KaI600-1774_3
author: Friderici, Markus Heinrich

r

-

E

x

:

mye

A ET

"

a

-

—

$ X

n

2 d

d

dioG

2

E

r

s

" s

Bo

..

um

u-

t

—

um

v

-

nm. :

N

[3

EE

:

N.N

p s

—

I

2

-

:

od

As

*s

.l!l

E

m

w

d -

LA

u s

T

a

d

g

x

ye

ln

"

*X E .* m

z

a

É

o

u g g

——

ao ,

qeiiant

T as

P

* ia od

.sww- -a

— LT

P E

R

—— —

—

A a.

—

r

—

..-I

d

h-

":

as

)n:

£a

a

i

:

R

LOAECS

um

x

w

D.

"s

o

n

*X r

GE

*

lnrf

. i

m

-—

p

CX d

"

um

" C

w

ss d

C n -t

i

^.

-Wi!rutxnux

.

a.

T

»

rX

A&

«11&4.(605 a^

-

y —

^

a

as

a.

$

&

€

-

-

TY 5

PCS

NS i

a,-þ

—

-

& r

—

ke

C« *

,u

-

m

$

*

X

nX

X

£^

w

-—

»

-

a» g^

WhM a

4

f

u

Ppatg.

b

a.

-

1& *

& *

P

w

;

k

^.

**

u

--

m

-M

?«

r

M

—

4 «

./,x/

LE m

-—

]

J

"a

P*

w m

—

-alt.

(*

Ls s

at d

.*«

f.

2219 WA U

,

A-

is

) m

K

k

li

w

r

P d

by.is4 t a

"

/c-

"

P.

n u

«

p.u

.M

"-

de n

EAU

.«æ

.

i

d-*

2"

n

f

v

*.

-

"

a w

( A

-

hs d

!9 "

.Y

p X r

...

"

—

""

jycL

M

Jæ

m

""

w

m:.

uæï«&

P o

m n a

i cecei

"E

IN

"

& m

295

—^

b

"

i.

-

P

—

^m

3

p

.W

ZSIECZCS

A

.

(N.bow.a

af -

A :

.(bï

Ms

"as *

"

—I

| --

*

s

t

J«

À

T5

ww

;

y

é

g,

"

a, ,

N -

d w QUE

vu..-

w a

»».I

N

FX

N

- P^

T

wOW

E^R

1

**

-

d

^.

&

Pt

3

PA

m

M

-

db

j

p

M. r

| O

& UR

x

w

—

ePg

»

s

ve- v

h

W

T.

"x

2

f

M

H

p

M o

M

$-

, Es

À.

f

d

"

Z*

f.«/. n

-

L

p*

*

N

*

F«

—

TET 4

-

. t .

P

Mu/

"-

P

$i -

—

^

hs

AA

j^

"

n d

r

w *

n

-

/ Mul

»

M

F.

"-

$

h

^W

Mf

ex

«

4&4

t

&R

-

w

-

i,

uv

p

a

.

MP

r

l"

Ó

-X

F

L a

N Prx

d-

»

N

-

a

4'

a E

A

.«..

TX

-

t^

A..

*

s

i

—á——

—

P

1»

-

S

"R

X.kw. d

N

J

"

$-

v

Qect f

;!

H

I

X

—^

j As

$

-

s

—

"a

-

.

I

d

-

À

"fs

A

2

Mr

pu

s

w

w«..

-

Wal

p a

"w

"

"Al

P as

—

ins Ed

hat

T

o*

o E

":

E

-

"n

A.

..Ua

ty

£s

N -t

—

$x

Y«

-,

M.»

m

u M.

—

-

od

f

—

-

(

s od

— s.

r at d

a

y-4

v€.4h.

: n

E

w«

Va

-

—

-

P

UEX

"Y

A

—

—

. d

*

*i

p

a

E

—

"s u

T

H

T

x*

^

i .

"a

afn

"

«ïx.xlf

p

-

-ï!

j

*

"

l d

n

—

ts

-

usl

»

N

z

tl

——

N

-

p

d tl

*

db

p

-

€*

»

-T

-

m

i*

--

—

M

*

Pa

p

n s d

-

dperon

X

W

at

.*

AO

*s

»

*4

E

Á

-

T

"2 d

&

,.Vyü.)"

-

t

M

-

"

ræx:..

-

W

N

v

-«

v

s.

— À

W

—

*

P

m

-

* m

P um

x

^.

h

E

w

i.., .La,l.j.

A

ha .

z

m us

. i

N un.

.H

P o

-

—

—

*

-

a

—

""

MC

w

-

^

z

w

y"*

9 d

ia m

m

P

208

N

- MM

-

m

—X

Bd

tht

*

"

"

P

-

—

-X

"E i

""

"4

-—

-

—

Lf

av

"EV.

:

n

"

(

-

"m

—

y'«

-

t

hs.

d

*

7

v-

* n m

AMAT

m.

"

-

x4

i.

E

z

t

.U

P.H

—

od

»4

-

"-

.

-

Í

u-

ass d

mX

.4:.

"

—

iC

d.

— * at

—

—

a*

—

-

-

v

-

"R

——

— Ü

"

-

-

—

t

ha

-

"Pugsis.

E

p

»

NOCR

"

L

N

J

L.

m

d-

h

*

——X

EM

d.

— — ,

--

a

fa.

-

T

31

w

at

x

x

n

—

l

"

"^C

—

? x

-

"

d2*

*

v

^"

a

*

Q

£

s

&

-f

^

a X

^

d

"n

v

"

q-

b

-

w

w

W

*

A

V

L

—

M

.

-

ÉR u d

l4

—

i

—

-

Á

—

d

s

n

-

—

^

n

9.

"- 2«f

-

—

Pt

u.

g

».

E

E.

-

"s

.

m Ed

e

*

"

Í"

t&-

Hx

HW

É

d

*1

"*

d

a*

3.

-

$

k

h

*

*

L

t

od

ve

R

*

$-

4

EM

Hï

-

i

P

112 À

£.

—— À

-

M

Á

*

:

a

—

»

*

2

D j

**

í

9

n

-

^

€

-

Ac...f.

-

-

WA.J

-«

——

"

$9

5

g*

w

*

$-

A. À

v^ f

E

)

b«

^W

&

P

ia

25

"

E

M

r

«*

P

Y^

"

"

.

é

P^

"Pecc

—

i

A

P

»*

«

Mp

-

M *

E

—

m

E

-

Á b

—

j

F

--

N

*s

T

^

-

"A

-

g-

w

..a

-

-

u

m

x

-

..-,LP.M-

^

"

"

r«

"

1

^ 4

ss

»

H,.'

-

-

*

—

14

^

A

"

b

5

m

"w

,

N.F

-

$.

&

".

-

s

t

«

^

a*

LY

-—

^-

"

rv

1

.

9.

? 4

x

f-

—

^.

Fa

E

Bs

-

j

a.

&

al

u

"

L

**

"

"

*

,

y

£

v^

^

-

—

m

A

À.

*s

-

-

à

A.

"

gt

h

^"

»-

ulf

-

*

.

s

-

*

-

-«

&

-

p

"«

"

*

VET

[Egip E. itiÉiiLiiic ——

——

"-

M.

!

L.

«Mdvm

d

[

—«

od

)

"

!

ggsw

p

)

"r

[

Oa

VIRIS CLARISSIMIS

GEORG. IOAN. LVD. VOGEL

ONOLDINO-FRANCO

CHRISTIAN. PETRO POLCHOW

PARCHIMO MEGAPOLITANO

CAROLO ALEXANDR. RAKENIO

BRVNSVICENSI

EX ACADEMIA CVM LAVDE BONORVM

DISCEDENTIBVS

NOMINE SOCIORVM

QVI SCRIBENDO ET DISPVTANDO

SVB PRAESIDIO

VIRI

SVMME VENERANDI

GVILI ABRAHAMI TELLERI

STDETC

$E EXERCENT

HANC FELICITATEM GRATVLATVR

ET

"fudreae M A syx commentarium im lofumm, tauguom perfefBli operig

in ommem Scripturam V.. T. exemplar

LAVDAT

MARC.

