

-

& L

a

X

-

/i

x

w

AC .

p m

"m

Ü

m

R

"m

"

tl d

..Qþ

K g

m

| m

d

N

—

uw..

[

—

A

Wa

« 90

-

£t ÀÓ

A

m

wo€w

m

r2

r h ag i

ha

3

-

z

as

d u

ÀN

—

- . ^

"

Y

"-

!d

A N od

dicndii

D P RE

þæ'k[.x

"* 1

( AR

d

db u)Pïb..

E

"

r

TW

w

w

—

TT

Es

m.» Mfæw.—ï(r

Wu

x

-

-

iM

4 w

x

*

LX .

£L

A

—

—R &

"-

——

-

w.

"

du

t

Z

h]

| 20 cm

ONPEG

|

Y

T

X

S

W

RECTOR

R

19

18

ACADEMIAE LIPSIENSIS

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

l45

17

AD SOLEMNIA

Balance Q

O

16

EEN

INSTAVRA'I AE ECCLESIAE

Focus

15

N

m A C R À

M

D, XXXI

OCT

A

R

3

Pal

CIOIOCCLXXI

L

S

| 40

IN TEMPLO ACADEMICO

K

ss

PIE CONCELEBRANDA

J

g

l

IN VIT A T.

H

P d

G

i

Specimen 1. prouidentiae ex. Libro Iobi eiusque aduerfitatibus

- - N

6

a G L ad V.

5

äf

L

4

3

2

1

M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com