HEN R.

FRIDERICI

LVBECENSIS,

aF i

HELMSTADII

EX

OFFICINA

LEVCKARTIA

z

uam prouinciam, fauflum et felicem ex illuftri hacMufarur;t

fede difceffum, Vobis, Viri clariffimi, publice. gratulandi,

non fine fummo iucunditatis fenfu nobis impofitam effe in-

" telligebamus, ea ita fungi qutun adniteremur, vt et Vobis

et nobis fatisfaeeremus: Vobis nempe, quae iure quodam Veflro a

nobis exfpectare poffetis, ea przflando; nobis vero, leges illas obfer-

uando, quibus eft fancitum, vt, quam gratulationem leges honori Vcfiro.

facram effe iubeánt, in eam re aliqua pertractanda pauca praefaren-.

tur, quae cum inflituto Collegii noflri quodammodo coniuncta fint,

diu multumque inter nos eft difceptatum, quidnam illud fit potiffi-

mun, de quo tandem noftro omnium confenfu in his litteris difpu-

tetur. — Qua in re definienda quum animi noftri fluctuarent, et varia

variorum difputatione bhinc inde traherentur, peroportune fe interpa-

fuit auctoritas S. V. PRAESsIDIS npfzri, qui commemorans inRi-

tutum collegii ioflri inter alia hoc efle, ut in codice facro recte ia-

telligendo nos exerceremus, atque, vt hunc finem aflequi poffemus,

nihil effe magis neccífarium, quam, vt commentatorem aliquem noe

bis ante oculos poneremus, quem in fenfu Scripturae facrae eruendo

fsqueremur, auctor nobis fuit fuaforque, vt Viri cl. Zndreae w A st

conuuentariwum m lofuam, perfecti operis in omnem fcripturam Ve-

teris T'eflamenti exemplar -pmp:;mercmus.

Neque fuit,. quod contra .

confilium tam iuflum tamque bonum diceremus, quia id Vobis fum-

inae voluptati fore putabamus, qui perid temporis fpatium, quo col-

legio nofiro interfuiftis, non femel obfcuris Scripturae facrae locis

]

lucem affundere fumina cum laude conati eftis, ideoque de hoc omni

inflituto eo magis iudicare poteftis, quo magis officia et virtutes bo-

is maxi-

ni Interpretis perfpecta atque cognita habetis; neque mint

mae nobis vtilitati, qui in dies in redta Scripturae facrae intelligentia

fludium noftrum ponentes commentatorem aliquem iam diu defide-

rauimus , quem tanquam ducem in itinere tam ancipiti tamque diffi-

cili fequeremur. In quo tamen inflituto id neminem putainus repre-

henfurum effe, quod viri a fanctiffima relig?one noflra alieni laudes

fufceperimus, quum et in hofte virtus fit laudanda; nec veremur, aut

Vir cl. ex more

queinquam exiftimaturum effe, nos ea omnia, quae

illius, cui nomen fuum dederat, fectae fcripfit , calculo albo digna

credere atque'illa ideo probare, quia a nobis non funt refutata , id

qu.oc'ï in 'Praei'enti non fert noflri i

nflituti ratio, aut quemquam fo-

A 2

fe,

4

re

qui nos optima ex labore cl.

MAs11 delibaffe cenfeat, quum

libéntes lhbentesque ex contrari

à parte profiteamur, nos hunc do-

dlum MwAsII librum per

currendo,

ea, quae primo intuitu :nobis

placuerunt, excerpfiffe, ita, vt , fi

euoluere liceret, fumma nos admirati

denuo hunc eruditum fcriptorem

euenerit, vt tam multos et tam bon

0 fubitura foret, quo tandem cafu

0s Auctoris locos praeteriiffemus.

Sed quorfum haec omnis difputatio

, quum has litteras non orbi lit-

terato, non Viris doclis at

que eruditis, fed Vobis, Viri clariffimi,

exaremus, quibus eas tefles noflri in Vos amoris ,

qui fummus efl,

et monumentum ah'quod publicum Virtutum Veflr

arum exiumniarum,

quas per non nihil temporis venerati fumus fem

perque venerabimur,

effe cupimus. 'Quare, quae adhuc forfa

n de hac re monenda effent,

ii$ omnibus omiflis,

omnem in €o cura

m iam ponemus, vt Vobis,

Viri cl. ad quos haec omnis difputatio

pertinet,

ea, quae proimiffa

funt, praeflemus

, et quibusdam exexnplfs Virum

cl. omnes regulas

bonae interpretationis, quas OR IGENES

hinc inde et uigRoN Y-

Mvs fparfim, maxime vero in epiftol

a ad Pammachium de o

ptimo

genere interprctandi, et nuperrime Vir S. V, eERNEsTVs

in in-

ftit. interpr. N. T. dederunt, obferuaffe, explicemus.

Itaque; quae prima Interpretis cura, ab ipfo MA s10 ad ini-

tiuni cap. L. vocem r explicante, approbata, in eo cernitur, v

t in

vertendo purifaem et conformationem. hebraicorum . ad

lizzgz-zae latinae

vjun obforuet, et ea, quae x confi

uefudine limguae hebraicae J'perflua funt,

vertendo omittat ; quae vero hin

t inde ouiffa intell;oit, ea fuppleat, ideo-

qgue ,. etfi omnem au£torir Jenfun

1 le&oribus füis ffflat, id tamen eo modo

tfficiat; vt nom omnes au&lorir apicer illir g

"af

admineret, ea quam affi-

due a Viro cl. obferuata fit, ex hoc vno

, quod vltro fefe offert, ex-

emplo intelligi poteft, quum ea, quae I

V, r. elcganter dicta funt he-

braice pYv n 3295 "3 55 Yon "UONZ "m bene ita verte-

rit: Jamque abfoluerat onmir gens trait&lionem. lordanir.

Cui tamen

regulae haec cautio adiicienda eft

, ne interpres ea verba putet effe

fuperflua,

quae maioris éuQacews caufía hebraice addita funt; id,

quod latino interpreti cap. XX, 13. accidiffe obferuauimus ,

qui ver-

bum 713305, quod a Scriptore diuino de confilio eft additu

imn, teme-

re omifit; Et illa ipfa nomina ad regulam hanc videntur

effe refe-

renda, quae, quum naturam vel particularum vel praepofitionum in-

duanf, e'lcganterd hcb(raice ponuntur, fed latine adeo male ad verbum

effe-

7

La

efferuntur, vt cum aliis potius commutanda fint.

Quae omnia do-

Xle obferuauit wAsivs, vt quando cap. III, 10. IV, 6, t2522^p3

transtulit apud vor. VI, x. b" *323 5525 propler. Ifraelitas.. YX, 4-

mowaaflut X,19. C22 "nwN qant ped&quimini hofles vt-

:l

firos,. XX, 2. rrvio v2 per Mofen.

Porro quum non minor cura interpreti in eo ponenda fit,

ï

vt, quae vis particulis fubiecta fit, bene illam exprimat; quae fi recte

obferuatur, oinnem orationis fenfum clariorem reddit, neque hanc

virtutem Vir cl. neglexit.

Ita enim particulam Hebraeorum , cuius

,

in variis locis interpretandae delicatiffimum eft iudicium, vertit cap.

a

It, 6. per a£; IV, 1o. per eeferum; V, 1. porro; V, 6. Jed; VI, 3.

f

zaüm; Vl,26. vt; l, 2. TIDV) iam ergo, quae obferuatio vberrimis

s.

Scripturae locis confirmari poteft.

d

uum vero in ipfis Hebraeoruin et ver

his etnomïnibus,lv Và4-

H

rium fenfum admittentibus, interpreti non minus videndum fit,.ne

eum arripiat, qui primus, ideoque inter omnes maxime notus fit, fed

eum, qui omni orationis exucr; quam maxime refpondeat, in eo

j

non minus curiofe Vir cl. veifatus eft: vnde bene exypreffit vocem

$3237 quae variis in locis varie exponitur, V, 4. haec vero caufa fuit,

l

VI, 15. verba r oav22 àd iffum modum et X, 31. r*ày 52.niNY

e£ ommnia municipia eius,

V

Neque fcio , annon etiam hoc laudandum fit in As 1o,

»f,

quod ipfas illas dictiones, quae, quum vel ex Hifloria facra, vel Geo-

Je

graphia, vel Antiquitate defumptae fint, zere 7ódo transferéndae

j

praecipiuntür, cum illis Latinorum dictionibus comm:utauerit, 'quae,

Ll

nifi ex omni parte, tamen ex aliqua illis refpondeant, vt phrafin IX;

x-

15. mó25 rY92 prr diuidere aut difficare foedus, quia foedera certe

e'

vno animal: fecto pangebantur cf, Gen. XV, g fqq.. Icr, XXXIV, 185

cui plane conuenit Graecorum ggmct Tipysv; quae phrafis, obferuante

(

1l

S. V. zxNEs T1I ad Homer. iliad, 11, 124. non proprie fignificat

foedus facere. fed vi&imas firire foederis caufa vt $Uew *»youae eft, im-

)

pliarum caufa fatra fatere : latine diceres, focdur pangere, purcutere. vid.

ru

Joan. s3 M o N 1$ arcanum form. hebr. p. 375. et Onon afl. V.'T. p. G3r.

B-

et Pet, zog N1vs "n biblioth: antiq. exeget. '"'om. L. P. XIV, p. 106s.

e-

Quae a/fera interpretis cura effe debet doflam in grammaltico

Fiyit eruendo diligentiam ponere , ideoque /mfum verbir autforir fubie-

Gum rite definire, ea non minori fludio a Viro cl. fufce

pta eft, cNa.m

À 5

ita

e-

H

L.

ff

6

*X

4

e*y

ita fane ab initio commenterii ad cap. I, g. bene obferuat verbum

"1371 notare, ita mnentem ipf.»;rum rerum cognitione pertractare, vt

»ex ipfa veluti efferuente, verba etiam in ore nafcantur , qualia, qui

»lecum meditantur, folent fufurrare;,, stque hinc eft, vt noflra qui-

dem fert opinio, quod verbum fenfu imuffitandi veniat Ief, VIII, tg.

Ad cap. I, 1. Iofuam annot:t non 137 dici fed m«5, quia vir ia-

ter tribules fuos primarius feruitutem Mofi non feruiuerat, fed eum

cofficiofe comitatus erat,

Quae diftinctio ferri omnino poteft , etfi

non negemus, vocem "2V de miniftris quoque honoratis vfarpari,

vt Exod. V, 2r. VII, ro. 1 Sam. XXI, 15. et ex parte contraria Prye3

de famulis «t 2 Sam. XIIl, 18. 2 Reg. IV, 43.

l'orro ad cap. I, 9.

de verbis V et Don pmebipit, illud. effe per vim impellere fiue

quatefecere et labefactare; hoc vero, frangere et terrere: ad 1I, ro

verbum tz9^0n fere id fignificare, quod Graecis ovaSs,uæTt'-

€ey' nam interdum effe, Deo confeerare vt in. Leuitico; interdum ve-

ro vt h. l. omnia defeffatiom , exficrationi , iniuriis deuouere. atque ex-

ponere et plane, quantum |fieri potefl, occidione occidere et proríus

abolere; quo fenfu eft Nam. XXI, 3. Deut, III, 6. Ier. XXV, 9.

Ad iL 1; mniwN)| ""On benede conítanti atque firma benignitate ex-

licat: 1ll, 10 de verbo t^ obferuat, illud, fi fubiicitur *32:5, figni-

ficare, pmiïefüone depellere, et deiicere: ceteroquin vero poffidere,

autfi forma Hiphil inflectatur, mittere in poffeffionem. cap. V, r.

m eft Viro cl. ea animi vis, qua fapimus, et—qtl'id agendum, quid

omittendum , difpicimus deliberamusque h. e. vàv zromréev xwi 8

gromréovy 3;9;-)/;:&;;::0) dóvatuus , quam LXX nominant Qeóvgsy.. — Ne-

que :vinus dextre V,2 verbum PY3tD, quod interpretes valde exercuit,

ita explicat, vt prima eaque folemnis circumcifio ab Abraáhamo facta

fit Gen. XVII, 25; altera vero, h. l. auctore Iofus, eodem fane modo

quo b. GLAssivs in Philolog. Sacr. p. m. 970. fq-. Quem locum

quum tracten;us, occurrit nobis fphalma illud , quod, nefcimus quo

acto, Viro cel. Zoan. Frantifro 8v »pgo exciditin hifl, ecclef. V,

"T. Period, II. Sect. II. $. II. p. 807, dum affirmat, wAsIvM, prae-

eunte R. Dauide Kimchio, contendiffe vocem Pt non pertinere ad

circumcifionem fed ad eius procurationem, vt Iofua itcrum iterumque

circumeundo follicite curare debuerit, ne quis incircumcifus maneret ;

quam tamen fententiam, tantum abefl, vt MAsrvs fuam fecerit, vt

c verba

potius, poftquam Kimchii intergr*etationem reccnfuerat, hae

adie-

*

E )

7 S

vV6o 4

adiecerit: fed hoc profi&lo eff extorquere [cripturam atque ad. fuam in-

terpretari fententiam.

Ad V, 6 obíeruat fceleflos illos homines non

Populüm fe

d 33 vocari, verbo nempe odiofo et quod plerumque pro-

ab Abrahami facro illo foedere alienos figni-

fanos homines atque

ficat.

Ad v. 13 phr

afin, f£ollere ocíor, crebro in hifloria facra

vfurpari cum res noua atque improuifa fe obtulerit vt Gen. XVIIL 2.

XXXHL-55. Dan, X,, 4,

Sed eft , addit Vir cl. eiusimodi prope

infinita vzrorUze0IS, qua ego nihil aliud q*uam repentinam atque in-

fperatam vifionem fignificari exifïimö; veluti cum quis aliis rebus in-

tentus forte circumfpiciens rem ante non opinatam adeffe cernit.

uta,

VII, . vox m0n recte accipitur pro ipfa lege de anathemate inflit

»VIL 13. obferuat 533 vulgo fultitiam reddi, quam vocem mallet

,exponi per rem fotdam. eft enim obferuante Viro cl. proprie mar-

»celcere, veluti cadauera, quae amiffa anima tanquem fale computre-

^Ícunt. Pertinet etiam ad folia, quae vt naturali humore deflituun-

,tur, defluunt ex arboribus. transfertur quoque ad ipfum animum,

,cum ille diuinis fuis virtutibus orbatus defipit, quem eius morbum

,,Graeci &i Qgosuviy, nos dementiam et vecordiam appellamus,,, In-

de ergo eít, quod "Theodotion h.l. efeocóygy dixerit, LXX habent

evono. VIL 21. 9230 TYYN eft, auctore g As10, paludamentum

babylonicum ; figuificat autem Fr1N eodem auctore vel tapetem vel

veftem magnificam, et quae gloriam conciliatei, qui ea vtitur, vnde et-

iam pàáludamentum procerum fuerit, praefertim in expeditionem ex-

euntium, quod tefletur. Zuunalir Sat. VI. cum de parum verecunda

femina fic loquitur

Cum paludatis ducibus praefente marito

Ipfa loqui, recta facie

LXX etiam QjA5» vertere, nempe quia paludamentum veflis genus leue

et expeditum fit, vtpote militare,

Nam Qmä: vocaria Graecis leuis

armaturae milites, Ad idem comma fcribit, quid fibi velit linguag

vocabulum, non fatis certum effe; Latinum habere regulam ex auro

in linguae figuram conformatam ; lofephum putare rudis auri fuiffe

fruflum maffamque, id quod credibile fit; — nam et fcopulos et

flammam vocsri linguae nomine ab Hebraeis, vt Ief. V, 24. et Nae-

nium Poetam apud Gellium X, 25, gladiolum etiam lingulam nuncu-

pare; fuiffe ergo fortaffis gladiolum aureum, quo Deum aliquem

tit: et

fuum armauerat, — Cap. VIII, 13 verba —2yr 2" ") bene ver

difpo-

8

"x

E

"

-

difpofutraut populum, nam vocem Q9 videri phrafin: bellicam inter-

um effe, qua milites ad vrbem capiendam incitentur vt rReg. XX, 12

r Sam. XV, 2, Porro ad comma 22 3* et 10352 ita inter fe differre

putat, vt ro VU figaificet róy CwyenOzvro, U'58 vero eum, qui

fuga euadit: com. 32 TU rYn nmvo exponit per exemplum It-

gir$ nam quod Graeci et L tinus Deuteronomium habent, eo, vt Vir

cl. annotat, fi quintum M /fis librum intelligunt, errare videntur.

Indicatur enim, vt videtur, formulailla benedictionis et maledictionis,

quae Deut. XXVII, 8. eft expofita, Rurfus cap. X, 7. per ron^zn nv

intelligit eos. milites, qui e vulgo pugnaciffimi habentur, fed per

W 1323 eos viros, qui non folum manu prompti et animo imper-

territi aduerfus hofles funt, verum etiam coufilio atque induflria ad

res deliberandas.et confltuendas pollent ;; Hebraeorum . enim

n

non magis ed corporis vires quam ingenii pertinere, et faepe indu-

firiam, fedulitatem et cum prudentia coniunctam dil:gentiam fignifi-

care, et tres fere virtutes continere, fortitudinem, iuflitiam, pruden-

tiam cf, Gen. XLVII, 6, Ruth. III, rr.

Atque huic obferuationi ea

adiungenda eít, qua cap. X,21. eleganter prouerbium aliquod Hebraeo-

tum illufltrauit, rempe hoc: 333 "N^ 732 vn N5 neque canis

acuij/ïz-tinqnmzqum Ifraelitarum linguam fuam et phrafin plenaim occur*

rere Exod. XI, 7. addito nomine, quod hic omiffun eft 352, et Iudith.

XL.19. xo 8 yetZes wowv Ti yAoaes eur8 azrévayrl og.. "'andem vero

ad cap. XXIi, 24. obferuat, nomen $43N7 folicitudinem ex metu imalae

rei natam fignificare, quae follicitudo, fi rationem non nimis turbet,

fed ad euitsnda modo aduería excitet, vt hic, cautionem pariat. Re-

&te igitur LXX ZuAdeixy. dixiffe. eft enim iuAd/Dewe, vt Stoici defi-

niunt, TGY Wa4Gy EUAO'yos £4xAq015.

Sed quum interpreti in grammatico fenfu eruendo non tan-

tum, quaenam vis verborum fit, fit eruendum, fed illi quoque Zi/igens

hebraifmorum obferuatio iuffituenda , quae iure fuo ad grammaticam re-

j?armr, ita, vt-le&ori pateat, quae lz'nguamm fft comuenientia, quae vero

difcrepantia, videamus, Viri clariffimi, vno alteroue exemplo, quode

nam fludium in harum rerum obferuatione. cl. wAs1vs pofuerit.

]Ita vero in verbis cap. * 2. L)Njwïu:'v onb dode hebraifinum ob-

feruauit, quo 2£wyirieoie ea nomina. in oratione adduntur, quae alio-

qui per pofita ante, ipforum loco, pronomina fatis expreffa videri

poterant,vtExod, I1,6. in quoloquendi genere vulgo latine addere fo-

leant

r RA

"o 4 n

9

leant particula fcilicet ; v. porro 7. nmty^ o^ vertit,vt obforuer agära,

neque opus effe putat copulam de fuo addere vt Latinur fecit, fecutug

LXX interpretes, fuamque verfionem ex v. 8. ftabilire ftudet, vbi lit-

tera ^ verbi 12 explicata eft per 3'3773'*7.

bferuatione omnia ine

Sed ne hebraifmmorum quidem effidua o

terpretis munia ita continentur, quin illis maxima tandem cura fit

adderda, vt, quae hinc inde figurae et anomaliae grammaticae occur-

rant, diligenter illae obferuentur.

Quare Vircl. cap. I, 6. quia 33/2/3,

quod genere mafculino dictum eft, non videtur ad nomen 33 re-

ferendum effe, quod generis eft foemini, bene obferuauit in facris

litteris eam generis mutationem perfrequentem effe, et II, 4. ad voces

122X IY occulfauerat virumque, ad verbum hebraice ip/um , inonet, nu-

merorum enallagen fatis v(itatam effe in Scriptura et plerumque ab

Hebraeis exponi folere de vtroque eorum, quorum mentio eft,

Nam

iternque v. 17 in verbis n nzaum effe generis enallagen.

demon(lrationis pronomen mafculinum , vt obferuat, iungitur no-

müne foeminino, et in verbo *3mnyaum pofita eft fub littera

vocalis Kametz pro Zere propter accentum, qui folet verfuum fi-

nem oceu pare.

Porro docte anoimaliam obferuauit, quae eft in

voce 3333 iu qua litterae numerum fingularem , fed vocales plura-

lem prae fe ferunt. — hinc ludaei, eodem Viro cl auctore, duas

arcas commenti funt, alteram Dei, alteram Iofephi, atque putat

idem ille fabulam de Meffia gemino, altero Dauidis filio, altero Io-

fephi, hinc fortaffe natam effe. Cap. V, 1. collis praeputiorum dictus

eft hic locus per anticipationem, ex re ipfa enim hoc tantum nomen

accepiffe, quae figura et VII, 25. XVII, 10. rt. 15. occurrat. Cap.. V,

15 obferuat in voce 342 7à 2 vicinitatem tantum indicare, ita, vt

fere latinorum iuxta fit, quo fenfu; haec particula reperiatur X, ro.

16. Cap. Il, 16. in verbo modi infiniti 2 pofitam effe quartam vo-

caiem loco quintae, et in nanJ defiderari tertium pofitionis ele-

mentum fiue jllad fit Aleph, quod eft vfitatius, fiue He, et fuccef-

fiffe in prima fylliba Patach in Hireck propter litteram Heth ; Cap.

X. v.17. participium ['N2I13 praeter grammaticas leges habere in

fecunda fyllaba Schva pro Kametz, quod eo factum putat, vt expedi-

tior pronunciatio ad vltimam fyllabam, quae accentu cft efferenda,

pofl.t properare, cum mora longiufeula in littera Heth ante facien-

da fuiffet ; v. 24. verbum w125ri habere a fine N r poryavyikcv, ini-

'tio

A o ia t

I6

€o Q — y*

tio autem litteram r qu;e addita fungatur;l;vïce Pronominis relatio-

nis w idque etiam in aliis verbis rion raro fieri : illam vero zraee-

*yovysy in fine duodecies in facris litteris inueniri, vt obferuatum fit a

curiofis Hebraeorum magiflris, quos IYYonn Y*oy2 vocant, et R.

Dauid Kimchi exiflimare, tale perpetuo effe Aleph pronominis NY1;

tandem XVI, 1. in vocertria[2 litteram finalem 71 notam cffe progref-

fionis ab loco, non ad locum,:

vt fulet-,A id quod etiam obfemandm'p

*in hss

cap. XVIIL, 15.

.Et ne ita quidem omnis interpretis labor omnibus numeris

«abfolutus erit, nifi fer!tio ea quoque indufílria accedat, . quae in confz-

wendir ad textum verfonibur-cernitur , in quo füilicet interpreti videndum

eff, a au&lores harum verfionum candem letiionem fenuerint, quam to-

dices impre[fi habeant, ngc me? . atque. in hoc vltimo, quibus. taudem caufis

addubli aliam lefiionem vereperint 2 mum fit illud fa&fum de induftria, an

vexoftitantia quadam, quae in rebus tam operofis hominibur facillime obre-

gerefolet? in qua cura rite fubeunda non minorem diligentiam Vir cl.

':pofuit.

Nam ad. cap. 1II, g. obferuat pro NY legide LXX fy1 xoi

»&y et ad. v. 16. eos 1q2V transtuliffe &szxe; legifleque, pro y32y,

*,"£y» qüadam litterarum fimilitudine errantes, aut, id quod. Vir

cl. magis probat, traiicere pro intentum ad traiiciendum flare, ac-

'cepiffe, eo quod animaduerterent ipfum traiectum fequenti verfu com-

memorari; V,2 pro 2yU videntur Ei legifle 31:9, cum verterint

uoO ia et v. 6 defertum iftud, obferuante Viro cl., quafi nomine fuo

appellant HocäBocgiTzäoa: Vnde etiam coniicit, hebraeum verbum

-*5 fortaffis vulgum ei folitudini, vt nomen eius proprium, quodqm

loquendi vfu tribuiffe, nifi imperiti hominis. audacia adícriptum hoc

:nomen olim in editione aliqua Graeca putes.

Com. 14. porro notat

-LXX interpretes pro N legiffe 15, reddere enim oäu-rg,', neque id

'prorfus abfurde, cum lIudacorum Mafforeth obftruet, quindecies N

pro 395 in facris litteris fcriptum effe. VI, 18 pro 32'hnn habentLXX,

-obferuante M Asro, éyOuysOévres et videntur.Ei paragrammatifmo

decepti legiffe yamrin, traicctis litteris et * pro ^ pofito. Nam iOvps-

Dyrsc, addit, pro &ziOvpoüyrec, opinor, dixerunt, fic enim conuertunt

verbum *2 capite proximo : v. 26 pyp Latinus fec. Eundem, 'T'heo-

- dotionem fecutus, conuertit, fufcitabit; tanquam D*p* per tertiam voca-

-Tem in fyllaba fecunda legiffzt, cum fit nunc in omnibus libris eo loco vo-

mqu'e

" calis quinta, VIL.21 927 pc«rriz obferuat reddidiffe LXX Z'ooijv,cu

Pla-

:

tf

x

m

J

um Catonem, cum ei ex haereditate ial-

Plu&ärchus tradàt, frugalem ill

ja

lo Bo DuXGviov obueniffet,

mox diuendidiffe, quo-

AAj« rv Tr0 s

z-

niam. variis CO

loribus intertexta Íp

lendebant

magnifice; hinc forfitan

lam cum Chaldaeo vertiffe zeAqe

LXX hoc verbo vfos fuiffe... Sed Aqui

l

Aavido ; Lati-

[BaBuavisv ; Symmachum éydupes cuveio ; lofephum

)

num Coccineum: nam Perfarum finitimmarumque gen

tium luxum eo

f

colore fe oflentaffe. VIil, 24 pro *»2:22 videntur Ei

LXX legiffe

V. 209..€

lum pro offio

"'3"31?53. dixerunt enim £zi v3[s ;cotTæBoc'aews*.

mma legerunt aut prae-

reddunt (9296os aut traiectis ltteris PI13 pro

H

fentem locum ad e Sam. XVIII, 17 accommodasre voluerunt. et v. 33

"

hibent Eodem 2uctore LXX. gragezroeevovro, quafi lege-

pm DUSE

il

rint g'ay: XL23 pro n

aM «wrd Xidova, quafi Y2 olim fcri-

ptam effet et pro 232 Q CvoTa,

A

ac fi legiffent 122, nifi exiftimare veli-

lr

mus, Sidonem vrbem ccel

eberrimam pro Säptemri

onal: plaga dicere

naris tum Hafori tum Gal-

i

cos maluiffe, quuim effet illa prorfus aquilo

e Genefa-

[«

g"ali; et verbum 233

; omififfe, quum auftralis regio mention

Verbum 127 vt nomen loci confervarunt, vt

L

rae fatis indicaretur.

21

tradit wAsIvs, et rurfus 1 I22 exiftimarunt e€

ffeloci nomen. Px*ö-,

T

ium et dixerunt vaQé9. àde,

quemadzrod

um in bonis libris fcriptum

pr

!

éfl; quamquam : in nofiris e

fle

foleat (stocsæa)g. Haec oinnia docte

us verbis PfDPGlïelIïliS. *Itaqu.e

Vir doctus; vti et haec, quae ipfis ei

1-

tinuerunt, vertentes yqeo*ngþJS'

X1,8, verba dicit, ; as LXX re

]t

habent enim a Gaza, litte-

pxsi; Xll, 4 pro r13y7 legerunt rU7.

I)

ram ! legentes pro 15 XV, 7 pro rv per

'agrammatifino decepti

igi TO TÉTAgov.

XVII,

[

legerunt my*3" , nam interpretantur

n5« fiue n*j*::z; ! dixerunt

9 pro p* w*5

pro ;'1"7?-2 vero ,

C

XIX,32 LXX pro H:leph habent Mceleph,

enim [air et terebinthus :

at

ro Elon, Meelon, pro Saananim, Befasnanim. nimiru

m illi )lpfäs

XX. 3 ?N13

i

num iflorum partes efle :

praepofitiones putarunt nomi

exi

licate fane et commode:

^

D reddunt oäyx;s'söovræ TÓ oï;;,zæ,

Ü

habent Chaldaeus et LXX

f

XXIV,1r quod hebraice eft 5rm "»y2,

lu

habitatores lerichuntis, neque id infcite,

^

À

Sed cum non fstis effe debeat interpreti in hoc gei

ere dice.

exiftant in verfionibus, verum etiam ?n cau-

t

re, qnaenam mutationes

noón minus feliciter hanc regulma» V3r cl ob-

0-

fas earundem inquirere,

al

feraauit, ad cap. II, 3 ann

otans LXX. 740 4 ^N ONzn .orxjiüffe, nem-

J

0-

a5 V. 11 pro in ferratnt, eos habere i& pégos

pe Vt, vitarent, TaUTOoAcyi

2

TWe

!|d

u-

rA

s 4 ym

1*'&;'? AróAewe, volentes indicare, quum primum irruptio fieret in vrbem,

Mla procurari debere. Iterum III, r4 illud 3353 videntur Ei et LXX:

et Latinus vt fuperuacuum praeteriiffe, nifi il

los eius loco legiffe pu-:

temus 3329 cum reddant 2506752,

uaimquam fieri certe poffit, vt

hocde fuo addiderint rerum explicand

arum gratia. IV, 7 verba 3323

n aLXX et Latino tanquam zree

iT 0Acyíot lpfinon expreffa viden-

tur. V, 6Latinus h. ]l minime expreflit, au

&tore Masro, quid in Hebraco,

videturqne Ei a priore verbo y

2103 errore tranfiliiffe ad pofterius. VI,

7 habent, vti etiam monet, LXX de fuo : A£yoy: TT QTITA

GE TG) NX

et omnem orationis ordinem mutant. VI,

I9 pro vafa aenea dixerunt

LXX omne aes, et, vt vult, r2353 fine Iod

egerunt, vti v. 26, quae LXX

de implemento huius maledictionis h

abent, ea ex 2 Reg. XVI, 34. fum-

Íerunt, VII, 1 addid

erunt LXX, vt fententia effet explicatior, yoa Qi-

ccyro, quos Latinus fequitur et v. 25 (tUN32 DyN y2YU" omife-

rünt putantes filperuacaneum.

VIII , 16 magna ex parte a LXX

^*

omiffus efl.

IX, 1. Gergefaeos de fuo omiferunt,. X, 43 totus a LXX

om ffus efl;

XI, 7 addiderunt y 7

n ägstvï, et XIV, 18 ézraxo-

Aev9icoi; '"l'andem XIX, $,

locum ïoa,,wäfj de fuo ädfgripfemnt.

Hsec omnia Ille

Neque hoc tantum interpreti affiduo curandum eft, fed illud

quoque maxime videndum ,

quibusmam verbir au&lores. harum Uefyïo-

num vfi fmt, bomis afque aptir merme, atque illud eo quidem. confilio,

paríun, vt, quae vir verborum hebraicorum fft, magir. inde pateat, par-

tim, vt verfionum autforitar , quibus veBfe hir de rebus iudicandi

facultas

non füppetit, eor mon detipiat.

Cuius generis obferuatio illa eít, quam

Vir cl, ad I, 14 habet, voce

m pD25o a Symmacho Qäg'r:ov explicatam

*

h

effe, volente fcilicet fignifi:

are €a, quae impedimenta vocantur apud

milites; et porro nomen r3pi2

effe ab inquirendo dictum, ac fi Opes

facultatesque partas dicas, cui fimile fit Graecorum

WTIWYH, quo LXX

vfi fint, nec adeo recte Latinum reddidiffe iumenta,

quae fola anima-

et molimina no-

lia videntur ea effe, quae iugum fübeunt, laboresque

fira adiuuant : rurfus II, 3 Latinum, verba 1305 *yt non accurate red-

diditfe, eum porta clauderetur. in tenebrit, in quo LXX fecutus fit, ver-

tendumque, eum claz

tdenda e/fet, cum tempus claudendae portae in tene-

bris adeffet ; v.

18 vocabulum r5t5 LXX et, qui eos fecutus eft, Latinum

atque etiam Aquilam et Symmachum figaum effe intérpretatos,

magis

pia fexlfu, orationis, quam vocabuli notatione j

III, 1 vocem 23 La-

4

tinum

v äl* JX

I3

H

tinum de nocte interpretatum effe, hocque, vnde factum fit, non fatis

patere, cum certum fit 352 lücem fignificare fed primam diei ; denuo

v. 16 "1« "3aceruo.vno, Chaldaeus habet obferuante Viro cl. vtre

vno et Symmachus doxopa £, quafi fcil. ab inflammato diflentoque

vtre fimilitudo ducatur aut ita coactae aquae confliterint, tanquam

magno vtre fuiffent conclufae, Sed Viro cl. ifla pofitio, cum vtrem

Mi

figü'ifïmt,*per quartam fere vocalem fcribi vifa eft, cum autem cumu-

lum, per fecundam ; quamiquam non neget effe,vbi 13 LXX dexopus

interpretati fint. V, 12 3« male Latinus et LXX reddidifle Ei vi-

dentur per defecit, quod reddendum erat, per ceffauit ; XIX,12 LXX rmale

nomen Q2 interpretatos effe vrbem Beth- Semes, tandem v. 55 inepte

"D yram pro Ser habuiffe, nifi locus olim corruptus fuerit ab iis, qui hoc

nomen legerunt per vocalem quartam Zor, id enim T yri nomen effe:

'l'andem vero illud quoque ftadium interpreti circa verfiones

occupato non negligendum erit, quod in verfionibus emendandis at-

que priflinae integritati reflituendis. cognofcitur. - Qua quidem in

re, flupendum fane laborem fafcepit Vir cl. quod ad verfionem LXX

interpretum attinet, OR 1GENIS nempe obeliícos, afterifcos, limnifcos,

hypolimnifcos fuis in locis reflitüendo et interdum etiam de fuo emen-

dando. Quod neita tantum a nobis dictum effe exiftimetis, Viri cl,

pace Veftra, ex vno tantum atque altero capite non nulla huins laboris

Ípecimina producemus.

Namque obelifcum, fignum verborum tol-

/

lendorum adiecit I, 8 verbis &odeSseg xal. v. vt T8 Ang. v.16 v«

7:0y.

V, 1. oj dUo venviowoi A9v & legryo. - w. 3 xo &zré.. V. 19 TÓ 'o'&cq:

CcU ToUTQ. V.2O s vjuGs cünajoq. v.24 0 Q'eos tsv et Baelyuy. V,4.5

integros obelifcis iugulandos iudicauit, quippe qui de codice Hebraeo

non expreffi funt.

Aficrif.um vero, notau verborum a LXX praete-

ritorum, fed ex aliis reflitutorum adfcripfit I,1 verbis doUA& wuele. v.3

vóls Vudis AogonjA. V. 4 vrxcuw *yTy Ev iv V. 14 Moüosje zrégory 78

Iogdoivs. 1l 4 wot 8 Cidex. 7r&'ev zmoty.. v. Q x oi woeTUzrTen OOV TIOÉV-

TeS Ób MOVTOLIKCOVTÉS 6y Yij "yij eUgró rpocaoroU UAV N. Y2 wtel QTE ijuol

eijséloy n DavCy.. V.15 i 6 Giuoes etu Ts Ev TG Te/y&i jy X £v TÓ TE

o 6u k ael. V. 19 $dv »velo erparmen ov TS. V. 22 És enisqevjay

ói Qyxcvres. Vl 3 poft vocem xüx?xq) cx editione mixta ea omnia re-

ftituit, quae a LXX interpretibus omiffa fuot, nempe verba: a xU-

XAGOTE TV TTONIV VIOYTES oïv3559 ZOAE40U W. T. À. et cap. VIIL, v. 13

omifit, vt qnando obferuat I, 4 iu

integer adiectus eft; neque limnifcos

3

quibus-

t

14

i

ye

q

uibusdam libris pro ?axaärn; effe ueyaA«s quod codici hebraeo ma«

is conueniat et VI, 11 pro zuA/e9s quaedam exemplaria. habere &xoi-

;wïän et VIL 17 pr

0 £vede/y,9 lcribendum «ffe. cvede/o9.

Paulo ante vero, quod fcripfimus, nempe Vi

run cl, Graecos

interpretes de fuo quoque interdum emendaífe, id vt probemus, haec

pauca exempla, Vobis, Viri c

L fiftimus.

Nam ad cap. V, 10, quod

in extremo verfus efl, éy r zedio, obelifco notatum fuiffe doeet, ni-

mirum voci Hebraicae 1272 refpendere r 3ua*,u&3v, etfi hoc

vltimum potius ab Adamantio veru fuerit occidendum, — cum éy

entaneum fit; aut dicendum

TO 7;'5(9[? magis verbo hebraico con

efle, voces iv v zedie ab aliquo hebracae linguae perito ju mar-

gine fuiffe adfcriptas, ;pro illo dj ducuGv, quod iudicabat verbo

hebraico non fatis congruere atque ita tandem errore librzriorum in

Porro cap. VI, 14 'illud äqmä Viro cl. fa-

ipfo textü fcribi coepiffe.

Syrus illud legerint ; fufpicatur

fpectum eft, quamuis et Complutenfer et

enim, effe alteram interpretationem ilius bebraei PfN DJ85, quam

aliquis hebraice doctus in margine adfcripferit, cum ei parum placere

offet illud yys9ev.

'l'andem ad cap. VIlI, 14 quod in libris vul-

gatis,

pro eigotAot efl védgare id arbitratur imperiti hominis annotatione

eueniffe, qui '12*N pro 7137 interpre

tatus fuerit.

Sed interpreti adeffs quoque

debet, tanquam guäm*a virtus,

f

mmum. paraphraftum interfperfarum. ariificium , quarwim ope ommem

au

gorir orationem. clariorem po[ft reddere , et, quae ii forfttan in-

ambiguitates ex verbis [iae cuidam proprüs oríae et

Q ellipfes ,

Cuius

iropi & figurae ,

verwum verborum finfum obfcuranter, tollere.

uidem g:neris exempla j etfi permult

a apud Virum cl, reperiantur,

tamen es tantum, quae in promptu funt, et cap. primo contipentur,

adducemus. Namque ab ipfo commentarii initio verba haec: /ofs

miortuus efl eleganti verborum circuitione illuflrat, bre-

j?:mm Mf

uiter ea exp

licans, quaé in honorem eius dici poffent; et deinceps ele-

ganter illam empl

iafin éxponit, quae in voce ego eft, qua Deus víus

fit, vt Iofüam, ipfa diuinarum virtutum memoria contra tot ac tantos

labores et tot ac tanta pericula, quae ipfi fubeunda eraot, muniret;

eodemque modo elegzntifïime v. $ verba illa illuftrat , quibus Deus

Yofuae promifit , neminem hoftium , quanti quanti fint , confpectum

opuli Ifraelitici laturum effe; tantumque abfuturum effe, vt Iofuae

refifterent.

Solet

TE E

Solet vero infefpreti qu—ammaxivmo etiam ornamento effe

eo jïzgaciiaiem

inque eo mu

neris eius quinta quafi pars fita effe, fiin

qua:

um im o

uebhurir faciendis cium fimgulari 1amen mode[lia coniunttam

deprehend

ammr. Neque ex hac parte erit, quod contra Virum cl. mo-

neas.

Namque in om

ni illa difputatione, quae de curfu folis retento

*

efl, quamquam nihil i

nueni

tur, quod cum dictatoria aliqua poteftate,

ql

;ae ab interprete quam maxime abeffe debet, fit enunciatum, tamen

:odefte dictum «fl, quod de metri carminis he-

id prae ceteris valde n

braici ratione dicit, nihil certi affrmans, neque tamen etiam p

lane

ultam praeterea a fe diligentiam in'eo inueniendo pof-ïtam

negans; n

efle dicens, neque tamen e», quae o

bferuauit, alicui obtrudens, fed alio-

rum potius virorum doctorua induflriam et eruditionem excitans, vt

in hoc litterarum genere fe exerceant, in quo fibi parum felici effe con-

tigerit.

defle ea fententia prolata efl, quam p. 189

Neque imninus mo

de libro Recti habet et annalibus facris olim in templo afferuatis, eo

)

Dei

fcilicet confilio, vt, quae vel publice vel priuatim apud populun

gerebantur,

iis, aeterna nenmpe memoria digna, inferiberentur. Por-

ac

da

fignorum vocalium actate opinio-

ro, quum ad'cap. IHT, 16. fuam

luit adii-

nem obiter propofuiffet, quam non modefte illad fortaffe vo

cere, fcribens, quarum fortaffe nullae erant eo tempore notae ? tandem

?

vero, vt et hoc adiiciamus , 2d cap. 1V,

?

in annotat, quod eft p

dyiy xod eiurcis, rectius olii

n fcriptum fuiffe putat: ao pv £avreis.

Sed nolui, inquit, gduerfus þconfenücnem TOV 0V

virygoQoy quidquam

mutare.,

In locis tandem cahzmzmz'bu.r adfpergendis, vt de hoc quoque

nonnihil moneamus, zeque £amen ambitiofe et extra locum pe*ïz*zfa&*amfir

moderahum fiudium conflat interpreti valde commendandum efle.

Quod quidem ftudium quam maxime moderatum co magis interpreti

curae cordique effe debet, quo minus eos neque confilium interpretis,

lluftrandis et rebus rite exponendis verfatür,

guod in verbis auctoris i

xofzere videtur; neque lectores eos exfpectare folest, qui, fi locus

aliquis difficilis occurrit, interpretes confulunt, et, fi periti nec plane

*

commentatorem euoluunt, locos, quos dicunt,

hebeti ingenïe eiusmodi

communes, ficco pede praetereunt.

Quare, fi hos locos non plane

eiiciendos et fede fua expéllendos putam.us, quos femel virorum celeb.

auctoritas inuexit, inuectos auctoritate fua fcruauit, hanc interpretis

ucis

curam :.i.ta 'tamen cenfemus moderandam effe,yt non multis fed pa

Cos

I6

vX

eos lectoribus fuis propinet, neque hoc tantum curet, fed maxime

quoque videat, vt commentario fuo tales praefertim. inferat , qui

ex morum doctrina fint defutmpti, quoniam in ea non tanta eft dif-

fenfio et commentarius eiusmodi eruditis omnibus omnium fectarum

fcribitur. Atque hic egregiam plane operam, (ummamque diligentiam

et miram quandam facilitatem Vir cl, adhibuit,

Ita Mofen ob-

M^

feruans feruum Dei nuncupari, admirabilem fümmi Numinis QiAaY-

Deozioy venerstur, qua honiines

pro feruis fuis habere non dedignatur,

qua: quam, fi vel omnia praefliterint, quae iuffi funt, fernorum tamen

p

nomen mereri nunquam poffint. Luc. XVII, 16. Cap. I, 5 exemplo

Mofis, qui non fuis fed Dei viribus hofles vicerit, omnia praeclara fa-

&ta docet Deo eífe adfcribenda et breuiter illuflrat; faepenumero et-

iam exemplo Iofuae legss boni imperatoris inculeat v. c.

-P. II. 54.

61. 74. 144. 170. 179. 180. 194. praecipit.

Neque pofïïxmus

, quin to-

tam illam fententiam plane egregiam adfcribamus, quam ad III, o. p.6:

explicat: Poftquam enim monuiff.t, folenne fuiffe costus ad taber-

naculum conuocare, vt nihil, nifi Deo veluti fpectante et confcio agi

s

cum populo exiftimaretur, haec aurea verba addit: ef fame qui in facris

concionibus verba vel faciunt vel audiunt, deberent non minore id religione

agere virique, quam ff prarfentem. animosque ipforum penitus per[picien-

iem Deum oculis. cernercnt.

Vcellemus fane et poffemus, innumera

eiusinodi elegantium locorum exempla producere, Viri cl. , nifi fatis

jam in laudem dodtiffimi interpretis dixiffe crederemus, et maxime id

nobis officii datum efle intelligerempus, vt Vobis, quibus haec omnia

facra effe cupimus, fauflum et cum fummo honore coniunctum ex

illuftri hac Academia difzeffum gratulemur.

Quod igitur omnes ma-

xime in votis habemus, id omne in eo fitum eft, vt Veflrae doctringe

fructus, quam fummo labore fummoque fludio Vobis acqu fiuiftis, per

omne vitae Veflrae fpatium latiffime fe diffundant, et Vobis, Dei be-.

neficio, Patronos et Fautores eiusmodi concilient, quos vita Veftra

IT U ARA

academica, honeíle ac laudabiliter peracta efts meriti, ita, vteo fici-

lius prosperrimam et ampliffimam fortunam aflequi poffetis. Neque

efl, quod amplius optemus, nifi hoc, vt Vos nunquam poeniteat con-

eUUUIUE Y MEE

iuncto nobiscum fludio tamdiu laboraífe et memoria noflrum fem-

Itaque omnibus iis oraati, Viri cl.

per Vobis grata et iucunda fit.

omnibusque illis abundantes, quae nos omnes vno animi fenfu Vobis

adprecamur , et noflrum feimper memores, iterum

at m

iterumque valete.

/

-

-

—

—

LAg

2

Meem.

i

m

x

voneíd

"n

"^

n

"ET

E

x

s

"-

C

T

T

-

E

N

ao

i

"

*

*

"

E

w

be

5

r

""

t

ob

[5 - i

NU

-

]i«

a -

M

X

m* t

n

H

s

Lal

E

Ra

t

35

N

t

m

"

le.

[

d

X

E

Ls

E

*

-

—

T

- Mi

n

Vetie t a

giticvapie

-

E

p

ais

Qu

a

d

..w!.,öhi'q

E

"-

^

n

a*

-

—

—————

ii ts

"—

-

t

»

"

ls

^£

ts

A^

as

a.

m

*

*

a

n

qUEST

a

P

E

..w

34

h..

:

t

"

—

-

-

H

ao

*

P

d

L

m

4 4

*

LE

hus

-

—

ii

4

o

1

r

»

r

»

:&w»!. ,/

*

o

!

M

«

i

:

».

t

»

a

"w

*

P. d

Ls

H

H

iv

A

"

b

w

"--

M

M

if

v*

*

"

"

-

v i

w

m

M.

-

dom

b

—

-

«

'WH

Vin i

V d.

"

Dd

-

ts

w P,xr

*y

H*;

E

T

—

",

*

-

s

*

k

É^

[

i

a

m

w

*«2

)Z

E

-

g

A

*

—

t s

—

T

- .

d

a

i s

—

,W.üv?

j*

(

et

—

s

-

ha

"

d

p

-

o t

deot

p

"

v

"t

" —

"

r

*

—

"

M

d

M-

»

-

—

—

o*

QUE

s

-

"t

*

^«

hi.

li

—

-

)

3v

3.

-

j

* p d

".

*-

* c-

&

m

-

-

:

s

n

"s

"*

od

E

€—

EM

P

P :

Nu

E.

A.

L

"

-

| —

EK

"

"

LM-.

« Mæy* -

d

"d.

t

hs

p

w

p

a

*

:y-/ -

i

*s

^

.a

*

Á

hs

-

«

drái

* d-

A-

—

o tEt

L l:.

m

"-

W

r*

—

-

'm i

Pt

"

X

Ls

(4-

w

a

-

--

m

v

LM

at

LMJ

F.

u T

.

—

-

....wxw

"-

* À.

É

m

M

^.

-

at n

"s

€

PT a

—

-

ion,

a m

p

ho

"

«»

—

w

J

^

j

— IÓ

*

-

x

"

*

d

d

-

t

*s

"

L

- À

* Pt

"

*

Á

"

d

z

»

x* «.

E

) n

*

-

"

A

-

u

"d

- n u

— G

.

N

--

-

s. d

—

m

m

-

"--

^£

N

:

, us

-

a

p

^"

. ualpecy-

*

WO

)

v

-

*

"

F

xb-

At

-u

P

at

rl i

d

h

—

"

r s

m

m

d

M..

hs *

"

A

WÜe bf s

m

x

f

^

"*

m4

ml

vf

m

—

*

W.OHQ.

M

m o m

——

HA

l

—

"

3

,)

Flr

Hls

d

«H,.

gqrom aU.

pl

Ruar K

"

* u d

at

a

—

F

L

s

a

n UR WE m

P

«

FY

ssl

if

.-.r

D m

*

w

—

ol

Y

bf

m -

»

& ol **

W

/!.'P.o

*s

-

db a

M

d

L N

R

-

N

dipet

w t

CA

:

AA

C

..

A

—

.

r

JUE

-

» -

E

;V

W

H-

——

4»

—

L

-

"i

-X

m a

v* UA .

.

urc$ n

upden.,

st m

-

p*

rA

u^ p

Wwor

-

r

"—— 7«

w

o:,

Q.A-m.

La

".

um

- WW

3 o

af o

**

e d

m

—

L

|/'

^

"^

; V stm

X

Oaf m

-.C

-

LL

r a

RUE Mbl «

i

v*

nö..»

—

* d.

Wt

penrom

- .

—

—

J

-

-

"

"-f

p

p*

d

*

Y

P

,Quf

^v

——

d

—

"

o

— À

DN

"du

P d t

"o

**

hi

P

——

t

n i m m

-i

W

i

bv

——

—

—

b a

ia

d

!y !

-

P.

dN u

& *

F*

—5 d

d

l-

,*

Mh

a»

u,'

-

f

v*

P.

d m od

"

w

w

M

-

—

E ia d

—

AE

rá

j*

b-

p us

ymm, t m

-

g, m w

Lap, *

w*

-

m a.

*

.n

--

P ^

*

.

..l

L d

4

a

. at

bocalin . d

« g m

»- M

e

——

Em

—

-

*

*

MMY

$TM

NT

a»s

-

s P P.

P

LT F

"W^ a

"M d

——

at

w t

d. m

—

LP

"

uI ts

"le..k

E

—

lv

d

*

"

d

-

* F.

——

?

-

i.

Va

3

-—

m

-

-— W*

"-

W

o " AJ -*

;

€ .

Faremew |

AvX *w

w

M

L

m

E :

TE

R

N:

Pv

-

--

.1,1.44,

xOge

À

»,

C

—

—

t

A»()

—

K n

"h

*

COR u

x

;

-y*,; J.O vx

E

AX—

LA

—

"

Te

^

AC

-r

Hw

-

,vu..«anwl.&!.

N o as x ao

-u

Mb

X u

hw*

o m

*

p

X

*

P

a

——

P.

.HM

.l..k.x.

-

- *

"

o

N

— ol n

«

uh!il

x ^.

X

m

——

$I

a

hr

- J*ïdwx., — -

sR

E h.

E

r . p us

——

a

»

Suï»

—

Wt

w

X t

m

-

e

M

d-

*

a.

p

u t

d n d

- d

—

P

b«

B t

- —

$

"

ho

um i, - t

YT

" d

M

!.M

-u

"U

u^

L

"$

—

--

FE

s.stw

A& i

x a

e(

À

..W

*

AT«

',ïr s

Hlxll»

.a

*

MOKINAS

£

*

A^

-

N

—*

--

«

* f

"

v

-

—

"-

T

x

T.

- RD

*€

i. 50

--

Wv

-——

-^

*

a P

hs .

gt

-

m.-.

—

AH

€

d

Ms a

& ul

-

— Q

^*

P-

"——

at t s

Á E

--

w

o w

* -(.

m

um u

h

^

M N

"Éu dl

M

M

m

L

p

a

.L

-

...l(.fxl

Uw

a

CA

——

t a

^.

^

"—

u

d

* ais

A

-

*

M *

*l

"—— :

RWH

d

—

d*

.

*

w

s n

-.&l

H

4

b«

—

st

i — ALESa.

—— P

TC T ON

—

—

w

»d.

h

—

a

— «

pus -—

W

—

*

w

ss

.

g

A

-

-

"i

N

-

ET r

*

h.

r

s;

-X

*-

z*

s

m

LA

du

I

12

1*

w.

EM . UM

Lei.

B

s d

—

hsss

T

"

Em g

-

"

TM

É

w

TA N

WM—NA

.

E

E R

-—]— 7

Bs

T

;

z

"

E m

DRDani m

ia

eeen

Mu

RI

P

à v.m

xR

GE i ES,

gt m m r

s

x

-

R eacis

o

Wi E

a Qp

ii

—

.—ï

-—

VIRIS CLARISSIMIS

GEORG. IOAN. LVD. VOGEL

ONOLDINO-FRANCO

o

CHRISTIAN

PETRO POLCHOW

eo

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

PARCHIMO MEGAPOLITANO

E

r

CAROLO ALEXANDR. RAKENIO

O Baiance Q

o

BRVNSVICENSI

D

EX ACADEMIA CVM LAVDE BONORVM.

Focus

ä

DISCEDENTIBVS

NOMINE SOCIORVM

QVI SCRIBENDO ET DISPVTANDO

B.

SVB PRAESIDIO

—2

VIRI

SVMME VENERANDI

—

ä

2

GVILI ABRAHAMI TELLERI

STDETC

SE EXERCENT

HANC FELICITATEM GRATVLATVR

ET

Audreae M A s1 commentarium in lofumn, ianquam perfebhi operir

&

in omaem Scripturam V.. T. exemplar

LAVDAT

MARC

HENR.

FRIDERICI

ä

LVBECENSIS,

-— —— 0 —— "TR o a 7 --

HELMSTADII

MONEERDENVTOS tunmPt II D

EX

OFFICINA LEVCKARTIA

ü/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com